೫. ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡಂ
೧. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ
೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗಸ್ಸ ಖುದ್ದಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಖುದ್ದಕ-ಸದ್ದೋ ಬಹು-ಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ವಗ್ಗೇಸು, ಖುದ್ದಕೇಸು ವಾ। ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಹೇತುನೋ ವಿಪಕ್ಖೇಪಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ವತ್ತನತೋ ಅನೇಕನ್ತಿಕತ್ತೇ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಮಯಾ ಅಯಂ ಹೇತು ವುತ್ತೋ’’ತಿ ‘‘ಜಾನನ್ತೋ’’ತಿ।
೨. ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇತಿ ಅತ್ತನಾ ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿತಥಭಾವಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಜಾನಿತ್ವಾ, ವಚನಕ್ಖಣೇ ಚ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದಭಣನೇ। ತೇನಾಹ ‘‘ಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಮುಸಾವಾದೇತಿ ಚ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಮುಸಾಭಣನನಿಮಿತ್ತಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ, ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೩. ವದನ್ತಿ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಪಾಕಟವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಓಳಾರಿಕೇನಾ’’ತಿ।
೧೧. ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮುಸಾವಾದೋ ಜಾತೋ। ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಂ, ನ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ। ಜಾತಿಆದೀಹಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಪರಂ ದವಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ತಂ ಹೋತಿ। ಚಾರೇಸುನ್ತಿ ಉಪನೇಸುಂ। ವತ್ಥುವಿಪರೀತತಾ, ವಿಸಂವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರತಾ, ಯಮತ್ಥಂ ವತ್ಥುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಪಯೋಗೋ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ವತ್ಥುವಿಪರೀತತಾಯ ಹಿ ಅಸತಿ ವಿಸಂವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರತಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತೇಪಿ ಮುಸಾವಾದೋ ನ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಕಟಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಾಪಿ ಅಙ್ಗಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನತ್ಥಂ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನಾನುದ್ಧಂಸನಓಮಸವಾದಾದೀಸು ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಹೀನಜಾತಿಆದೀಹಿ ದವಾ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ, ಕೇವಲಂ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಇಧ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ।
ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೩. ದುತಿಯೇ ಪುಬ್ಬೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾರಪ್ಪದೇಸಂ ಪುನ ಅರೇ ಪತ್ತೇತಿ ಪಠಮಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತನೇಮಿಪ್ಪದೇಸೇ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೫. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ। ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕಾ ನಾಮ ಗಬ್ಭಮಲಾದಿಹಾರಕಾ। ತಚ್ಛಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಾಸಾಣಕೋಟ್ಟನಾದಿವಡ್ಢಕೀಕಮ್ಮಂ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಗಣನಾತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಸಙ್ಕೋಚನೇನೇವ ಗಣನಾ। ಅಚ್ಛಿದ್ದಕಗಣನಾ ನಾಮ ಏಕಟ್ಠಾನದಸಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಸಾರಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗಣನಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಕಲನಪಟಉಪ್ಪಾದನವೋಕ್ಲನಭಾಗಹಾರಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಗಣನಾ ಗಹಿತಾ। ಯಸ್ಸ ಸಾ ಪಗುಣಾ, ಸೋ ರುಕ್ಖಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಏತ್ಥ ಪಣ್ಣಾನೀ’’ತಿ ಯಭ-ಮೇಥುನೇತಿ ವಚನತೋ ಆಹ ‘‘ಯ-ಕಾರ-ಭ-ಕಾರೇ’’ತಿಆದಿ।
೧೬. ನ ಪುರಿಮೇನಾತಿ ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ। ಸೋಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾತಿ ಉಪಸಗ್ಗಾದಿವಿಸಿಟ್ಠೇಹಿಪಿ ವದನ್ತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಯಾವ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ।
೨೬. ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತೇಹಿಪಿ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸಪಿ ದುಬ್ಭಾಸಿತಮೇವಾತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ ತತೋ ಲಾಮಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಾ, ಅನಾಪತ್ತಿಯಾಪೇತ್ಥ ಭವಿತುಂ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ। ಸಬ್ಬಸತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ವಚನತ್ಥವಿದೂಹಿ ತಿರಚ್ಛಾನಾದಯೋಪಿ ಗಹಿತಾ।
೩೫. ಅನುಸಾಸನೀಪುರೇಕ್ಖಾರತಾಯ ವಾ ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ವಾ ವದನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿಭಾವತೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕೋಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಕಾಯವಿಕಾರಮತ್ತೇನಪಿ ಓಮಸನಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ। ಪರಿವಾರೇ ಪನ ‘‘ಚತುತ್ಥೇನ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನೇನ…ಪೇ॰… ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ। ನ ಹೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ॰ ೨೭೬) ಇತರಾನಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತಿ ಪನೇತ್ಥ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ। ದವಕಮ್ಯತಾಯ ಹಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸಪಿ ವಾಚಾಚಿತ್ತಮೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಕಾಯೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪತ್ತಿ ವಿಯ ಕೇವಲಂ ಕಾಯವಿಕಾರೇನೇವ। ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಧ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಕಾಯಕೀಳಾಪಟಿಕ್ಖೇಪಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಕ್ಕೋಸನಂ, ತಸ್ಸ ಜಾನನಂ, ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರತಾದೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೬. ತತಿಯೇ ಭಣ್ಡನಂ ಜಾತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ। ಪಿಸತೀತಿ ಪಿಸುಣಾ, ವಾಚಾ, ಸಮಗ್ಗೇ ಭಿನ್ನೇ ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಇಧಾಪಿ
ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೫. ಚತುತ್ಥೇ ಪುರಿಮಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸದಿಸನ್ತಿ ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸದಿಸಂ ‘‘ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚ-ಸದ್ದಂ ವದತಿ। ಅಕ್ಖರಸಮೂಹೋತಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕೋ ವುತ್ತೋ। ಪದನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಿಅನ್ತಂ ವುತ್ತಂ।
ಏಕಂ ಪದನ್ತಿ ಗಾಥಾಪದಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಪದಗಣನಾಯಾತಿ ಗಾಥಾಪದಗಣನಾಯ। ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ। ಏತೇನ ಗಾಥಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಸಾಮಣೇರೋ ಪಠಮಪಾದಾದಿಂ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸ್ಸದ್ದೇ ಏವ ಇತರೇನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಟ್ಠಕಥಾನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾರುಳ್ಹಂ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಇದಾನಿಪಿ ‘‘ಯಥಾಪಿ ದೀಪಿಕೋ ನಾಮ, ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೇ ಮಿಗೇ’’ತಿ (ಮಿ॰ ಪ॰ ೬.೧.೫; ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೨೧೭; ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೭೪; ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೦೭; ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧೬೫; ಪಟಿ॰ ಮ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧.೧೬೩) ಏವಮಾದಿಕಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಅತ್ಥೇವ, ಬುದ್ಧಘೋಸಾಚರಿಯಾದೀಹಿ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾನಯೇನ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಇಧ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಪಾಳಿನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಉದಾನವಗ್ಗಸಙ್ಗಹಾದಿಕೋ। ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನನಿಸ್ಸಿತಂ। ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರಸ್ಸ। ಮಗ್ಗಕಥಾದೀನಿ ಪಕರಣಾನಿ।
೪೬. ಪಾಳಿಯಂ ಅಕ್ಖರಾಯಾತಿಆದಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಕ್ಖರೇನಾತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
೪೮. ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಸಾಯ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ಠಿತಸ್ಸ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಭಣನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಓಪಾತೇತೀತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತಿ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಧಮ್ಮಂ ಪದಸೋ ವಾಚನತಾ, ಏಕತೋ ಭಣನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೫೦-೫೧. ಪಞ್ಚಮೇ ತತ್ರಿದಂ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ದಿರತ್ತತಿರತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಿರತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ವಚನಾಲಙ್ಕಾರತ್ಥಂ, ನಿರನ್ತರಂ ತಿಸ್ಸೋವ ರತ್ತಿಯೋ ವಸಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥದಿವಸಾದೀಸು ಸಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಏಕನ್ತರಿಕಾದಿವಸೇನ ಸಯನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮ್ಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ದಿರತ್ತವಿಸಿಟ್ಠಞ್ಹಿ ತಿರತ್ತಂ ವುಚ್ಚಮಾನಂ, ತೇನ ಅನನ್ತರಿಕಮೇವ ತಿರತ್ತಂ ದೀಪೇತೀತಿ। ಪಞ್ಚಹಿ ಛದನೇಹೀತಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ। ವಾಚುಗ್ಗತವಸೇನಾತಿ ಪಗುಣವಸೇನ। ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೋ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಏಕೂಪಚಾರೋ ಏಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಅನುಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಪರಿಗಮನಯೋಗ್ಗೋ, ಏತಂ ಬಹುದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಏಕೂಪಚಾರೋವ। ತತ್ಥ ಪನ ಕುಟ್ಟಾದೀಹಿ ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ದ್ವಾರಂ ಯೋಜೇನ್ತಿ, ನಾನೂಪಚಾರೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಪನ ರುನ್ಧತಿ ಏವ, ವಿಸುಂ ದ್ವಾರಂ ನ ಯೋಜೇನ್ತಿ, ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಏಕೂಪಚಾರಮೇವ ಮತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಪಿಹಿತದ್ವಾರೋ ವಿಯ ಗಬ್ಭೋ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಞ್ಞಥಾ ಗಬ್ಭೇ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಮುಖಾದೀಸು ನಿಪನ್ನಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪರಿಮುತ್ತಿಯಾ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ಮತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಪಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ ವಿವರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ।
ತೇಸಂ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಚಿ ‘‘ಅನುಟ್ಠಹನೇನ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಯನ್ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಭಾವಾ। ಇದಞ್ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ। ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ಚಸ್ಸ ತಬ್ಬಹುಲವಸೇನ ವುತ್ತಾತಿ ವದತಿ। ಯಥಾ ಚೇತಂ, ಏವಂ ದಿವಾಸಯನಮ್ಪಿ। ಅನುಟ್ಠಹನೇನ, ಹಿ ದ್ವಾರಾಸಂವರಣೇನ ಚೇತಂ ಅಕಿರಿಯಸಮಉಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಇದಞ್ಚ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
‘‘ಉಪರಿಮತಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಮ್ಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಉಪರಿಮತಲೇ ಸಯಿತಸ್ಸ ಸಙ್ಕಾ ಏವ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ನಾನೂಪಚಾರೇತಿ ಬಹಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ಆರೋಹಣೀಯೇ।
ಸಭಾಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ‘‘ಅಡ್ಢಕುಟ್ಟಕೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯತ್ಥ ತೀಸು ದ್ವೀಸು ವಾ ಪಸ್ಸೇಸು ಭಿತ್ತಿಯೋ ಬದ್ಧಾ, ಛದನಂ ವಾ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾ ಅಡ್ಢಭಿತ್ತಿ, ಇದಂ ಅಡ್ಢಕುಟ್ಟಕಂ ನಾಮ। ವಾಳಸಙ್ಘಾಟೋ ನಾಮ ಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಥಮ್ಭಾದೀನಂ ಉಪರಿ ವಾಳರೂಪೇಹಿ ಕತಸಙ್ಘಾಟೋ। ಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಬಹಿಗತೇತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಸಚೇ ಭೂಮಿತೋ ವತ್ಥು ಉಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ಉಭತೋ ಉಚ್ಚವತ್ಥುತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬಕೋಸಬ್ಭನ್ತರೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ ತತ್ಥ ಸೇನಾಸನವೋಹಾರಾಭಾವತೋ। ಅಥ ವತ್ಥು ನೀಚಂ ಭೂಮಿಸಮಮೇವ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪರಹಿತದಿಸಾಯ ನಿಬ್ಬಕೋಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಬಹಿ ಏವ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ವಾತಿಆದಿ ಮಜ್ಝೇ ಉದಕಪತನತ್ಥಾಯ ಆಕಾಸಙ್ಗಣವನ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಗಬ್ಭೂಪಚಾರೇತಿ ಏಕೇಕಗಬ್ಭಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಪಮುಖೇನ ಗಮನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧತೋ ಅನೂನಂ ಕುಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇನ ಪವೇಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಅಕತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಬ್ಭಪರಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದಾದೀಸು ಸಮನ್ತಾ ಠಿತಗಬ್ಭಭಿತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಪಾಟೇಕ್ಕಸನ್ನಿವೇಸಾತಿ ಏಕೇಕದಿಸಾಯ ಗಬ್ಭಪಾಳಿಯೋ ಇತರದಿಸಾಸು ಗಬ್ಭಪಾಳೀನಂ ಅಭಾವೇನ, ಭಾವೇಪಿ ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಭಿತ್ತಿಚ್ಛದನೇಹಿ ಅಸಮ್ಬನ್ಧತಾಯ ಪಾಟೇಕ್ಕಸನ್ನಿವೇಸಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ…ಪೇ॰… ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ತತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ದುಕ್ಕಟೇನ। ತಾದಿಸಾಯ ಹಿ ಗಬ್ಭಪಾಳಿಯಾ ಪಮುಖಂ ತೀಸು ದಿಸಾಸು ಭಿತ್ತೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಏಕದಿಸಾಯ ಗಬ್ಭಭಿತ್ತಿಮತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಂ ಚೂಳಪರಿಚ್ಛನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಯದಿ ಪನ ತಸ್ಸ ಪಮುಖಸ್ಸ ಇತರದಿಸಾಸುಪಿ ಏಕಿಸ್ಸಂ, ಸಬ್ಬಾಸು ವಾ ಭಿತ್ತಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತದಾ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಉಪಡ್ಢಪರಿಚ್ಛನ್ನಾದಿಭಾವತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಭೂಮಿಯಂ ವಿನಾ ಜಗತಿಯಾ ಪಮುಖಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಚ್ಚವತ್ಥುಂ ಅಕತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಕತಗೇಹಸ್ಸ ಪಮುಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಕಥಿತಂ ತತ್ಥಾತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ। ಜಗತಿಯಾ ಪಮಾಣಂ ವತ್ವಾತಿ ಪಕತಿಭೂಮಿಯಾ ನಿಪನ್ನೋ ಯಥಾ ಜಗತಿಯಾ ಉಪರಿ ಸಯಿತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಉಚ್ಚಾತಿಉಚ್ಚವತ್ಥುಸ್ಸ ಉಬ್ಬೇಧಪ್ಪಮಾಣಂ ವತ್ವಾ। ಏಕದಿಸಾಯ ಉಜುಕಮೇವ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ನಿವೇಸಿತೋ ಪಾಸಾದೋ ಏಕಸಾಲಸನ್ನಿವೇಸೋ। ದ್ವೀಸು, ತೀಸು ವಾ ಚತೂಸುಪಿ ವಾ ದಿಸಾಸು ಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಣ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಕತಾ ದ್ವಿಸಾಲಾದಿಸನ್ನಿವೇಸಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಾಲಪ್ಪಭೇದದೀಪನಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಪುರಿಮತೋ ವಿಸೇಸೋತಿ। ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ವಿದ್ಧಸ್ತೋತಿ ಪಮುಖಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ।
೫೩. ಉಪಡ್ಢಚ್ಛನ್ನಉಪಡ್ಢಪರಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸೇನಾಸನಂ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಆದಿಂ ವತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ತತೋ ಸತ್ತ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಏಕತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
