೨೬. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೧೭೯. ಏವಂ ‘‘ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ವಸನಂ ವಸ್ಸಂ। ಕಿಂ ತಂ? ವಸನಕಿರಿಯಾ ಭಾವತ್ಥೇ ಣ್ಯ-ಪಚ್ಚಯವಸೇನ। ಉಪನಯನಂ ಉಪನಯೋ। ಕೋ ಸೋ? ಉಪಗಮನಕಿರಿಯಾ, ವಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪನಯೋ ವಸ್ಸೂಪನಯೋ, ಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ। ಕಾ ಸಾ? ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಪಞ್ಞತ್ತಿ। ಅಥ ವಾ ಉಪನಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಉಪನಾಯಿಕಾ ಮಜ್ಝೇ ದೀಘವಸೇನ। ವಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪನಾಯಿಕಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ, ಸಾ ಏವ ಪುರೇ ಭವಾ ಪುರಿಮಾ ಭವತ್ಥೇ ಇಮ-ಪಚ್ಚಯವಸೇನ, ಸಾ ಏವ ಪುರಿಮಿಕಾ ಸಕತ್ಥೇ ಕ-ಪಚ್ಚಯವಸೇನ, ತಸ್ಮಿಂ ಪರೇ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಅ-ಕಾರಸ್ಸ ಇ-ಕಾರಾದೇಸೋ। ಪಚ್ಛಾ ಭವಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ, ಸಾವ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ।
ಅಸ್ಸತಿಯಾ ಪನ ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪೇತೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ನ ಉಪೇತಿ। ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೦೪) ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ನ ಆಲಯಕರಣವಸೇನ ಉಪಗಮನಂ ತತ್ಥ ನ ಲಭತೀತಿ ಅಸತಿ ಸೇನಾಸನೇ ಆಲಯವಸೇನಪಿ ನಾವಾದೀಸು ಉಪಗಮನಂ ವುತ್ತಂ। ಚತೂಸು ಹಿ ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹಾರಸೇನಾಸನಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಇತರತ್ತಯಂ।
ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚಾದಿಭೇದಾ ಕುಟೀತಿ ಏತ್ಥ ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೋ ನಾಮ ದೀಘೇ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಮಜ್ಝೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಟನಿಯೋ
‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿಹಾರತ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸತ್ಥೇ ಪನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕುಟಿಕಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಆಲಯಕರಣಮತ್ತೇನೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವಿಪ್ಪಕಿರತೀತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತೀಸು ಠಾನೇಸು ನತ್ಥಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಿ, ತೇಹಿ ವಿಯುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಮನೇ ಪನ ಆಪತ್ತಿಯೇವ, ಪವಾರೇತುಞ್ಚ ನ ಲಭತಿ।
ಪವಿಸನದ್ವಾರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಸಕವಾಟಬದ್ಧಮೇವ ಯೋಜೇತ್ವಾ। ಪುರಿಮಿಕಾಯ…ಪೇ॰… ನ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಿನಾ ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾಯ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಸ್ಸಾನಉತುನೋ ಚತೂಸು ಮಾಸೇಸು ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಂ ತೇಮಾಸಂ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಸಾವಣಪುಣ್ಣಮಿಯಾ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಮಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ತೇಮಾಸಂ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಅವಸಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಅನ್ತೋ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತೇನ ಚಾತುಮಾಸಿನಿಪವಾರಣಾಯ ಅನ್ತೋ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೇಯೇವ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ವಚನತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯದಿ ಏವಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ಸಿಯಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತದಹೇವ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ, ನ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕೋ ಪನ ವಾದೋ’’ತಿಆದಿ।
೧೮೦. ಇದಾನಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯಲಕ್ಖಣಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತನ್ನಂ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಪಹಿತೇ ಗನ್ತುಂ, ನ ತ್ವೇವ ಅಪ್ಪಹಿತೇ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಿಕಾಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೮೭) ಏಕಂ, ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತನ್ನಂ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ‘‘ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಙ್ಘಕರಣೀಯೇನ ಅಪ್ಪಹಿತೇಪಿ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಅನುಪಾಸಕೇಹಿಪಿ ಸಾಸನಭಾವಂ ಞಾತುಕಾಮೇಹಿ ಪಹಿತೇ ತೇಸಂ ಪಸಾದವಡ್ಢಿಸಮ್ಪತ್ತೇಹಿಪಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಭಿಕ್ಖುಭತ್ತಿಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಕೋ। ಸೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಸನ್ತೋ’’ತಿ।
