೨. ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೬. ಏವಂ ದಿವಾಸೇಯ್ಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ದಿವಾಸೇಯ್ಯವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಯ ಆದಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತೇಸು ಮಾತಿಕಾಪದೇಸು ಸಮಭಿನಿವಿಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ, ಏಸ ನಯೋ ಇತೋ ಪರೇಪಿ। ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಗಿಹಿಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪರಿಸಮನ್ತತೋ ಕರಿಯತೇತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಛತ್ತಾದಿಕೋ। ತತ್ರಾತಿ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೇ। ಕಪ್ಪತೀತಿ ಕಪ್ಪಿಯೋ, ನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಕಪ್ಪಿಯೋ ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೋ, ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೇಪಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ। ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
ಕೇಚಿ ತಾಲಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹಿ ಛತ್ತಂ ತಥಾಕರಿಯಮಾನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನೇವಾಹ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಪಾರಾಜಿಕ ೮೫) ‘‘ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ವಣ್ಣಮಟ್ಠವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತೇನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠತ್ಥಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಥಿರಕರಣತ್ಥಂ ಏಕವಣ್ಣಸುತ್ತೇನ ವಿನನ್ಧಿಯಮಾನಂ ಯದಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ನ ದೋಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆರಗ್ಗೇನಾತಿ ನಿಖಾದನಮುಖೇನ। ಯದಿ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಾದಿಸಂ ಛತ್ತದಣ್ಡಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಘಟಕಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಸುತ್ತಕೇನ ವಾ ದಣ್ಡೋ ವೇಠೇತಬ್ಬೋತಿ ಯಥಾ ಲೇಖಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾ ವೇಠೇತಬ್ಬೋ। ದಣ್ಡಬುನ್ದೇತಿ ದಣ್ಡಮೂಲೇ, ಛತ್ತದಣ್ಡಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಛತ್ತಮಣ್ಡಲಿಕನ್ತಿ ಛತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಖುದ್ದಕಮಣ್ಡಲಂ, ಛತ್ತಪಞ್ಜರೇ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನ ಬದ್ಧದಣ್ಡವಲಯಂ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾತಿ ನಿನ್ನಂ, ಉನ್ನತಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ। ಸಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಾ ಲೇಖಾ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ಬನ್ಧನ್ತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಬನ್ಧಿತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತಮಹಾಥೇರೇನ –
‘‘ಛತ್ತಂ ಪಣ್ಣಮಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಬಹಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ।
ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇನ ಸುತ್ತೇನ, ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ನ ಚ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಡ್ಢಚನ್ದಂ ವಾ, ಪಣ್ಣೇ ಮಕರದನ್ತಕಂ।
ಘಟಕಂ ವಾಳರೂಪಂ ವಾ, ಲೇಖಾ ದಣ್ಡೇ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ಏಕವಣ್ಣೇನ, ಛತ್ತಂ ಸುತ್ತೇನ ವಟ್ಟತಿ।
ಥಿರತ್ಥಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇನ, ಪಞ್ಜರಂ ವಾ ವಿನನ್ಧಿತುಂ॥
‘‘ಘಟಕಂ ವಾಳರೂಪಂ ವಾ, ಲೇಖಾ ವಾ ಪನ ಕೇವಲಾ।
ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಾಪಿ ಘಂಸಿತ್ವಾ, ಧಾರೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಸಣ್ಠಾನಂ
ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಕತಾ ಲೇಖಾ, ಬನ್ಧನತ್ಥಾಯ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾಯಮ್ಪಿ ಛತ್ತಂ ಪಣ್ಣಮಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಾದಿಪಣ್ಣಚ್ಛದನಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಛತ್ತಂ। ಬಹೀತಿ ಉಪರಿ। ಅನ್ತೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ। ಸಿಬ್ಬಿತುನ್ತಿ ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ। ಪಣ್ಣೇತಿ ಛದನಪಣ್ಣೇ। ಅಡ್ಢಚನ್ದನ್ತಿ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರಂ। ಮಕರದನ್ತಕನ್ತಿ ಮಕರದನ್ತಾಕಾರಂ, ಯಂ ‘‘ಗಿರಿಕೂಟ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ನಾಮೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಪಣ್ಣಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಮತ್ಥಕಮಣ್ಡಲಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಗಿರಿಕೂಟಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ದಣ್ಡೇತಿ ಛತ್ತದಣ್ಡೇ। ಘಟಕನ್ತಿ ಘಟಾಕಾರೋ। ವಾಳರೂಪಂ ವಾತಿ ಬ್ಯಗ್ಘಾದಿವಾಳಾನಂ ರೂಪಕಂ ವಾ। ಲೇಖಾತಿ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮವಸೇನ ವಾ ಕತರಾಜಿ। ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಂ ಸುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ನೀಲಾದಿಏಕವಣ್ಣೇನ ಸುತ್ತೇನ ಥಿರತ್ಥಂ ಛತ್ತಂ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ವಾ ಛತ್ತದಣ್ಡಗ್ಗಾಹಕಸಲಾಕಪಞ್ಜರಂ ಥಿರತ್ಥಂ ವಿನನ್ಧಿತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಂ ಏಕವಣ್ಣೇನ ಥಿರತ್ಥನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನೇಕವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ
ಏತ್ಥ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇನ ‘‘ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇನ ಸುತ್ತೇನ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ನ ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೇನ ಚ ‘‘ಕೇಚಿ ತಾಲಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಂ ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇನ ಸುತ್ತೇನ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏಕವಣ್ಣೇ ಪನ ನೀಲೇನ ವಾ ಪೀತಕೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸುತ್ತೇನ ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ, ಛತ್ತದಣ್ಡಗ್ಗಾಹಕಂ ಸಲಾಕಪಞ್ಜರಂ ವಾ ವಿನನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಥಿರಕರಣತ್ಥಂ, ನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೇನ ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ಲೇಖಾ ವಾ ಪನ ಕೇವಲಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಸಕಲಾ ಲೇಖಾ ವಾ। ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಕತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಘಂಸಿತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಕತಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ। ದಣ್ಡಬುನ್ದಮ್ಹೀತಿ ಛತ್ತದಣ್ಡಸ್ಸ ಪಞ್ಜರೇ ಗಾಹಣತ್ಥಾಯ ಫಾಲಿತಬುನ್ದಮ್ಹಿ, ಮೂಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹೇ ವುತ್ತನಯೋ। ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಛತ್ತಪಿಣ್ಡಿಯಾ ಮೂಲೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ ಫುಲ್ಲಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಾಕಾರಂ। ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಣ್ಡೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ವಲಯಮಿವ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾತಿ ವಲಯಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ। ಬನ್ಧನತ್ಥಾಯಾತಿ ವಾತೇನ ಯಥಾ ನ ಚಲತಿ, ಏವಂ ರಜ್ಜೂಹಿ ದಣ್ಡೇ ಪಞ್ಜರಸ್ಸ ಬನ್ಧನತ್ಥಾಯ। ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಕತಾ ಲೇಖಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಥಾ ವಾತಪ್ಪಹಾರೇನ ಅಚಲನತ್ಥಂ ಛತ್ತಮಣ್ಡಲಿಕಂ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಣ್ಡೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ವಲಯಮಿವ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಲೇಖಂ ಠಪೇನ್ತಿ, ಸಾ ವಟ್ಟತೀತಿ। ಸಚೇಪಿ ನ ಬನ್ಧತಿ, ಬನ್ಧನಾರಹಟ್ಠಾನತ್ತಾ ವಲಯಂ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಆಗತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಕ್ಖರಣೇಸು ಆಗತನಯೇನೇವ ಛತ್ತೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
೭. ಚೀವರೇ ಪನ ನಾನಾಸುತ್ತಕೇಹೀತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೮೫; ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೮೫) ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ। ಇದಞ್ಚ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಏಕವಣ್ಣಸುತ್ತಕೇನಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ‘‘ಪಕತಿಸೂಚಿಕಮ್ಮಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಪಟ್ಟಮುಖೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟ್ಟಾನಂ ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಯನ್ತೇತಿ ಚೀವರಪರಿಯನ್ತೇ। ಅನುವಾತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ವೇಣೀತಿ ವರಕಸೀಸಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ। ಸಙ್ಖಲಿಕನ್ತಿ ದ್ವಿಗುಣಸಙ್ಖಲಿಕಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ, ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ ವಾ। ವೇಣಿಂ ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕರಣಕಿರಿಯಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಗ್ಘಿಯಂ ನಾಮ ಚೇತಿಯಸಣ್ಠಾನಂ ಗಯಾ ನಾಮ ಮೂಲೇ ತನುಕಂ ಅಗ್ಗೇ ಮಹನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗದಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ। ಮುಗ್ಗರೋ ನಾಮ ಮೂಲೇ ಚ ಅಗ್ಗೇ ಚ ಏಕಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ। ಕಕ್ಕಟಕ್ಖೀನಿ ಉಕ್ಕಿರನ್ತೀತಿ ‘‘ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಕೋಣೇಹಿ ನೀಹಟಸುತ್ತಾನಂ ಕೋಟಿಯೋ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಕಥಂ ಪನ ತಾ ಪಿಳಕಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯರೂಪಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ? ಕೋಣೇಹಿ ನೀಹಟಸುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೇಸು ಏಕವಾರಂ ಗಣ್ಠಿಕಕರಣೇನ ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬನೇನ ವಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಸುತ್ತಕೋಟಿಯೋ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೇನ ಪನ ‘‘ಕೋಣಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾ, ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ ಕಪ್ಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತತ್ಥೇರೇನಪಿ ‘‘ಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾ ತತ್ಥ, ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ ದೀಪಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮತೇನ ಕೋಣಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾ ಚ ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೮೫) ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಕೋಣೇಹಿ ಬಹಿ ನಿಗ್ಗತಸುತ್ತಾನಂ ಪಿಳಕಾಕಾರೇನ ಠಪಿತಕೋಟಿಯೋತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತೇ ಪಿಳಕೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕೋಣಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮತೇನ ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಕೋಣತೋ ಕೋಣಂ ನೀಹಟಸುತ್ತಾ ಕೋಣಸುತ್ತಾ ನಾಮ। ಸಮನ್ತತೋ ಪನ ಪರಿಯನ್ತೇನ ಗತಾ ಚತುರಸ್ಸಸುತ್ತಾ ಪಿಳಕಾ ನಾಮ। ತಂ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಕೇಚಿ ಚೀವರತೋ ವಿಸುಂ ಪಞ್ಞಾನತ್ಥಾಯ ವಿಕಾರಯುತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ನಿಸೇಧಾಯ ‘‘ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯರೂಪಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಚಕ್ಖುಗೋಚರಭಾವೇನ ಸಿಬ್ಬನತ್ಥಾಯ ತಥಾಸಿಬ್ಬನಸ್ಸ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ, ಯಥಾ ಪಕತಿಚೀವರತೋ ವಿಕಾರೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಸಿಬ್ಬಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ರಜನಕಮ್ಮತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನೋಪಿ ವಿಸೇಸೋ ಚೀವರೇ ರತ್ತೇ ಏಕವಣ್ಣತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರೇ ರತ್ತೇ’’ತಿ।
೮. ಮಣಿನಾತಿ ಕಣ್ಣಸುತ್ತಕನ್ತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ದೀಘತೋ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಸಿಬ್ಬಿತಾನಂ ಚತೂಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಕೋಣೇಸು ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತಾನಂ ಸುತ್ತಸೀಸಾನಮೇತಂ ನಾಮಂ, ತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾವ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ರಜಿತಕಾಲೇ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಏಕಂ ಕಣ್ಣಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪನ ನಾಮೇನ ಸದಿಸಮ್ಪಿ ಇತೋ ಅಞ್ಞಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಲಗ್ಗನತ್ಥಾಯಾತಿ ಚೀವರರಜ್ಜುಯಂ
ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೮೫) ಪನ ‘‘ಪಾಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ರಜನಕಾಲೇ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಿನಯಸಙ್ಗಹಪ್ಪಕರಣಸ್ಸ ಪೋರಾಣಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ ಇದಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೪೪) ‘‘ಮಜ್ಝೇನ ಲಗ್ಗೇನ್ತಿ, ಉಭತೋ ಗಲತಿ, ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಣ್ಣೇ ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ। ಕಣ್ಣೋ ಜೀರತಿ। ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಣ್ಣಸುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಞ್ಞಾತಚೀವರರಜ್ಜುಯಂ ರಜಿತ್ವಾ ಪಸಾರಿತಚೀವರಸ್ಸ ಓಲಮ್ಬಕಸುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಗಣ್ಠಿಕೇತಿ ಚೀವರಪಾರುಪನಕಾಲೇ ಪಾಸಕೇ ಲಗ್ಗಾಪನತ್ಥಂ ಕತೇ ದನ್ತಾದಿಮಯೇ ಗಣ್ಠಿಕೇ। ಪಿಳಕಾತಿ ಬಿನ್ದುಂ ಬಿನ್ದುಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಪಿಳಕಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪಕರಣೇ –
‘‘ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ, ಮಣ್ಡನತ್ಥಾಯ ಚೀವರಂ।
ಸಮಂ ಸತಪದಾದೀನಂ, ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ನ ಚ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಪತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಾ, ತಥಾ ಪತ್ತಮುಖೇಪಿ ಚ।
ವೇಣಿಂ ಸಙ್ಖಲಿಕಂ ವಾಪಿ, ಕರೋತೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಕಟಂ॥
‘‘ಪಟ್ಟಮ್ಪಿ
ತತ್ಥಗ್ಘಿಯಗದಾರೂಪಂ, ಮುಗ್ಗರಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಿ ಚ॥
‘‘ತತ್ಥ ಕಕ್ಕಟಕಕ್ಖೀನಿ, ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾ ತತ್ಥ, ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ ದೀಪಿತಾ॥
‘‘ಚತುಕೋಣಾವ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಗಣ್ಠಿಪಾಸಕಪಟ್ಟಕಾ।
ಕಣ್ಣಕೋಣೇಸು ಸುತ್ತಾನಿ, ರತ್ತೇ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಚೀವರೇ॥
‘‘ಸೂಚಿಕಮ್ಮವಿಕಾರಂ
ಚೀವರೇ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಾತುಂ, ಕಾರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಯೋ ಚ ಪಕ್ಖಿಪತಿ ಭಿಕ್ಖು ಚೀವರಂ,
ಕಞ್ಜಿಪಿಟ್ಠಖಲಿಅಲ್ಲಿಕಾದಿಸು।
ವಣ್ಣಮಟ್ಠಮಭಿಪತ್ಥಯಂ ಪರಂ।
ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಪನ ಮುತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಾ॥
‘‘ಸೂಚಿಹತ್ಥಮಲಾದೀನಂ, ಕರಣೇ ಚೀವರಸ್ಸ ಚ।
ತಥಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಚ, ಧೋವನತ್ಥಂ ತು ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ರಜನೇ ಪನ ಗನ್ಧಂ ವಾ, ತೇಲಂ ವಾ ಲಾಖಮೇವ ವಾ।
ಕಿಞ್ಚಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ತತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ಚ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಸಙ್ಖೇನ ಮಣಿನಾ ವಾಪಿ, ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಚ ಕೇನಚಿ।
ಚೀವರಂ ನ ಚ ಘಟ್ಟೇಯ್ಯ, ಘಂಸಿತಬ್ಬಂ ನ ದೋಣಿಯಾ॥
‘‘ಚೀವರಂ ದೋಣಿಯಂ ಕತ್ವಾ, ನಾತಿಘಟ್ಟೇಯ್ಯ ಮುಟ್ಠಿನಾ।
ರತ್ತಂ ಪಹರಿತುಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಹತ್ಥೇಹೇವ ಚ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಗಣ್ಠಿಕೇ ಪನ ಲೇಖಾ ವಾ, ಪಿಳಕಾ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುವಿಕಾರೋ ವಾ, ಪಾಳಿಕಣ್ಣಿಕಭೇದತೋ’’ತಿ॥
ವಿನಯಸಾರತ್ಥಸನ್ದೀಪನಿಯಮ್ಪಿ ಸಮಂ ಸತಪದಾದೀನನ್ತಿ ಸತಪದಾದೀಹಿ ಸದಿಸಂ। ತುಲ್ಯತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಪಟ್ಟಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಾತಿ ಅನುವಾತಸ್ಸ ಉಭಯಪರಿಯನ್ತೇ ವಾ। ಪಟ್ಟಮುಖೇಪಿ ವಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಯಾಮವಿತ್ಥಾರಪಟ್ಟಾನಂ ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠಾನೇ, ಕಣ್ಣೇಪಿ ವಾ ಏಕಸ್ಸೇವ ವಾ ಪಟ್ಟಸ್ಸ ಊನಪೂರಣತ್ಥಂ ಘಟಿತಟ್ಠಾನೇಪಿ ವಾ ವೇಣೀತಿ ಕುದ್ರೂಸಸೀಸಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ। ಕೇಚಿ ‘‘ವರಕಸೀಸಾಕಾರೇನಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖಲಿಕನ್ತಿ ಬಿಳಾಲದಾಮಸದಿಸಸಿಬ್ಬನಂ। ಕೇಚಿ ‘‘ಸತಪದಿಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ।
ಪಟ್ಟಮ್ಪೀತಿ ಪತ್ತಮ್ಪಿ। ಅಟ್ಠಕೋಣಾದಿಕೋ ವಿಧಿ ಪಕಾರೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಟ್ಠಕೋಣಾದಿಕವಿಧಿ, ತಂ। ಅಟ್ಠಕೋಣಾದಿಕನ್ತಿ ವಾ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ನಿಗ್ಗಹಿತಾಗಮೋ। ‘‘ಅಟ್ಠಕೋಣಾದಿಕಂ ವಿಧಿ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ‘‘ಪಟ್ಟ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣವಿಸೇಸನಂ, ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ ವಾ। ‘‘ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಥ ವಾ ಪಟ್ಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಪಟ್ಟೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಅಟ್ಠಕೋಣಾದಿಕನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ವಿಧಿನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ। ಇಧ ವಕ್ಖಮಾನಚತುಕೋಣಸಣ್ಠಾನತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅಟ್ಠಕೋಣಾದಿಕಂ ನಾಮ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟ್ಟದ್ವಯೇ। ಅಗ್ಘಿಯಗದಾರೂಪನ್ತಿ ಅಗ್ಘಿಯಸಣ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಗದಾಸಣ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಿಬ್ಬನಂ। ಮುಗ್ಗರನ್ತಿ ಲಗುಳಸಣ್ಠಾನಸಿಬ್ಬನಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚೇತಿಯಾದಿಸಣ್ಠಾನಾನಂ ಗಹಣಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ಪಟ್ಟದ್ವಯೇ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ಕಕ್ಕಟಕಕ್ಖೀನೀತಿ ಕುಳೀರಕಚ್ಛಿಸದಿಸಾನಿ ಸಿಬ್ಬನವಿಕಾರಾನಿ। ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ ಕರೋನ್ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟಕೇ। ಸುತ್ತಾತಿ ಕೋಣತೋ ಕೋಣಂ ಸಿಬ್ಬಿತಸುತ್ತಾ ಚೇವ ಚತುರಸ್ಸೇ ಸಿಬ್ಬಿತಸುತ್ತಾ ಚ। ಪಿಳಕಾತಿ ತೇಸಮೇವ ಸುತ್ತಾನಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಕೋಟಿಯೋ ಚ। ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವಾತಿ ರಜನಕಾಲೇ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯರೂಪಾ ಅನೋಳಾರಿಕಾ ದೀಪಿತಾ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾ ಚ ಚೀವರೇ ರತ್ತೇ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯರೂಪಾ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೮೫)।
ಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಿಕಾ ಪಾಸಪಟ್ಟಿಕಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಣ್ಣಕೋಣೇಸು ಸುತ್ತಾನೀತಿ ಚೀವರಕಣ್ಣೇ ಸುತ್ತಾ ಚೇವ ಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಕೋಣೇಸು ಸುತ್ತಾನಿ ಚ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಚೀವರೇ ಆಯಾಮತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಅನುವಾತತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತಸುತ್ತಂ ಚೀವರಂ ರಜಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪನಕಾಲೇ ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಚೀವರವಂಸೇ ವಾ
ಸೂಚಿಕಮ್ಮವಿಕಾರಂ ವಾತಿ ಚೀವರಮಣ್ಡನತ್ಥಾಯ ನಾನಾಸುತ್ತಕೇಹಿ ಸತಪದಿಸದಿಸಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಾ ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿಪೀತಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಮಿಗಪಕ್ಖಿಪದಾದಿಕಂ ಸಿಬ್ಬನವಿಕಾರಂ। ಕಾತುನ್ತಿ ಸಯಂ ಕಾತುಂ। ಕಾರಾಪೇತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕಾರಾಪೇತುಂ।
ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಂ ಉತ್ತಮಂ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಮಭಿಪತ್ಥಯನ್ತೋ ಕಞ್ಜಿಕಪಿಟ್ಠಖಲಿಅಲ್ಲಿಕಾದೀಸು ಚೀವರಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಾ ಮೋಕ್ಖೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಞ್ಜಿಕನ್ತಿ ವಾಯನತನ್ತಮಕ್ಖನಂ ಕಞ್ಜಿಕಸದಿಸಾ ಸುಲಾಕಞ್ಜಿಕಂ। ಪಿಟ್ಠನ್ತಿ ತಣ್ಡುಲಪಿಟ್ಠಂ। ತಣ್ಡುಲಪಿಟ್ಠೇಹಿ ಪಕ್ಕಾ ಖಲಿ। ಅಲ್ಲಿಕಾತಿ ನಿಯ್ಯಾಸೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಲಾಖಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ಚೀವರಸ್ಸ ಕರಣೇ ಕರಣಕಾಲೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಾನಂ ಸೂಚಿಹತ್ಥಮಲಾದೀನಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಧೋವನತ್ಥಞ್ಚ ಕಞ್ಜಿಕಪಿಟ್ಠಖಲಿಅಲ್ಲಿಕಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ತತ್ಥಾತಿ ಯೇನ ಕಸಾವೇನ ಚೀವರಂ ರಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ರಜನೇ ಚೀವರಸ್ಸ ಸುಗನ್ಧಭಾವತ್ಥಾಯ ಗನ್ಧಂ ವಾ ಉಜ್ಜಲಭಾವತ್ಥಾಯ ತೇಲಂ ವಾ ವಣ್ಣತ್ಥಾಯ ಲಾಖಂ ವಾ। ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏವರೂಪಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ। ಮಣಿನಾತಿ ಪಾಸಾಣೇನ। ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಚ ಕೇನಚೀತಿ ಯೇನ ಉಜ್ಜಲಂ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪೇನ ಮುಗ್ಗರಾದಿನಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕೇನಚಿ ವತ್ಥುನಾ। ದೋಣಿಯಾತಿ ರಜನಮ್ಬಣೇ ನ ಘಂಸಿತಬ್ಬಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ರತ್ತಂ ಚೀವರಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಥೋಕಂ ಪಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ
ಗಣ್ಠಿಕೇತಿ ವೇಳುದನ್ತವಿಸಾಣಾದಿಮಯಗಣ್ಠಿಕೇ। ಲೇಖಾ ವಾತಿ ವಟ್ಟಾದಿಭೇದಾ ಲೇಖಾ ವಾ। ಪಿಳಕಾತಿ ಸಾಸಪಬೀಜಸದಿಸಾ ಖುದ್ದಕಬುಬ್ಬುಳಾ। ಪಾಳಿಕಣ್ಣಿಕಭೇದತೋತಿ ಮಣಿಕಾವಳಿರೂಪಪುಪ್ಫಕಣ್ಣಿಕರೂಪಭೇದತೋ। ‘‘ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುವಿಕಾರೋ ವಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಥೇವ ಚೀವರೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
೯. ಪತ್ತೇ ವಾ ಥಾಲಕೇ ವಾತಿಆದೀಸು ಥಾಲಕೇತಿ ತಮ್ಬಾದಿಮಯೇ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿವಿಧೇಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಥಾಲಕೇ। ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಮಣಿವಣ್ಣಕರಣಪಯೋಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತೇಲವಣ್ಣಪಯೋಗೋ ಪನ ವಟ್ಟತಿ। ತೇಲವಣ್ಣೋತಿ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪವಣ್ಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಮಣಿವಣ್ಣಂ ಪನ ಪತ್ತಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇತಿ ತಿಪುಸೀಸಾದಿಮಯೇ ಪತ್ತಟ್ಠಪನಕಮಣ್ಡಲೇ। ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ವಿಚಿತ್ರಾನಿ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ರೂಪಕಾಕಿಣ್ಣಾನಿ ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಕತಾನೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೫೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಕರದನ್ತಕಂ ಛಿನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೫೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮಕರದನ್ತಕಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –
‘‘ಥಾಲಕಸ್ಸ ಚ ಪತ್ತಸ್ಸ, ಬಹಿ ಅನ್ತೋಪಿ ವಾ ಪನ।
ಆರಗ್ಗೇನ ಕತಾ ಲೇಖಾ, ನ ಚ ವಟ್ಟತಿ ಕಾಚಿಪಿ॥
‘‘ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಭಮಂ ಪತ್ತಂ, ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚೇ ಪಚನ್ತಿ ಚ।
‘ಮಣಿವಣ್ಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ’, ಇತಿ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಪತ್ತಮಣ್ಡಲಕೇ ಕಿಞ್ಚಿ।
ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ನ ದೋಸೋ ಕೋಚಿ ತತ್ಥಸ್ಸ।
ಕಾತುಂ ಮಕರದನ್ತಕ’’ನ್ತಿ॥
ವಿನಯಸಾರತ್ಥಸನ್ದೀಪನಿಯಮ್ಪಿ ಆರಗ್ಗೇನಾತಿ ಆರಕಣ್ಟಕಗ್ಗೇನ, ಸೂಚಿಮುಖೇನ ವಾ। ಕಾಚಿಪಿ ಲೇಖಾತಿ ವಟ್ಟಕಗೋಮುತ್ತಾದಿಸಣ್ಠಾನಾ ಯಾ ಕಾಚಿಪಿ ರಾಜಿ। ಭಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ಭಮೇ ಅಲ್ಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ। ಪತ್ತಮಣ್ಡಲಕೇತಿ ಪತ್ತೇ ಛವಿರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ತಿಪುಸೀಸಾದೀಹಿ ಕತೇ ಪತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಧಾರಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಕಾತಬ್ಬೇ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲಕೇ। ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಾನಾಕಾರರೂಪಕಕಮ್ಮವಿಚಿತ್ತಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಚಿತ್ರಾನಿ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ರೂಪಕಾಕಿಣ್ಣಾನಿ ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಕತಾನೀ’’ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಮಕರದನ್ತಕನ್ತಿ ಗಿರಿಕೂಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪತ್ತಥಾಲಕಾದೀಸು ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
ಧಮಕರಣ…ಪೇ॰… ಲೇಖಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆರಗ್ಗೇನ ದಿನ್ನಲೇಖಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಿಕಾದಿವಣ್ಣೇಹಿ ಕತಲೇಖಾ ಪನ ವಟ್ಟತಿ। ಛತ್ತಮುಖವಟ್ಟಿಯನ್ತಿ ಧಮಕರಣಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಣತ್ಥಂ ಕತಸ್ಸ ಛತ್ತಾಕಾರಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ। ‘‘ಪರಿಸ್ಸಾವನಬನ್ಧಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಕೇಚಿ। ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇಪಿ –
‘‘ನ
ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ತಂ, ಲೇಖಂ ತು ಮುಖವಟ್ಟಿಯ’’ನ್ತಿ॥ –
ವುತ್ತಂ। ತಟ್ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಯಾ ಲೇಖಾ ಪರಿಸ್ಸಾವನಬನ್ಧನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ತಂ ಲೇಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮಕರಣಚ್ಛತ್ತೇ ವಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಾ ಕಾಚಿ ಲೇಖಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಧಮಕರಣೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
೧೦. ಕಾಯಬನ್ಧನೇ ಪನ ಕಕ್ಕಟಕ್ಖೀನೀತಿ ಕಕ್ಕಟಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಸದಿಸಾನಿ। ಮಕರಮುಖನ್ತಿ ಮಕರಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ। ದೇಡ್ಡುಭಸೀಸನ್ತಿ ಉದಕಸಪ್ಪಸೀಸಸದಿಸಸಣ್ಠಾನಾನಿ। ಅಚ್ಛೀನೀತಿ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ। ಏಕಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏಕರಜ್ಜುಕಂ ದ್ವಿಗುಣತಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏಕಮೇವ ಪನ ಸತವಾರಮ್ಪಿ ಸರೀರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ
ವಿಧೇತಿ ದಸಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಥಿರಭಾವಾಯ ದನ್ತವಿಸಾಣಸುತ್ತಾದೀಹಿ ಕತೇ ವಿಧೇ। ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೮೫) ಪನ ‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಪಾಸನ್ತೇ ದಸಾಮೂಲೇ ತಸ್ಸ ಥಿರಭಾವತ್ಥಂ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ದನ್ತವಿಸಾಣಾದಿಮಯೇ ವಿಧೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಟ್ಠಮಙ್ಗಲಾನಿ ನಾಮ ಸಙ್ಖೋ, ಚಕ್ಕಂ, ಪುಣ್ಣಕುಮ್ಭೋ, ಗಯಾ, ಸಿರೀವಚ್ಛೋ, ಅಙ್ಕುಸೋ, ಧಜಂ, ಸೋವತ್ಥಿಕನ್ತಿ। ಮಚ್ಛಯುಗಳಛತ್ತನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟಾದಿವಸೇನಪಿ ವದನ್ತಿ। ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾಮತ್ತನ್ತಿ ದನ್ತಾದೀಹಿ ಕತಸ್ಸ ವಿಧಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಕೋಟೀಸು ಕಾತಬ್ಬಪರಿಚ್ಛೇದರಾಜಿಮತ್ತಂ। ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪಕರಣೇಪಿ –
‘‘ಸುತ್ತಂ ವಾ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ, ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿ ಚ ತಹಿಂ ತಹಿಂ।
ಕಾಯಬನ್ಧನಸೋಭತ್ಥಂ, ತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ॥
‘‘ದಸಾಮುಖೇ ದಳ್ಹತ್ಥಾಯ, ದ್ವೀಸು ಅನ್ತೇಸು ವಟ್ಟತಿ।
ಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಾಕಮ್ಮ-ಚಿತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಅಕ್ಖೀನಿ
ಕೋಟ್ಟಿತೇ ಪನ ಕಾ ಕಥಾ॥
ಕಕ್ಕಟಕ್ಖೀನಿ ವಾ ತತ್ಥ।
ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಘಟಂ ದೇಡ್ಡುಭಸೀಸಂ ವಾ, ಮಕರಸ್ಸ ಮುಖಮ್ಪಿ ವಾ।
ವಿಕಾರರೂಪಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ ದಸಾಮುಖೇ॥
‘‘ಉಜುಕಂ
ಖಜ್ಜೂರಿಪತ್ತಕಾಕಾರಂ, ಕತ್ವಾ ವಟ್ಟತಿ ಕೋಟ್ಟಿತಂ॥
‘‘ಪಟ್ಟಿಕಾ ಸೂಕರನ್ತನ್ತಿ, ದುವಿಧಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ।
ರಜ್ಜುಕಾ ದುಸ್ಸಪಟ್ಟಾದಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಸ್ಸಾನುಲೋಮಿಕಂ॥
‘‘ಮುರಜಂ ಮದ್ದವೀಣಞ್ಚ, ದೇಡ್ಡುಭಞ್ಚ ಕಲಾಬುಕಂ।
ರಜ್ಜುಯೋ ಚ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇದಸಾ ಸಿಯುಂ॥
‘‘ದಸಾ ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಾ, ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಕಾಯಬನ್ಧನೇ।
ಏಕಾ ದ್ವಿತಿಚತಸ್ಸೋ ವಾ, ವಟ್ಟನ್ತಿ ನ ತತೋ ಪರಂ॥
‘‘ಏಕರಜ್ಜುಮಯಂ ವುತ್ತಂ, ಮುನಿನಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ।
ತಞ್ಚ ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಂ, ಏಕಮ್ಪಿ ಚ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ, ಬಹೂ ಏಕಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ।
ನಿರನ್ತರಞ್ಹಿ ವೇಠೇತ್ವಾ, ಕತಂ ವಟ್ಟತಿ ಬನ್ಧಿತುಂ॥
‘‘ದನ್ತಕಟ್ಠವಿಸಾಣಟ್ಠಿ-ಲೋಹವೇಳುನಳಬ್ಭವಾ।
ಜತುಸಙ್ಖಮಯಾ ಸುತ್ತ-ಫಲಜಾ ವಿಧಕಾ ಮತಾ॥
‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನವಿಧೇಪಿ
ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪರಿಚ್ಛೇದ-ಲೇಖಾಮತ್ತಂ ತು ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ॥ –
ವುತ್ತಂ।
ವಿನಯಸಾರತ್ಥಸನ್ದೀಪನಿಯಮ್ಪಿ ತಹಿಂ ತಹಿನ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಕಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ। ತನ್ತಿ ತಥಾಕೋಟ್ಟಿತದಿಗುಣಸುತ್ತಕಾಯಬನ್ಧನಂ। ಅನ್ತೇಸು ದಳ್ಹತ್ಥಾಯ ದಸಾಮುಖೇ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಚಿತ್ತಕಮ್ಪೀತಿ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಾಕಮ್ಮಚಿತ್ತಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ। ಅಕ್ಖೀನೀತಿ ಕುಞ್ಜರಕ್ಖೀನಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನೇ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಾ ಕಥಾ। ಉಟ್ಠಾಪೇತುನ್ತಿ ಉಕ್ಕಿರಿತುಂ।
ಘಟನ್ತಿ ಘಟಸಣ್ಠಾನಂ। ದೇಡ್ಡುಭಸೀಸಂ ವಾತಿ ಉದಕಸಪ್ಪಸೀಸಂ ಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಾರರೂಪಂ ದಸಾಮುಖೇ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕಯುತ್ತಂ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಂ ವಿಯ ಯಸ್ಸಾ ಪಟ್ಟಿಕಾಯ ವಾಯನಂ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕಂ ನಾಮ। ಯಸ್ಸ ಖಜ್ಜೂರಿಪತ್ತಸಣ್ಠಾನಮಿವ ವಾಯನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಖಜ್ಜೂರಿಪತ್ತಕಾಕಾರಂ ನಾಮ।
ಪಕತಿವಿಕಾರಾ ಪಟ್ಟಿಕಾ ಸೂಕರನ್ತಂ ನಾಮ ಕುಞ್ಚಿಕಾಕೋಸಸಣ್ಠಾನಂ। ತಸ್ಸ ದುವಿಧಸ್ಸ ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ। ತತ್ಥ ರಜ್ಜುಕಾ ಸೂಕರನ್ತಾನುಲೋಮಿಕಾ, ದುಸ್ಸಪಟ್ಟಂ ಪಟ್ಟಿಕಾನುಲೋಮಿಕಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮುದ್ದಿಕಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಗಹಿತಂ, ತಞ್ಚ ಸೂಕರನ್ತಾನುಲೋಮಿಕಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ಏಕರಜ್ಜುಕಂ ಪನ ಮುದ್ದಿಕಕಾಯಬನ್ಧನಞ್ಚ ಸೂಕರನ್ತಂ ಅನುಲೋಮೇತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೭೮)। ತತ್ಥ ರಜ್ಜುಕಾ ನಾಮ ಏಕಾವಟ್ಟಾ, ಬಹುರಜ್ಜುಕಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ವಕ್ಖತಿ। ಮುದ್ದಿಕಕಾಯಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಚತುರಸ್ಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ।
ಮುರಜಂ ನಾಮ ಮುರಜವಟ್ಟಿಸಣ್ಠಾನಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ। ವೇಠೇತ್ವಾತಿ ನಾನಾಸುತ್ತೇಹಿ ವೇಠೇತ್ವಾ। ಸಿಕ್ಖಾಭಾಜನವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪನ ‘‘ಬಹುಕಾ ರಜ್ಜುಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ವೇಠಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮದ್ದವೀಣಂ ನಾಮ ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಂ। ದೇಡ್ಡುಭಕಂ ನಾಮ ಉದಕಸಪ್ಪಸದಿಸಂ। ಕಲಾಬುಕಂ ನಾಮ ಬಹುರಜ್ಜುಕಂ। ರಜ್ಜುಯೋತಿ ಉಭಯಕೋಟಿಯಂ ಏಕತೋ ಅಬನ್ಧಾ ಬಹುರಜ್ಜುಯೋ, ತಥಾಬನ್ಧಾ ಕಲಾಬುಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಮುರಜಾದೀನಿ ಇಮಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಾನಿ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇತಿ ಮುರಜಂ
ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಾತಿ ಪಾಮಙ್ಗದಾಮಂ ವಿಯ ಚತುರಸ್ಸಸಣ್ಠಾನಾ। ಏಕರಜ್ಜುಮಯನ್ತಿ ನಾನಾವಟ್ಟೇ ಏಕತೋ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಂ ರಜ್ಜುಮಯಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ರಜ್ಜುಕಾ ದುಸ್ಸಪಟ್ಟಾದೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಏಕವಟ್ಟರಜ್ಜುಕಾ ಗಹಿತಾ। ಇಧ ಪನ ನಾನಾವಟ್ಟೇ ಏಕತೋ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಾ ಏಕಾವ ರಜ್ಜು ಗಹಿತಾ। ತಞ್ಚಾತಿ ತಂ ವಾ ನಯಮ್ಪಿ ಏಕರಜ್ಜುಕಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನೇನ ಗನ್ಥಿತಂ। ಏಕಮ್ಪಿ ಚ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕೇವಲಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ಬಹೂ ವಟ್ಟತಿ ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ಮುರಜಂ ಕಲಾಬುಕಞ್ಚ ನ ಹೋತಿ, ರಜ್ಜುಕಕಾಯಬನ್ಧನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಯಂ ಪನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ‘‘ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ ನಿರನ್ತರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ ಬಹುರಜ್ಜುಕನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಗತೋ ಇಧ ವುತ್ತೋ। ಸಿಕ್ಖಾಭಾಜನವಿನಿಚ್ಛಯೇ ‘‘ಬಹುರಜ್ಜುಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕಾಯ ವೇಠಿತಂ ಮುರಜಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಮಿನಾ ವಿರುಜ್ಝನತೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