೫೪. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತತಿಯಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪುರಾರುಣಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುನ ವಸತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪನ ಪುರಾರುಣಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಛದನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ಸಹಸೇಯ್ಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ। ಸೇನಮ್ಬಮಣ್ಡಪವಣ್ಣಂ ಹೋತೀತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಕಿರ ಉಚ್ಚವತ್ಥುಕೋ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನೋ ಸಬ್ಬಅಪರಿಚ್ಛನ್ನೋ ಏವಂನಾಮಕೋ ಸನ್ನಿಪಾತಮಣ್ಡಪೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚತುತ್ಥಭಾಗೋ ಚೂಳಕಂ, ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಉಪಡ್ಢಂ, ತೀಸು ಭಾಗೇಸು ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಯೇಭುಯ್ಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಚೂಳಕಚ್ಛನ್ನಪರಿಚ್ಛನ್ನತಾದೀನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಕಸೇನಾಸನಂ, ತತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಹ ನಿಪಜ್ಜನಂ, ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೫೫. ಛಟ್ಠೇ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಸಯನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನಾಪೀತಿ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾ’’ತಿ ಅನಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಪುಂಸಕೇನ
ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೦. ಸತ್ತಮೇ ನ ಯಕ್ಖೇನಾತಿಆದೀನಂ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿಞ್ಞುನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿಞ್ಞುನಾ
ಇರಿಯಾಪಥಾಪರಿವತ್ತನಂ, ಪುರಿಸಂ ವಾ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರೇ ಅಪಕ್ಕೋಸಾಪನಂ ಏತ್ಥ ಅಕಿರಿಯಾ। ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಛನ್ನಂ ವಾಚಾನಂ ಉಪರಿ ದೇಸನಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಇರಿಯಾಪಥಪಅವತ್ತನಾಭಾವೋ, ವಿಞ್ಞೂಪುರಿಸಾಭಾವೋ, ಅಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೭. ಅಟ್ಠಮೇ ಅನ್ತರಾತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ। ಅತಿಕಡ್ಢಿಯಮಾನೇನಾತಿ ‘‘ವದಥ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೇನ ಅತಿಬದ್ಧಿಯಮಾನೇನ। ತಥಾರೂಪೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ। ಸುತಪರಿಯತ್ತಿಸೀಲಗುಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಕುಸಲತಾ ಸುತಗುಣೋ, ಪಾಳಿಪಾಠಕುಸಲತಾ ಪರಿಯತ್ತಿಗುಣೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ವಾ ಅಭಾವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಾಟ್ಟತಾಪಿ ಅರಿಯಾನಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತೇಹೀತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ ಅವುತ್ತೇಹಿ। ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಜಆನನವಸೇನ ಏಕನ್ತತೋ ಅಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ ಹೋತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾ। ಝಾನಲಾಭೀನಞ್ಚ ಸತ್ಥು ಆಣಾವೀತಿಕ್ಕಮಪಟಿಘಚಿತ್ತಸ್ಸ ಝಾನಪರಿಹಾನತೋ ಭೂತಾರೋಚನಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ। ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಭೂತತಾ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನಾ, ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೮. ನವಮೇ ತತ್ಥ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ತತ್ಥ ಕಸ್ಸಚಿ ಮತಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ। ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಮೇವ ಉಪಪತ್ತಿತೋ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾಪಿ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।
೮೨. ಆದಿತೋ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ। ಸೇಸಾನೀತಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾದೀನಿ
ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೮೬. ದಸಮೇ ಅಪ್ಪಪಂಸುಮತ್ತಿಕಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಭಾವೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಪಡ್ಢಪಂಸುಮತ್ತಿಕಾಯಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹೇತಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ಜಾತಾಜಾತವಿನಿಮುತ್ತಾಯ ತತಿಯಪಥವಿಯಾ ಅಭಾವತೋ।
ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣಾತಿ ಓಕಾಸಸ್ಸ ಅನಿಯಮಿತತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ। ಇಮಂ ವಲ್ಲಿಂ ಖಣಾತಿ ಪಥವೀಖಣನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಮಿನಾವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ। ಉಭಯಮ್ಪಿ ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೋತಿ ಉದಕೇ ಅನ್ತೋಭೂಮಿಯಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ತಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ತನುಕಪಂಸು ವಾ ಮತ್ತಿಕಾ ವಾ ಪಟಲಂ ಹುತ್ವಾ ಪತಮಾನಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಉದಕೇ ಸುಕ್ಖೇಪಿ ತಂ ಪಟಲಂ ವಾತೇನ ಚಲಮಾನಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೋ ನಾಮ।
ಅಕತಪಬ್ಭಾರೇತಿ ಅವಳಞ್ಜನಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತಾದಿಸೇ ಏವ ಹಿ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ। ಮೂಸಿಕುಕ್ಕರಂ ನಾಮ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಖನಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಕತಪಂಸುರಾಸಿ। ಅಚ್ಛದನನ್ತಿಆದಿವುತ್ತತ್ತಾ ಉಜುಕಂ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತವಸ್ಸೋದಕೇನ ಓವಟ್ಠಮೇವ ಜಾತಪಥವೀ ಹೋತಿ, ನ ಛದನಾದೀಸು ಪತಿತ್ವಾ ತತೋ ಪವತ್ತಉದಕೇನ ತಿನ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮಣ್ಡಪತ್ಥಮ್ಭನ್ತಿ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪತ್ಥಮ್ಭಂ। ಉಚ್ಚಾಲೇತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ತತೋತಿ ಪುರಾಣಸೇನಾಸನತೋ।
೮೮. ಮಹಾಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಲೇಪನಂ। ಜಾತಪಥವಿತಾ, ತಥಾಸಞ್ಞಿತಾ, ಖಣನಖಣಾಪನಾನಂ ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।
೨. ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ
೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೮೯. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಸಾಖಟ್ಠಕವಿಮಾನೇ ಸಾಖಾಯ ಛಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಛಿಜ್ಜನ್ತೇ ತತ್ಥ ಅಛೇದನತ್ಥಾಯ ದೇವತಾಯ ಉಪನೀತಂ ಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಕುಠಾರಿನಿಕ್ಖೇಪವೇಗಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇತಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಂ। ರುಕ್ಖಾನಂ ವಿಯ ಛೇದನಾದೀಸು ಅಕುಪ್ಪನಞ್ಹಿ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ನಾಮ।
ಉಪ್ಪತಿತನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ। ಭನ್ತನ್ತಿ ಧಾವನ್ತಂ। ವಾರಯೇತಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಇತರೋತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕೋಧಂ ಅನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ರಾಜಉಪರಾಜಾದೀನಂ ರಸ್ಮಿಮತ್ತಗ್ಗಾಹಕಜನೋ ವಿಯ ನ ಉತ್ತಮಸಾರಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಸಟಂ ಸಪ್ಪವಿಸನ್ತಿ ಸರೀರೇ ದಾಠಾವಣಾನುಸಾರೇನ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪವಿಸಂ ವಿಯ। ಜಹಾತಿ ಓರಪಾರನ್ತಿ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ ಜಹಾತಿ। ‘‘ಓರಪಾರ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಓರಿಮತೀರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೋತಿ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ ಕೋಧಂ ವಿನೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಓರಪಾರಂ ಜಹಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಓರಂ ನಾಮ ಸಕತ್ತಭಾವೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ವಾ ಆಯತನಾನಿ। ಪಾರಂ ನಾಮ ಪರಅತ್ತಭಾವೋ, ಬಾಹಿರಾನಿ ವಾ ಆಯತನಾನಿ। ತದುಭಯೇ ಪನ ಛನ್ದರಾಗಂ ಜಹನ್ತೋ ‘‘ಜಹಾತಿ ಓರಿಮಪಾರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
೯೦. ಭವನ್ತೀತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ। ಅಹುವುನ್ತೀತಿ ಬಭೂವು। ತೇನಾಹ ‘‘ಜಾತಾ ವಡ್ಢಿತಾ’’ತಿ। ಭೂತಾನಂ ಗಾಮೋತಿ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಹರಿತತಿಣಾದಿಭಾವೇನ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ಸಮೂಹೋ। ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭೂತಾ ಏವ ವಾ ಗಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಾತಬ್ಯ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಾ ಪಾನೇತಿ ಧಾತ್ವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾ’’ತಿ। ಸಾ ಚ ಪಾತಬ್ಯತಾ ಛೇದನಾದಿ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ…ಪೇ॰… ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಜಾತಾ ಛೇದನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ।
೯೧. ಜಾತ-ಸದ್ದೋ ಏತ್ಥ ವಿಜಾತಪರಿಯಾಯೋತಿ ‘‘ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾ ಇತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪಸೂತವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸೂತಾನೀ’’ತಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತಪಣ್ಣಮೂಲಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋತಿ ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ। ಕಾರಿಯದಸ್ಸನಮುಖೇನೇವ ಕಾರಣಞ್ಚ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬೀಜತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಬೀಜಂ ದಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ।
೯೨. ‘‘ಬೀಜತೋ ಸಮ್ಭೂತೋ ಭೂತಗಾಮೋ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ‘‘ಪದುಮಗಚ್ಛತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಪದುಮ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯಾಯಂ ವೋಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಂ ಬೀಜಂ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಪಣ್ಣಮೂಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಯಥಾರುತನ್ತಿ ಯಥಾಪಾಠಂ।
‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸರೀರೇ ಲಗ್ಗಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಉಟ್ಠಹತಿ, ‘‘ತಂ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ವಟ್ಟತಿ। ಅನನ್ತಕ-ಗ್ಗಹಣೇನ ಸಾಸಪಮತ್ತಿಕಾ ಗಹಿತಾ, ನಾಮಞ್ಹೇತಂ ತಸ್ಸಾ ಸೇವಾಲಜಾತಿಯಾ। ಮೂಲಪಣ್ಣಾನಂ ಅಭಾವೇನ ‘‘ಅಸಮ್ಪುಣ್ಣಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಬೀಜಗಾಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ। ಅವಡ್ಢಮಾನೇಪಿ ಭೂತಗಾಮಮೂಲಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಮೂಲಕಭೂತಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ನಾಳಿಕೇರಸ್ಸ ಆವೇಣಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವದತಿ।
ಸೇಲೇಯ್ಯಕಂ ಪುಪ್ಫಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವಿಕಸಿತಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ। ಛತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ವಿಕಸಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ। ಮಕುಳಂ ಪನ ರುಕ್ಖತ್ತಚಂ ಅಕೋಪೇನ್ತೇನಪಿ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಫುಲ್ಲಂ ವಟ್ಟತಿ। ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇನಾತಿ ಹತ್ಥಚಾಪಲ್ಲೇನ।
‘‘ಪಾನೀಯಂ ನ ವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿವನಪಾನೀಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಖಾದಿತುಕಾಮೇನಾ’’ತಿ। ಯೇಸಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಸಾಖಾ ರುಹತೀತಿ ಮೂಲಂ ಅನೋತಾರೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಮತ್ತನಿಗ್ಗಮನಮತ್ತೇನಪಿ ವಡ್ಢತಿ। ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಅಕರೋನ್ತೋ ಛಿನ್ನನಾಳಿಕೇರವೇಳುದಣ್ಡಾದಯೋ ಕೋಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
‘‘ಚಙ್ಕಮಿತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕೇವಲಂ ಚಙ್ಕಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಗಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಅಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ, ತಿಣಾನಂ ಉಪರಿ ನಿಸೀದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ಚ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ।
ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹೀತಿ ಸಮಣಾನಂ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಹಿ, ಅಬೀಜನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಾನಿಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವತೋ ‘‘ಸಮಣಕಪ್ಪಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ। ಅಬೀಜಂ ನಾಮ ತರುಣಅಮ್ಬಫಲಾದೀನಿ। ನಿಬ್ಬಟ್ಟೇತಬ್ಬಂ ವಿಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಬೀಜಂ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಂ ಪನಸಾದಿ ನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಂ ನಾಮ। ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವತ್ವಾವಾತಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾವಸೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ವಚನಕ್ಖಣೇವ ಅಗ್ಗಿಸತ್ಥಾದಿನಾ ಬೀಜಗಾಮೇ ವಣಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಞ್ಚ ದ್ವಿಧಾ ಅಕತ್ವಾ ಛೇದನಭೇದನಮೇವ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ। ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾರಾಪನಸ್ಸ ಪಠಮಮೇವ ಅಧಿಕತತ್ತಾ। ‘‘ಕಟಾಹೇಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಟಾಹತೋ ನೀಹತಾಯ ಮಿಞ್ಜಾಯ ವಾ ಬೀಜೇ ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ। ಭೂತಗಾಮೋ, ಭೂತಗಾಮಸಞ್ಞಿತಾ, ವಿಕೋಪನಂ ವಾ ವಿಕೋಪಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೯೪. ದುತಿಯೇ ಅಞ್ಞಂ ವಚನನ್ತಿ ಯಂ ದೋಸವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತವಚನಂ ತಂ ತಸ್ಸ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೇನ ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನ ಪಟಿಚರತಿ।
೯೮. ಯದೇತಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ। ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮನ್ತಿ ತುಣ್ಹೀಭಾವಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಅಞ್ಞವಾದಕಂ ಆರೋಪೇತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞವಾದೇ ಆರೋಪೇತುಂ। ವಿಹೇಸಕನ್ತಿ ವಿಹೇಸಕತ್ತಂ।
೯೯. ಪಾಳಿಯಂ ನ ಉಗ್ಘಾಟೇತುಕಾಮೋತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮೋ।
೧೦೦. ಅನಾರೋಪಿತೇ ಅಞ್ಞವಾದಕೇತಿ ವುತ್ತದುಕ್ಕಟಂ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಪಟಿಚರಣವಸೇನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಪನ ಮುಸಾವಾದೇನ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ಆರೋಪಿತೇ ಇಮಿನಾವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮುಸಾವಾದಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ। ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಪಿ ಮುಸಾವಾದೇ ಇಮಿನಾವ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಆರೋಪಿತತಾ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ವತ್ಥುನಾ ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನತಾ, ಛಾದೇತುಕಾಮತಾಯ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಂ, ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೦೩. ತತಿಯೇ ಝೇ-ಧಾತುಸ್ಸ ಅನೇಕತ್ಥತಾಯ ಓಲೋಕನತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಓಲೋಕಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ। ಛನ್ದಾಯಾತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಛನ್ದೇನಾ’’ತಿ।
೧೦೫. ಭಿಕ್ಖುಂ ಲಾಮಕತೋ ಚಿನ್ತಾಪನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ತಂ ಅವಣ್ಣಕಥನಂ ಉಜ್ಝಾಪನಂ ನಾಮ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮುಲ್ಲಪನವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೋಸಪ್ಪಕಾಸನಂ ಖಿಯ್ಯನಂ ನಾಮಾತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ಭೇದೋ।
೧೦೬. ಅಞ್ಞಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಜ್ಝಾಪೇತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಉಜ್ಝಾಪೇತಿ। ತಸ್ಸ ವಾ ತಂ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಖಿಯ್ಯತಿ। ಇಧಾಪಿ ಮುಸಾವಾದೇನ ಉಜ್ಝಾಪನಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವತೋ ದುಕ್ಕಟಟ್ಠಾನಾನಿ ಚ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವುತ್ತಾತಿ
ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೧೦. ಚತುತ್ಥೇ ಅಪಞ್ಞಾತೇತಿ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧೇ। ಇಮಂ ಪನ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ಠಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಪಠಮಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಮಾಸೇ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸೇನ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ನ ವುತ್ತಾ। ಪರಿವಾರೇ ಪನೇತಂ ಅನುಜಾನನವಚನಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ‘‘ಏಕಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೬೫-೬೭) ವುತ್ತಂ।
