ಚೂಳಸಙ್ಗಾಮಂ
ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ
೩೬೫. ತತ್ರ ಹೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇ। ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾತಿ ಲಜ್ಜಿಪೇಸಲಸ್ಸ ಚೋದಕಪಾಪಗರಹೀಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನತ್ಥಕಾಮಾ ವೇರೀಪುಗ್ಗಲಾ। ಸಾಸನಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅನಾಚಾರಾನುಗುಣಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ತಣ್ಹಾಗತಿಕಾ, ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಚ। ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾತಿ ಅಲಜ್ಜಿಅಭಿಭವನವಸೇನ ಸೋ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋತಿ ಸೋ ಚೋದಕೋ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋ ನಾಮ। ದಿಟ್ಠಸುತಮುತಮ್ಪಿ ರಾಜಕಥಾದಿಕನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಸುತವಸೇನೇವ ರಾಜಚೋರಾದಿಕಥಂ, ಮುತವಸೇನಪಿ ಅನ್ನಾದಿಕಥಞ್ಚ ಅಕಥೇನ್ತೇನಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾತಿಆದೀಸು ರೂಪಾರೂಪಪಟಿಚ್ಛೇದಪದೇನ ಸಕಲಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಪಿಟಕತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮಥಾಚಾರಾದೀಹಿ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಕಲಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಮಥಾಚಾರೋ ನಾಮ ಸಮಥಭಾವನಾಕ್ಕಮೋ। ತಥಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರೋ। ಠಾನನಿಸಜ್ಜವತ್ತಾದಿನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಾದೀಸು ಗರುಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಠಾನಾದಿಕ್ಕಮನಿಸ್ಸಿತಾ ಚೇವ ಚುದ್ದಸಮಹಾವತ್ತಾದಿವತ್ತನಿಸ್ಸಿತಾ ಚ, ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಹೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಕೇನಚಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ। ಇದಞ್ಚ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸಸ್ಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಕುಲಪದೇಸೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಯಮ್ಪಿ ಕಾಸಿಕರಾಜಕುಲಾದಿಕುಲವಿಸೇಸೋ। ಏತಮೇವಾಹ ‘‘ಕುಲಪದೇಸೋ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾದಿವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಸನ್ನಿಪಾತಮಣ್ಡಲೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಅನುವಿಜ್ಜಮಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಞಾಪನತ್ಥಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತಮಜ್ಝೇ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರೇಸಂ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೇನ ನ ಚರಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೇನೇವ ಧಮ್ಮವಿನಯಾನುಗುಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಯಥಾ ಸಬ್ಬೇ ಸುಣನ್ತಿ, ತಥಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಾಳಿಯಂ ಅಚಣ್ಡಿಕತೇನಾತಿ ಅಕತಚಣ್ಡಭಾವೇನ, ಅಫರುಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಕಾರುಣಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಕರುಣಾ ವುತ್ತಾ। ‘‘ಹಿತಪರಿಸಕ್ಕಿನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕರುಣಾ ಚ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಚ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ಪದದ್ವಯೇಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ। ಲಜ್ಜಿಯಾತಿ ಲಜ್ಜಿನೀ।
ಅನುಯೋಗವತ್ತಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ॰ ೩೬೨) ವುತ್ತವತ್ತಂ। ಅನುಯುಞ್ಜನಾಚಾರಕ್ಕಮೇನೇವ ಅನುಯುಞ್ಜನಂ ಅನುಯೋಗವತ್ತಂ ನಾಮ, ತಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಕಮೇನ ಅನುಯುಞ್ಜಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಜುಮದ್ದವೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಪದಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಉಪಚರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ‘‘ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಮಜ್ಝತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಕತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಚ…ಪೇ॰… ಮಜ್ಝತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಯಞ್ಹಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ತತ್ಥ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಗಾರವೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ। ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಪನ ಮೇತ್ತಾಭಾವೇನ ಪಕ್ಖಪಾತಗಾರವೋ। ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ವಿಧಿಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೋವ ತೇಸು ಮಜ್ಝತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೩೬೬. ಸಂಸನ್ದನತ್ಥನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಾತಿ ಸಂಸಯೇ ಜಾತೇ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಚ್ಛಯಕರಣತ್ಥಂ ಅತ್ಥದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಸಾಧೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಆಪತ್ತಾದಿಉಪಮೇಯ್ಯತ್ಥಸ್ಸ ಚೋದಕಚುದಿತಕೇ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏವ ಸರೂಪವಿಭಾವನತ್ಥಂ। ಅತ್ಥೋ ಜಾನಾಪನತ್ಥಾಯಾತಿ ಏವಂ ವಿಭಾವಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಚೋದಕಚುದಿತಕಸಙ್ಘಾನಂ ಞಾಪನತ್ಥಾಯ ನಿಜ್ಝಾಪನತ್ಥಾಯ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಠಪನತ್ಥಾಯಾತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕೇ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏವ ಆಪತ್ತಿಯಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಾಯ। ಸಾರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಪಮುಟ್ಠಸರಾಪನತ್ಥಾಯ। ಸವಚನೀಯಕರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ದೋಸೇ ಸಾರಿತೇಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸವಚನೀಯಕರಣತ್ಥಾಯ। ‘‘ನ ತೇ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥದಸ್ಸನಂ। ತತ್ಥ ಅವಿಸಂವಾದಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ ಏವ ನ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬಾ, ನ ಇತರೇತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯಾತಿ ಆಯತಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಅಕಾರಣಭೂತಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ನಾಮ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಾ ಚುತಿಚಿತ್ತಕಮ್ಮಜರೂಪಸಙ್ಖಾತಾ ಖನ್ಧಾ, ತೇ ಚ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾನುಸಯತಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ಅನನ್ತರಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ತಣ್ಹಾದಿಪಚ್ಚಯೇಹಿ ವಿರಹಿತತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತನ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ। ವಿನಯಮನ್ತನಾತಿ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಸೋತಾವಧಾನನ್ತಿ ಸೋತಸ್ಸ ಓದಹನಂ, ಸವನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ। ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ವಿನಯಸಂವರಾದಿಕಾರಣಪರಮ್ಪರಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಏವ ಪಧಾನತ್ತಾ ಸಾ ಪುನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಉದ್ಧಟೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ। ಅಥ ವಾ ಯೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸನ್ತತಿಯಾ, ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಕಮ್ಮಜರೂಪಸನ್ತತಿಯಾ ಚ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ವಿಮುಚ್ಚನಂ ಅಪುನಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ವಿಗಮೋ, ಏತದತ್ಥಾಯ ಏತಸ್ಸ ವಿಗಮಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಏವಾತಿ ಏವಂ ನಿಗಮನವಸೇನಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೩೬೭. ಅನುಯೋಗವತ್ತಗಾಥಾಸು ಕುಸಲೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ। ಕತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ, ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವಾತಿಆದೀಸು ತೇನೇವ ಕತಾಕತಸ್ಸ ಅಜಾನನೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಅಜಾನನಸ್ಸ, ಅಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯಂ ಕತಾಕತಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ತನೋ ಸದಿಸಾಯಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ದೋಸೇಹಿ ಯುತ್ತತಾಯ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಾಯ।
ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।