ಏಕುತ್ತರಿಕನಯಂ
ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೧. ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೇ ಅಜಾನನ್ತೇನ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾ ವತ್ಥುಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತೇನ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪಥವೀಖಣನಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಕಾ, ಸಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾವ ಹೋತಿ।
ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದೀಹಿ ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಾತಿ ವತ್ತಭೇದೇಸು ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಪತ್ತೀನಂಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ-ಪದೇನೇವ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಪುರಿಮಮೇವ ಯುತ್ತತರಂ। ಮೂಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತೀತಿ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ದಿನ್ನಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಚರಣಕಾಲೇ ಆಪನ್ನಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ಅಗ್ಘವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸಿತ್ವಾ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನವಸೇನ ಓಧುನಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಮೋಧಾಯ ತದಗ್ಘವಸೇನ ಪುನ ದಿನ್ನಪರಿವಾಸಾದಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಚರಣಕಾಲೇ ಪುನ ಆಪನ್ನಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ।
ಸಉಸ್ಸಾಹೇನೇವಾತಿ ಪುನಪಿ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನ, ಏವಂ ದೇಸಿತಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜನೇ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಮೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವ, ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಸಪ್ಪಿಆದಿಕಂ ಥೇಯ್ಯಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಪುಣ್ಣೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠಮೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ
ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಿಹೀನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ, ಅಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಅಸುಕಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ ಅಸಚ್ಚಾಪನೇನ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ।
ತಥಾ ಚೋದಿತೋತಿ ಅಧಮ್ಮೇನ ಚೋದಿತೋ, ಸಯಂ ಸಚ್ಚೇ, ಅಕುಪ್ಪೇ ಚ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋಪಿ ಅಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋ ಏವ। ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾ ನಾಮ। ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಾ ನಾಮ।
ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೨. ದುಕೇಸು ‘‘ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಙ್ಗಜಾತಚ್ಛೇದಅತ್ತಘಾತಾದಿಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾ।
ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ವಾತಿ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಭಣ್ಡಪಟಿಸಾಮನಂ, ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ವಾ। ‘‘ಚೀವರಾದೀನಿ ಅದೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ…ಪೇ॰… ಪತ್ತೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ॰ ೬೭) ವಚನತೋ ಅನಾದರಿಯೇನ ಆಮಿಸಸಙ್ಗಹಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಾದೀನಂ ಅದಾನಆಪತ್ತಿಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ।
ಪಾಳಿಯಂ ದೇಸೇನ್ತೋತಿ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ, ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಆದಿಞ್ಚ ದೇಸೇನ್ತೋ। ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾವಿಕರೋನ್ತೋ, ನ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ। ಓವಾದಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಓವಾದತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋ ಬಾಲಗಿಲಾನಗಮಿಯವಿವಜ್ಜಿತೋ। ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ದಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇ, ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸು ಚ ಆಪತ್ತಿಯೋಪಿ ಅಪರಿಭೋಗೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯೋವ। ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಾನನ್ತರಿಯನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ। ಬಾಲಸ್ಸಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಹಣವಿಧಿಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಲಜ್ಜಿಬಾಲಸ್ಸೇವ। ಲಜ್ಜಿಸ್ಸಾತಿ ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯದಾಯಕಸಭಾಗತಂ ‘‘ದ್ವೇ ಅತ್ಥಾ ವಿನಯಸಿದ್ಧಾ’’ತಿ।
ಪಾಳಿಯಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಾರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ವಿಹಾರತೋ ನಿಸ್ಸಾರಣತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಾರಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಞ್ಚ ಯಸ್ಮಾ ಕುಲದೂಸಕಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಪತ್ತಿಬಹುಲೋಪಿ ಆವೇಣಿಕಲಕ್ಖಣೇನ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಾರಣಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಆಪತ್ತಾದಿಬಹುಲಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಸಙ್ಘೋ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೭) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುನಿಸ್ಸಾರಿತೋ, ಸಬ್ಬಥಾ ಪನ ಸುದ್ಧೋ ನಿರಾಪತ್ತಿಕೋ ದುನ್ನಿಸ್ಸಾರಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಓಸಾರಣನ್ತಿಆದೀಸು ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ಏತ್ಥ ಓಸಾರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಞ್ಚ ಹತ್ಥಚ್ಛಿನ್ನಾದಿಕೋ ಏಕಚ್ಚೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಅಪ್ಪತ್ತೋಪಿ ಸೋಸಾರಿತೋ, ಪಣ್ಡಕಾದಿಕೋ ದೋಸಾರಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೩. ತಿಕೇಸು ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ। ಆವುಸೋವಾದೇನಾತಿ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಲಪನೇನ। ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ। ಸೇಸಾ ರತ್ತಿಞ್ಚೇವ ದಿವಾ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಪಠಮಕಥಿನಾದೀ (ಪಾರಾ॰ ೪೫೯) ಸಬ್ಬಾ ಆಪತ್ತಿಯೋಪಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಂ ವೇಮಜ್ಝೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಞ್ಞೇವ ಪವಿಟ್ಠಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಅಥ ವಾ ಉದ್ಧಸ್ತೇ ಅರುಣೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ದಿವಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೇಸು ಏವ ಪವಿಟ್ಠಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವಾದನಾಪತ್ತಿಯೋ, ಪನ ರತ್ತನ್ಧಕಾರೇ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠನಾಪತ್ತಿ ಚ ರತ್ತಿಯಞ್ಞೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ।
ಪುರೇಭತ್ತಂ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನಅನತಿರಿತ್ತಭೋಜನಾದೀನಿ ದಿವಾ ಏವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಭೋಜನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಸೇಖಿಯಾನಿ, ಗಣಭೋಜನಾದೀನಿ ಚ ದಿವಾ ಏವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಈದಿಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸೇಸಾವ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ನ ಊನದಸವಸ್ಸೋತಿ ದಸವಸ್ಸಸ್ಸ ಬಾಲಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೋತಿ ಸುಪನ್ತಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಅಪ್ಪವಾರೇನ್ತೋತಿ ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರೇನ್ತೋ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರೇತ್ವಾ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೇ ಸಙ್ಘೇ ಪವಾರೇನ್ತೇ ತತ್ಥ ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರೇನ್ತೋ ತಮೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಕಾಳೇಪಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಜುಣ್ಹೇ ಏವಾತಿ ನಿಯಮೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಿಯಮೇವ ಪವಾರೇತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ತತ್ಥ ಅಪ್ಪವಾರಣಾಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನೋ ಏವ ಜುಣ್ಹೇ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನಿಯಮೇತಬ್ಬೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಜುಣ್ಹೇ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
‘‘ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ನಿಯಮವಚನೇನೇವ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಸ್ಸಾನುಪಗಮನಅಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕಮಾದಯೋಪಿ ವಸ್ಸೇ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ। ವತ್ಥಿಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಪಿ ಗಿಲಾನೋ ಏವ। ಅಧೋತಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮನಾದೀನಿಪಿ ಅನ್ತೋ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ
ತೀಣಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಸ್ಸ ದಾನಾನೀತಿ ಯೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋಪಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಕಾಲೇ, ಅನುಮ್ಮತ್ತೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಚ್ಛಾ ಚೋದಿತೋ ಸರಮಾನೋ ಏವ ‘‘ನ ಸರಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಯೋ ಚ ‘‘ಸುಪಿನಂ ವಿಯ ಸರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಮುಸಾ ವದತಿ, ಯೋ ಚ ಉಮ್ಮತ್ತಕಕಾಲೇ ಕತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದತಿ, ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ದಿನ್ನಾನಿ ತೀಣಿ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಸ್ಸ ದಾನಾನಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಿ।
ಅಪಕತತ್ತೋತಿ ವಿನಯೇ ಅಪಕತಞ್ಞೂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೩೨೫)। ‘‘ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಾನಂಯೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಓವದಿಯಮಾನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ವಾ ಅವಸ್ಸಮೇವ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ವುತ್ತಂ।
ಮುಖಾಲಮ್ಬರಕರಣಾದಿಭೇದೋತಿ ಉಪಘಾತೇತೀತಿ ವಿನಾಸೇತಿ। ಬೀಜನಿಗ್ಗಾಹಾದಿಕೇತಿ ಚಿತ್ತಂ ಬೀಜನಿಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಾದಿಕರಣೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೪. ಚತುಕ್ಕೇಸು ಸೋತಿ ಗಿಹಿಪರಿಕ್ಖಾರೋ। ಅವಾಪುರಣಂ ದಾತುನ್ತಿ ಗಬ್ಭಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಟ್ಠಪನತ್ಥಾಯ ವಿವರಣಕುಞ್ಚಿಕಂ ದಾತುಂ। ಸಙ್ಘತ್ಥಾಯ ಉಪನೀತಂ ಸಯಮೇವ ಅನ್ತೋ ಪಟಿಸಾಮಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತೋ ಠಪಾಪೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೇಸು ಪಠಮಂ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನವಸೇನಾ’’ತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಸ್ಸಾತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಸಮ್ಬನ್ಧಿನಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಮನ್ತಭಾಸಾತಿ ಮನ್ತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಕಥನಂ। ‘‘ನವಮಭಿಕ್ಖುನಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅವಸೇಸಾನಂ ಯಥಾಕತಿಕ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೨೬) ವಚನತೋ ಆದಿತೋ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತಬ್ಬತ್ತಾ ವುತ್ತಂ।
‘‘ಇಧ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ವದನ್ತೋಪಿ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪುಬ್ಬಕರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ, ತಾನಿ ಇಧ ಪರಿವಾರೇ ಉದ್ಧಟಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೫. ಪಞ್ಚಕೇಸು ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚಾರಸ್ಸ ಅಭಾವೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ‘‘ನಿಮನ್ತಿತೋ ಸಭತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಪುನ ಆನೀತಕನ್ತಿ ಸುಸಾನೇ ಪೇತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇಹಿ ನ್ಹತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ ನಿವತ್ಥಪಾರುತವತ್ಥಾನಿ ಏವಂ ವುಚ್ಚನ್ತಿ।