ನವವಾಯಿಮೋತಿ ಅಧುನಾ ಸುತ್ತೇನ ವೀತಕಚ್ಛೇನ ಪಲಿವೇಠಿತಮಞ್ಚೋ। ಓನದ್ಧೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮೇನ ಓನದ್ಧೋ। ತೇ ಹಿ ವಸ್ಸೇನ ಸೀಘಂ ನ ನಸ್ಸನ್ತಿ। ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ’’ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಸುಖಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ಪನ ಚೀವರಕುಟಿ ವಟ್ಟತೇವ। ಕಾಯಾನುಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ತೇನ ಚ ವಸ್ಸಭಯೇನ ಸಯಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ
‘‘ವಲಾಹಕಾನಂ ಅನುಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಿಮ್ಹಾನೇಪಿ ಮೇಘೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತತ್ರ ತತ್ರಾತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದಿಕೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ। ಮಜ್ಝತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾತಿ ಯತ್ಥ ಸಮನ್ತತೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಣಮಜ್ಝೇ ಸಬ್ಬದಾ ಕಚವರಸ್ಸ ಸಙ್ಕಡ್ಢನೇನ ಮಜ್ಝೇ ವಾಲಿಕಾ ಸಞ್ಚಿತಾ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಉಚ್ಚವತ್ಥುಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ವಾ ವಾಲಿಕಾ ಹರಿತಬ್ಬಾ। ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಕೋಣೇಸು ವಾಲಿಕಾ ಸಞ್ಚಿತಾ, ತತ್ಥ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರದಿಸಾಭಿಮುಖಾ ಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಕೇಚಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನಸ್ಸ
೧೧೧. ವಙ್ಕಪಾದತಾಮತ್ತೇನ ಕುಳೀರಪಾದಕಸ್ಸ ಸೇಸೇಹಿ ವಿಸೇಸೋ, ನ ಅಟನೀಸು ಪಾದಪ್ಪವೇಸನವಿಸೇಸೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೋ ವಾ ಪನ ಕೋಚೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸೇವ।
ನಿಸೀದಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮೇಘುಟ್ಠಾನಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತೇನ ಪುನಾಗನ್ತಬ್ಬಮೇವ। ಕಪ್ಪಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಮಾ ಇಧ ತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ಲಭಿತ್ವಾ।
ಆವಾಸಿಕಾನಂಯೇವ ಪಲಿಬೋಧೋತಿ ಆಗನ್ತುಕೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಆವಾಸಿಕಾ ಏವ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಗತೇಸುಪಿ ಆವಾಸಿಕಾನಮೇವ ಪಲಿಬೋಧೋ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿವಾದೇ ಪನ ‘‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾನಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾಪಿ ದುಕ್ಕಟೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ। ಉಸ್ಸಾರಕೋತಿ ಸರಭಾಣಕೋ। ಸೋ ಹಿ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಪಾಳಿಪಾಠಂ ಸಾರೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಉಸ್ಸಾರಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
೧೧೨. ವಣ್ಣಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಕತಾತಿ ಪಟಖಣ್ಡಾದೀಹಿ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಾ। ಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾತಿ ಚಿಮಿಲಿಕಾಯ ಸತಿ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ, ಅಸತಿ ಸುದ್ಧಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾ। ‘‘ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಂ ಪರಿಹರಣೇಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪನಾದಿವಸೇನ ಖನ್ಧಕೇ ಹಿ ‘‘ಅನ್ತೋಪಿ ಮಞ್ಚೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಬಹಿಪಿ ಮಞ್ಚೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಮಞ್ಚಾದೀಸು ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪರಿಹರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ –
‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಚಮ್ಮಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ಸೀಹಚಮ್ಮಂ ಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮಂ ದೀಪಿಚಮ್ಮಂ। ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೫೫) –
ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ದಾರುಮಯಪೀಠನ್ತಿ ಫಲಕಮಯಪೀಠಮೇವ। ಪಾದಕಥಲಿಕನ್ತಿ ಅಧೋತಪಾದಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಘಂಸನ್ತಾ ಧೋವನ್ತಿ, ತಂ ದಾರುಫಲಕಾದಿ।
೧೧೩. ‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾರಣೇನ ಅನೋತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಗಮನೇ ಸಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಮಞ್ಚಾದೀನಂ ಸಙ್ಘಿಕತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ದೇಸೇ ಸನ್ಥರಣಂ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪನಂ ವಾ, ಅಪಲಿಬುದ್ಧತಾ, ಆಪದಾಯ ಅಭಾವೋ, ನಿರಪೇಕ್ಖತಾ, ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಏವಮೇತ್ಥ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಛ ಅಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ।
ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೧೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣತ್ಥಾಯೇವ ಠಪಿತಾ ಉಗ್ಗತಲೋಮಾ ಅತ್ಥರಣವಿಸೇಸಾ। ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ। ಸೇನಾಸನತೋತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸೇನಾಸನತೋ।
೧೧೭. ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸವಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಸ ಪಾಕಟತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ।
೧೧೮. ಯೇನ ಮಞ್ಚಂ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ವೀನನ್ತಿ, ತಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಕವಾನಂ। ಸಿಲುಚ್ಚಯಲೇಣನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಗುಹಾ। ‘‘ಆಪುಚ್ಛನಂ ಪನ ವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸೇಯ್ಯಾ, ತಸ್ಸಾ
ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೧೯. ಛಟ್ಠೇ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಸಮೀಪಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ।
೧೨೨. ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥೂಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರತಾ, ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯಭಾವಜಾನನಂ, ಸಮ್ಬಾಧೇತುಕಾಮತಾ, ಉಪಚಾರೇ ನಿಸೀದನಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೨೬. ಸತ್ತಮೇ ಕೋಟ್ಠಕಾನೀತಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾನಿ।
೧೨೮. ‘‘ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅನನುರೂಪತೋ ವುತ್ತಂ। ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ಹಿ ಅಕುಪಿತಚಿತ್ತೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ ‘‘ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಅಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾ ಆಪತ್ತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕೋಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಲಜ್ಜಿತಾದಿಪಚ್ಚಯೇನೇವ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸ್ಸ ಆರದ್ಧತ್ತಾ। ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರೋ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಭಾವಾದಿವಿನಿಮುತ್ತತಾ, ಕೋಪೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಂ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೨೯. ಅಟ್ಠಮಂ
ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೩೫. ನವಮೇ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ। ಸಾ ಅಪರಿಪೂರೂಪಚಾರಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ವಿವರಿಯಮಾನಂ ಕವಾಟಂ ಯಂ ಭಿತ್ತಿಂ ಆಹನತಿ, ಸಾ ಸಾಮನ್ತಾ ಕವಾಟವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣಾ ಉಪಚಾರರಹಿತಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಲೋಕಂ ವಾತಪಾನಂ ಸನ್ಧೇತಿ ಘಟಯತೀತಿ ಆಲೋಕಸನ್ಧೀತಿ ಕವಾಟಂ ವುಚ್ಚತಿ। ದ್ವಾರವಾತಪಾನೂಪಚಾರತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಿಮ್ಪನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಾಳಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಂವಿಧಾತಬ್ಬಂ। ಹರಿತೇ ಠಿತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ। ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಹರಿತಯುತ್ತೇ ಖೇತ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಾದಿಸೇ ಖೇತ್ತೇ ವಿಹಾರಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ।
೧೩೬. ಉಜುಕಮೇವ ಛಾದನನ್ತಿ ಛಾದನಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಕೂಟಾಗಾರಕಣ್ಣಿಕಾದಿ, ತಾವ ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಉಜುಕಂ ಛಾದನಂ। ಇಮಿನಾ ಪನ ಯೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಏಕವಾರಂ ಛಾದಿತೇ ತಂ ಛಾದನಂ ಏಕಮಗ್ಗನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಯಾಯೇನ ಛಾದನಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಛದನಂ ಛದನೂಪರಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಚ ಸಮೇತಿ।
ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯೇನ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ, ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಚ ಛಾದನಪ್ಪಕಾರಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪನ್ತಿಯಾ ಛಾದಿತಸ್ಸ ಛದನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಛದನಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ ಉಜುಕಮೇವ ಏಕವಾರಂ ಛಾದನಂ ಏಕಮಗ್ಗನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ’ತಿಆದಿ
ತತಿಯಾಯ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತತಿಯಾಯಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ, ತತಿಯಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಕರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಕೇವಲಂ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗವಸೇನ ಛಾದಿತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಛದನಾನಂ। ತಿಣ್ಣಂ ಪರಿಯಾಯಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರತಾ, ಅತ್ತನೋ ವಾಸಾಗಾರತಾ, ಉತ್ತರಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೪೦. ದಸಮೇ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಸಪ್ಪಾಣಕಉದಕಂ ತಿಣೇನ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಾ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ, ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉದಕೇ ತಿಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕಟಭಾರಮತ್ತಞ್ಚೇಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಇದನ್ತಿ ತಿಣಮತ್ತಿಕಪಕ್ಖಿಪನವಿಧಾನಂ। ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ‘‘ತಿಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವಾ ವುತ್ತಂ।
ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವತ್ಥುವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸಪ್ಪಾಣಕ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವಧಕಚಿತ್ತಂ ವಿನಾವ ಸಿಞ್ಚನೇ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಧಕಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇನೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನ ಇಮಿನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಉದಕಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಣಕತಾ, ‘‘ಸಿಞ್ಚನೇನ ಪಾಣಕಾ ಮರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನನಂ, ತಾದಿಸಮೇವ ಚ ಉದಕಂ ವಿನಾ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ತಿಣಾದೀನಂ ಸಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಸೇನಾಸನವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।
‘‘ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ’’ತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ।
೩. ಓವಾದವಗ್ಗೋ
೧. ಓವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೪೪. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತನ್ತಿ ತಿರೋಕರಣಭೂತಂ, ಬಾಹಿರಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಿದ್ಧೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ। ಸಹಿತತ್ಥೋ ಅತ್ಥಯುತ್ತೋ। ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರತಾದಿನಾ ಗಮ್ಭೀರೋ।
೧೪೫-೧೪೭. ಪರತೋತಿ ಉತ್ತರಿ। ಕರೋನ್ತೋವಾತಿ ಪರಿಬಾಹಿರೇ ಕರೋನ್ತೋ। ವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಝಾನವಿಭಙ್ಗೇ। ಚರಣನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಾಯ ಪಾದಂ।
ಯದಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ಅಸ್ಸ। ಧಾರೇತೀತಿ ಅವಿನಸ್ಸಮಾನಂ ಧಾರೇತಿ। ಪರಿಕಥನತ್ಥನ್ತಿ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಧಮ್ಮಕಥನತ್ಥಂ। ತಿಸ್ಸೋ ಅನುಮೋದನಾತಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದೀಸು ದಾನಾನಿಸಂಸಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ನಿಧಿಕುಣ್ಡಸುತ್ತಾದಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೮.೧ ಆದಯೋ) -ಅನುಮೋದನಾ, ಗೇಹಪ್ಪವೇಸಮಙ್ಗಲಾದೀಸು ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಾದಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೫.೧ ಆದಯೋ; ಸು॰ ನಿ॰ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತ) -ಅನುಮೋದನಾ, ಮತಕಭತ್ತಾದಿಅಮಙ್ಗಲೇಸು ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೭.೧ ಆದಯೋ; ಪೇ॰ ವ॰ ೧೪ ಆದಯೋ) -ಅನುಮೋದನಾತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಅನುಮೋದನಾ। ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಪರಿವಾರಾವಸಾನೇ ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ (ಪರಿ॰ ೪೮೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಸಮಾಧಿವಸೇನಾತಿ ಸಮಥಪುಬ್ಬಕವಸೇನ। ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಆದಿಕಾಯ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಸೇನ। ಅತ್ತನೋ ಸೀಲರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಅಪರಾನಪೇಕ್ಖತಾಯ ಯೇನ ಕಾಮಂ ಗನ್ತುಂ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಸಾ ಅರಹತಿ, ಅಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿ, ತಾಸು ವಾ ಸಾಧೂತಿ ಚಾತುದ್ದಿಸೋ।
ಅಭಿವಿನಯೇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಙ್ಖಾತೇ ಸಂವರವಿನಯೇ, ತಪ್ಪಕಾಸಕೇ ವಾ ವಿನಯಪಿಟಕೇ। ವಿನೇತುನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತುಂ ಪಕಾಸೇತುಂ। ಪಗುಣಾ ವಾಚುಗ್ಗತಾತಿ ಪಾಠತೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಪಗುಣಾ ಮುಖೇ ಸನ್ನಿಧಾಪನವಸೇನ ವಾಚುಗ್ಗತಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಅತ್ಥಮತ್ತವಸೇನಪೇತ್ಥ ಯೋಜನಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇತಿ ಲಕ್ಖಣರಸಾದಿವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ನಾಮರೂಪಧಮ್ಮೇ। ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಮಹಾಥೇರಾ ಪರಿಯತ್ತಿಅನನ್ತರಧಾನಾಯ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ದೀಘನಿಕಾಯಾದಿಏಕೇಕಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಂ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಏತಂ ಪಾಳಿತೋ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಚ ಪರಿಹರಥ, ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಉತ್ತರಿಪಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಕಲಧಮ್ಮಂ ಗನ್ಥವಸೇನ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಗನ್ಥನಾಮೇನ ದೀಘಭಾಣಕಾ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾತಿ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ, ತೇ ಚ ‘‘ಸಚೇ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ವಾ ತಯೋ ವಗ್ಗಾತಿ ಮಹಾವಗ್ಗತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಸಗಾಥಕವಗ್ಗೋ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧ ಆದಯೋ), ನಿದಾನವಗ್ಗೋ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧ ಆದಯೋ), ಖನ್ಧವಗ್ಗೋತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೧ ಆದಿಯೋ) ಇಮೇ ತಯೋ ವಗ್ಗಾ। ತಿಕನಿಪಾತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಏಕಕನಿಪಾತದುಕನಿಪಾತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಧಮ್ಮಪದಮ್ಪಿ ಸಹ ವತ್ಥುನಾ ಜಾತಕಭಾಣಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ತತೋ ಓರಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿವಾದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತತೋ ತತೋತಿ ದೀಘನಿಕಾಯಾದಿತೋ। ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ, ಭಿಕ್ಖುನೋಪಿ ಪುಬ್ಬಾಪರಾನುಸನ್ಧಿಆದಿಕುಸಲತಾಯ ಚ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ತಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ವಿನಯೇ ಕುಸಲತ್ತಿಕಾದಿವಿಭಾಗೋ, ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೋ ಚ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಾಠಂ ವಿನಾ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುತ್ತವಿನಯಾನಂ ಗಹಣವಸೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣಂ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ‘‘ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಖಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ ತದವಿನಾಭಾವತೋ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಪರಿಮಣ್ಡಲಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಯಾತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಪದೇಸು ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಯಸ್ಸಂ, ತಾಯ। ಪುರಸ್ಸ ಏಸಾತಿ ಪೋರೀ, ನಗರವಾಸೀನಂ ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನೇಲಗಳಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಲಾತಿ ಖೇಳಂ ತಗ್ಗಳನವಿರಹಿತಾಯ। ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣೋತಿ ಏತ್ಥ ವಾಚಾ ಏವ ವಾಕ್ಕರಣಂ, ಉದಾಹರಣಘೋಸೋ। ಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಧುರಂ ವಾಕ್ಕರಣಮಸ್ಸಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣೋ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಮೇಥುನೇನೇವ ಅಭಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ನ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಸಾಮಣೇರೀಸೂತಿ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ।