೧೮೧. ಅಪಿಚೇತ್ಥಾತಿ ಅಪಿಚ ಏತ್ಥಾತಿ ಛೇದೋ, ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಅಪಿಚ ಅಪರೋ ಅಯಂ ಈದಿಸೋ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕನಯೋ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಪಾಳಿತೋ ಮುತ್ತೋ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೯೯) ಪನ ‘‘ಪಾಳಿಮುತ್ತಕರತ್ತಿಚ್ಛೇದವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಥಾ ‘‘ರತ್ತಿಚ್ಛೇದವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ। ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಮ್ಪಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೯೯) ‘‘ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಂ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ’’ತಿ। ಅನಿಮನ್ತಿತೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಮನ್ತಿತತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಕಿಚ್ಚಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಪಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ಚೇವ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾವುತ್ತಞ್ಹಿ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಕಾರಣಂ ವಿನಾ ತಿರೋವಿಹಾರೇ ವಸಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಚ್ಛತೋ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ವದನ್ತಿ। ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೇನೇವ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯನಿಮಿತ್ತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ
ಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಚೀವರಭಣ್ಡಂ। ಪಹಿಣನ್ತೀತಿ ಚೀವರಧೋವನಾದಿಕಮ್ಮೇನ ಪಹಿಣನ್ತಿ। ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಚೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಂ ಹೋತಿ, ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋಪಿ ನ ಹೋತಿ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತದಹೇವ ಆಗಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ವಾ ಆಪತ್ತಿ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಆಚರಿಯಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪನ ಗನ್ತುಂ ಲಭತೀತಿ ‘‘ಅಗಿಲಾನಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯಂ, ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತುಂ ಲಭತಿ, ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯಂ ಧಮ್ಮಾಚರಿಯಞ್ಚ, ಪಗೇವ ಸಚೇ ನಂ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವಂ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಆಗತಾನಂ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇಯೇವ ಪುನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಸಚೇ ಆಚರಿಯೋ, ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ವೀತಿನಾಮಿತತ್ತಾ।
ಸಚೇ ದೂರಂ ಗತೋ ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಇಮಿನಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಕಾರಣೇ ಸತಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಏತ್ಥ ಛ ದಿವಸಾನಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪುರಾರುಣಾ ಏವ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತದಹೇವ ದಿವಸಭಾಗೇಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತತ್ಥ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಮೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ॰ ೧೯೯) ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಸನ್ನಿವತ್ತೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಅನ್ತೋ ಅಪ್ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾವ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಚ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ಏವ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅರುಣಸ್ಸ ಬಹಿ ಏವ ಉಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ। ಇತರಥಾ ‘‘ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ। ‘‘ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ
ಅಥಾಪಿ
ಯಂ ಪನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಸ್ಸ ತದಹೇವ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಕರಣೀಯಸ್ಸ ಪಕ್ಕಮನವಚನಂ, ತಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯದಾ ಕದಾಚಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ಸತಿ ಗಮನಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಯುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಗತಸ್ಸ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತದಹೇವಗಮನಂ
ಸಚೇ ಪವಾರಿತಕಾಲೇ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದೇನ್ತೀತಿಆದಿನಾ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಕಥಿನಚೀವರಂ ವಿಯ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥವಿಹಾರಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ‘‘ಯದಿ ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪಯಿಂಸು, ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಆಗತಾ ಲಭನ್ತಿ। ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಚೀವರಂ ಪನ ಸಙ್ಘಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ತೇ ನ ಲಭನ್ತಿ। ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗತಾಪಿ ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಂ ಲಭನ್ತೂತಿ ವಾ ಏವರೂಪಂ ಅಧಮ್ಮಿಕವತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೮೨)। ಇಧ ಆಹಟನ್ತಿ ವಿಹಾರತೋ ಬಹಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಆನೀತಂ।
ವಾಳೇಹಿ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗಣ್ಹನ್ತಿಪಿ ಪರಿಪಾತೇನ್ತಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ। ಪರಿಪಾತೇನ್ತೀತಿ ಪಲಾಪೇನ್ತಿ, ಅನುಬನ್ಧನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮೇಸು ‘‘ಗಾಳೇಹಿ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಘಭೇದಪರಿಯನ್ತೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಕೇವಲಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಪವಾರೇತುಂ ಪನ ನ ಲಭತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಪನಾತಿಆದೀಸು ಯಸ್ಮಾ ನಾನಾಸೀಮಾಯಂ ದ್ವೀಸು ಆವಾಸೇಸು ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ‘‘ದುತಿಯೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಚಾರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೇ ಪಠಮೋ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ॰ ೨೦೭) ‘‘ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದುತಿಯಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೇ ಪನ ಪುರಿಮಿಕಾ ಪಞ್ಞಾಯತೇವ, ತತ್ಥೇವ ತೇಮಾಸಂ ವಸನ್ತೋ
ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ ವಿಸಂವಾದನಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಸತಿಯೇವ ಪಟಿಸ್ಸವೇ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ ವಿಸಂವಾದೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ…ಪೇ॰… ವಿಸಂವಾದನಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ। ಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ॰ ೨೦೭) ‘‘ಸೋ ಸತ್ತಾಹಾನಾಗತಾಯ ಪವಾರಣಾಯ ಸಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪವಾರಣಾದಿವಸೇಪಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯಂ ವಿನಾ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ‘‘ನವಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಕಚ್ಚಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸತೋ ಉಪನಿಧಾಯ ನವಮೀ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಉದಾಹು ಲೋಕಿಯತಿಥಿವಸೇನಾತಿ ಆಸಙ್ಕನ್ತಿ। ತತ್ರೇವಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ – ಪುರಿಮಭದ್ದಪದಮಾಸಕಾಳಪಕ್ಖಉಪೋಸಥದಿವಸಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ನ ಲೋಕಿಯತಿಥಿವಸೇನ। ಭದ್ದಪದಮಾಸಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಳಪಕ್ಖಉಪೋಸಥದಿವಸಂ ಮರಿಯಾದಂ ಕತ್ವಾ ತದನನ್ತರಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ
ಸತ್ತಾಹಂ ಅನಾಗತಾಯ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಾಹಾನಾಗತಾ। ಕಾ ಸಾ? ಪವಾರಣಾ। ಅಸ್ಸಯುಜಮಾಸಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖನವಮಿಯಂ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತೋವಸ್ಸಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಾವಸಿಟ್ಠತ್ತಾ ಸತ್ತಮಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತಮತ್ತೇ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಹೋತಿ, ದಸಮಿಯಂ ಛಾಹಮತ್ತಂ, ಏಕಾದಸಮಿಯಂ ಪಞ್ಚಾಹಮತ್ತಂ, ದ್ವಾದಸಿಯಂ ಚತುರಾಹಮತ್ತಂ, ತೇರಸಿಯಂ ತೀಹಮತ್ತಂ, ಚುದ್ದಸಿಯಂ ದ್ವೀಹಮತ್ತಂ, ಪನ್ನರಸಿಯಂ ಏಕಾಹಮತ್ತಂ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪವಾರಣಾದಿವಸಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಅರುಣಸ್ಮಿಂ ಉಗ್ಗತೇ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದನತ್ಥಂ ಸತ್ತಾಹಾನಾಗತಾಯ ಕೋಮುದಿಯಾ ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ಕೋಮುದಿಯಾ ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ। ಸಾ ಹಿ ಕುಮುದಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಕೋಮುದೀ, ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕಮಾಸಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ ಚಾತುಮಾಸಿನೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತದಾ ಹಿ ಕುಮುದಾನಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕುಮುದಾ ಏತ್ಥ ಪುಪ್ಫನ್ತೀತಿ ಕೋಮುದೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕುಮುದವತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೧೮೨. ಅನ್ತೋವಸ್ಸವತ್ತಕಥಾಯಂ ನಿಬದ್ಧವತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಜ್ಝಾಯಮನಸಿಕಾರಾದೀಸು ನಿರನ್ತರಕರಣೀಯೇಸು ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ। ಕಸಾವಪರಿಭಣ್ಡನ್ತಿ ಕಸಾವೇಹಿ ಭೂಮಿಪರಿಕಮ್ಮಂ। ವತ್ತನ್ತಿ ಕತಿಕವತ್ತಂ।