ದನ್ತ-ಸದ್ದೇನ ಹತ್ಥಿದನ್ತಾ ವುತ್ತಾ। ಜತೂತಿ ಲಾಖಾ। ಸಙ್ಖಮಯನ್ತಿ ಸಙ್ಖನಾಭಿಮಯಂ। ವಿಧಕಾ ಮತಾತಿ ಏತ್ಥ ವೇಧಿಕಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ವಿಧಪರಿಯಾಯೋ। ಕಾಯಬನ್ಧನವಿಧೇತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ದಸಾಯ ಥಿರಭಾವತ್ಥಂ ಕಟ್ಠದನ್ತಾದೀಹಿ ಕತೇ ವಿಧೇ। ವಿಕಾರೋ ಅಟ್ಠಮಙ್ಗಲಾದಿಕೋ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ತು-ಸದ್ದೇನ ಘಟಾಕಾರೋಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ನಯೇನ ಕಾಯಬನ್ಧನವಿಚಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ।
೧೧. ಅಞ್ಜನಿಯಂ ‘‘ಉಜುಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚತುರಸ್ಸಾದಿಸಣ್ಠಾನಾಪಿ ವಙ್ಕಗತಿಕಾ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಸಿಪಾಟಿಕಾಯಾತಿ ವಾಸಿಆದಿಭಣ್ಡಪಕ್ಖಿಪನೇ। ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪಕರಣೇ ಪನ –
‘‘ಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಾಕಮ್ಮ-ನಾನಾರೂಪವಿಚಿತ್ತಿತಾ।
ನ ಚ ವಟ್ಟತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಅಞ್ಜನೀ ಜನರಞ್ಜನೀ॥
‘‘ತಾದಿಸಂ
ವಳಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ನ ದೋಸೋ ಕೋಚಿ ವಿಜ್ಜತಿ॥
‘‘ವಟ್ಟಾ ವಾ ಚತುರಸ್ಸಾ ವಾ, ಅಟ್ಠಂಸಾ ವಾಪಿ ಅಞ್ಜನೀ।
ವಟ್ಟತೇವಾತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ವಣ್ಣಮಟ್ಠಾ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ತಥಾಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾಪಿ, ಅಞ್ಜನಿಥವಿಕಾಯ ಚ।
ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ, ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಏಕವಣ್ಣೇನ
ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪನ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ, ವಳಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ॥ –
ಆಗತಂ।
ತಟ್ಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ ಮಾಲಾ…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತಿತಾತಿ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಾಕಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಮಿಗಪಕ್ಖಿರೂಪಾದಿನಾನಾರೂಪೇಹಿ ಚ ವಿಚಿತ್ತಿತಾ। ಜನರಞ್ಜನೀತಿ ಬಾಲಜನಪಲೋಭಿನೀ। ಅಟ್ಠಂಸಾ ವಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸೋಳಸಂಸಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ವಣ್ಣಮಟ್ಠಾತಿ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿವಣ್ಣಮಟ್ಠಾ। ಅಞ್ಜನೀಸಲಾಕಾಪಿ ತಥಾ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಞ್ಜನೀಥವಿಕಾಯ ಚ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ, ‘‘ಥವಿಕಾಪಿ ವಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ‘‘ಪೀತಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಏಕವಣ್ಣೇನ ಸುತ್ತೇನ ಪಿಲೋತಿಕಾದಿಮಯಂ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಸಿಪಾಟಿಕಂ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ವಳಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ’’ತಿ ಆಗತಂ।
೧೨. ಆರಕಣ್ಟಕಾದೀಸು ಆರಕಣ್ಟಕೇತಿ ಪೋತ್ಥಕಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖರಣತ್ಥಂ ಕತೇ ದೀಘಮುಖಸತ್ಥಕೇ। ಭಮಕಾರಾನಂ ದಾರುಆದಿಲಿಖನಸತ್ಥಕನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ವಟ್ಟಮಣಿಕನ್ತಿ ವಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಬುಬ್ಬುಳಕಂ। ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಳಕಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಿಪ್ಫಲಿಕೇತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಛೇದನಕೇ ಖುದ್ದಕಸತ್ಥೇ। ಮಣಿಕನ್ತಿ ಏಕವಟ್ಟಮಣಿ। ಪಿಳಕನ್ತಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಿಕಾಮುತ್ತರಾಜಿಸದಿಸಾ ಬಹುವಟ್ಟಲೇಖಾ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕಾರೇ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಲೇಖನಿಯಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ ಸುವಣ್ಣರೂಪಿಯಮಯಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ಆರಕಣ್ಟಕೋ ಪೋತ್ಥಕಾದಿಕರಣಸತ್ಥಕಜಾತಿ, ಆಮಣ್ಡಸಾರಕೋ ಆಮಲಕಫಲಮಯೋತಿ ವದನ್ತಿ।
ವಲಿತಕನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿಕಾರಂ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠತ್ಥಾಯ, ತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತಂ, ತೇನ ಚ ಕತ್ತರದಣ್ಡಕೋಟಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಸದ್ದನಿಚ್ಛರಣತ್ಥಾಯ ಕತವಲಯಾದಿಕಂ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ಯತೋ ಉಪಪನ್ನಂ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತೇನ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಕೋಟಿಯಂ ಕತವಲಯಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಸದ್ದನಿಚ್ಛರಣಂ ದೀಘಜಾತಿಕಾದಿಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನತ್ಥಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತೇನಾಹ ಆಚರಿಯವರೋ –
‘‘ಮಣಿಕಂ ಪಿಳಕಂ ವಾಪಿ, ಪಿಪ್ಫಲೇ ಆರಕಣ್ಟಕೇ।
ಠಪೇತುಂ ಪನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ನ ಚ ವಟ್ಟತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ॥
‘‘ದಣ್ಡಕೇಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದ-ಲೇಖಾಮತ್ತಂ ತು ವಟ್ಟತಿ।
ವಲಿತ್ವಾ ಚ ನಖಚ್ಛೇದಂ, ಕರೋನ್ತೀತಿ ಹಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾಯಮ್ಪಿ ಮಣಿಕನ್ತಿ ಥೂಲಬುಬ್ಬುಳಂ। ಪೀಳಕನ್ತಿ ಸುಖುಮಬುಬ್ಬುಳಂ। ಪಿಪ್ಫಲೇತಿ ವತ್ಥಚ್ಛೇದನಸತ್ಥೇ। ಆರಕಣ್ಟಕೇತಿ ಪತ್ತಧಾರವಲಯಾನಂ ವಿಜ್ಝನಕಣ್ಟಕೇ। ಠಪೇತುನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಸೇಸವಣ್ಣಮಟ್ಠಮ್ಪಿ ಚ। ದಣ್ಡಕೇತಿ ಪಿಪ್ಫಲಿದಣ್ಡಕೇ। ಯಥಾಹ ‘‘ಪಿಪ್ಫಲಿಕೇಪಿ ಮಣಿಕಂ ವಾ ಪಿಳಕಂ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದಣ್ಡಕೇ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾಮತ್ತನ್ತಿ ಆಣಿಬನ್ಧನಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥಂ ಏಕಾವ ಲೇಖಾ ವಟ್ಟತೀತಿ। ವಲಿತ್ವಾತಿ ಉಭಯಕೋಟಿಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ವಲಿಯೋ ಗಾಹೇತ್ವಾ ನಖಚ್ಛೇದಂ ಯಸ್ಮಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾತಿ ಆಗತಾ।