೧೪೮. ಗರುಕೇಹೀತಿ ಗರುಕಭಣ್ಡೇಹಿ। ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾಮ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಾ ವಾ ಪಞ್ಚಸತಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ವಾ। ಏತಾ ಪನ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಓವದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ।
೧೪೯. ನ ನಿಮನ್ತಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮಾತಿ ನಿಮನ್ತಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ ವಸಿತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯತೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯತೋ। ಯಾಚಿತ್ವಾತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಆನೀತಓವಾದೇನೇವ ಮಯಮ್ಪಿ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೇ। ಅಭಿಕ್ಖುಕಾವಾಸೇ ವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ।
ಇಮಾಸು ‘‘ಸಾ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಸಾ ವಸ್ಸಾನುಗಮನಮೂಲಿಕಾ ಆಪತ್ತಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ, ಇತರಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆಪದಾಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ।
ಓವಾದತ್ಥಾಯಾತಿ ಓವಾದೇ ಯಾಚನತ್ಥಾಯ। ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋತಿ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ, ಕರಣತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ। ಪಾಸಾದಿಕೇನಾತಿ ಪಸಾದಜನಕೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿನಾ। ಸಮ್ಪಾದೇತೂತಿ ತಿವಿಧಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಸಮ್ಪಾದೇತು। ಅಸಮ್ಮತತಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪರಿಪುಣ್ಣೂಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಓವಾದವಸೇನ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮದಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಓವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೫೩. ದುತಿಯೇ ಕೋಕನದನ್ತಿ ಪದುಮವಿಸೇಸಂ, ತಂ ಕಿರ ಬಹುಪತ್ತಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಕೋಕನದಸಙ್ಖಾತಂ ಪದುಮಂ, ಏವಂ ಫುಲ್ಲಮುಖಪದುಮಂ ಅವೀತಗುಣಗನ್ಧಂ ನಿಮ್ಮಲೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಆದಿಚ್ಚಂ ವಿಯ ಚ ಅತ್ತನೋ ತೇಜಸಾ ತಪನ್ತಂ ತತೋ ಏವ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಅಙ್ಗೇಹಿ ನಿಚ್ಛರಣಕಜುತಿಯಾ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಾತಿ। ರಜೋಹರಣನ್ತಿ ಸರೀರೇ ರಜಂ ಪುಞ್ಛತೀತಿ ರಜೋಹರಣನ್ತಿ ಪುಞ್ಛನಚೋಳಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಓಭಾಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪುಬ್ಬಕಾ ಭಾಸಿತಗಾಥಾ ಓಭಾಸಗಾಥಾ ನಾಮ। ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಾದೀಸು (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೨.೩೮೬) ಪನ ‘‘ರಾಗೋ ರಜೋ ನ ಚ ಪನ ರೇಣು ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ ಓಭಾಸಗಾಥಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಪನೇಸಾ ‘‘ಅಧಿಚೇತಸೋ’’ತಿ ಗಾಥಾ। ಅಯಞ್ಚ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉದಾನಗಾಥಾತಿ ಉದಾನಪಾಳಿಯಂ ನತ್ಥಿ, ಏಕುದಾನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ (ಥೇರಗಾ॰ ೧.೬೭ ಏಕುದಾನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ) ನಾಯಂ ಉದಾನಗಾಥಾತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ। ಇಧ ಪನ ಪಾಳಿಯಾ ಏವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಉದಾನಗಾಥಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಚ ಅಗರುಧಮ್ಮೇನಾಪಿ ಓವದತೋ
ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೬೨. ತತಿಯಂ
ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಆಮಿಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೬೪. ಚತುತ್ಥೇ ಆಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖಮ್ಪಿ ಆಮಿಸಹೇತು ಓವದತೀತಿಸಞ್ಞಾಯ ಭಣನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಧಮ್ಮೇನ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿತಾ, ಅನಾಮಿಸನ್ತರತಾ, ಅವಣ್ಣಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ಭಣನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಆಮಿಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೬೯. ಪಞ್ಚಮಂ ಚೀವರದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
೬. ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೭೬. ಛಟ್ಠೇ ಕಥಿನವತ್ತನ್ತಿ ಕಥಿನಮಾಸೇ ಚೀವರಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸಹಾಯಭಾವೂಪಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ವಞ್ಚೇತ್ವಾತಿ ‘‘ತವ ಞಾತಿಕಾಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ವಾ ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ನಿಯೋಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ। ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸನ್ತಕತಾ, ನಿವಾಸನಪಾರುಪನೂಪಗತಾ, ವುತ್ತನಯೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ ವಾ ಸಿಬ್ಬಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೮೩. ಸತ್ತಮೇ ಗಚ್ಛಾಮ ಭಗಿನಿ ಗಚ್ಛಾಮಾಯ್ಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಪುಬ್ಬಕಂ ಸಂವಿಧಾನಂ, ಇತರಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಪುಬ್ಬಕಂ ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏಕತೋ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಮಗ್ಗಂ। ಹಿಯ್ಯೋತಿ ಸುವೇ। ಪರೇತಿ ತತಿಯೇ ದಿವಸೇ।
ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋತಿ ಪಾದಗಮನೇ ಪಕ್ಖಗಮನೇತಿ ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ। ಉಪಚಾರೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಯೋ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾದಿಗಾಮಸ್ಸ ಏಕಲೇಡ್ಡುಪಾತಾದಿಉಪಚಾರೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಇಧ ನ ಲಬ್ಭತಿ ಆಸನ್ನತ್ತಾ। ಏತೇನ ಚ ಅನ್ತರಘರೇಯೇವೇತ್ಥ ಗಾಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಸಕಲಂ ಗಾಮಖೇತ್ತಂ। ತತ್ಥಾಪಿ ಯತ್ಥ ಉಪಚಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನೇ ಏವ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ರತನಮತ್ತನ್ತರೋ’’ತಿಆದಿ। ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಞ್ಚೇತ್ಥ ಉಪಚಾರಬ್ಭನ್ತರೇ ಪವಿಸನಮೇವ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಅಪ್ಪವಿಸಿತ್ವಾಪಿ ಉಪಚಾರತೋ ಬಹಿ ಅದ್ಧಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರಗತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಅದ್ಧಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರಗತಂ ಗಾಮೂಪಚಾರಂ ಸಬ್ಬಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಅದ್ಧಯೋಜನತೋ ಬಹಿ ಗತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಗಾಮೂಪಚಾರಗಣನಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಅದ್ಧಯೋಜನಗಣನಾಯೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ। ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಾವಾಯೇವ ಗಾಮತೀರಪಸ್ಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಗಾಮೂಪಚಾರಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಸಮತ್ಥಿತಾ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ನಾವಾಯ ಗಾಮೂಪಚಾರಬ್ಭನ್ತರೇ ಪವಿಸಿತುಂ। ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಟ್ಠಾನಂ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ। ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಂವಿದಹಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಯಥಾವುತ್ತರಥಿಕಾದೀಸು ಏವ ಸಂವಿದಹನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಸತಿ ಗಾಮೇ ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ। ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಗಾಮಖೇತ್ತಭೂತೇಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ಅದ್ಧಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ಗಾಮೋ ನ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಇಧ ಅಗಾಮಕಂ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ವಿಞ್ಝಾಟವಾದಯೋ।
೧೮೫. ರಟ್ಠಭೇದೇತಿ ರಟ್ಠವಿಲೋಪೇ। ಚಕ್ಕಸಮಾರುಳ್ಹಾತಿ ಇರಿಯಾಪಥಚಕ್ಕಂ, ಸಕಟಚಕ್ಕಂ ವಾ ಸಮಾರುಳ್ಹಾ। ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ, ಅವಿಸಙ್ಕೇತಂ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅನಾಪದಾ, ಗಾಮನ್ತರೋಕ್ಕಮನಂ ವಾ ಅದ್ಧಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೋ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಮಾತುಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ।
ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ನಾವಾಭಿರುಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೮೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಏಕಂ ತೀರಂ…ಪೇ॰… ನಿರನ್ತರನ್ತಿ ನದಿತೋ ಅದ್ಧಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ಪದೇಸೇ ನಿವಿಟ್ಠಗಾಮೇಹಿ ಏಕಂ ಅಗಾಮಕಂ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ತಥಾ ನಿವಿಟ್ಠಗಾಮಾಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ। ಅಗಾಮಕತೀರಪಸ್ಸೇನಾತಿಆದಿ ಪನ ಅತಿರೇಕಅದ್ಧಯೋಜನವಿತ್ಥತಂ ನದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತೋ ಊನವಿತ್ಥಾರಾಯ ಹಿ ನದಿಯಾ ಮಜ್ಝೇನಾಪಿ ಗಮನೇ ತೀರದ್ವಯಸ್ಸಾಪಿ ಅದ್ಧಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ಗತತ್ತಾ ಗಾಮನ್ತರಗಣನಾಯ, ಅದ್ಧಯೋಜನಗಣನಾಯ ಚ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ತೇನೇವ ‘‘ಯೋಜನವಿತ್ಥತಾ…ಪೇ॰… ಅದ್ಧಯೋಜನಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವ ಹಿ ಯೋಜನತೋ ಊನಾಯ ನದಿಯಾ ಅದ್ಧಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರಗತತೀರವಸೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಗಣನಂ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ‘‘ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮುದ್ದತಳಾಕಾದೀಸು ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಕೀಳಾಪುರೇಕ್ಖಾರಸ್ಸ ತತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಪಠಮಂ ಕೀಳಾಪುರೇಕ್ಖಾರಸ್ಸಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ನಾವಾಯ ನಿದ್ದುಪಗತಸ್ಸ, ಯೋನಿಸೋ ವಾ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಗಾಮನ್ತರೋಕ್ಕಮನಾದೀಸುಪಿ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜತಾ, ತಿಚಿತ್ತತಾ ಚಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ನಾವಾಭಿರುಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪರಿಪಾಚಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೯೭. ನವಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಚ ಭೋಜನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿಪರಿಕಥಾದೀಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪರಿಪಾಚಿತತಾ, ತಥಾ ಜಾನನಂ, ಗಿಹಿಸಮಾರಮ್ಭಾಭಾವೋ, ಭೋಜನತಾ, ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪರಿಪಾಚಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೧೯೮. ದಸಮೇ ಉಪನನ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದೇನಾತಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚಮಮ್ಪಿ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಚತುತ್ಥತ್ತಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಓವಾದವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ।
೪. ಭೋಜನವಗ್ಗೋ
೧. ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೦೬. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗಸ್ಸ ಇಮೇಸಂಯೇವಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಪಾಸಣ್ಡಾನಂಯೇವ। ಏತ್ತಕಾನನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾಸಣ್ಡೇ ಏತ್ತಕಾನಂ।
೨೦೮. ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅದ್ಧಯೋಜನವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಞ್ಞೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಅಪ್ಪಸನ್ನೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಏವ। ಆವಸಥಪಿಣ್ಡತಾ, ಅಗಿಲಾನತಾ, ಅನುವಸಿತ್ವಾ ಭೋಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೦೯. ದುತಿಯೇ ಅಭಿಮಾರೇತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಪಯೋಜಿತೇ ಧನುಧರೇ। ನನು ‘‘ರಾಜಾನಮ್ಪಿ ಮಾರಾಪೇಸೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಜಾತಸತ್ತುನೋ ಕಾಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಮಾಗಧಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೋ ಆಜೀವಕೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಂ ಏತದವೋಚಾ’’ತಿಆದಿ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ಸೋ ಕಿರ ಆಜೀವಕೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇನ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಕಾಲೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ನಿವಾರೇಸುಂ। ತಸ್ಮಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ವತ್ಥು ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೨೧೫. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವೇರಜ್ಜಕಾ। ತೇ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಜಾತಿಗೋತ್ತಾದಿತೋ ನಾನಾವಿಧಾ, ತಸ್ಮಾ ನಾನಾವೇರಜ್ಜಕೇತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೧೭-೮. ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವತ್ಥುವಸೇನೇವ ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಗಣಭೋಜನತ್ಥತಾ ಸಿದ್ಧಾತಿ ತಂ ಅವತ್ವಾ ಪದಭಾಜನೇ ಅಸಿದ್ಧಮೇವ ನಿಮನ್ತನತೋ ಗಣಭೋಜನಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವೇವಚನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭೋಜನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿಸಾಮಞ್ಞನಾಮೇನಾಪಿ ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿ। ಯಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಅದ್ಧಾನಗಮನಾದಿವತ್ಥೂಸು ‘‘ಇಧೇವ ಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನಂ, ತಮ್ಪಿ ಓದನಾದಿನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏವ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ಠತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ।
‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಭತ್ತಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಳಿ (ವಣ್ಣನಾ) ಯಂ ‘‘ತ್ವಂ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭತ್ತಂ ದೇಹೀ’’ತಿಆದಿನೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಭೋಜನನಾಮೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಮೇವ ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ವಿಸುಂ ಗಹಿತಂ ಪನ ವಿಞ್ಞತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತೋ ಪಣೀತಭೋಜನಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಆಪತ್ತಿ ಏವ।
ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟನ್ತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ವಾಧಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಕರಣಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಠಪೇತೀತಿ ಏಕಂ ಅನ್ತಂ ಚೀವರೇ ಬನ್ಧನವಸೇನ ಠಪೇತಿ। ಪಚ್ಚಾಗತಂ ಸಿಬ್ಬತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ದುತಿಯಅನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಹತಂ ಸಿಬ್ಬತಿ। ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಚೀವರೇನ ಲಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸುತ್ತೇನ ಬನ್ಧತಿ। ಘಟ್ಟೇತೀತಿ ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಘಟ್ಟೇತಿ। ಸುತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಗುಣಾದಿಭಾವೇನ ವಟ್ಟೇತಿ। ವಲೇತೀತಿ ಅನೇಕಗುಣಸುತ್ತಂ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಚಕ್ಕದಣ್ಡೇನ ವಾ ವಟ್ಟೇತಿ ಏಕತ್ತಂ ಕರೋತಿ। ಪರಿವತ್ತನಂ ಕರೋತೀತಿ ಪರಿವತ್ತನದಣ್ಡಯನ್ತಕಂ ಕರೋತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತಗುಳಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವೇಳುನಾಳಿಕಾದೀಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಭಮಾಪೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ।