ಏವರೂಪಂ ಅಧಮ್ಮಿಕವತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನಾನಾವೇರಜ್ಜಕಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ದುಬ್ಬಲಾ ಅಪ್ಪಥಾಮಾ ಏವರೂಪಂ ವತ್ತಂ ಅನುಪಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಆಗತಞ್ಚ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೨೭) ಆಗತಂ ಆವಾಸಂ ವಾ ಮಣ್ಡಪಂ ವಾ ಸೀಮಂ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಠಾನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಇಮಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ಪಠಮಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ‘ಅರಹಾ’ತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕತಾಯ ಕತಿಕಾಯ ಯೋ ‘‘ಮಂ ‘ಅರಹಾ’ತಿ ಜಾನನ್ತೂ’’ತಿ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಪಠಮಂ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ। ಯೋ ಪನ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವಾ ಕಿಚ್ಚೇನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ವಾ
ಯೋಪಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಮನಸಿಕಾರಾದಿವಸೇನ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಚೋರಾದೀಹಿ ವಾ ಅನುಬದ್ಧೋ ಮೇಘಂ ವಾ ಉಟ್ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನೋವಸ್ಸಕಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮೋ ತಂ ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ, ಯಾನೇನ ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಪದಗಮನೇನೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ। ತಮ್ಪಿ ಯೇಹಿ ಸಹ ಕತಿಕಾ ಕತಾ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ। ಸಚೇಪಿ ಮಣ್ಡಪರುಕ್ಖಮೂಲಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಠಾನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ಏತ್ಥ ನಿಸೀದತಿ ವಾ ಚಙ್ಕಮತಿ ವಾ, ತಂ ‘ಅರಹಾ’ತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ’’, ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಯೋ ಇಮಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ‘ಅರಹಾ’ತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕತಿಕಾ ಕತಾ ಹೋತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಇಚ್ಛಾಚಾರವಸೇನ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ। ಸಚೇಪಿ ಉಪಾಸಕೇನ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಿಹಾರೋ ವಾ ಕತೋ ಹೋತಿ, ಚೀವರಾದೀನಿ ವಾ ಠಪಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ಯೇ ಅರಹನ್ತೋ, ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತು, ಚೀವರಾದೀನಿ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಇಚ್ಛಾಚಾರವಸೇನ ವಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತಾನಿ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ, ಏತಂ ಪನ ಅಧಮ್ಮಿಕಕತಿಕವತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಏವರೂಪಂ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ತೇಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಬ್ಬೇವ ಆರಞ್ಞಕಾ ಹೋನ್ತು ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಧುತಙ್ಗಾದಿಅವಸೇಸಧುತಙ್ಗಧರಾ ವಾ, ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಖೀಣಾಸವಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಮಾದಿ। ನಾನಾವೇರಜ್ಜಕಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ದುಬ್ಬಲಾ ಅಪ್ಪಥಾಮಾ ಏವರೂಪಂ ವತ್ತಂ ಅನುಪಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ವತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ‘‘ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ನ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬಂ, ಮೂಗಬ್ಬತಂ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ, ಬಹಿಸೀಮಟ್ಠಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಘಲಾಭೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಮ್ಪಿ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವ।