ಉತ್ತರಾರಣಿಯಂ ಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಉತ್ತರಾರಣಿಯಾ ಪವೇಸನತ್ಥಂ ಆವಾಟಮಣ್ಡಲಂ ಹೋತಿ। ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನವಾಸಿಯಂ ಉಜುಕಮೇವ ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಉಜುಕಮೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ವಙ್ಕಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕಪಸ್ಸೇ
೧೩. ಆಮಣ್ಡಸಾರಕೇತಿ ಆಮಲಕಫಲಾನಿ ಪಿಸಿತ್ವಾ ತೇನ ಕಕ್ಕೇನ ಕತತೇಲಭಾಜನೇ। ತತ್ಥ ಕಿರ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ತೇಲಂ ಸೀತಂ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಆಚರಿಯೇನ –
‘‘ಉತ್ತರಾರಣಿಯಂ ವಾಪಿ, ಧನುಕೇ ಪೇಲ್ಲದಣ್ಡಕೇ।
ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಸಣ್ಡಾಸೇ ದನ್ತಕಟ್ಠಾನಂ, ತಥಾ ಛೇದನವಾಸಿಯಾ।
ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಲೋಹೇನ, ಬನ್ಧಿತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ತಥಾ ಕತ್ತರದಣ್ಡೇಪಿ, ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ವಟ್ಟಲೇಖಾವ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಏಕಾ ವಾ ದ್ವೇಪಿ ಹೇಟ್ಠತೋ॥
‘‘ವಿಸಾಣೇ ನಾಳಿಯಂ ವಾಪಿ, ತಥೇವಾಮಣ್ಡಸಾರಕೇ।
ತೇಲಭಾಜನಕೇ ಸಬ್ಬಂ, ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ತು ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ॥
ಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ ಅರಣಿಸಹಿತೇ ಭನ್ತಕಿಚ್ಚಕರೋ ದಣ್ಡೋ ಉತ್ತರಾರಣೀ ನಾಮ। ವಾಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಧರಾರಣಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಉದುಕ್ಖಲದಣ್ಡಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಞ್ಛನಕಯನ್ತಧನು ಧನುಕಂ ನಾಮ। ಮುಸಲಮತ್ಥಕಪೀಳನದಣ್ಡಕೋ ಪೇಲ್ಲದಣ್ಡಕೋ ನಾಮ। ಸಣ್ಡಾಸೇತಿ ಅಗ್ಗಿಸಣ್ಡಾಸೇ। ದನ್ತಕಟ್ಠಾನಂ ಛೇದನವಾಸಿಯಾ ತಥಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸೂತಿ ವಾಸಿಯಾ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು। ಲೋಹೇನಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಲೋಹೇನ। ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಉಜುಕಮೇವ ವಾ ಚತುರಸ್ಸಂ ವಾ ಅಟ್ಠಂಸಂ ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಣ್ಡಾಸೇತಿ ಅಗ್ಗಿಸಣ್ಡಾಸೇತಿ ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹೇ ವುತ್ತಂ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸೂಚಿಸಣ್ಡಾಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಯೋಪಟ್ಟವಲಯೇ। ‘‘ಉಪರಿ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಮಕುಳಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ವಿಸಾಣೇತಿ ತೇಲಾಸಿಞ್ಚನಕಗವಯಮಹಿಂಸಾದಿಸಿಙ್ಗೇ। ನಾಳಿಯಂ ವಾಪೀತಿ ವೇಳುನಾಳಿಕಾದಿನಾಳಿಯಂ। ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಲಾಬುಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಆಮಣ್ಡಸಾರಕೇತಿ ಆಮಲಕಚುಣ್ಣಮಯತೇಲಘಟೇ ತೇಲಭಾಜನಕೇತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಯೇವ ತೇಲಭಾಜನೇ। ಸಬ್ಬಂ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪುಮಿತ್ಥಿರೂಪರಹಿತಂ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಗತಂ।
ಭೂಮತ್ಥರಣೇತಿ ಕಟಸಾರಾದಿಮಯೇ ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಅತ್ಥರಣೇ। ಪಾನೀಯಘಟೇತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಭಾಜನೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಬ್ಬಂ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಮಞ್ಚಾದೀಸು ಇತ್ಥಿಪುರಿಸರೂಪಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ತೇಲಭಾಜನೇಸುಯೇವ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸರೂಪಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತತ್ತಾ ತೇಲಭಾಜನೇನ ಸಹ ಅಗಣೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಮಞ್ಚಾದೀನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಚಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವದನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ಪನ ಮಞ್ಚಾದೀನಂ ಹತ್ಥೇನ ಆಮಸಿತಬ್ಬಭಣ್ಡತ್ತಾ ಇತ್ಥಿರೂಪಮೇತ್ಥ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಪಾರಾಜಿಕ ೮೫) ಪನ ‘‘ತಾಲವಣ್ಟಬೀಜನಿಆದೀಸು ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಾನಿ ಕುಞ್ಚಿಕಾ ವಿಯ ಪರಿಹರಣೀಯಾನಿ, ಅಥ ಖೋ ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ನ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ। ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತಾನಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ವಿಧೂಪನಞ್ಚ ತಾಲವಣ್ಟಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾನಿ। ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ತೇಲಭಾಜನೇಸು ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತತ್ಥೇರೇನಪಿ ವುತ್ತಮೇವ –
‘‘ಪಾನೀಯಸ್ಸ ಉಳುಙ್ಕೇಪಿ, ದೋಣಿಯಂ ರಜನಸ್ಸಪಿ।
ಘಟೇ ಫಲಕಪೀಠೇಪಿ, ವಲಯಾಧಾರಕಾದಿಕೇ॥
‘‘ತಥಾ ಪತ್ತಪಿಧಾನೇ ಚ, ತಾಲವಣ್ಟೇ ಚ ಬೀಜನೇ।
ಪಾದಪುಞ್ಛನಿಯಂ ವಾಪಿ, ಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿಯಮೇವ ಚ॥
‘‘ಮಞ್ಚೇ
ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿಕಂ ಚಿತ್ತಂ, ಸಬ್ಬಮೇವ ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ॥
೧೪. ಏವಂ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸೇನಾಸನೇ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಸೇನಾಸನೇ ಪನಾ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ। ಏತ್ಥ ಪನ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸಜೋತಕೋ। ತೇನ ಸಬ್ಬರತನಮಯಮ್ಪಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಅಞ್ಞವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಜೋತೇತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬೇ ಸನ್ತೇಪಿ ತಥಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇನಾಸನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತತ್ಥೇರೇನ –
‘‘ನಾನಾಮಣಿಮಯತ್ಥಮ್ಭ-ಕವಾಟದ್ವಾರಭಿತ್ತಿಕಂ
ಸೇನಾಸನಮನುಞ್ಞಾತಂ, ಕಾ ಕಥಾ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕೇ॥
‘‘ಸೋವಣ್ಣಿಯಂ ದ್ವಾರಕವಾಟಬದ್ಧಂ।
ಸುವಣ್ಣನಾನಾಮಣಿಭಿತ್ತಿಭೂಮಿಂ।
ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಮ್ಪಿ ನಿಸೇಧನೀಯಂ।
ಸೇನಾಸನಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ॥
ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಮ್ಪಿ ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೮೧) ‘‘ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗೋ ಪನ ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಜಾತರೂಪರಜತಮಯಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಆಮಾಸಾ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮವಿನಯವಣ್ಣನಟ್ಠಾನೇ ರತನಮಣ್ಡಪೇ ಕರೋನ್ತಿ ಫಲಿಕತ್ಥಮ್ಭೇ ರತನದಾಮಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬುಪಕರಣಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಆಗತಂ। ತಸ್ಸಾ ವಣ್ಣನಾಯಂ ಪನ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೨೮೧) ‘‘ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸುವಣ್ಣಾದಿಮಯಾನಂ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಆಮಸನಗೋಪನಾದಿವಸೇನ ಪರಿಭೋಗೋ ಸಬ್ಬಥಾ ಕಪ್ಪಿಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘ತಸ್ಮಾ’ತಿಆದಿ। ‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮವಿನಯವಣ್ಣನಟ್ಠಾನೇ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಿಕಮೇವ
ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಮ್ಪಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೨೦) ‘ಸಬ್ಬಂ ಪಾಸಾದಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿವಿಚಿತ್ರಾನಿ ಕವಾಟಾನಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ತಾಲವಣ್ಟಾನಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಯಪಾನೀಯಘಟಪಾನೀಯಸರಾವಾನಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಕತಂ, ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪಾಸಾದಸ್ಸ ದಾಸಿದಾಸಂ ಖೇತ್ತಂ ವತ್ಥುಂ ಗೋಮಹಿಂಸಂ ದೇಮಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ಗಹಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಾಸಾದೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ಗೋನಕಾದೀನಿ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರೇ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕವಿಹಾರೇ ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಸು ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಾಸನೇ ಪನ ಗಿಹಿವಿಕತನೀಹಾರೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಗತಂ। ತಸ್ಸಾ ವಣ್ಣನಾಯಂ ಪನ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೨.೩೨೦) ‘‘ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿವಿಚಿತ್ರಾನೀತಿ ಸಙ್ಘಿಕಸೇನಾಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಪನ ಸುವಣ್ಣಾದಿವಿಚಿತ್ರಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ ‘ನ ತ್ವೇವಾಹಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೯೯) ವುತ್ತತ್ತಾ, ತೇನೇವೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ
ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖನ್ಧಕೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೨೧) ‘‘ಸಚೇಪಿ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಯೋ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮಞ್ಚಸತಂ ವಾ ಮಞ್ಚಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾತಿ ದಾತಬ್ಬಾ, ಪುಗ್ಗಲಿಕವಸೇನ ನ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಆಗತಂ। ತಸ್ಸಾ ವಣ್ಣನಾಯಂಯೇವ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸುವಣ್ಣಾದಿವಿಚಿತ್ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಂ ‘ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ
ನನು ಚ ಸೇನಾಸನೇ ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಸೇನಾಸನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಾ’’ತಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಾ ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಾದಿಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸೇನಾಸನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತದಭಾವೋತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ತಂ ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಂ ಆಚರಿಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕತಮಂ ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಂ ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಮಾಹ ‘‘ವಿರುದ್ಧ…ಪೇ॰… ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಸೀಮಸ್ಸಾಮಿಕಾನಂ। ರಾಜವಲ್ಲಭೇಹೀತಿ ಲಜ್ಜಿಪೇಸಲಾನಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ತೇಹಿ ಸಹ ಉಪೋಸಥಾದಿಕರಣಾಯೋಗತೋ। ತೇನ ಚ ‘‘ಸೀಮಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇಸಂ ಲಜ್ಜಿಪರಿಸಾತಿ ತೇಸಂ ಸೀಮಸ್ಸಾಮಿಕಾನಂ ಅನುಬಲಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಲಜ್ಜಿಪರಿಸಾ। ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತನ್ತಿ ಯಂ ಅಲಜ್ಜೀನಂ ಸೇನಾಸನಭೇದನಾದಿಕಂ ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುಕತಮೇವ ಅಲಜ್ಜಿನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬತೋ।
ಏತ್ಥ ಚ ಸಿಯಾ – ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸೀಮಾಯಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ಸೀಮಾ ನಾಮ ಬಹುವಿಧಾ, ಕತರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ? ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಮಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಮ್ಪಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ಟೀ॰ ೨.೮೫) ‘‘ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ರಾಜಕುಲೂಪಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ‘‘ಯಂ ಪನ ಸೀಮಸ್ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ। ಯಂ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಉಪಚಾರಸೀಮಾಪಿ ತಂಖೇತ್ತಭೂತಾ’’ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸಾ ತದಕ್ಖೇತ್ತಭಾವಂ ಉಪರಿ ಸೀಮಾವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾದೀಸು (ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೫೬ ಆದಯೋ) ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮ। ಅಪಿಚ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸೇನಾಸನಕರಣಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಿತುಮಯುತ್ತತ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬದಾ ಅತಿಟ್ಠನತೋ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ।
ಛಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಭಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಅನುಪವಜ್ಜೋತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಕುಟೀ ವಿಯ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನುಪಯೋಗಾರಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ಪನ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಸುತ್ತೇಹಿ ವಿನದ್ಧಛತ್ತಾದಿಕಂ, ತತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾಗೋವ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ, ನ ತದವಸೇಸೋ, ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾತಿ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಉಪವಜ್ಜೋವ ಹೋತಿ। ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಘಟಕಮ್ಪಿ ವಾಳರೂಪಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ।
ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ
ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ
ದುತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।