೨೨೦. ಅನಿಮನ್ತಿತಚತುತ್ಥನ್ತಿ ಅನಿಮನ್ತಿತೋ ಚತುತ್ಥೋ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಚತುಕ್ಕಸ್ಸ, ತಂ ಅನಿಮನ್ತಿತಚತುತ್ಥಂ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನ’’ನ್ತಿ। ಸಮ್ಪವೇಸೇತ್ವಾತಿ ತೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ। ಗಣೋ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ನಿಮನ್ತಿತಸಙ್ಘೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಗತೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಾಧಿವಾಸನಕ್ಖಣೇ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಸವನೇ ಪನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಇತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯಥಾತಿ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥ। ತಾನಿ ಚಾತಿ ಕುಮ್ಮಾಸಾದೀನಿ ಚ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏಕೇನ ಪಚ್ಛಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ಏಕತೋ ನ ಗಹಿತಾನಿ।
‘‘ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೇನ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ…ಪೇ॰… ಮೋಚೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನೇ ಸಾದಿತೇ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಾದಿತಂ ಹೋತಿ। ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಗಣಭೋಜನಾಪತ್ತಿ ಚ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಗಣಭೋಜನತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೨೧. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಭತ್ತಪಟಿಪಾಟಿ ಅಟ್ಠಿತಾತಿ ಕುಲಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದಾತಬ್ಬಾ ಭತ್ತಪಟಿಪಾಟಿ ಅಟ್ಠಿತಾ ನ ಠಿತಾ, ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಾ ನಿರನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬದರಫಲಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಯಾಗುಆದಿಕಂ ‘‘ಬದರಸಾಳವ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಪಾಳಿಯಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನೇತಿ ಯೇನ ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಸ್ಸ ಭೋಜನತೋ ಪರಸ್ಸ ಭೋಜನಸ್ಸ ಭುಞ್ಜನೇ। ವಿಕಪ್ಪನಾವ ಇಧ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಅನಾರೋಪಿತಾಪಿ ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೮೬) ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಗಣಿತಾ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿವಾದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಕಥನೇನ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಪತಿಟ್ಠಪಿತಾ, ತಥಾಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾವ। ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿಆದಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ।
೨೨೯. ಖೀರಂ ವಾ ರಸಂ ವಾತಿ ಪಞ್ಚಭೋಜನಾಮಿಸಂ ಭತ್ತತೋ ಉಪರಿ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ಅಭೋಜನತ್ತಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಿವತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಭುಞ್ಜನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ।
ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ‘‘ವಚೀಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ಪರಮ್ಪರಭೋಜನತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೩೧. ಚತುತ್ಥೇ ಪಾಳಿಯಂ ಪಟಿಯಾಲೋಕನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಂ, ಪಚ್ಛಾದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಾಥೇಯ್ಯಾದಿಅತ್ಥಾಯ ‘‘ವಚೀಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಪೂವಮನ್ಥತಾ, ಅಸೇಸಕತಾ, ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಗಮನತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕಾದಿತಾ, ಅತಿರೇಕಪಟಿಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಪಠಮಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೩೭. ಪಞ್ಚಮೇ ‘‘ತಿ-ಕಾರಂ ಅವತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾತಬ್ಬಸದ್ದಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲದ್ಧಂ ಇತಿ-ಪದಂ ಕತಕಾಲೇ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಧ ಪನ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೇ ಪಯುತ್ತೇಪಿ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೨೩೮-೯. ‘‘ಪವಾರಿತೋ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ನಿಪ್ಫನ್ನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕತಪವಾರಣೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಭುತ್ತಾವೀ-ಪದಸ್ಸ ನಿರತ್ಥಕಭಾವಮೇವ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಾಹೀತಿ ಪುಥುಕಾಹಿ। ಸತ್ತುಮೋದಕೋತಿ ಸತ್ತುಂ ತೇಮೇತ್ವಾ ಕತೋ ಅಪಕ್ಕೋ। ಸತ್ತುಂ ಪನ ಪಿಸಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ಪೂವಂ ಕತ್ವಾ ಪಚನ್ತಿ, ತಂ ನ ಪವಾರೇತಿ। ‘‘ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಂ ಯಂ ಅಲಜ್ಜಿಸನ್ತಕಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಪಾಪುಣಕಸಙ್ಘಿಕಾದಿಂ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಪವಾರಣಾ ನ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಆಸನ್ನತರಂ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ಓನಮಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಆಸನ್ನತರಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಓರಿಮನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ।
ಅಪನಾಮೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಂ ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತೀತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನಾಮೇತ್ವಾ ವದತಿ। ಕೇವಲಂ ವಾಚಾಭಿಹಾರಸ್ಸ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಗಹೇತುಂ ಆರದ್ಧಂ ಕಟಚ್ಛುನಾ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏವಂ ಅಭಿಹಟತ್ತಾ ಪವಾರಣಾ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಭಿಹಟಾವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಉದ್ಧಟಮತ್ತೇತಿ ಭಾಜನತೋ ವಿಯೋಜಿತಮತ್ತೇ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮಭಾರೇಪೀತಿ ಪರಿವೇಸಕಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಭತ್ತಪಚ್ಛಿಭಾಜನವಹನೇ ಸಮಕೇಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ರಸಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲಂ ಮಂಸರಸಸ್ಸ ಅಪವಾರಣಾಜನಕಸ್ಸ ನಾಮೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಮಚ್ಛರಸನ್ತಿಆದೀಸು ಮಚ್ಛೋ ಚ ರಸಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ವತ್ಥುನೋಪಿ ತಾದಿಸತ್ತಾ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ, ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಪಿ ಅವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋಪಿ ಹೋತಿ ಏವ। ಕರಮ್ಬಕೋತಿ ಮಿಸ್ಸಕಾಧಿವಚನಮೇತಂ। ಯಞ್ಹಿ ಬಹೂಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ಸೋ ‘‘ಕರಮ್ಬಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥುನೋ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ‘‘ಪವಾರಿತೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಚೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಮೇವ ಹೋತಿ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನತ್ಥಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ‘‘ಯೇನಾಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಕಾರಣಂ ಪನೇತ್ಥ ದುದ್ದಸನ್ತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಬಹುತರಭಾವೇನ ಪವಾರಣಾಸಮ್ಭವಕಾರಣಂ ದುದ್ದಸಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕರಮ್ಬಕೇಪಿ ಮಚ್ಛಾದಿಬಹುಭಾವೇ ಪವಾರಣಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ ದುದ್ದಸಂ, ಏವಂ ಪರತೋ ‘‘ಮಿಸ್ಸಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಕಾರಣಂ ದುದ್ದಸಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯಞ್ಚ ‘‘ಇದಂ ಪನ ಭತ್ತಮಿಸ್ಸಕಮೇವಾ’’ತಿಆದಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ‘‘ಅಪ್ಪತರಂ ನ ಪವಾರೇತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ನ ಸಮೇತಿ। ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ‘‘ರಸಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಾಚಾಯ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ನ ಪನ ಕಾಯೇನ ರಸಾದಿಂ ವಿಯೋಜೇತ್ವಾತಿ। ತಥಾ ಅವಿಯೋಜಿತೇಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಅಪ್ಪವಾರಣಾಪಹೋಣಕಸ್ಸ ನಾಮೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭತ್ತಮಿಸ್ಸಕಯಾಗುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನಾದೀಸು ವಿಯ, ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ನಾವಾ ವಾ ಸೇತು ವಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ನಾವಾದಿಅಭಿರುಹನಾದಿಕ್ಖಣೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಠತ್ವಾಪಿ ಅಭಿರುಹನಾದಿಕಾತಬ್ಬತ್ತೇಪಿ ಗಮನತಪ್ಪರತಾಯ ಠಾನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಜನಸಮ್ಮದ್ದೇನ ಪನ ಅನೋಕಾಸಾದಿಭಾವೇನ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಚಾಲೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ‘‘ಯೇನ ಪಸ್ಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ವಾತಿ ಕುಲದೂಸನಾದಿನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತೇನ ಮಿಸ್ಸಂ ಓದನಾದಿ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಕತಂ ಕನ್ದಫಲಾದಿ, ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವ।
ಸೋ ಪುನ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಭಾಜನೇ ಕರಿಯಮಾನಂ ಪಠಮಕತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಪುನ ಸೋ ಏವ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಲಭತಿ। ಅಞ್ಞೇನ ಹಿ ಕತತೋ ಅಞ್ಞೋ ಪುನ ಕಾತುಂ ‘‘ಯೇನ ಅಕತಂ, ತೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಯಞ್ಚ ಅಕತಂ, ತಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಕತನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಕತಂ। ಸಚೇ ಪನ ಆಮಿಸಸಂಸಟ್ಠಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಮುಖಾದೀಸು ಲಗ್ಗಮ್ಪಿ ಆಮಿಸಂ ಸೋಧೇತ್ವಾವ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೨೪೧. ವಾಚಾಯ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಅಕಾರಾಪನತೋ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಪವಾರಿತಭಾವೋ, ಆಮಿಸಸ್ಸ ಅನತಿರಿತ್ತತಾ, ಕಾಲೇ ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪಠಮಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ದುತಿಯಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೪೩. ಛಟ್ಠೇ ‘‘ಭುತ್ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಪವಾರಿತತಾ, ತಥಾಸಞ್ಞಿತಾ, ಆಸಾದನಾಪೇಕ್ಖತಾ, ಅನತಿರಿತ್ತೇನ ಅಭಿಹಟಪವಾರಣಾ, ಭೋಜನಪಅಯೋಸಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ದುತಿಯಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೪೭. ಸತ್ತಮೇ ನಟಾನಂ ನಾಟಕಾತಿ ನಟನಾಟಕಾ, ಸೀತಾಹರಣಾದೀನಿ।
೨೪೮-೯. ಖಾದನೀಯೇ ಖಾದನೀಯತ್ಥನ್ತಿ ಪೂವಾದಿಖಾದನೀಯೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಖಾದನೀಯಕಿಚ್ಚಂ ಖಾದನೀಯೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಜಿಘಚ್ಛಾಹರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಯೋಜನಂ ನೇವ ಫರನ್ತಿ ‘‘ತೇಸು ತೇಸು ಜನಪದೇಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತಂ ಸೇಸಜನಪದೇಸುಪಿ ವಿಕಾಲೇ ನ ಕಪ್ಪತಿ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡ ೩.೨೪೮-೨೪೯) ವದನ್ತಿ। ಪಕತಿಆಹಾರವಸೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಯಾವಕಾಲಿಕೇಹಿ ಅಯೋಜಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿಯಾವ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಕರಣವಸೇನ। ಸಮ್ಮೋಹೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ
ಯನ್ತಿ ವಟ್ಟಕನ್ದಂ। ಮುಳಾಲನ್ತಿ ಥೂಲತರುಣಮೂಲಮೇವ, ರುಕ್ಖವಲ್ಲಿಆದೀನಂ ಮತ್ಥಕೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಅಚ್ಛಿವಾದೀನಂ ಅಪರಿಪಕ್ಕಾನೇವ ಫಲಾನಿ ಯಾವಜೀವಿಕಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪರಿಪಕ್ಕಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಹರೀತಕಾದೀನಂ ಅಟ್ಠೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಿಞ್ಜಂ ಯಾವಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ।
ಹಿಙ್ಗುರುಕ್ಖತೋ ಪಗ್ಘರಿತನಿಯ್ಯಾಸೋ ಹಿಙ್ಗು ನಾಮ। ಹಿಙ್ಗುಜತುಆದಯೋ ಚ ಹಿಙ್ಗುವಿಕತಿಯೋವ। ತತ್ಥ ಹಿಙ್ಗುಜತು ನಾಮ ಹಿಙ್ಗುರುಕ್ಖಸ್ಸ ದಣ್ಡಪತ್ತಾನಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತನಿಯ್ಯಾಸೋ। ಹಿಙ್ಗುಸಿಪಾಟಿಕಾ ನಾಮ ಹಿಙ್ಗುಪತ್ತಾನಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತನಿಯ್ಯಾಸೋ। ಅಞ್ಞೇನ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಿಲೇಸೋ। ತಕಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪತ್ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಿಲೇಸೋ। ತಕಪಣ್ಣಿನ್ತಿ ಪಲಾಸೇ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕತಸಿಲೇಸೋ। ದಣ್ಡತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಿಲೇಸೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ವಿಕಾಲತಾ, ಯಾವಕಾಲಿಕತಾ, ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೫೨-೩. ಅಟ್ಠಮೇ ತಾದಿಸನ್ತಿ ಅಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ। ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ವಾ…ಪೇ॰… ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಪದೇಹಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಮೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ನ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ। ತಥಾಪಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮೇ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಧ ಚೇವ –
‘‘ಯಾಮಕಾಲಿಕೇನ
ಅಞ್ಞತ್ಥ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ಯಾಮಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಚ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಞೂಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಕತಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯನ್ತಿ ಪತ್ತಂ, ಘಂಸನಕಿರಿಯಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಅಙ್ಗುಲಿಲೇಖಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಸಿನೇಹಾಭಾವೇಪಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಸುಚ್ಛವಿತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಯನ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ಯಾಮಕಾಲಿಕಞ್ಚ। ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಮೇವಾತಿ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಯೇನ ಪುನದಿವಸೇ ಭುಞ್ಜತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಜನೇಯ್ಯ, ಪತ್ತೇ ಪನ ವತ್ತಮಾನಾ ಅಪೇಕ್ಖಾ ತಗ್ಗತಿಕೇ ಆಮಿಸೇಪಿ ವತ್ತತಿ ಏವನಾಮಾತಿ ಆಮಿಸೇ ಅನಪೇಕ್ಖತಾ ಏತ್ಥ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತತೋ ಆಮಿಸೇ ಅವಿಜಹಿತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಜನೇತೀತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ। ಅಥ ಮತಂ ‘‘ಯದಗ್ಗೇನೇತ್ಥ ಆಮಿಸಾನಪೇಕ್ಖತಾ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ತದಗ್ಗೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾನಪೇಕ್ಖಾಪಿ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ। ತಥಾ ಸತಿ ಯತ್ಥ ಆಮಿಸಾಪೇಕ್ಖಾ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾಪೇಕ್ಖಾಪಿ ನ ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಪನ್ನಂ, ಏವಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವಿಸುಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚೇತಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನಕಾರಣತ್ತೇನ ಅಭಿಮತಂ ಸಿಯಾ, ಇದಂ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಚೀವರಾಪೇಕ್ಖಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವಿಯ। ಏತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉಪಾಯೇ ಸತಿ ಗಣ್ಠಿಕಾಹತಪತ್ತೇಸು ಅವಟ್ಟನತಾ ನಾಮ ನ ಸಿಯಾತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ‘‘ಯಂ ಪರಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಚೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ನಿರಪೇಕ್ಖನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ವಿಜಹಿತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡ ೩.೨೫೨-೨೫೩), ತಂ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ।
ಪಕತಿಆಮಿಸೇತಿ ಓದನಾದಿಕಪ್ಪಿಯಯಾವಕಾಲಿಕೇ। ದ್ವೇತಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸೇನ ಮುಖೇನ ಭುಞ್ಜತೋ ಸನ್ನಿಧಿಪಚ್ಚಯಾ ಏಕಂ, ಯಾಮಕಾಲಿಕಸಂಸಟ್ಠತಾಯ ಯಾವಕಾಲಿಕತ್ತಭಜನೇನ ಅನತಿರಿತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇತಿ ಸಾಮಿಸನಿರಾಮಿಸಪಕ್ಖದ್ವಯೇ। ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚಾತಿ ಮನುಸ್ಸಮಂಸೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಸೇಸೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ। ಯಾವಕಾಲಿಕಯಾಮಕಾಲಿಕತಾ, ಸನ್ನಿಧಿಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೫೯. ನವಮೇ ಪಣೀತಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ಪಣೀತಭೋಜನಾನೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಭೋಜನಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಕಟಾನೀತಿ ಅದಸ್ಸಿತಾನಿ, ತಾದಿಸೇಹಿ ಪಣೀತೇಹಿ ಮಿಸ್ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಪಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಪ್ಪಿಭತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ
ಮೂಲನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಭಾವೇಪಿ ಸೂಪೋದನದುಕ್ಕಟಾ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿನಾ, ಅಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿನಾ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ।
೨೬೧. ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ ಉಪರಿ ಚಾತುಮಾಸಪಚ್ಚಯಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾಚಿ॰ ೩೦೩ ಆದಯೋ)। ಅಗಿಲಾನೋ ಹಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಚ್ಛೇದಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ತದುತ್ತರಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇನ, ಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇಪಿ ನ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣೀಯೇನ ರೋಗೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇನ ಚ ಸಮೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಣೀತಭೋಜನತಾ, ಅಗಿಲಾನತಾ, ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೬೩. ದಸಮೇ ಘನಬದ್ಧೋತಿ ಘನಮಂಸೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧೋ, ಕಥಿನಸಂಹತಸರೀರೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೬೪. ಮುಖದ್ವಾರನ್ತಿ ಮುಖತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಾರಂ ಮುಖದ್ವಾರಂ, ಗಲನಾಳಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಞ್ಚ ನಾಸಿಕಾಯ ಪವಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಮುಖದ್ವಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ, ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತಞ್ಚ ಅಪ್ಪವಿಟ್ಠಂ। ಆಹಾರನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬಂ ಕಾಲಿಕಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಉದಕಂ। ತಞ್ಹಿ ಭೇಸಜ್ಜಸಙ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಅಕಾಲಿಕಮೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸೇವ ಕಾಲಿಕತ್ತಾ। ಉದಕೇ ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನ ರುಹತಿ। ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಾಪಿತೇನ ಉದಕೇನ ಚಿರಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಯಂ ವುತ್ಥೇನ ಚ ಸಹ ಆಮಿಸಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಾಮಪಾಕಾದಿದೋಸೋ ನ ಹೋತಿ। ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಯಾಗುಅತ್ಥಾಯ…ಪೇ॰… ಉದಕಂ ತಾಪೇತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೬೫)। ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ಏತಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ತದಾ ನ ಜಾನಿಂಸು। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ।
೨೬೫. ರಥರೇಣುಮ್ಪೀತಿ ಅಕಲ್ಲಕೋತಿ ಗಿಲಾನೋ।
‘‘ಗಹೇತುಂ ವಾ…ಪೇ॰… ತಸ್ಸ ಓರಿಮನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾಸೇ ಉಜುಂ ಠತ್ವಾ ಪರೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಸನ್ನಙ್ಗಭೂತಪಾದತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪನ ಸೀಸನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಓರಿಮನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ಏತ್ಥ ಚ ಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಆಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೩೮-೨೩೯) ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಆಸನ್ನಙ್ಗಸ್ಸ ಪಾರಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ಆಕಾಸೇ ಠಿತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಆಸನ್ನಙ್ಗಭೂತಪಾದಙ್ಗುಲಸ್ಸ ಪಾರಿಮನ್ತಭೂತತೋ ಪಣ್ಹಿಪರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ದಾಯಕಸ್ಸ ಪನ ಓರಿಮನ್ತಭೂತತೋ ಪಾದಙ್ಗುಲಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಸ್ಸೀಸೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಸನ್ನಸೀಸಙ್ಗಸ್ಸ ಪಾರಿಮನ್ತಭೂತತೋ ಗೀವನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ
ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಮಞ್ಚಾದಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಸಞ್ಞಾಯ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕತ್ಥಚಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು, ಪದೇಸೇಸು ವಾ। ಅಸಂಹಾರಿಮೇ ಫಲಕೇತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮೇನ ಪುರಿಸೇನ ಅಸಂಹಾರಿಯೇ। ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಪುಞ್ಛಿತೇಪಿ ರಜನಚುಣ್ಣಸಙ್ಕಾಯ ಸತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ, ನಾಸತಿ। ತಂ ಪನಾತಿ ಪತಿತರಜಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಗಹಿತಪಿಣ್ಡಪಾತಂ। ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದುರುಪಚಿಣ್ಣಾದಿದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿಪಿ ವಿನಯದುಕ್ಕಟಪರಿಹಾರಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಗಹಿತೇಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ। ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಾಭೋಗಾನುಗುಣತಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಚರುಕೇನಾತಿ ಖುದ್ದಕಭಾಜನೇನ। ಅಭಿಹಟತ್ತಾತಿ ದಿಯ್ಯಮಾನಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದತ್ವಾ ಅಪನಯನಕಾಲೇ ಪನ ಛಾರಿಕಾ ವಾ ಬಿನ್ದೂನಿ ವಾ ಪತನ್ತಿ, ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಅಭಿಹಾರಸ್ಸ ವಿಗತತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ। ತಂ ಯಥಾ ನ ಪತತಿ, ತಥಾ ಅಪನೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪರಿಹರನ್ತೇ ಯುಜ್ಜತಿ। ಪಕತಿಸಞ್ಞಾಯ ಅಪನೇನ್ತೇ ಅಭಿಹಾರೋ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಭಿಹರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಉಪರಿಭಾಗೇ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಫುಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಪಾದೇನ ಪೇಲ್ಲೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಪಾದೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಸಞ್ಞಾಯ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ಕೇಚೀತಿ ಅಭಯಗಿರಿವಾಸಿನೋ। ವಚನಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಪಟಿಬದ್ಧಪ್ಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ಸದ್ದಮತ್ತಮೇವ ನಾನಂ, ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ತೇನ ಆಹರಾಪೇತುನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತಂ, ತಂ ಇಧ ಆನೇಹೀತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ಆಹರಾಪೇತುಂ ಇತರಸ್ಸ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ತತೋ ಪರನ್ತಿ ತದಹೇವ ಸಾಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತದಹೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪನ ಪುನದಿವಸಾದೀಸು ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ।
ಖಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಚುಣ್ಣೇಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾಪತ್ತಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ನವಸಮುಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಏತೇನೇವ ಉಚ್ಛುಆದೀಸು ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಸನ್ನಿಧಿದೋಸಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತೇನ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಙ್ಗೇಸು ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಸಮಿದ್ಧೇಸು ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಗಹಿತಮೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬೇಸು ಏವ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಿತತೇಲಾದಿಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಕೇಸಞ್ಚೀತಿಆದೀಸು ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತ್ಥಚಿ ಠಪಿಯಮಾನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಏವ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ಅಥ ಖೋ ಭಾಜನೇ ಪತಿತಮೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಿಜಹತಿ। ಭಾಜನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪುನದಿವಸತ್ಥಾಯ ಅಪೇಕ್ಖಿತಮೇವಾತಿ ತಗ್ಗತಮ್ಪಿ ಆಮಿಸಂ ದುದ್ಧೋತಪತ್ತಗತಂ ವಿಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಆಸಙ್ಕಾಯ ‘‘ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಈದಿಸೇಸು ಹಿ ಯುತ್ತಿ ನ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಪತ್ತಗತಾ ಯಾಗೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪತ್ತಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಫುಟ್ಠೇಪಿ ಕೂಟೇ ಯಾಗು ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾ, ಉಗ್ಗಹಿತಾ ವಾ ನ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನಿಚ್ಛಾಯ ಫುಟ್ಠತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆರೋಪೇತೀತಿ ಹತ್ಥಂ ಫುಸಾಪೇತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹಣೂಪಗಂ ಭಾರಂ ನಾಮ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಉಕ್ಖೇಪಾರಹಂ। ನ ಪಿದಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಹತ್ಥಗತಂ ಪನ ಇತರೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಿದಹತೋ, ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮ್ಪಿ ವಾ ಅಫುಸಿತ್ವಾ ಉಪರಿಪಿಧಾನಂ ಪಾತೇನ್ತಸ್ಸ ನ ದೋಸೋ।
ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಕುಣ್ಡಕೇತಿ ಮಹಾಘಟೇ। ತಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ ಚಾಟಿಘಟೇಪಿ। ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲಿಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ।
ದುತಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಚ್ಚಜಾಪೇತ್ವಾ ದುತಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ದೇತಿ। ಏತ್ಥ ಪನಾತಿ ಪತ್ತಪರಿವತ್ತನೇ। ಕಾರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ‘‘ಸಾಮಣೇರಾ ಇತೋ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಥಾತಿ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಯುತ್ತಂ। ಯಸ್ಸ ಪನ ತಾದಿಸೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ಅಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ನಿಚ್ಚಾಲೇತುನ್ತಿ ಉದ್ಧನಂ ಆರೋಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಗ್ಗಿಕಂ ಉದ್ಧನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಉದ್ಧನೇ ಪಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಆಲುಳನೇ ಉಪರಿ ಅಪಕ್ಕತಣ್ಡುಲಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಂಪಾಕಞ್ಚೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ।
ಆಧಾರಕೇ ಪತ್ತೋ ಠಪಿತೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾಮಿಸೋ ಪತ್ತೋ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಠಪಿತೋ। ಏಕಗ್ಗಹಣೇನೇವಾತಿ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಗಹಿತಸ್ಸ ಪುನ ಅಚ್ಛಡ್ಡನವಸೇನ ಗಹಣೇನ। ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಧೂಮವಟ್ಟಿಯಾ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಭತ್ತುಗ್ಗಾರೋತಿಆದಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ವಿಕಾಲಭೋಜನವಿನಿಚ್ಛಯದಸ್ಸನಂ। ಸಮುದ್ದೋದಕೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ। ಹಿಮಕರಕಾ ನಾಮ ಕದಾಚಿ ವಸ್ಸೋದಕೇನ ಸಹ ಪತನಕಾ ಪಾಸಾಣಲೇಖಾ ವಿಯ ಘನೀಭೂತಉದಕವಿಸೇಸಾ, ತೇಸು ಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉದಕಗತಿಕಾ ಏವಾ’’ತಿ। ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾಪತ್ತೀಹಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಮ್ಪಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾಪತ್ತೀಹಿ ಸಬ್ಬೋಹಾರಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಲಗ್ಗತೀತಿ ಮುಖೇ ಚ ಹತ್ಥೇ ಚ ಮತ್ತಿಕಾವಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಬಹಲನ್ತಿ ಹತ್ಥಮುಖೇಸು ಅಲಗ್ಗನಕಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ವಾಸಮತ್ತನ್ತಿ ರೇಣುಖೀರಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಕಿರತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಪ್ಫರಸಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯನತೋ ವುತ್ತಂ।
ಮಹಾಭೂತೇಸೂತಿ ಪಾಣಸರೀರಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೇಸು ಪಥವೀಆದಿಮಹಾಭೂತೇಸು। ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ತನೋ, ಪರೇಸಞ್ಚ ಸರೀರನಿಸ್ಸಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನುಲೋಮತಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿಂ ನ ಜನೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪತತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರತೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪತತಿ। ‘‘ರುಕ್ಖತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮತ್ತಿಕತ್ಥಾಯ ಪಥವಿಂ ಖಣಿತುಂ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮೂಲಪಣ್ಣಾದಿವಿಸಭೇಸಜ್ಜಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಛಾರಿಕಂ
ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಭೋಜನವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ।
೫. ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ
೧. ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೭೩. ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ನಾಮಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯತಾ, ಅನನುಞ್ಞಾತತಾ, ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯತಾ, ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಾಯ ಸಹತ್ಥಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾಜನೇ ದಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೭೪. ದುತಿಯೇ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರಿತುಕಾಮತಾ, ತದತ್ಥಮೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಯ್ಯೋಜನಾ, ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೮೧. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಖುದ್ದಕೇ ಘರೇತಿ ಏತ್ಥ ಖುದ್ದಕಂ ಘರಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಹತ್ಥತೋ ಊನಕವಿತ್ಥಾರಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತತ್ಥ ಚ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟತೋ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಅವಿಜಹಿತೇಪಿ ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಾತಿಕ್ಕಮೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಕತಸ್ಸಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾ ವಾ ಕತಸ್ಸ।
೨೮೩. ಪಾಳಿಯಂ ವೀತರಾಗಾತಿ ಅಪರಿಯುಟ್ಠಿತರಾಗಾನಂ, ಅನಾಗಾಮೀನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹೋ। ಸಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಂ। ಪರಿಯುಟ್ಠಿತರಾಗಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾನಂ ಸನ್ನಿಹಿತತಾ, ಸಯನಿಘರತಾ, ದುತಿಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಭಾವೋ, ಅನುಪಖಜ್ಜ ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨೮೪-೨೮೯. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಾನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನಿ।
೬. ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೯೮. ಛಟ್ಠೇ ‘‘ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಆರೋಚನಕಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯೋ ಅಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಸಚೇಪಿ ಪಕತಿವಚನಸ್ಸ ಸವನೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಿತೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಿ ಚ…ಪೇ॰… ಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ।
೩೦೨. ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಚೇತ್ಥ ಅನ್ತರಾರಾಮಾದೀನಞ್ಞೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಹಾರತೋ ಗಾಮವೀಥಿಂ ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಂ ವಿನಾ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಘರೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸೇವ।
ಯಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಉಮ್ಮಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಗಾಮೇ ಪವಿಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರಂ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀಥಿಮಜ್ಝೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಘರದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ। ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ‘‘ವೀಥಿಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಯಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗತೋ, ತೇಸಂ ಗಣನಾಯಾ’’ತಿ। ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತನಸಾದಿಯನಂ, ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನಾ, ಭತ್ತಿಯಘರತೋ ಅಞ್ಞಘರೂಪಸಙ್ಕಮನಂ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾನತಿಕ್ಕಮೋ, ಸಮಯಾಪದಾನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೦೩. ಸತ್ತಮೇ ಮಹಾನಾಮೋತಿ ಸುಕ್ಕೋದನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ, ಸತ್ಥು ಚ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ। ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅಮಿತೋದನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ, ನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ಸುದ್ಧೋದನಸ್ಸೇವ।