ತಿವಿಧಮ್ಪೀತಿ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾತಿ ಭಬ್ಬೇ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಥ। ಭಸ್ಸೇ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ವಚನೇ ಪಮಾಣಂ ಞತ್ವಾ। ದಸಕಥಾವತ್ಥು ನಾಮ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾಕಥಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ ಪವಿವೇಕಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸೀಲಕಥಾ ಸಮಾಧಿಕಥಾ ಪಞ್ಞಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾತಿ।
ವಿಗ್ಗಹಸಂವತ್ತನಿಕಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ। ಚತುರಾರಕ್ಖಂ ಅಹಾಪೇನ್ತಾತಿ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ ಮೇತ್ತಾ ಅಸುಭಂ ಮರಣಾನುಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಂ ಚತುರಾರಕ್ಖಂ ಅಹಾಪೇನ್ತಾ। ದನ್ತಕಟ್ಠಖಾದನವತ್ತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಖಾದನವತ್ತಂ – ಯೋ ದೇವಸಿಕಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓಸರತಿ, ತೇನ ಸಾಮಣೇರಾದೀಹಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ದನ್ತಕಟ್ಠಮಾಳಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ದನ್ತಕಟ್ಠೇಸು ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಏಕಮೇವ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಪನ ದೇವಸಿಕಂ ನ ಓಸರತಿ, ಪಧಾನಘರೇ ವಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ವಾ ಉಪೋಸಥಗ್ಗೇ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಪಮಾಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚ ದನ್ತಕಟ್ಠಾನಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಖಾದಿತಬ್ಬಾನಿ। ತೇಸು ಖೀಣೇಸು ಸಚೇ ಪುನಪಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಮಾಳಕೇ ಬಹೂನಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ, ಪುನಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಾದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಯದಿ ಪನ ಪಮಾಣಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಆಹರತಿ, ತೇಸು ಅಖೀಣೇಸುಯೇವ ಮಾಳಕೇ ಖೀಯತಿ, ತತೋ ಕೇಚಿ ಥೇರಾ ‘‘ಯೇಹಿ ಗಹಿತಾನಿ, ತೇ ಪಟಿಹರನ್ತೂ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯುಂ, ಕೇಚಿ ‘‘ಖಾದನ್ತು, ಪುನ ಸಾಮಣೇರಾ ಆಹರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಪಮಾಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ, ಗಹಣೇ ಪನ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನಪಿ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕವತ್ತೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಅನ್ತೋಗಾಮೇ…ಪೇ॰… ನ ಕಥೇತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಚೀವರೇ ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಚ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಪರಿಕಥಾಪಿ। ಸೇನಾಸನೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸೇಸಾನಿ ತೀಣಿ ರಕ್ಖಿತಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ। ಖನ್ಧಕವತ್ತಞ್ಚ ಸೇಖಿಯವತ್ತಞ್ಚ ಪೂರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ। ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಪನ ತೀಹಿಪಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ದಸ್ಸಿತಂ। ಇತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಏವರೂಪಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಾ ಬಹುಕಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕವಿಸಯೇ ತೇಸು ತೇಸು ನಗರೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕಾಲೇ ಅಪರಿಯನ್ತಾ ವಿವಾದಕಥಾ ಹೋತಿ। ಕಥಂ? ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೧೮೬) ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ವಸ್ಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢಿತುಕಾಮೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ ‘ಯದಿ ಪನಾಯ್ಯಾ ಆಗಮೇ ಜುಣ್ಹೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ। ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜೂನಂ ಅನುವತ್ತಿತು’’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಗವತಾ ಅಧಿಮಾಸಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ವೇದಸಮಯೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ವಿವಾದಂ ಕರೋನ್ತಿ। ವೇದಸಮಯೇ ಕಿರ ದ್ವೇ ಅಧಿಮಾಸಾನಿ ಯಾಚಾಧಿಮಾಸಞ್ಚ ಪತ್ತಾಧಿಮಾಸಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಕಲಿಯುಗಗಣನೇ ಏಕೂನವೀಸತಿಗಣನೇನ ಯಾಚಾಧಿಮಾಸನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ, ಸೇಸಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಯೇವ ಅಧಿಮಾಸಪತನಕಲಿಯುಗೇ ಮಾಸಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿತಬ್ಬತೋ ಪತ್ತಾಧಿಮಾಸನ್ತಿ। ತತ್ರೇತಂ ಯಾಚಾಧಿಮಾಸಲಕ್ಖಣಂ – ತಥತೋ
