ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕಂ
ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೨೧. ಸಮಗ್ಗೇಹಿ ಕರಣೀಯಾನೀತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಉಪಗತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾನಿ। ಕಿಂ ಪನ ಅಸಞ್ಞತಮಿಸ್ಸಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಲಜ್ಜಿನೋ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾದೀಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಠಿತಾಸೂತಿ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾಸು ಅಪ್ಪವತ್ತೀಸು। ಉಪತ್ಥಮ್ಭೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಉಪರೂಪರಿ ಅಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಾಯ ಮಯಮ್ಪಿ ಉಪೋಸಥಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿಆದಿನಾ ಕಲಹಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋ, ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಗ್ಗೇಹೇವ ಅಸಞ್ಞತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿನೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಸಙ್ಘೋ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ಕೇಸುಚಿ ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತಕದೋಸದಸ್ಸನೇನ ನ ರುಚ್ಚತಿ। ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ನ ಮೇತಂ ಖಮತೀ’’ತಿ ಸಭಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ಆವಿಕತ್ವಾ। ಉಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಾಸನಹಾನಿಯಾ ಅಭಾವಾ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗೀ ದಾತಬ್ಬಾ, ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ಅಲಜ್ಜಿಪರಿಭೋಗೋ ಆಪತ್ತಿಕರೋ ನ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಯೇ ಪನ ಸಾಸನವಿನಾಸಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇಹಿ ಸಹ ನ ವತ್ತತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಹೋತಿ ಸಾಸನವಿನಾಸೋ ಚ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯತ್ರ ಪನ ಉದ್ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ। ‘‘ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆವಿಕತಾಯಪಿ ಆಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೪೨೨. ಕಣ್ಹವಾಚೋತಿ ರಾಗದೋಸಾದೀಹಿ ಕಿಲಿಟ್ಠವಚನೋ। ಅನತ್ಥಕವಚನಸ್ಸ ದೀಪನಂ ಪಕಾಸನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನತ್ಥಕದೀಪನೋ। ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಕರಣಂ ತವ ಭಾರೋತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಭಾರೇ ಅಕತೇಪಿ ‘‘ಅಹಮೇವೇತ್ಥ ವೋಹರಿತುಂ ಅರಹರೂಪೋ’’ತಿ ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ। ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಅನುರೂಪಲದ್ಧಿಯಾ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಯಾದಿಸೀ ದಿಟ್ಠಿ ಅನುರೂಪಾ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ತನೋತಿ ಅಧಮ್ಮಾದಿಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ನ ಪುಗ್ಗಲಂ, ಅಸ್ಸ ಅಧಮ್ಮಾದಿಅತ್ಥಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸರೂಪಸ್ಸ ಯಾ ಅನುರೂಪಾ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅನುರೂಪಲದ್ಧಿಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಧಮ್ಮಾದೀಸು ಧಮ್ಮಾದಿಲದ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ। ಅಥ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಗೂಹಿತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಾನುಗುಣಂ ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ನ ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ನಾಮ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಅಧಮ್ಮಾದೀಸು ಧಮ್ಮಾದಿಲದ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಮ್ಮಾದೀಸು ಧಮ್ಮಾದಿಲದ್ಧಿಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವೋಹಾರವಗ್ಗಾದಿವಣ್ಣನಾ
೪೨೪. ಕಮ್ಮಞತ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮಭೂತಾ ಞತ್ತಿ। ಅನುಸ್ಸಾವನನಿರಪೇಕ್ಖಾ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಭೂತಾ ಞತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಮ್ಮಪಾದಞತ್ತಿ ನಾಮ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಾದೀಸು ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಾದಭೂತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಾ ಞತ್ತಿ। ನವಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಓಸಾರಣಾದೀಸು ನವಸು ಠಾನೇಸು। ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇಸು।
ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೇ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಭೂತೇ ಮಹಾಪದೇಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ವಿನಯಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾನುಲೋಮಭೂತೇ ಮಹಾಪದೇಸೇ। ಸುತ್ತನ್ತಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇತಿ ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇಸು ಅನುಞ್ಞಾತಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮವಸೇನ ನಯತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅತ್ಥೇ।
೪೨೫. ದಿಟ್ಠೀನಂ ಆವಿಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಆಪತ್ತಿಲದ್ಧೀನಂ ಪಕಾಸನಾನಿ, ಆಪತ್ತಿದೇಸನಾಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಯಥಾ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ದಿಟ್ಠಿ ಆವಿಕತಾ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾ ಆವಿಕತೇ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಏಕೀಭೂತೇಹಿ ಏಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಯೋ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸೇತಿ। ಏವಂ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ದೇಸಿತಾ ಚ ಆಪತ್ತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ, ದೇಸನಾಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತಿ। ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪನ ಏಕತೋ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
೪೪೪. ಅದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತಾನಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಕಪ್ಪಿಯಸಅಞತಾಯಾತಿ ರಜತಾದಿಅಕಪ್ಪಿಯೇ ತಿಪುಆದಿಸಞ್ಞಿತಾಯ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಾ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮಾದಿವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತ್ವಾ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಛರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ।
೪೫೦. ಅನತ್ಥಂ ಕಲಿಸಾಸನನ್ತಿ ಅನತ್ಥಾವಹಂ ಕೋಧವಚನಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಉಪದ್ದವಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೫೪. ವೋಹಾರನಿರುತ್ತಿಯನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾಚಕಸದ್ದೇ ಪಭೇದಗತಞಾಣಪ್ಪತ್ತೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೫೫. ಪರಿಮಣ್ಡಲಬ್ಯಞ್ಜನಾರೋಪನೇ ಕುಸಲೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲೇನ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ವತ್ಥುಂ, ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಜಾನಿತುಞ್ಚ ಅಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೫೮. ಅನುಸ್ಸಾವನೇನಾತಿ ಅನು ಅನು ಕಥನೇನ। ತೇನಾಹ ‘‘ನನು ತುಮ್ಹೇ’’ತಿಆದಿ, ಯಂ ಅವೋಚುಮ್ಹ, ಸ್ವಾಯಂ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಇದಂ ಯಸ್ಮಾ ವಚನಾಪೇಕ್ಖಂ ನ ಹೋತಿ, ವಚನತ್ಥಾಪೇಕ್ಖಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ವಚನೇನ ನಾನಾಕರಣಾಭಾವಂ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಯಮತ್ಥಂ ಅವೋಚುಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತೇನೇವ ‘‘ಸ್ವಾಯ’’ನ್ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಅಯಂ ನಾನಾಕರಣಾಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೬೭. ಮಞ್ಚಪದಾದೀಸುಪಿ ನಳಾಟಂ ಪಟಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಂ ಓನಮನ್ತಸ್ಸ ನಳಾಟಂ ವಾ ಅಕ್ಖಿ ವಾ ಮಞ್ಚಾದೀಸು ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ। ಏತೇನ ವನ್ದತೋಪಿ ಆಪತ್ತಿಅಭಾವಂ ವತ್ವಾ ವನ್ದನಾಯ ಸಬ್ಬಥಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತರೇಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು। ನಗ್ಗಾದೀಸು ಪನ ವನ್ದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ। ಏಕತೋ ಆವಟ್ಟೋತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದೋಸಾಗತಿಪಕ್ಖೇ ಪರಿವತ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಪತ್ತಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋ’’ತಿ। ವನ್ದಿಯಮಾನೋತಿ ಓನಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿಯಮಾನೋ। ವನ್ದಿತಬ್ಬೇಸು ಉದ್ದೇಸಾಚರಿಯೋ, ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯೋ ಚ ಯಸ್ಮಾ ನವಕಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ವುಡ್ಢಾ ಏವ ವನ್ದಿಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೪೭೦. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ। ಇತರನ್ತಿ ಸಚಿತ್ತಕಂ।
ವೋಹಾರವಗ್ಗಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।