೩೦೫. ಪಾಳಿಯಂ ಕಾಲಂ ಆಹರಿಸ್ಸಥಾತಿ ಅಜ್ಜತನಂ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇಸ್ಸಥ, ಸ್ವೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಹರಿಸ್ಸಥಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪವಾರಣಾ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಯನ್ತಾ ಚ ರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ನಿಯಮಿತಮೇವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ನಿಯಮಿತಕಾಲನ್ತರೇಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ತತೋ ಬಹಿ। ಇತರಥಾ
ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೧೫. ಅಟ್ಠಮೇ ಏಕಮೇಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುವಙ್ಗಿನೀಪಿ ತಿವಙ್ಗಿನೀಪಿ ಸೇನಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಉಯ್ಯುತ್ತಚತುರಙ್ಗಸೇನಾದಸ್ಸನಾಯ ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯಾದಿಂ ವಿನಾ ಗಮನಂ, ಅನನುಞ್ಞಾತೋಕಾಸೇ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೧೯. ನವಮೇ ಸೇನಾಯ ಚತುತ್ಥೋ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಅಗಿಲಾನತಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೨೨. ದಸಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಕತಿ ತೇ ಲಕ್ಖಾನಿ ಲದ್ಧಾನೀತಿ ಕಿತ್ತಕಾ ತಯಾ ಲದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಯ್ಯೋಧಿಕಾದಿದಸ್ಸನಾಯ
ಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ।
೬. ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ
೧. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೨೮. ಛಟ್ಠವಗ್ಗಸ್ಸ ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ಪಿಟ್ಠಪೂವಾದಿಂ ಅಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಿಣ್ಣಸಙ್ಖಾತಂ ಧಞ್ಞಙ್ಕುರಾದಿಸುರಾಬೀಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಾ। ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಸಾಸಪಾದಿಅನೇಕಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಞ್ಞುತ್ತಾ।
ಮಧುಕತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಿಪುಪ್ಫಾದಿರಸೋ ಚಿರಪರಿವಾಸಿತೋ ಪುಪ್ಫಾಸವೋ ನಾಮ। ತಥಾ ಪನಸಾದಿ ಫಲಾಸವೋ। ಮುದ್ದಿಕರಸೋ ಮಧ್ವಾಸವೋ। ಉಚ್ಛುರಸೋ ಗುಳಾಸವೋ। ತಿಫಲತಿಕಟುಕಾದಿನಾನಾಸಮ್ಭಾರಾನಂ ರಸೋ ಚಿರಪರಿವಾಸಿತೋ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತೋ। ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಪಿಟ್ಠಾದೀನಂ ಮಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ।
೩೨೯. ಲೋಣಸೋವೀರಕಂ ಸುತ್ತಞ್ಚ ಅನೇಕೇಹಿ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತೋ ಭೇಸಜ್ಜವಿಸೇಸೋ। ಉಯ್ಯುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅಚಿತ್ತಕಲೋಕವಜ್ಜೇಸು ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯಾವಾತಿ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಅವತ್ವಾ ಇಧ ತೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣವತ್ಥುವಿಸೇಸಸಿದ್ಧಾಯ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾಯ ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜತಾದಿವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಮೇವ ‘‘ವತ್ಥುಅಜಾನನತಾಯ ಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ವಿರದ್ಧಟ್ಠಾನವಿಸೋಧನವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ತತ್ಥೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಮಜ್ಜಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಪಾನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೩೦. ದುತಿಯೇ
ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೩೮. ತತಿಯೇ ಹಸಧಮ್ಮೇ ಹಸಧಮ್ಮಸಞ್ಞೀತಿಆದೀಸು ಉಪ್ಲವಾದಿಮತ್ತಂ ಕಿಂ ಹಸಧಮ್ಮೋ ಹೋತೀತಿ ಗಹಣವಸೇನ ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಕರಿಯಮಾನಂ ಹಸಧಮ್ಮಂ ಹಸಧಮ್ಮೋತಿ ಗಹಣವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಉಸ್ಸಾರೇನ್ತೋತಿ ಉದಕೇ ಠಿತಂ ನಾವಂ ತೀರೇ ಆರೋಪೇನ್ತೋ।
ಪತನುಪ್ಪತನವಾರೇಸೂತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಉಪರಿತಲೇ ಮಣ್ಡೂಕಗತಿಯಾ ಪತನುಪ್ಪತನವಸೇನ ಗಮನತ್ಥಂ ಖಿತ್ತಾಯ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಕಥಲಾಯ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಉದಕಸ್ಸ ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕತಾ, ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕೀಳನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೪೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಮಹಾಪದೇಸಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವಚನಂ, ಅನಾದರಿಯಕರಣನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೪೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸವನವಿಸಯೇ ಭಿಂಸಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ವಾಯಮನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೫೪. ಛಟ್ಠೇ ಅಲಾತಂ ಪತಿತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಕಪಾಲತೋ ಬಹಿ ಪತಿತಂ। ವಿಜ್ಝಾತನ್ತಿ ವಿಜ್ಝಾತಂ ಅಲಾತಂ ಕಪಾಲಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಜಾಲೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಥಾ ಕೇವಲಂ ಇನ್ಧನಂ ಪಾತೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ವಿಜ್ಝಾತಂ ಕಪಾಲಗ್ಗಿಂ ಮುಖವಾತಾದಿನಾ ಉಜ್ಜಾಲೇನ್ತಸ್ಸಪಿ। ಗಿಲಾನತಾದಿಕಾರಣಾಭಾವೋ, ವಿಸಿಬ್ಬೇತುಕಾಮತಾ, ಸಮಾದಹನನ್ತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೫೭. ಸತ್ತಮೇ ನಗರೇ ಥಕಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ರಞ್ಞಾ ಚಿರಂ ನಹಾಯಿತುಕಾಮೇನ ‘‘ಅಹಂ ಬಹಿ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕತಾರಕ್ಖೋ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಗರಂ ಥಕೇತ್ವಾ ಗೋಪೇಥಾ’’ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ತೇ ಥಕಿಂಸೂತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೇನಾತಿ ಅನಟ್ಠೇನ, ತಂ ದಿವಸಂ ಪುನ ಅಗ್ಗಹಿತಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಪಬುದ್ಧಮತ್ತೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಊನಕದ್ಧಮಾಸನಹಾನಂ, ಸಮಯಾದೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೬೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧನವಚೀವರೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಕಪ್ಪಂ ಕತಿಪಾಹಂ ನಿವಾಸನತ್ಥಾಯ ತಾವಕಾಲಿಕವಸೇನ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ವದನ್ತಿ।
೩೬೯. ‘‘ನವಂ ನಾಮ ಅಕತಕಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಚೀವರಂ, ತೇನ ವಾ, ತತೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕತಕಪ್ಪಮೇವ ನವಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ನಿವಾಸೇತುಂ ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಂಸಬದ್ಧಕಾಸಾವಮ್ಪಿ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬತೋ ಕಪ್ಪಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಚಮ್ಮಕಾರನೀಲಂ ನಾಮ ಚಮ್ಮಂ ನೀಲವಣ್ಣಂ ಕಾತುಂ ಯೋಜಿಯಮಾನಂ ನೀಲಂ। ಪಕತಿನೀಲಮೇವಾತಿ ಕೇಚಿ। ಯಥಾವುತ್ತಚೀವರಸ್ಸ ಅಕತಕಪ್ಪತಾ, ಅನಟ್ಠಚೀವರಾದಿತಾ, ನಿವಾಸನಾದಿತಾತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೭೪. ನವಮೇ ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ, ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಮಂ ವಿಕಪ್ಪಿತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಅವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಪರಿಭೋಗೋತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಚೀವರಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೭೮. ದಸಮೇ ಅನ್ತಮಸೋ ಹಸಾಪೇಕ್ಖೋಪೀತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ಕೋಧೇನ ದುಕ್ಖಾಪೇತುಕಾಮಂ, ಅವಣ್ಣಂ ಪಕಾಸೇತುಕಾಮಞ್ಚ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ತೇನೇವ ‘‘ತಿವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪತ್ತಾದೀನಂ ಅಪನಿಧಾನಂ, ವಿಹೇಸೇತುಕಾಮತಾದೀತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಚೀವರಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ।
೭. ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ
೧. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಪಾಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೮೨. ಸತ್ತಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉಸುಂ ಸರಂ ಅಸತಿ ಖಿಪತೀತಿ ಇಸ್ಸಾಸೋ। ನ ಹೇತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ವಿಸುಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಪಾಣೇತಿ ಸತ್ತೇ। ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾ ಪಾಣಕಾನಂ ವಿಹೇಸಾಪಿ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಓತಾಪನಸಮ್ಮಜ್ಜನಾದಿವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಪಾಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೮೭. ದುತಿಯೇ ಉದಕಸಣ್ಠಾನಕಪ್ಪದೇಸೇತಿ ಕದ್ದಮಪಾಸಾಣಾದಿಭೂಮಿಯಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಆಸಿತ್ತೇ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕೇ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೯೨. ತತಿಯೇ ‘‘ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇನ ನಿಹತಂ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ಏವ ಉಕ್ಕೋಟೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಪರಮ್ಮುಖೇ ಪನ ದುಕ್ಕಟಮೇವ।
೩೯೫. ‘‘ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಉಕ್ಕೋಟೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಾದರಿಯತಾದಿ ವಿಯ ಉಕ್ಕೋಟನಂ ಸಯಂ ಅಕುಸಲಂ ನ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಾಯ, ಪನ ವಿಮತಿಯಾ ಚ ಉಕ್ಕೋಟನೇನೇವ ಅಕುಸಲಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಿಹತತಾ, ಜಾನನಾ, ಉಕ್ಕೋಟನಾತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೯೯. ಚತುತ್ಥೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಪಕ್ಖೇ ವುತ್ತಂ। ವತ್ಥುಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಆಪನ್ನಪುಗ್ಗಲೋ। ಛಾದೇತುಕಾಮತಾಯ ಹಿ ಸತಿ ಏವ ಅವಸ್ಸಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ ವುತ್ತಂ, ವತ್ಥುಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚ ಆರೋಚನಾ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕೋಟಿ ಛಿನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಛಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಸತಿಪಿ ಪುಗ್ಗಲಪರಮ್ಪರಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಆಪತ್ತಿಕೋಟಿ ಛಿಜ್ಜತಿ।
೪೦೦. ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ಚ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಚಾತಿ ಅಯಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಆದಿತೋ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೋ ನಾಮ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ, ಸೇಸಾನಿ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲೋ। ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಕಾಯಸಂಸಗ್ಗದುಟ್ಠುಲ್ಲಅತ್ತಕಾಮಾ ಪನಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೨) ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ। ಪುಗ್ಗಲಪೇಮೇನ ಛಾದಯತೋ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಭಯವಸೇನ ಛಾದನಕ್ಖಣೇ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಜಾನನಂ, ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮತಾಯ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೦೨. ಪಞ್ಚಮೇ ರೂಪಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಹೇರಞ್ಞಿಕಸಿಪ್ಪಂ। ಗಬ್ಭೇ ಸಯಿತಕಾಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವೀಸತಿಮಂ ವಸ್ಸಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಸ್ಸಾತಿ ಗಬ್ಭವೀಸೋ।
೪೦೪. ನಿಕ್ಖಮನೀಯಪುಣ್ಣಮಾಸೀತಿ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇತಿ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ। ದ್ವಾದಸ ಮಾಸೇ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಜಾತಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತಿಂಸ ರತ್ತಿನ್ದಿವೋ ಮಾಸೋ, ದ್ವಾದಸಮಾಸಿಕೋ ಸಂವಚ್ಛರೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೭೧; ೮.೪೩; ವಿಭ॰ ೧೦೨೩) ವಚನತೋ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಸ್ಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢನ್ತೀತಿ ವಸ್ಸಂ ಉದ್ಧಂ ಕಡ್ಢನ್ತಿ, ‘‘ಏಕಮಾಸಂ ಅಧಿಕಮಾಸೋ’’ತಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾ ತತಿಯೋ ತತಿಯೋ ಸಂವಚ್ಛರೋ ತೇರಸಮಾಸಿಕೋ ಹೋತಿ। ತೇ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ನಿಕ್ಖಮನೀಯಪುಣ್ಣಮಾಸತೋ ಯಾವ ಜಾತದಿವಸಭೂತಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾ। ತಾವ ಯೇ ದ್ವೇ ಮಾಸಾ ಅನಾಗತಾ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಧಿಕಮಾಸತೋ ಲದ್ಧೇ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಏಕಅಧಿಕಮಾಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತತೋ ವೀಸತಿಯಾ ವಸ್ಸೇಸುಪಿ ಚಾತುದ್ದಸೀಅತ್ಥಾಯ ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಪರಿಹಾಪನೇನ ಸಬ್ಬದಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪವಾರೇತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಹಾಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಗಬ್ಭವಸ್ಸೇನ ಸಹ ವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಗಬ್ಭಮಾಸಾಪಿ ಗಣನೂಪಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ। ಏಕವೀಸತಿವಸ್ಸೋತಿ ಜಾತಿಯಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
೪೦೬. ಅಞ್ಞಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ। ಸೋಪೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸತಾ, ತಂ ಞತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೦೯. ಛಟ್ಠೇ
ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪೧೨. ಸತ್ತಮಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
೮. ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೧೭. ಅಟ್ಠಮೇ ಅನ್ತರಾಯನ್ತಿ ಅನ್ತರಾ ವೇಮಜ್ಝೇ ಏತಿ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯೋ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅನತ್ಥೋ। ಆನನ್ತರಿಯಧಮ್ಮಾತಿ ಅನನ್ತರೇ ಭವೇ ಫಲನಿಬ್ಬತ್ತನೇ ನಿಯುತ್ತಾ ಚೇತನಾದಿಧಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ನ ಸಗ್ಗಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಆನನ್ತರಿಯತ್ತಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ। ಅರಿಯಸಾವಿಕಾಸು, ಪನ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಭೂತಾಯ ಚ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ದೂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಆನನ್ತರಿಯಸಅಸಮೇವ। ಮೋಕ್ಖನ್ತರಾಯಿಕತಾ ಪನ ಲೋಲಾಯಪಿ ಪಕತತ್ತಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ದೂಸಕಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಾ।
ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅನಿವತ್ತನಕಾ ಅಹೇತುಕಅಕಿರಿಯನತ್ಥಿಕದಿಟ್ಠಿಯೋವ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ। ಪಣ್ಡಕಾದೀನಂ ಗಹಣಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಾಪಿ ದುಹೇತುಕಾಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ವಿಪಾಕನ್ತರಾಯಿಕಾವ ದುಹೇತುಕಾನಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಾನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ।
ಅಯನ್ತಿ ಅರಿಟ್ಠೋ। ರಸೇನ ರಸನ್ತಿ ಅನವಜ್ಜೇನ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭುಞ್ಜನರಸೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಪಅಭೋಗರಸಂ ಸಮಾನೇತ್ವಾ। ಉಪನೇನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಘಟೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಸೋ ಏವ ವಾ ಪಾಠೋ।
ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಿ ಏವ ನಿಮ್ಮಂಸತಾಯ ಕಙ್ಕಲನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಲಿಭಞ್ಜನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಪತನಟ್ಠೇನ। ಅಧಿಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತಿ ವಿಯ ಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನ। ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತಥಾಹಂ ಭಗವತಾ…ಪೇ॰… ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ವತ್ಥುಅನುರೂಪತೋ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಆಕಾರೇನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ ವಿಪರೀತತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವೋಹರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ತದನುಗುಣಂ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮವಾಚಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆರೋಪೇತುಂ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನಾದೀಸು ತೀಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿರುಚಿತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ
ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೨೪. ನವಮೇ ‘‘ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನೋಸಾರಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅರಿಟ್ಠಸ್ಸ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೪೨೫. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಾನೂಪಚಾರೇಪಿ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ನಿಪಜ್ಜನೇ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅರಹತೋಪಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕಾನಮ್ಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ। ಅಕತಾನುಧಮ್ಮತಾ, ಞತ್ವಾ ಸಮ್ಭೋಗಾದಿಕರಣನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೨೮. ದಸಮೇ ಪಿರೇತಿ ಸಮ್ಬೋಧನತ್ಥೇ ನಿಪಾತಪದಂ। ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದದ್ವಯೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ।
೮. ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ
೧. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೩೪. ಅಟ್ಠಮವಗ್ಗಸ್ಸ
ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ವಿಲೇಖನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೩೮. ದುತಿಯೇ ಅಲಜ್ಜಿತಾತಿ ಅಲಜ್ಜಿತಾಯ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿಆದಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಞೇವ ವುತ್ತಂ ಅಲಜ್ಜಿಲಕ್ಖಣಂ, ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ, ಪನ ಗಹಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ ಯಥಾಸಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮನಪಟಿಗೂಹನಾದಿತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಲಜ್ಜಿಲಕ್ಖಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ
ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ದಸವತ್ಥುದೀಪಕಾ। ಪರೂಪಹಾರಅಞ್ಞಾಣಕಙ್ಖಾಪರವಿತಾರಣಾದಿವಾದಾತಿ ಏತ್ಥ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಾನಂ ಕುಹಕಾನಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾರಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ಅಸುಚಿಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀ’’ತಿಗಾಹಿನೋ ಪರೂಪಹಾರವಾದಾ ನಾಮ। ಅರಹತೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದೀನಂ ನಾಮಾದಿಅಜಾನನೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಭಾವೇನ ಕಙ್ಖಾ, ಪರತೋ ಸುತ್ವಾ ನಾಮಾದಿಜಾನನೇನ ಪರವಿತಾರಣೋ ಅತ್ಥೀತಿವಾದಿನೋ ಅಞ್ಞಾಣವಾದಾ, ಕಙ್ಖಾವಾದಾ, ಪರವಿತಾರಣವಾದಾ ಚ ತೇಸಂ, ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾದೀನಞ್ಚ ವಿಭಾಗೋ ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣೇ ವುತ್ತೋ।
ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚ ಫಲಾನಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಕಾರೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕೇಚೀತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧರಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾ। ಪುನ ಕೇಚೀತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಧರಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರಾ। ಇತರೇ ಪನಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಧಮ್ಮಕಥಿಕತ್ಥೇರಾ ಪನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರೇಹಿ ಆಭತಂ ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ವಾ –
‘‘ಯಾವ
ತಾವ ದಕ್ಖನ್ತಿ ಆಲೋಕಂ, ಸೂರಿಯೇ ಅಬ್ಭುಟ್ಠಿತೇ ಯಥಾ॥
‘‘ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಅಸನ್ತೇಸು, ಪಮುಟ್ಠೇ ವಿನಯಮ್ಹಿ ಚ।
ತಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಲೋಕೇ, ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಯಥಾ॥
‘‘ಸುತ್ತನ್ತೇ ರಕ್ಖಿತೇ ಸನ್ತೇ, ಪಟಿಪತ್ತಿ ಹೋತಿ ರಕ್ಖಿತಾ।
ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತೋ ಧೀರೋ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ನ ಧಂಸತೀ’’ತಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೧೩೦) –
ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋವ ವಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾನಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಠಿತಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಙ್ಗಹಿತಾ ಪರಿಯತ್ತಿಯೇವ ಮೂಲನ್ತಿ ಆಹಂಸೂತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ರಕ್ಖಣಕಾ…ಪೇ॰… ಸಾಸನಂ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರುಳ್ಹಿಂ ಗಮಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಏತೇನ ಚ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಕಾಲೇ ಲಜ್ಜಿಗಣಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ವಿನಯಧರೇನ ಅಲಜ್ಜಿನೋಪಿ ಪಕತತ್ತೇ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸಹ ಧಮ್ಮಾಮಿಸಸಮ್ಭೋಗಂ ಸಂವಾಸಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಬಹೂ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಾಸನಂ
ವಿಲೇಖನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಮೋಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೪೪. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ದಿಟ್ಠದ್ವತ್ತಿವಾರತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಪನ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಉದ್ದಿಸಿಯಮಾನೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನಪುಬ್ಬತಾ ಅತ್ಥಿ ಚೇ, ತತ್ಥ ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಞ್ಚ ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ತನ್ತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ಠಿತೋ, ತಥಾ ತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಮೋಹಾರೋಪನಂ, ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸುತಭಾವೋ, ಮೋಹೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಮೋಹನನ್ತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಮೋಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೫೧. ಚತುತ್ಥೇ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಸಾಣಾದಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಹಾರೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ।
೪೫೨. ರತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ವುತ್ತಂ। ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಪನ ಪಹಾರತೋ ಪುರಿಸಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಣ್ಡಕೋಟಿಯಾ ಸಪ್ಪಾದಿಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೂಕಾದಿಂ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ। ಕುಪಿತತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಹಾರೋತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೫೭. ಪಞ್ಚಮೇ ನ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ದಿನ್ನತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಮಿದಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ, ಉದಾಹು ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾತಿ? ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾವ, ನ ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ। ನ ಹಿ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಸತಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಚಿ ಆಪತ್ತಿ ಯುತ್ತಾ, ಉಗ್ಗಿರಣಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಅಸಣ್ಠಿತತ್ತಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ಜಾತಂ, ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಕತಪಯೋಗತ್ತಾ ಚ ಏತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ ನ ಯುತ್ತಾತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
೪೫೮. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸದಿಸಮೇವ।
ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅಮೂಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೫೯. ಛಟ್ಠೇ ‘‘ಅತ್ತಪರಿತ್ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ನ ಚ ವೇರಮೂಲಿಕಾ ಅನುದ್ಧಂಸನಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಅನುದ್ಧಂಸನಕ್ಖಣೇ ಪನ ಕೋಪಚಿತ್ತಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತೇನೇವ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಅಮೂಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪ್ಪಾದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೬೪. ಸತ್ತಮೇ
ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪ್ಪಾದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೭೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಸುಯ್ಯತೀತಿ ಸುತಿ, ವಚನಂ। ತಸ್ಸಾ ಸಮೀಪಂ ಉಪಸ್ಸುತಿ। ಸುಯ್ಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸುತೀತಿ ಏವಞ್ಹಿ ಅತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಸವನಟ್ಠಾನಸಮೀಪೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಸ್ಸವನಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಉಪಸ್ಸುತಿ-ಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಸುತಿ-ಸದ್ದಮತ್ತಸ್ಸ।
೪೭೩. ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾನೀತಿ
ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಖಿಯ್ಯನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೭೪. ನವಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮತಾ, ಜಾನನಂ, ಛನ್ದಂ ದತ್ವಾ ಖಿಯ್ಯನನ್ತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಖಿಯ್ಯನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಪಕ್ಕಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೮೧. ದಸಮೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಯ ಧಮ್ಮಿಕತಾ, ತಂ ಞತ್ವಾ ಕಮ್ಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಸೀಮಟ್ಠಸ್ಸ ಸಮಾನಸಂವಾಸಿಕಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸವಿಜಹನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪಕ್ಕಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೮೪. ಏಕಾದಸಮೇ
ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪೮೯. ದ್ವಾದಸಮಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ।
೯. ರಾಜವಗ್ಗೋ
೧. ಅನ್ತೇಪುರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೯೯. ನವಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಗಹಣೀತಿ ಗಬ್ಭಾಸಯಸಞ್ಞಿತೋ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಪುರಿಸನ್ತರಸುಕ್ಕಾಸಮ್ಫುಟ್ಠತಾಯ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ। ಅಭಿಸಿತ್ತಖತ್ತಿಯತಾ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಯನಿಘರತೋ ಅನಿಕ್ಖನ್ತತಾ, ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಅನ್ತೇಪುರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೫೦೬. ದುತಿಯೇ ಆವಸಥಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋಆರಾಮೇ ವಾ ಹೋತು ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಆವಸಥೋ ನಾಮ। ಛನ್ದೇನಪಿ ಭಯೇನಪೀತಿ ವಡ್ಢಕಿಆದೀಸು ಛನ್ದೇನ, ರಾಜವಲ್ಲಭೇಸು ಭಯೇನ। ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸೇಪಿ ಜಾತೇ…ಪೇ॰… ಆಸಙ್ಕನ್ತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಮ್ಮನುಸ್ಸಟ್ಠಾನೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸೇ ಜಾತೇಪಿ ವಿಸರಿತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾ ತಮೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಸಙ್ಕನ್ತಿ। ಪತಿರೂಪಂ ನಾಮ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇ ಸಯಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇ ಪತಿರೂಪಾನಂ ಉಪಾಸಕಾದೀನಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ। ಪರಸನ್ತಕತಾ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಅನನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾ ಉಗ್ಗಹಣಾದಿ ಚಾತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವಿಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೫೦೮. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಭಯಕಥನ್ತಿ ರಾಜಚೋರಾದಿಭಯಂ ವಾ ರೋಗಾಮನುಸ್ಸದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕನ್ತಾರಾದಿಭಯಂ ವಾ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಂ। ವಿಸಿಖಾಕಥನ್ತಿ ಸುನಿವಿಟ್ಠಾದಿವೀಥಿಕಥಂ। ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥನ್ತಿ ಉದಕತಿತ್ಥಕಥಂ, ಕುಮ್ಭದಾಸೀಕಥಂ ವಾ। ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥನ್ತಿ ಅತೀತಞಾತಿಕಥಂ। ನಾನತ್ತಕಥನ್ತಿ ವುತ್ತಾಹಿ, ವಕ್ಖಮಾನಾಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತಂ ನಾನಾಸಭಾವಂ ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಕೇನ ನಿಮ್ಮಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಲೋಕಸಭಾವಕ್ಖಾನವಸೇನ ಪವತ್ತನಕಥಾ। ಏವಂ ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇತಿ ಭವೋ ಇತಿ ಅಭವೋತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಕಥಾ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಭವೋ ಸಸ್ಸತಂ, ವುಡ್ಢಿ, ಕಾಮಸುಖಞ್ಚಾತಿ ತಿವಿಧೋ, ಅಭವೋ ತಬ್ಬಿಪರೀತವಸೇನ। ಇತಿ ಇಮಾಯ ಛಬ್ಬಿಧಾಯ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಅಥ ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಸರೂಪತೋ ಅನಾಗತಾಪಿ ಅರಞ್ಞಪಬ್ಬತನದೀದೀಪಕಥಾ ಇತಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಇತಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಪಕಾರತ್ಥೇ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೇ। ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಕಾರಂ ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ತಾದಿಸಂ ನಿರತ್ಥಕಕಥಂ ಕಥೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
೫೧೨. ಉಸ್ಸಾಹಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಮೂಪಚಾರತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಅನ್ತರಾರಾಮಾದೀನಮುಪಚಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಗಾಮೂಪಚಾರಬ್ಭನ್ತರೇ ಪನ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧುಸ್ಸಾಹಾನಮ್ಪಿ ಪುನ ತಮೇವ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಆಪುಚ್ಛನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ‘‘ಕುಲಘರೇ ವಾ…ಪೇ॰… ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಕಾಲೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸಸ್ಸ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ದುತಿಯಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
೫೧೫. ಅನ್ತರಾರಾಮನ್ತಿಆದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಉಸ್ಸವದಿವಸಾದೀಸು ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಗಾಮೇ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕಾರೇನ್ತಂ ಜಿನಬಿಮ್ಬಾದಿಂ ಪೂಜೇತುಕಾಮೇಹಿ ವಾ ರೋಗವೂಪಸಮಾದಿಯತ್ಥಂ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಯಾಚಿತೇಹಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾದಿವಿಧಿಂ ಅಕತ್ವಾಪಿ ವೀಥಿಮಜ್ಝೇನೇವ ಗಾಮಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ
ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವಿಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೫೨೦. ಚತುತ್ಥೇ ಪಾಳಿಯಂ ವಾಸಿಜಟೇತಿ ವಾಸಿದಣ್ಡಕೇ। ಅಟ್ಠಿಮಯಾದಿಸೂಚಿಘರತಾ, ಕರಣಕಾರಾಪನಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಮಞ್ಚಪೀಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೫೨೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಆಸಯತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಘಪುರಿಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಅಯಂ ತುಚ್ಛಪುರಿಸೋತಿ ಞಾತಬ್ಬೋ, ಹೀನಾಯ ಪಚ್ಚಯೇ ಲೋಲತಾಯ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತುಚ್ಛತಾ ಞಾತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ, ಇತೋ ಪರೇಸು ಚ ಪಞ್ಚಸು ಅತ್ತನಾ ಕಾರಾಪಿತಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭೇ ಏವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಪರಿಭೋಗೇ ಪನಸ್ಸ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಮಞ್ಚಪೀಠತಾ, ಅತ್ತನೋ ಕರಣಕಾರಾಪನವಸೇನ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಮಞ್ಚಪೀಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ತೂಲೋನದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೫೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಪೋಟಕಿತೂಲನ್ತಿ ತಿಣಗಚ್ಛಜಾತಿಕಾನಂ ತೂಲಂ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ತೂಲೋನದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೫೩೧-೫೩೬. ಸತ್ತಮೇ
ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫೩೭-೫೪೭. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅಟ್ಠಮನವಮದಸಮೇಸುಪಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ರಾಜವಗ್ಗೋ ನವಮೋ।
ಖುದ್ದಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।