ಅಪರೇ ಪನ – ‘‘ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ ಪುರಿಮಿಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾತಿ, ಅಪರಜ್ಜುಗತಾಯ ಆಸಾಳ್ಹಿಯಾ ಪುರಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ, ಮಾಸಗತಾಯ ಆಸಾಳ್ಹಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೧೮೪) ಆಗತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಥಿನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೇ ಏವ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾಯ ಅನನ್ತರಭೂತೋ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೋ ಪುಣ್ಣಾತಿಥಿಯಾ ಚ ಯುತ್ತೋ ಹೋತು, ಪುಬ್ಬಾಸಾಳ್ಹಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹಸಙ್ಖಾತೇಸು ದ್ವೀಸು ನಕ್ಖತ್ತೇಸು ಏಕೇಕೇನ ಯುತ್ತೋ ಚ, ಏವಂಭೂತೋ ಕಾಲೋ ಯದಿ ವಿನಾ ದಿವಸೇನ ಮಾಸಕಡ್ಢನೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಚ ಸತಿ ಮಾಸಮತ್ತಾಕಡ್ಢನಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಯದಿ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಹ ದಿವಸೇನ ಮಾಸಾಕಡ್ಢನಂ, ಅಯಂ ಪಿಟಕೇನ ಚ ವೇದೇನ ಚ ಅನುಲೋಮೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವದನ್ತಿ।
ತತ್ರಾಪ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಮಾ ಇತಿ ಚನ್ದೋ ವುಚ್ಚತಿ ತಸ್ಸ ಗತಿಯಾ ದಿವಸಸ್ಸ ಮಿನಿತಬ್ಬತೋ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಕಲಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪುಣ್ಣೋತಿ ಪುಣ್ಣಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿನಯತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾದೀಸು (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಭಿ॰ ಟೀ॰ ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಆಗಮನತೋ ಪುಣ್ಣಾತಿಥಿಯೋಗೋಪಿ ಪುಣ್ಣಮಿಯಾ ಏವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪಾಟಿಪದೇ, ತಥಾ ನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೋಪಿ ಆಸಾಳ್ಹಿಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪನ್ನರಸೇ ಉಪೋಸಥೇ ‘‘ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತೇ, ಏವಂ ಧಾತು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಮಹಾವಂಸೇ ವಚನತೋತಿ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾ ವದನ್ತಿ – ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇಯೇವ ಚನ್ದಗ್ಗಾಹೋ ಚ ಸೂರಿಯಗ್ಗಾಹೋ
ಅಥೇಕಚ್ಚೇ ‘‘ಪಿಟಕತ್ತಯೇ ಅಧಿಕಮಾಸಾಯೇವ ಸನ್ತಿ, ನ ಅಧಿಕದಿವಸಾ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೪೦೪) ‘ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂಯೇವ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಧಿಕಮಾಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣಿತತ್ತಾ ಸೇಸವಸ್ಸದ್ವಯಸ್ಸಪಿ ಅಧಿಕಾನಿ ದಿವಸಾನಿ ಹೋನ್ತೇವ, ತಾನಿ ಅಧಿಕದಿವಸಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಹುತ್ವಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ದ್ವೀಸು ವಸ್ಸೇಸು ಅಧಿಕದಿವಸಾ ನಾಮ ವಿಸುಂ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ ತತಿಯೇ ವಸ್ಸೇ ವಸ್ಸುಕ್ಕಡ್ಢನವಸೇನ ಅಧಿಕಮಾಸೇ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇಯೇವ ಅಧಿಕಮಾಸಸಮ್ಭವತೋ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೀಸು ವಸ್ಸೇಸು ಅತಿರೇಕದಿವಸಾ ನಾಮ ವಿಸುಂ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತೀ’ತಿ ವಚನತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಥಞ್ಞೇ ವದನ್ತಿ – ಪಿಟಕತ್ತಯೇ ಅಧಿಕದಿವಸಾತಿ ಆಗತಾ ಅತ್ಥಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೪೦೪) ‘‘ಅವಸೇಸಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಧಿಕದಿವಸಾನಿ ಹೋನ್ತೇವ, ತಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋತಿ। ಇತೋ ಪರಮ್ಪಿ ವಿವಿಧೇನ ಆಕಾರೇನ ಕಥೇನ್ತಿ। ಸುದ್ಧವೇದಿಕಾಪಿ
ಇಧ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತವಿನಿಚ್ಛಯಮೇವ ಕಥಯಾಮ। ಪಠಮದುತಿಯವಾದೇಸು ನ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಾಜಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಧಿಮಾಸಪಞ್ಞಾಪನಂ ಯಾಚತಿ, ನ ಚ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ನ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸೇ ಇದಂ ನಾಮ ಅಧಿಮಾಸಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಮಾಸಮತ್ತಂ ವಾ ಸಹದಿವಸಂ ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾಸು ಚ ಅತ್ಥಿ, ರಾಜಾ ಪನ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ವೇದಸಮಯೇ ವಸ್ಸುಕ್ಕಡ್ಢನಸಮ್ಭವತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಠಮಆಸಾಳ್ಹಮಾಸೇ ವಸ್ಸಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ದುತಿಯಆಸಾಳ್ಹಮಾಸೇ ಉಪಗಮನತ್ಥಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ರಾಜೂನಂ ಅನುವತ್ತಿತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಸ್ಸುಕ್ಕಡ್ಢನಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಾಚಿ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿಅನುವತ್ತಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ। ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಞ್ಚ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೮೫) ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಹಾನೀತಿ ಗುಣಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಾಚಾಧಿಮಾಸೋ ವಾ ಹೋತು ಪತ್ತಾಧಿಮಾಸೋ ವಾ, ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅನುವತ್ತನೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೀಲಾದಿಗುಣಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾನಿ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅನುವತ್ತಿತಬ್ಬಂ।
ಕಥಂ ಪನ ಅನುವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ಕಥಂ ನ ಅನುವತ್ತಿತಬ್ಬಂ? ಯದಿ ಅನುವತ್ತನ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪವುತ್ಥದಿವಸತೋ ಇದಾನಿ ಉಪವಸಿತಬ್ಬಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ಚಾತುದ್ದಸೋ ವಾ ಪನ್ನರಸೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ
ತತಿಯಚತುತ್ಥವಾದೇಪಿ ‘‘ಕತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ’’ತಿ ಸಂಸಯನ್ತಾನಂ ಸಂಸಯವಿನೋದನತ್ಥಂ ‘‘ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ ಪುರಿಮಿಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೮೪) ಭಗವಾ ಅವೋಚ। ತತೋ ತಾಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾನಂ ಉಪಗಮನಕಾಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪರಜ್ಜುಗತಾಯ ಆಸಾಳ್ಹಿಯಾ ಪುರಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ, ಮಾಸಗತಾಯ ಆಸಾಳ್ಹಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಿಯಾ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಪುರಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ, ಸಾವಣಪುಣ್ಣಮಿಯಾ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೮೪) ‘‘ತಸ್ಮಾ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾಯ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ, ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಿತೋ ‘‘ಅಪರಜ್ಜೂತಿ ಆಸಾಳ್ಹಿತೋ ಅಪರಂ ದಿನಂ, ಪಾಟಿಪದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ, ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೧೮೪) ‘‘ಅಪರಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇತಿ ದುತಿಯೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾಸು ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇಯೇವ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ವುತ್ತಂ, ನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಮುಕತಿಥಿಯೋಗೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಮುಕನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೇ’’ತಿ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಪಾತೋ ಅರುಣುಗ್ಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲದಿವಸಂ ಸಕಲರತ್ತಿ ಯಾವ ದುತಿಯಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಯಥಾರುಚಿತೇ ಕಾಲೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತತೋ ಏವ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕಾಲೇ ಪುಣ್ಣಾತಿಥಿಯಾ ಯೋಗೋ, ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತೇನ ಯೋಗೋ ಹೋತೂತಿ ವದನ್ತಾನಂ ವಚನಂ ವಿನಯವಿರುದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತಂ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಾತಿಥಿಯೋಗಂ ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತಯೋಗಞ್ಚ ಆಗಮೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾಪಿ ತಥಾಗತೇನ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ನಾಮಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಏವಂ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾಸು ಚ ಪುಣ್ಣಾತಿಥಿಯೋಗೇ ಏವ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಏಕಾಯ ತಿಥಿಯಾ ಯುತ್ತೇತಿ ವಾ ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೇಯೇವ, ನ ಸಾವಣನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೇತಿ ವಾ ಅನಾಗತಮೇವ ಛಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥಾಗತೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ವಿಯ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಲಿಖಿತ್ವಾ ಕೇಹಿಚಿ ಠಪಿತತ್ತಾ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ವೇದಸಾಮಯಿಕಾ ತಂ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಕಾಲೇ ಪುಣ್ಣಾತಿಥಿಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹಯೋಗಮೇವ ಗವೇಸನ್ತಾ ಮಾಸದಿವಸೇನ ಸಹ ಆಕಡ್ಢಿತಬ್ಬಕಾಲೇಪಿ ಮಾಸಮತ್ತಮೇವ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಮಾಸಮತ್ತಮೇವ ಆಕಡ್ಢಿತಬ್ಬಕಾಲೇಪಿ ಸಹ ದಿವಸೇನ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತಿ ಗಾರವಸಹಿತಾ ಲಜ್ಜಿನೋ ಪಣ್ಡಿತಾ ಏವಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ। ತಿಥಿನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೋ ಪನ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇಯೇವ ಬಹುಧಾ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ ಆಗತೋ, ಪೋರಾಣವೇದಗನ್ಥೇಸು
ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠವಾದೇಸು ಅಧಿಮಾಸೋತಿ ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸತೋ ಅಧಿಕಮಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಧಿಕೋ ಅಧಿಮಾಸೋ’’ತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸತ್ತಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋ। ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಮಾಸಪುಞ್ಜತೋ ಅಧಿಕಘಟಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾಸತೋ ಅಧಿಕಂ ಅಧಿಮಾಸ’’ನ್ತಿ ಅಬ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸತ್ತಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಇಧ ಪನ ‘‘ಪೋರಾಣಕತ್ಥೇರಾ ಏಕೂನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಸಾಮಣೇರಂ ನಿಕ್ಖಮನೀಯಪುಣ್ಣಮಾಸಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸೇ ಛ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಉಪೋಸಥದಿವಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇತಿ ವೀಸತಿಯಾ ವಸ್ಸೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ರಾಜಾನೋ ತತಿಯೇ ತತಿಯೇ ವಸ್ಸೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಇತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ವಸ್ಸೇಸು ಛ ಮಾಸಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ತತೋ ಉಪೋಸಥವಸೇನ ಪರಿಹೀನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಮಾಸಾ ಅವಸೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನೀಯಪುಣ್ಣಮಾಸಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಾಟಿಪದೇ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೦೪) ‘‘ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಅಧಿಕಮಾಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸತ್ತಾ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕಾ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೪೦೪) ವುತ್ತೋ।
ತತ್ರ ನನು ಚ ‘‘ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ…ಪೇ॰… ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಥನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ…ಪೇ॰… ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ತಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತವಚನಂ ನ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತತಿಯೇ’’ತಿಆದಿ। ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇಯೇವ ಸಮ್ಭವತೋ, ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ ಅಸಮ್ಭವತೋ ನ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ಹೇತುಫಲಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಾತಿಆದಿ ಲದ್ಧಗುಣಂ।
ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ। ಏತಾನಿ ವಚನಾನಿ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ವೀಸತಿವಸ್ಸಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವಸಾಧಕಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಅಧಿಮಾಸಪತನವಾರೇಸು ಸದಿವಸಮಾಸಾಕಡ್ಢನಭಾವಸಾಧಕಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಠಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಸೋಭತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಈದಿಸಂ ಪಾಠಂ ಆಹರನ್ತಿ। ಸುತಸನ್ನಿಚಯಪಣ್ಡಿತಾ ಪನ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಾಧಕತ್ತಾ ಏವರೂಪಂ ನ ಆಹರನ್ತಿ। ಸುದ್ಧವೇದಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಚನೇ ವಿನಯಧರಾ ವಿನಯಮೇವ ಜಾನನ್ತಿ, ನ ಬಾಹಿರಸಮಯಂ। ಅಯಂ ಪನ ಕಥಾ ಬಾಹಿರಸಮಯೇ ಪವತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅವಿಸಯೋತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಾ ವದನ್ತಿ।
ವಿನಯಧರಾ ಪನ ಏಕಚ್ಚೇ ವಿನಯಮೇವ ಜಾನನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಸಕಲಂ ಪಿಟಕತ್ತಯಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ
ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ
ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ
ಛಬ್ಬೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।
ಪಠಮೋ ಭಾಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರ-ಟೀಕಾ (ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ)