೧೮. ಕಾಲಿಕವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೮೯. ಏವಂ ಸಙ್ಘಿಕಸೇನಾಸನೇಸು ಕತ್ತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಚತುಕಾಲಿಕವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಕಾಲಿಕಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕರಣಂ ಕಾರೋ, ಕಿರಿಯಾ। ಕಾರೋ ಏವ ಕಾಲೋ ರ-ಕಾರಸ್ಸ ಲ-ಕಾರೋ ಯಥಾ ‘‘ಮಹಾಸಾಲೋ’’ತಿ। ಕಾಲೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾದಿಕಿರಿಯಾ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ –
‘‘ಆರದ್ಧಾನಿಟ್ಠಿತೋ
ಅತೀತಾನಾಗತುಪ್ಪಾದ-ಮಪ್ಪತ್ತಾಭಿಮುಖಾ ಕಿರಿಯಾ’’ತಿ॥
ಏತ್ಥ ಪನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಾಲಸ್ಸ ಪಭೇದಭೂತೋ ಪುರೇಭತ್ತಏಕಅಹೋರತ್ತಸತ್ತಾಹಜೀವಿಕಪರಿಯನ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಕಾಲವಿಸೇಸೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಕಾಲೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲವಿಸೇಸೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಕಾಲಿಕಾನಿ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ, ತೇನ ಕಪ್ಪಿಯಾ ಚತುಭೂಮಿಯೋತಿ ಸಮುಚ್ಚೇತಿ। ಚತ್ತಾರೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಿದ್ದೇಸೋ, ತೇನ ಕಾಲಿಕಾನಿ ನಾಮ ಚತ್ತಾರಿ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ತೀಣಿ ನ ಪಞ್ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಇದಂ ಮಾತಿಕಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿವರಣಂ। ತತ್ಥ ಉದ್ದೇಸೇ ಯಂ ಮಾತಿಕಾಯಂ (ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ) ‘‘ಕಾಲಿಕಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಮಾತಿಕಾಪದೇ ಚತ್ತಾರಿ ಕಾಲಿಕಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕತಮಾನಿ ತಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿ
ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ವತ್ಥುಞ್ಚ ವಿಸೇಸನಞ್ಚ ನಾಮಲಾಭಹೇತುಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಪುರೇಭತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತೇಸು ಚತೂಸು ಕಾಲಿಕೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ಅಟ್ಠವಿಧಪಾನಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ, ಸಪ್ಪಿಆದಿಪಞ್ಚವಿಧಭೇಸಜ್ಜಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಬ್ಯಾಪಿತಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ವಿಸೇಸನಮಾಹ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತ’’ನ್ತ್ಯಾದಿ। ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯನ್ತ್ಯತ್ಥೋ। ಯಾವ…ಪೇ॰… ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋತಿ ನಾಮಲಾಭಹೇತುಂ, ಏತೇನ ಯಾವ ಕಾಲೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಪಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಬ್ಯಾಪಿತಂ ಪರಿಹರಿತುಮಾಹ ‘‘ಸದ್ಧಿಂ ಅನುಲೋಮಪಾನೇಹೀ’’ತಿ। ಯಾವ…ಪೇ॰… ತಬ್ಬತೋತಿ ನಾಮಲಾಭಹೇತುಂ, ಏತೇನ ಯಾಮೋ ಕಾಲೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಧೇತಬ್ಬತೋತಿ ನಾಮಲಾಭಹೇತುಂ, ಏತೇನ ಸತ್ತಾಹೋ ಕಾಲೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಬ್ಯಾಪಿತಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕ’’ನ್ತ್ಯಾಹ। ಯಾವ…ಪೇ॰… ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋತಿ ನಾಮಲಾಭಹೇತುಂ, ತೇನ ಯಾವಜೀವಂ ಕಾಲೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅದಿನ್ನಂ ಮುಖದ್ವಾರಂ ಆಹಾರಂ ಆಹರೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಉದಕದನ್ತಪೋನಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೨೬೫) ವಚನತೋ ನನು ಉದಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಅವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಪರಿಸುದ್ಧಉದಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಬ್ಬಂ, ಕದ್ದಮಾದಿಸಹಿತಂ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಸು ಅನ್ತೋಗಧಭಾವತೋ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಏವಮಪಿ ‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸಪಿ ಗಹಣತೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಥಾಪಿ ಉದಕಭಾವೇನ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವತೋ ಉದಕಮ್ಪಿ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ನಾಮಾತಿ ಞಾಯೇಯ್ಯ, ನ ಪನ ಉದಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವೇ ಸತಿಪಿ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತಂ ಉದಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ।
೯೦. ಮೂಲಕಮೂಲಾದೀನಿ ಖಾದನೀಯೇ ಖಾದನೀಯತ್ಥನ್ತಿ ಪೂವಾದಿಖಾದನೀಯೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಖಾದನೀಯಕಿಚ್ಚಂ ಖಾದನೀಯೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಜಿಘಚ್ಛಾಹರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಯೋಜನಂ ನೇವ ಫರನ್ತಿ ನ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತಂ ವಾ ಅಸಾಧೇನ್ತಂ ವಾ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಉಟ್ಠಿತಭೂಮಿರಸಾದಿಭೇದೇನ ಆಹಾರಜಿಘಚ್ಛಾಹರಣಕಿಚ್ಚಂ ಅಸಾಧೇನ್ತಮ್ಪಿ ವಾ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ತೇಸು ತೇಸು ಜನಪದೇಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತಂ ಸೇಸಜನಪದೇಸುಪಿ ವಿಕಾಲೇ ನ ಕಪ್ಪತಿ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಪಕತಿಆಹಾರವಸೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಯಾವಕಾಲಿಕೇಹಿ ಅಯೋಜಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿಯಾವ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಕರಣವಸೇನ। ಸಮ್ಮೋಹೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅನೇಕತ್ಥಾನಂ ನಾಮಾನಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಭವತೋ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಏವ ಸಿಯಾ। ತೇನೇವೇತ್ಥ ಮಯಮ್ಪಿ ಮೂಲಕಮೂಲಾದೀನಂ ಪರಿಯಾಯನ್ತರದಸ್ಸನೇ ಆದರಂ ನ ಕರಿಮ್ಹ ಉಪದೇಸತೋವ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ।
