೧೩. ದಾನಲಕ್ಖಣಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೬೯. ಏವಂ ‘‘ದಾನವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ದೀಯತೇ ದಾನಂ, ಚೀವರಾದಿವತ್ಥುಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ ಅಲೋಭಪ್ಪಧಾನೋ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಕಿರಿಯಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ। ಸಸನಂ ಸಾಸೋ, ಸಸು ಹಿಂಸಾಯನ್ತಿ ಧಾತು, ಹಿಂಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಿಗತೋ ಸಾಸೋ ಏತಸ್ಮಾ ಗಾಹಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸೋ। ಗಹಣಂ ಗಾಹೋ, ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಾಹೋ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೋ। ವಿಸೇಸನೇ ಚೇತ್ಥ ಕರಣವಚನಂ, ವಿಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಗಾಹೋ, ನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲಚ್ಛತೇತಿ ಲಾಭೋ, ಚೀವರಾದಿವತ್ಥು, ತಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ। ಪರಿಣಮಿಯತೇ ಪರಿಣಾಮನಂ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಣತಸ್ಸ ದಾನವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇಹಿ ಲಾಭಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ದೇಸೇ ಸಮಭಿನಿವಿಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ದಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ ತಾವ ಪಠಮಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಚೀವರಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ದಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಸಮ್ಪದಾನನಿದ್ದೇಸೋ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಯದಿದಂ ‘‘ದಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ದಾನಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದೇಮೀ’’ತಿ ವದತೀತಿ ಇದಂ ತಿವಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಾನಲಕ್ಖಣಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ। ತುಯ್ಹನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕನಿದಸ್ಸನಂ। ದೇಮೀತಿ ದಾಯಕನಿದಸ್ಸನಂ। ದದಾಮೀತಿಆದೀನಿ ಪನ ಪರಿಯಾಯವಚನಾನಿ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ದೇಯ್ಯದಾಯಕಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ವಿಯ ದಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ, ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾ ಕುಸಲಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ। ‘‘ವತ್ಥುಪರಿಚ್ಚಾಗಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ದಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಏಕದೇಸಲಕ್ಖಣಕಥನಮೇವ, ಕಿಂ ಏವಂ ದೀಯಮಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾಯೇವ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಉದಾಹು ಪರಮ್ಮುಖಾಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ದಿನ್ನಂಯೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ। ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿಆದೀಸು ಅಯಮತ್ಥೋ – ‘‘ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ದೇಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮುಖ್ಯತೋ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಸುದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಮುಖ್ಯತೋ ಗಹಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಪಟಿಬನ್ಧತಾಕರಣೇ ವಚನಾನಿ। ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀತಿಆದೀನಿ ಪನ ಪರಿಯಾಯತೋ ದಾನಗ್ಗಹಣಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ದುದಿನ್ನಂ ದುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ। ಲೋಕೇ ಹಿ ಅಪರಿಚ್ಚಜಿತುಕಾಮಾಪಿ ಪುನ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮಾಪಿ ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಕುಸರಞ್ಞೋ ಮಾತು ರಜ್ಜನಿಯ್ಯಾತನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನೇವ ದಾತಾ ದಾತುಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಇತರೋ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ। ಸಚೇ ಪನಾತಿಆದೀಸು ಪನ ‘‘ಸುಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಸಚೇ ಪನ ಏಕೋತಿಆದೀಸು ಪನ ದಾಯಕೋ ಮುಖ್ಯವಚನೇನ ದೇತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋಪಿ ಮುಖ್ಯವಚನೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಾಯಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ದಾನವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಸನ್ತಕತ್ತಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸಪಿ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಮಿಕತ್ತಾ ಪಂಸುಕೂಲಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಯಸ್ಸ ರುಚ್ಚತಿ, ತೇನ ಪಂಸುಕೂಲಭಾವೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಪನ ದಾಯಕೇನ ಪುಬ್ಬಅಧಿಟ್ಠಿತಮ್ಪಿ ದಾನವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಿಜಹಿತತ್ತಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಇತರೇನ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಧಿಟ್ಠಿತತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಹೀತಿಆದೀಸು ಪನ ಆಣತ್ಯತ್ಥೇ ಪವತ್ತಾಯ ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಣತ್ತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ದಿನ್ನಕಾಲೇಯೇವ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಆಣಾಪಕಸ್ಸೇವ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೋ ಪಹಿಣತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀತಿ ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತ್ಥೇ ಪವತ್ತಾಯ ವತ್ತಮಾನವಿಭತ್ತಿಯಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಹೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ರೇವತತ್ಥೇರೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಚೀವರಪೇಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನೇಸು ಇಧ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ತತ್ಥ ದ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ, ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಚ ನ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಸಾಮಿಕೇ ಜೀವನ್ತೇ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಚೀವರಭಾವೇನ ಚ ಸಾಮಿಕೇ ಮತೇ ಮತಕಚೀವರಭಾವೇನ ಚ ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯೋ ಪಹಿಣತೀತಿ ದಾಯಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ಯಸ್ಸ ಪಹೀಯತೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಂ।
ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ನ ಲಭತಿ, ಆಹರಾಪೇನ್ತೋ ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ತನಾ…ಪೇ॰… ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಸನ್ತಕಭೂತತ್ತಂ ಜಾನನ್ತೋ ಥೇಯ್ಯಪಸಯ್ಹವಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪೋರಾಣಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ವಿನಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ। ಸಚೇ ಪನ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀತಿ ತುಟ್ಠದಾನಂ ಆಹ, ಅಥ ಪನಾತಿಆದಿನಾ ಕುಪಿತದಾನಂ। ಉಭಯಥಾಪಿ ಸಯಂ ದಿನ್ನತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ, ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ…ಪೇ॰… ಏವಂ ಪನ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವತ್ಥುಪರಿಚ್ಚಾಗಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ದಾನಸ್ಸ ಏವಂ ದದನ್ತೋ ಅಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ದಾನಂ ನ ಹೋತೀತಿ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತತೋ ಏವ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತಿ। ಆಹರಾಪೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತಉಪಜ್ಝಾಯಗ್ಗಹಣಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಕರೋನ್ತೇ ಪನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಭವೇಯ್ಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ। ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ಟೀಕಾಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೬೩೫) ಪನ ‘‘ಏವಂ ದಿನ್ನಂ ಭತಿಸದಿಸತ್ತಾ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಭತಿಸದಿಸೇ ಸತಿಪಿ ಕಮ್ಮೇ ಕತೇ ಭತಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆರೋಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ। ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೬೩೫) ಪನ ‘‘ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಮ್ಮೇ ಅಕತೇ ಭತಿಸದಿಸತ್ತಾ ಅಯಂ ತಾವ ದಾನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ದಾನವಿನಿಚ್ಛಯಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನಂ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಕತಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ।
ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೭೦. ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಯಾಯ ಸೇಯ್ಯಾಯ ಸಯಿತೋ ಯಾವ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ವುಚ್ಚತಿ। ದದಮಾನೇನ ಚ ಮತಕಧನಂ ತಾವ ಯೇ ತಸ್ಸ ಧನೇ ಇಸ್ಸರಾ ಗಹಟ್ಠಾ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾ, ತೇಸಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇ ಗಹಟ್ಠಾ ಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ತಸ್ಸ ಧನೇ ಇಸ್ಸರಾತಿ? ಗಹಟ್ಠಾ ತಾವ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಭೂತಾ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಭಾಗಭೂತೇ ತಸ್ಸ ಧನೇ ಇಸ್ಸರಾ, ಯೇಸಞ್ಚ ವಾಣಿಜಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ಪತ್ತಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಗಾಹಾಪಿತೋ, ತೇಸಂ ಯಂ ದಾತಬ್ಬಮೂಲಂ, ತೇ ಚ ತಸ್ಸ ಧನೇ ಇಸ್ಸರಾ, ಯೇಸಞ್ಚ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾನಿ ಠಪಿತಾನಿ, ತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ
ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಪನ ಬಾಹಿರಕಾ ತಥೇವ ಸತಿ ಕಾರಣೇ ಇಸ್ಸರಾ। ಪಞ್ಚಸು ಪನ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ಮತಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಾಮಣೇರಾನಂ ಧನಂ ವಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ದಾಯಾದಭಾವೇನ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಇತರಾ। ಭಿಕ್ಖುನೀಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರೀನಮ್ಪಿ ಧನಂ ತಾಯೇವ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಇತರೇ। ತಂ ಪನ ಮತಕಧನಭಾಜನಂ ಚತುಪಚ್ಚಯಭಾಜನವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಬಹೂ ಪನ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರಾ ‘‘ಯೇ ತಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಾ ಗಹಟ್ಠಾ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾ’’ತಿ
ಅನತ್ತಮನಸ್ಸ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ‘‘ದುಟ್ಠು ಕತಂ ತಯಾ ಮಯಾ ಅದಿನ್ನಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವಚೀಭೇದೇನ ವಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ। ಯೋ ಪನ ಪಠಮಂಯೇವ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಕತಂ ತಯಾ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವಚೀಭೇದೇನ ವಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಕುಪಿತೋ, ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಯೋಪಿ ಅದಾತುಕಾಮೋ, ಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತೀತಿ ಏತ್ಥ ತು ಪೋರಾಣಟೀಕಾಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೧೩೧) ‘‘ಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಅಧಿವಾಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತೀ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಚಿತ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಧಿವಾಸನಕಿರಿಯಾಯ ಕರಣಂ ಹೋತಿ। ಅದಾತುಕಾಮೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತಮೇವ ಕರಣಂ ಸಿಯಾ, ತತೋ ‘‘ಚಿತ್ತೇನ ಅದಾತುಕಾಮೋ, ಚಿತ್ತೇನ ಅಧಿವಾಸೇತೀ’’ತಿವಚನಂ ಓಚಿತ್ಯಸಮ್ಪೋಸಕಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅದಾತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯೇನಾತಿ ವಾ ವಾಚಾಯಾತಿ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಕರಣಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತದಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ ವಿಸೇಸತ್ಥವಾಚಕೋ ಪನ-ಸದ್ದೋಪಿ ನಿರತ್ಥಕೋ। ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತೀತಿ ಏತ್ಥ ತು ವದನಕಿರಿಯಾಯ ಕರಣಂ ‘‘ವಾಚಾಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಚ ಸತಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಧಿವಾಸನಕಿರಿಯಾಯ ಕರಣಂ, ಅಞ್ಞಂ ವದನಕಿರಿಯಾಯ ಕರಣಂ, ಅಞ್ಞಾ ಅಧಿವಾಸನಕಿರಿಯಾ, ಅಞ್ಞಾ ವದನಕಿರಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತು’’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಅರಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೋಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪನ ತಥಾಪಿ ವಾಚಾಯ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತೀತಿ ಯೋಜನಂ ಕತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಅಧಿವಾಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತೀತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತುಮರಹತಿ। ಏತ್ಥ ತು ಪನ-ಸದ್ದೋ ಅರುಚಿಲಕ್ಖಣಸೂಚನತ್ಥೋ। ‘‘ಚಿತ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅದಾತುಕಾಮಕಿರಿಯಾಯ ಕರಣಂ, ‘‘ವಾಚಾಯಾ’’ತಿ
ಲಾಭಪರಿಣಾಮನವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೭೧. ಲಾಭಪರಿಣಾಮನವಿನಿಚ್ಛಯೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಆಭತಾನೀತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಾಯ ಆಭತಾನಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ। ಪರಿಣತಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇನ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಮೇವ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ದೇಥಾತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
‘‘ಪುಪ್ಫಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಪರಿಣತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಸಚೇ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜಿತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜೇತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೬೬೦) ವುತ್ತಂ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೬೦) ಪನ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ರೋಪಿತಮಾಲಾವಚ್ಛತೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಕೇವಲಂ ಪರಿಣತಭಾವೋಯೇವ ಕಥಿತೋ, ಅಥ ಖೋ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ರೋಪಿತಭಾವೋಪಿ। ಪುಪ್ಫಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಕುತೋ ಮಾಲಾವಚ್ಛನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೬೬೦) ಪನ ‘‘ರೋಪಿತಮಾಲಾವಚ್ಛತೋತಿ ಕೇನಚಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ರೋಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅನೋಚಿತಂ ಮಿಲಾಯಮಾನಂ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪೂಜೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸೇಸಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ। ಇಮಸ್ಸ ಸುನಖಸ್ಸ ಮಾ ದೇಹಿ, ಏತಸ್ಸ ದೇಹೀತಿ ಇದಂ ಪರಿಣತೇಯೇವ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಪನ ತಂ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭುಞ್ಜಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತ್ಥ ದೇಮಾತಿಆದಿನಾ ಏಕೇನಾಕಾರೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ। ಏವಂ ಪನ ಅಪುಚ್ಛಿತೇಪಿ ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛಥ, ತತ್ಥ ದೇಥಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ದಾಪೇತುಂ ಲಭತಿ।
ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೨೯) ಪನ ನವ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ದಾನಾನೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾನಿ। ನವ ಪಟಿಗ್ಗಹಾ ಪರಿಭೋಗಾ ಚಾತಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ದಾನಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಾ ಚ ಪರಿಭೋಗಾ ಚ। ತೀಣಿ ಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ದಾನಾನೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ದೇತಿ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ನಿನ್ನಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸೇವ ದೇತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದೇತೀತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹಪಟಿಭೋಗಾಪಿ ತೇಸಂಯೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಾ ಚ ಪರಿಭೋಗಾ ಚಾತಿ ಆಗತಂ।
ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ
ದಾನಲಕ್ಖಣಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ
ತೇರಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।