ಪಾಳಿಯಂ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅವಹಾರಙ್ಗೇಹಿ। ವತ್ಥುತೋ ಪನ ಗರುಕಲಹುಕಭೇದೇನ ಪಾರಾಜಿಕಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ। ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸಂಯೋಗಾದಿಕಂ ಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರಹೇತುಕಂ ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಪಞ್ಹಾಸಹಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಪಞ್ಹಾಸಹಸ್ಸಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ದಹರಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಇತರೋಪಿ ದಹರೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಮಗ್ಗತ್ತಾ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತೇನ ಥೇರೋ ಪಸೀದಿ। ವತ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ವತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಕಿಂ ತ್ವಂ ಆವುಸೋತಿಆದಿಕಂ ಥೇರೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಾನಿಸಂಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ಅವೋಚಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
‘‘ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಚೋದನಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭಗವತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಚೋದಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅತ್ತಾನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏತ್ತಕಂ ಗಯ್ಹೂಪಗನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮತ್ಥಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬವಚನನ್ತಿ ಯಥಾ ಸುತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಭಾಸಪರಿಯನ್ತಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ಭಾಸಪರಿಯನ್ತಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಅಧಮ್ಮೇನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಪುರಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ವತ್ಥುನ್ತಿ ಮೇಥುನಾದಿವೀತಿಕ್ಕಮಂ। ಕಥಾನುಸನ್ಧಿವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಲೋಮಸನ್ಧಿವಸೇನ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಚೋದಕೇನ ವಾ ಚುದಿತಕೇನ ವಾ ವುತ್ತಕಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ತೇಸಂ ವಚನಪಟಿವಚನಾನುರೂಪೇನ ವದನ್ತೋ ಕಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ, ತಞ್ಚ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ ವಿನೀತವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಲೋಮೇನೇವ ವದನ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಲೋಮಸನ್ಧಿವಸೇನ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ। ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಞತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಞತ್ತಿಯಾ ನಿಟ್ಠಿತಾಯಪಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೋ ಏವ ಹೋತಿ। ಅನುಸ್ಸಾವನಟ್ಠಾನೇ ಏವ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಞತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಾಳಿಯಂ ಪಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋತಿ ಆಪತ್ತಿತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಹೇತುತ್ತಾ, ವಿಸುದ್ಧೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ ಚ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾ ವುತ್ತಾ।
ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಛಕ್ಕವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೨೬. ಛಕ್ಕಾದೀಸು ಛ ಅಗಾರವಾತಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಸಿಕ್ಖಾಸು, ಅಪ್ಪಮಾದೇ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇ ಚ ಛ ಅಗಾರವಾ, ತೇಸು ಏವ ಚ ಛ ಗಾರವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ‘‘ಛಬ್ಬಸ್ಸಪರಮತಾ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಸ್ಸ ಪರಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ।
೩೨೮. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇಹಿ ಸತ್ತಹೀತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮುಸಾ ಭಣಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ॰ ೪) ಆಗತೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ।
೩೨೯. ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ತಂ ಅನತ್ಥಸ್ಸ ಅಚರಣಂ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ, ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ವಾ ಕುತೋ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುನ್ತಿ ಆಘಾತಂ ಪಟಿವಿನೇತಿ।
೩೩೦. ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿನಾ ವಸೇನಾತಿ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ। ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ। ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ। ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಮ್ಮರಣಾ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಮ್ಮರಣಾ। ಹೋತಿ ಚ ನ ಹೋತಿ ಚ ತಥಾಗತೋ ಪರಮ್ಮರಣಾ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಮ್ಮರಣಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೬೯) ಏವಂ ಆಗತಾ ದಸ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋ ಅಟ್ಠಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾ। ತತ್ಥ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಮೋಹೋ। ಅವಿಮುತ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಮುತ್ತಸಞ್ಞಿತಾ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ।
ವಿಪರೀತಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಸಮ್ಮಾಞಾಣಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನಾ ದಸ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಪನ ಞಾಣಂ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ವಾ ಸಮ್ಮಾಞಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।