ಯನ್ತಿ ವಟ್ಟಕನ್ದಂ।
ಮುಳಾಲನ್ತಿ ಥೂಲತರುಣಮೂಲಮೇವ।
ರುಕ್ಖವಲ್ಲಿಆದೀನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
ಅನ್ತೋಪಥವೀಗತೋತಿ ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯಾನೀತಿ ಮೂಲತಚಪತ್ತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಪ್ಪಿಯಾನಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ನಾಮವಸೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿಯನ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅಚ್ಛಿವಾದೀನಂ ಅಪರಿಪಕ್ಕಾನೇವ ಫಲಾನಿ ಯಾವಜೀವಿಕಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪರಿಪಕ್ಕಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಹರೀತಕಾದೀನಂ ಅಟ್ಠೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಿಞ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ ಕಪಾಲಾನಿ ಯಾವಜೀವಿಕಾನೀತಿ ಆಚರಿಯಾ। ಮಿಞ್ಜಮ್ಪಿ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿ ಏಕೇ। ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೨೪೮-೨೪೯) ಪನ ‘‘ಹರೀತಕಾದೀನಂ ಅಟ್ಠೀನೀತಿ ಏತ್ಥ
ಹಿಙ್ಗೂತಿ ಹಿಙ್ಗುರುಕ್ಖತೋ ಪಗ್ಘರಿತನಿಯ್ಯಾಸೋ। ಹಿಙ್ಗುಜತುಆದಯೋಪಿ ಹಿಙ್ಗುವಿಕತಿಯೋ ಏವ। ತತ್ಥ ಹಿಙ್ಗುಜತು ನಾಮ ಹಿಙ್ಗುರುಕ್ಖಸ್ಸ ದಣ್ಡಪತ್ತಾನಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತನಿಯ್ಯಾಸೋ। ಹಿಙ್ಗುಸಿಪಾಟಿಕಂ ನಾಮ ಹಿಙ್ಗುಪತ್ತಾನಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತನಿಯ್ಯಾಸೋ। ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಿಲೇಸೋ। ತಕಪತ್ತೀತಿ ಪತ್ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಿಲೇಸೋ। ತಕಪಣ್ಣೀತಿ ಪಲಾಸೇ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕತಸಿಲೇಸೋ। ‘‘ದಣ್ಡತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಿಲೇಸೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ।
೯೧. ಯಾಮಕಾಲಿಕೇಸು ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಪದೇಹಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಮೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ನ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮೇ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಧ ಚೇವ ‘‘ಯಾಮಕಾಲಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ…ಪೇ॰… ಯಾವಜೀವಿಕಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾಮೇ ಕಪ್ಪತಿ, ಯಾಮಾತಿಕ್ಕನ್ತೇ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೫) ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಯಾಮಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿವಚನಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಚ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಞೂಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಠಪೇತ್ವಾ ಧಞ್ಞಫಲರಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಣ್ಡುಲಧೋವನೋದಕಮ್ಪಿ ಧಞ್ಞಫಲರಸೋಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
೯೨. ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇ ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನೀತಿ ಭೇಸಜ್ಜಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಏವಂಲದ್ಧವೋಹಾರಾನಿ ಪಞ್ಚ। ‘‘ಗೋಸಪ್ಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ರೋಹಿತಮಿಗಾದೀನಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೇಸಞ್ಹಿ ಖೀರಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಪ್ಪಿಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ, ತಂ ಪನ ಸುಲಭಂ ವಾ ದುಲ್ಲಭಂ ವಾ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ
೯೩. ಯಾವ ಕಾಲೋ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ತಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭೋಜನಕಾಲೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಠಿತಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೋ। ಠಿತಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೋಪಿ ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇತಿ ಗಹಣಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹಿ ತಂ, ಸನ್ನಿಹಿತಂ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನೇವ ‘‘ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಪನ ‘‘ಅಜ್ಝೋಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಗಹಣೇ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ।
ಯನ್ತಿ ಯಂ ಪತ್ತಂ। ಸನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಾಗುಯಾ ಉಪರಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ। ತೇಲವಣ್ಣೇ ಪತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ನಿಸ್ನೇಹಭಾವೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಘಂಸನ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣವಸೇನೇವ ಲೇಖಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಹಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನಿರಪೇಕ್ಖದಾನೇನ ವಾ ವಿಜಹಿತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಭಯಥಾಪಿ ಅವಿಜಹಿತಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಪರಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಚೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ನಿರಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ವಿಜಹಿತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಪತ್ತೋ ದುದ್ಧೋತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಕಸ್ಮಾ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ? ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ
ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೨೫೨-೨೫೩) ಪನ ‘‘ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಮೇವಾತಿ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅದಿನ್ನಂ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಞ್ಚ ಯಾವಕಾಲಿಕಾದಿವತ್ಥುಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ನ ಪನ ತಗ್ಗತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ। ನ ಹಿ ವತ್ಥುಂ ಅಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥಗತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನ ಚ ತಾದಿಸಂ ವಚನಂ ಅತ್ಥಿ, ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ
ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾಚಿ॰ ೨೫೫) ‘‘ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸನ್ನಿಹಿತೇಸು ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಯಾವಜೀವಿಕೇಸು ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಅಜ್ಝೋಹರಣೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕೇಪಿ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ವಿಸುಂ ದುಕ್ಕಟೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಅಜ್ಝೋಹರತೋ ದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ। ಪಕತಿಆಮಿಸೇತಿ ಓದನಾದಿಕಪ್ಪಿಯಾಮಿಸೇ। ದ್ವೇತಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸೇನ ಮುಖೇನ ಭುಞ್ಜತೋ ಸನ್ನಿಧಿಪಚ್ಚಯಾ ಏಕಂ, ಯಾವಕಾಲಿಕಸಂಸಟ್ಠತಾಯ ಯಾವಕಾಲಿಕತ್ತಭಜನೇನ ಅನತಿರಿತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಏಕನ್ತಿ ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇತಿ ಸಾಮಿಸನಿರಾಮಿಸಪಕ್ಖದ್ವಯೇ। ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ವಡ್ಢತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಮಂಸೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಸೇಸಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸೇ ದುಕ್ಕಟಂ ವಡ್ಢತಿ।
ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ತಾವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ನಿಹಿತತ್ತಾ ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಪನ ಸನ್ನಿಹಿತಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ।
೯೪. ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಅಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಯಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೬೨೨) ‘‘ಉಗ್ಗಹಿತಕನ್ತಿ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಪುರೇಭತ್ತನ್ತಿ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತಿ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ। ಸಯಂಕತನ್ತಿ ನವನೀತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತಂ। ನಿರಾಮಿಸಮೇವಾತಿ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
೯೫. ಅಜ್ಜ ಸಯಂಕತಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಮಾ ಸಾಮಂಪಾಕೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನವನೀತಂ ತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕೇಹೀತಿ ಖೀರದಧೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಉಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಕತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಉಭಯೇಸಮ್ಪೀತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಖೀರದಧೀಹಿ ಚ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಉಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಚ ಕತಾನಂ। ಏಸ ನಯೋತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸಪ್ಪಿಮ್ಹೀತಿ ಹತ್ಥಿಆದೀನಂ ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ। ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಂ ವತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಜಾತಿಕಾನಂ ಸಪ್ಪಿಭಾವತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಂ ವತ್ವಾ। ಸಪ್ಪಿನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ನವನೀತೇ। ಧೋತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧೋತಞ್ಚೇ, ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಧೋತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಥೇರಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ವತ್ಥುನೋ ವಿಯೋಜಿತತ್ತಾ ದಧಿಗುಳಿಕಾದೀಹಿ ಯುತ್ತತಾಮತ್ತೇನ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಕ್ಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತಮೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ, ಪಚಿತ್ವಾ ವಾ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ನ ಪನ ದಧಿಗುಳಿಕಾದೀಹಿ ಸಹ ವಿಕಾಲೇ ಭುಞ್ಜಿಂಸೂತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ…ಪೇ॰… ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಅಧೋತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ತಂ ನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ದಧಿಆದೀನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಕ್ಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತಮೇವ ಖಾದಿಂಸೂ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ‘‘ತಕ್ಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತಂ ಅಧೋತಮ್ಪಿ ದಧಿಗುಳಿಕಾದಿಸಹಿತಂ ನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನಾತಿ ಅಧೋವಿತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನವನೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ। ದಧಿ ಏವ ದಧಿಗತಂ ಯಥಾ ‘‘ಗೂಥಗತಂ ಮುತ್ತಗತ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೧೧೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೧೧)। ‘‘ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಸಪ್ಪಿಆದಿಪಿ ವಿಕಾಲೇ ಕಪ್ಪತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿರಾಮಿಸಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಕಾಲೇಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ನವನೀತೇ ಲಗ್ಗಮತ್ತೇನ ವಿಸುಂ ದಧಿಆದಿವೋಹಾರಂ ಅಲದ್ಧೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ತಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ ನಿರಾಮಿಸಭೂತೇಪಿ। ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾನಂ ಪನ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ತಾವ ದಧಿಆದೀಹಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನರಸತ್ತಾ ಭತ್ತೇನ ಸಹಿತಗುಳಪಿಣ್ಡಾದಿ ವಿಯ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಂ ಪನ ಪಚನ್ತೇನ ಧೋವಿತ್ವಾವ ಪಚಿತಬ್ಬಂ। ಇತರಥಾ ಪಚನಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಮಾನದಧಿಗುಳಿಕಾದೀಹಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸತಾಯ ಸಾಮಂಪಕ್ಕಂ ಜಾತಂ, ತೇಸು ಖೀಣೇಸುಪಿ ಸಾಮಂಪಕ್ಕಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ಪಚಿತಬ್ಬನ್ತಿ। ತೇನೇವ ‘‘ಆಮಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕತ್ತಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ।
ಏತ್ಥ ಚಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾಭಾವೇ ಆಮಿಸೇನ ಸಹ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಕ್ಕಸ್ಸ ಸಯಂಪಾಕದೋಸೋ ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕೀಯತಿ, ಯಾವಕಾಲಿಕತಾ ವಾ। ತತ್ಥ ನ ತಾವ ಸಯಂಪಾಕದೋಸೋ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಭವತಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕತ್ತಾ। ಯಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ದಧಿಆದಿ ಆಮಿಸಗತಂ, ತಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣನ್ತಿ। ಅಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತದಧಿಗುಳಿಕಾದಿನಾ ಸಹ ಅತ್ತನಾ ಪಕ್ಕತ್ತಾ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಿಸಙ್ಕೀಯತಿ, ತದಾ ‘‘ಆಮಿಸೇನ ಸಹ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ‘‘ಪಕ್ಕತ್ತಾ’’ತಿ, ತಥಾ ಚ ಉಪಡ್ಢತ್ಥೇರಾನಂ ಮತಮೇವ ಅಙ್ಗೀಕತಂ ಸಿಯಾ। ತತ್ಥ ಚ ಸಾಮಣೇರಾದೀಹಿ
ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಯಥಾ ತತ್ಥ ಪತಿತತಣ್ಡುಲಕಣಾದಯೋ ನ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ…ಪೇ॰… ಪುನ ಪಚಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನಪೇತಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾನಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತಮೇವ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ‘‘ಲಜ್ಜೀ ಸಾಮಣೇರೋ ಯಥಾ ತತ್ಥ ತಣ್ಡುಲಕಣಾದಯೋ ನ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ವಿಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ…ಪೇ॰… ದೇತೀ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸಾಪಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಯದಿ ಹಿ ಏತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಸಂಸಗ್ಗಪರಿಹಾರಾಯ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ಅತ್ತನಾಪಿ ತಥಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ। ಗಹಟ್ಠೇಹಿ ದಿನ್ನಸಪ್ಪಿಆದೀಸು ಚ ಆಮಿಸಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಕಾ ನ ವಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ನ ಹಿ ಗಹಟ್ಠಾ ಏವಂ ವಿಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಕಣತಣ್ಡುಲಾದಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಚನ್ತಿ। ಅಪಿಚ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಖೀರಾದಿಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಖೀರಾದಿ ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಪರೇಹಿ ಪಕ್ಕಭೇಸಜ್ಜತೇಲಾದಿಪಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಮೇವ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ತಮ್ಪಿ ಯುತ್ತಂ ದಧಿಆದಿಖಯಕರಣತ್ಥಂ ‘‘ಪುನ
ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಪಚ್ಚಮಾನಕ್ಖಣೇ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಸ್ಸ ಯಾವಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತೇನ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಾನಮ್ಪಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತೋತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ। ತೇನೇವ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಿಸುಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಪನ ಖೀರಾದಿನಾ ಆಮಿಸೇನ ನವನೀತಾದಿಂ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾ ಪಕ್ಕತೇಲಾದಿಭೇಸಜ್ಜಂ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ ತತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠಯಾವಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾಭಾವಾ। ಯಂ ಪನ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಖೀರಾದಿಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕತೇಲಾದಿಕಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹೇವ ಪಕ್ಕಮ್ಪಿ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಸನ್ನಿಧಿಪಿ ನ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿತ್ತಖೀರಾದಿಮಿಸ್ಸಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸತಾಯ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾಪತ್ತಿತೋ, ಸಚೇ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹೇವ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾ ಪಕ್ಕತೇಲಾದೀಸುಪಿ ಆಮಿಸರಸೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೬೨೨) ಆಗತೋ। ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೬೨೨) ಪನ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋಪಿ ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸಬ್ಭಾವಮ್ಪಿ ದೀಪೇತಿ। ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘ನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತಸಪ್ಪಿ ವಾ ನವನೀತಂ ವಾ ಪಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಆಗತೋ।
ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಯಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ। ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ತಾನಿ ಖೀರದಧೀನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ಗಹಿತನ್ತಿ ತಣ್ಡುಲಾದಿವಿಗಮತ್ಥಂ ಪುನ ಪಚಿತ್ವಾ ಗಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚ ಠಪಿತಭೇಸಜ್ಜೇಹೀತಿ ಅತಿರೇಕಸತ್ತಾಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹಿ ಯಾವಜೀವಿಕಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ, ಏತೇನ ತೇಹಿ ಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಸಪ್ಪಿಆದಿ ಅತಿರೇಕಸತ್ತಾಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವದ್ದಲಿಸಮಯೇತಿ ವಸ್ಸಕಾಲಸಮಯೇ, ಅನಾತಪಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುತ್ತನಯೇನ ಯಥಾ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ನ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ತಥಾ ಲಜ್ಜೀಯೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ಲಜ್ಜಿಸಾಮಣೇರಗ್ಗಹಣಂ। ಅಪಿಚ ಅಲಜ್ಜಿನಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಏವಮಾಹ।
೯೬. ತಿಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತತೇಲನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಭಜ್ಜಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಕತತೇಲಂ। ತೇನೇವ ‘‘ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನಿಬ್ಬಟ್ಟೀತತ್ತಾತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕತೋ ವಿವೇಚಿತತ್ತಾ, ಏತೇನ ಏಲಾಅಭಾವತೋ ಯಾವಕಾಲಿಕತ್ತಾಭಾವಂ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಯಾವಕಾಲಿಕತ್ತುಪಗಮನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಕತಂ।
ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಕತತೇಲಂ ಸಚೇ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ।
ಅಚ್ಛವಸನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ವಸಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಂಸದಿಸಾನಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಂಯೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸತ್ತಾನಂ ವಸಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥು ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸ’’ನ್ತಿ। ಸಂಸಟ್ಠನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ। ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ತೀಣಿ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ವಿಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಚನಪರಿಸ್ಸಾವನಾದೀಸು ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇಸು ಪಾಳಿಯಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿ ನ ವುತ್ತಾ, ತಥಾಪಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಕರಣತೋ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ವಿಕಾಲೇ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ವಿಯ। ‘‘ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಕಾಲೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾಪಿ ನಿಪಕ್ಕಂ ಸಂಸಟ್ಠಞ್ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
ಯಸ್ಮಾ ಖೀರಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಭೇಸಜ್ಜತೇಲೇ ಕಸಟಂ ಆಮಿಸಗತಿಕಂ, ತೇನ ಸಹ ತೇಲಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ, ಪಚಿತುಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಕ್ಕತೇಲಕಸಟೇ ವಿಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ವಸಾಯ ಸಹ ಪಕ್ಕತ್ತಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು, ಥೇರೋ ಅತಿಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕತಾಯ ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಆವುಸೋ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ।
೯೭. ‘‘ಮಧುಕರೀಹಿ ಮಧುಮಕ್ಖಿಕಾಹೀತಿ ಇದಂ ಖುದ್ದಕಭಮರಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಏವ ವಿಸೇಸನ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ದಣ್ಡಕೇಸು ಮಧುಕಾರಿಕಾ ಮಧುಕರಿಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾಮ, ತಾಹಿ ಸಹ ತಿಸ್ಸೋ ಮಧುಮಕ್ಖಿಕಜಾತಿಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಭಮರಮಕ್ಖಿಕಾತಿ ಮಹಾಪಟಲಕಾರಿಕಾ। ಸಿಲೇಸಸದಿಸನ್ತಿ ಸುಕ್ಖತಾಯ ವಾ ಪಕ್ಕತಾಯ ವಾ ಘನೀಭೂತಂ। ಇತರನ್ತಿ ತನುಕಮಧು। ಮಧುಪಟಲನ್ತಿ ಮಧುರಹಿತಂ ಕೇವಲಂ ಮಧುಪಟಲಂ। ‘‘ಸಚೇ ಮಧುಸಹಿತಂ ಪಟಲಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ಪಟಲಸ್ಸ ಭಾಜನಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ಮಧುನೋ
೯೮. ‘‘ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾಚಿ॰ ೨೬೦) ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯ…ಪೇ॰… ಅವತ್ಥುಕಾ ಉಚ್ಛುವಿಕತಿ ‘ಫಾಣಿತ’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಉಚ್ಛುರಸೋಪಿ ನಿಕ್ಕಸಟೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕೇನಚಿ ಪನ ‘‘ಮಧುಮ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಕಾಲಿಕಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ಉಚ್ಛುಮ್ಹಿ ಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಮಕ್ಖಿಕಣ್ಡಂ ಸೇಲಕಂ ಮಧು ಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ಅನೇಲಕಂ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ಮಧುಸಿತ್ಥಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ, ತಥಾ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಸಕಸಟೋ ಯಾವಕಾಲಿಕೋ, ನಿಕ್ಕಸಟೋ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ, ಸುದ್ಧಕಸಟಂ ಯಾವಜೀವಿಕ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಪಿ ಬಹುಧಾ ಪಪಞ್ಚಿತಂ। ತತ್ಥ ‘‘ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಮಧು ವಾ ಉಚ್ಛುರಸೋ ವಾ ಸಕಸಟೋ ಯಾವಕಾಲಿಕೋ, ನಿಕ್ಕಸಟೋ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ಇದಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಸಮಾನಂ ಗರುತರಮ್ಪಿ ಮುದ್ದಿಕಾಜಾತಿರಸಂ ಅತ್ತನಾ
ಯಮ್ಪಿ ಚ ‘‘ಉಚ್ಛು ಚೇ, ಯಾವಕಾಲಿಕೋ, ಉಚ್ಛುರಸೋ ಚೇ, ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ, ಫಾಣಿತಂ ಚೇ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ತಚೋ ಚೇ, ಯಾವಜೀವಿಕೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಸ್ಸ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಭಾವತೋ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ, ತತೋಯೇವ ಚ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋಪಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೋಪಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ। ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಚ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಚ್ಛುರಸ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಚ್ಛುರಸೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ। ಸಯಂಕತಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ
ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೬೨೩) ಪನ ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ನಿಕ್ಕಸಟರಸಸ್ಸಾಪಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಯಂ ಪನ ಸುತ್ತನ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಉಚ್ಛು ಚೇ, ಯಾವಕಾಲಿಕೋ, ಉಚ್ಛುರಸೋ ಚೇ, ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ, ಫಾಣಿತಂ ಚೇ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ತಚೋ ಚೇ, ಯಾವಜೀವಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಮ್ಬಫಲರಸಾದಿಮಿಸ್ಸತಾಯ ಯಾಮಕಾಲಿಕತ್ತಂ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಉಚ್ಛುರಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ ತತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠಯಾವಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾತಿ ಇದಂ ಗುಳೇ ಕತೇ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಸಟಂ ಪಾಕೇನ ಸುಕ್ಖತಾಯ ಯಾವಜೀವಿಕತ್ತಂ ಭಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸ ಯಾವಕಾಲಿಕತ್ತೇ ಹಿ ಸಾಮಂಪಾಕೇನ ಪುರೇಭತ್ತೇಪಿ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ಸಿಯಾತಿ। ‘‘ಸವತ್ಥುಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉಚ್ಛುರಸೇ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಕಸಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಚ ‘‘ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತೇನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಕತಂ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಝಾಮಉಚ್ಛುಫಾಣಿತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಉಚ್ಛುಂ ತಾಪೇತ್ವಾ ಕತಂ। ಕೋಟ್ಟಿತಉಚ್ಛುಫಾಣಿತನ್ತಿ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ನಿಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಂ। ತಂ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಸಟಂ ಪಕ್ಕಕಾಲೇ ಯಾವಕಾಲಿಕತ್ತಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಸೀತೋದಕೇನ ಕತನ್ತಿ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಸೀತೋದಕೇನ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತಂ। ‘‘ಅಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಮಧುಕಫಾಣಿತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕತೇಲಂ ಕಸ್ಮಾ ವಿಕಾಲೇ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ತೇಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಖೀರಂ ತೇಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಖೀರಭಾವಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ। ಯದಿ ಏವಂ ಖಣ್ಡಸಕ್ಖರಮ್ಪಿ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಕಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಖಣ್ಡಸಕ್ಖರಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಖೀರಜಲ್ಲಿಕನ್ತಿ ಖೀರಫೇಣಂ।
೯೯. ‘‘ಮಧುಕಪುಪ್ಫಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ಯಾವಕಾಲಿಕರೂಪೇನ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಅವಟ್ಟನಕಂ ಮೇರಯಬೀಜವತ್ಥುಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರದ್ಧಂ। ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾನಿ ಏತಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಚೋದನಾಪರಿಹಾರಾಯ ಭೇಸಜ್ಜೋದಿಸ್ಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ತಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಕವಾಟೇಸೂತಿ ಮಹಾದ್ವಾರಸ್ಸ ವಾತಪಾನಾನಞ್ಚ ಕವಾಟಫಲಕೇಸು। ಕಸಾವೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೀತಿ ‘‘ಕಸಾವೇ…ಪೇ॰… ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಘುಣಪಾಣಕಾದಿಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಧಿಟ್ಠೇತೀತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಪ್ಪಿಞ್ಚ ತೇಲಞ್ಚ ವಸಞ್ಚ ಮುದ್ಧನಿ ತೇಲಂ ವಾ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ, ಏವಂ ಪರಿಭೋಗೇ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಕಾಲಿಕೇಸು ಅನಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ನಿಯಮೇಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವಿಸುಂ ಏಕಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತಿ ಪರಸನ್ತಕಭಾವತೋ, ಏವಮಿದಮ್ಪಿ ಅವಿಭತ್ತತ್ತಾ ಉಭಯಸಾಧಾರಣಮ್ಪಿ ವಿನಿಬ್ಭೋಗಾಭಾವತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ। ‘‘ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಪರಮಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ಹಿ ವುತ್ತಂ।
‘‘ಆವುಸೋ ಇಮಂ ತೇಲಂ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇನ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇಯೇವ ಪರಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ತಾವ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ಇದಾನಿ ಪನ ಏಕೇನ ಇತರಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವತೋ ಉಭಯಸಾಧಾರಣತಾ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಭತ್ತಸದಿಸಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಏಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ಉದಾಹು ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಜಾತಂ, ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವತೋಯೇವ ಚ ಇಧ ‘‘ಅವಿಭತ್ತಭಾವತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಯೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಇದಞ್ಚ ‘‘ಇತರಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವೇಪಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸಕಸನ್ತಕೇ ವಿಯ ತೇನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾವತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ಇಮಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಣ್ಠಿಪದಕಾರಾದೀಹಿ ಪಪಞ್ಚಿತಂ, ನ ತಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀವಚನಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೬೨೫)।
ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೬೨೫) ಪನ – ಸಚೇ ದ್ವಿನ್ನಂ…ಪೇ॰… ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಠೋ ಗಳಿತೋ, ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಸಚೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅವಿಭತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಸತ್ತಾಹಪರಮಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ವಚನತೋ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದಾನಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನಿರಪೇಕ್ಖದಿನ್ನವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಅವಿಗತತ್ತೇಪಿ ಸಕಸನ್ತಕತಾ ವಿಗತಾವ ಹೋತಿ, ತೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತಿ। ‘‘ಅತ್ತನಾವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಂ ಸಕಸನ್ತಕತ್ತಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ನ ಏಕೇನ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನಿರಪೇಕ್ಖದಾನೇ ಪನ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ವಿಜಹತಿ, ಪರಿಭೋಗೋಪೇತ್ಥ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಸಾಪೇಕ್ಖದಾನೇ ದಾನಲಕ್ಖಣಾಭಾವತೋ। ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪಾಳಿಪದೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಅದತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ಛಡ್ಡನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಅನಪೇಕ್ಖಾ ದತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಹಿ ವಿಜಹಿತೇ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ಸಯಮೇವ ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ, ತಬ್ಬಿಜಹನಞ್ಚ ವತ್ಥುನೋ ಸಕಸನ್ತಕತಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಹೋತೀತಿ। ಏತೇನ ಚ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಸತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಾಮ ವಿಸುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ। ಇತರಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಅನಪೇಕ್ಖೋವ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಅಞ್ಞೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವನ್ತಿ ‘‘ಪುನ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಪೇಕ್ಖಂ ಅಕತ್ವಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಚತ್ತತಂ ಪರಾಮಸತಿ। ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಕಾಯಿಕಪರಿಭೋಗಾದೀಸು ಯಾ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೧೦೦. ಏವಂ ಚತುಕಾಲಿಕಪಚ್ಚಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ವಿಸೇಸಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇಸು ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪಹೋನಕೇ ಗೇಹೇ ವುತ್ತಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾ ಸನ್ತಕಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಞ್ಚ ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಠಪಿತಂ ಅನ್ತೋವುತ್ಥಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಪಕ್ಕಞ್ಚ ಅನ್ತೋಪಕ್ಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಪನ ಯಾವಜೀವಿಕಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕರತ್ತಂ ವೀತಿನಾಮಿತಂ ಪನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹಣೇ ತಾವ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಜ್ಝೋಹರತೋ ಪನ ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಸನ್ನಿಧಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಾನೀತಿ ಸಂಸಟ್ಠರಸಾನಿ। ದೀಘಕಾಲಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ರಸ್ಸಕಾಲೇನ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ರಸ್ಸಕಾಲಮೇವ ಅನುವತ್ತನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಪನ…ಪೇ॰… ತೀಣಿಪಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನೀ’’ತಿ। ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಸ್ಮಾತಿಆದೀಸು ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ನ ತದಹುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ, ನ ರತ್ತಿಯಂ, ನ ದುತಿಯದಿವಸಾದೀಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಯಾವಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠತ್ತಾತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠತ್ತಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅವತ್ವಾ ‘‘ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಯಾವಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠೇ ಸತಿ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ‘‘ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಚೇಪಿ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಂ ಸೇಸಕಾಲಿಕತ್ತಯಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾಲೇ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನಾ’’ತಿ ತತಿಯನ್ತವಿಸೇಸನಪದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯತೋ ವಾ ಅನುವತ್ತೇತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸ ಫಲಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಪೋತ್ಥಕೇಸು
ಅಪಿಚ ‘‘ಯಾಮಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಪನ ಇತರದ್ವಯಂ ತದಹು ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಪಾಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಲೇಖಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಪಾಠೇಸು ‘‘ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ, ಇಧ ತದಹುಪದತೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪದಂ ಗಳಿತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೇಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲಿಖಿತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ತದಹೂ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ‘‘ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ’’ತಿ ಪದಂ ವಿಸೇಸೇತಿ, ತೇನ ಯಾವ ತದಹುಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ವಟ್ಟತಿ, ನ ದುತಿಯಾಹಾದಿಅರುಣುಗ್ಗಮನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನೇವ ಉಪರಿಪಾಠೇಪಿ ‘‘ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಪನ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನಾ’’ತಿ ರಸ್ಸಕಾಲಿಕತ್ಥಪದೇನ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಂ ವಿಸೇಸನಪದಂ ತಮೇವ ವಿಸೇಸೇತಿ, ನ ದೀಘಕಾಲಿಕತ್ಥಂ ಯಾವಜೀವಿಕಪದಂ
ದ್ವೀಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ‘‘ದ್ವೀಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಛಾಹಂ ವಟ್ಟತಿ, ತೀಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಪಞ್ಚಾಹಂ ವಟ್ಟತಿ, ಚತೂಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಚತುರಾಹಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಞ್ಚಾಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ತೀಹಂ ವಟ್ಟತಿ, ಛಾಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ದ್ವೀಹಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸತ್ತಾಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ತದಹೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ
ಇಮೇಸು ‘‘ಕಾಲಯಾಮ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ವಿಕಾಲೇ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಖಾದೇಯ್ಯ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಕಾಲೇಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ (ಪಾಚಿ॰ ೨೪೮) ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಖಾದೇಯ್ಯ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸನ್ನಿಧಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ (ಪಾಚಿ॰ ೨೫೩) ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಗಿಲಾನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಸಾಯನೀಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತಂ ತೇಲಂ ಮಧು ಫಾಣಿತಂ, ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಪರಮಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೨) ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ।
ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಾಲಿಕಾನಿ ಏಕತೋ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಾನಿ ಪುರಿಮಪುರಿಮಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಕಾಲವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಾನಿ ಚೇ ಹೋನ್ತಿ, ಕಥಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋವ।
ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ
ಚತುಕಾಲಿಕವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ
ಅಟ್ಠಾರಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।