೨೭. ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಿವತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾವಣನಾ
೧೮೩. ಏವಂ ‘‘ವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವತ್ತಂ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀಹಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀಸು ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಂ। ತಂ ಕತಿವಿಧನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ…ಪೇ॰… ಬಹುವಿಧ’’ನ್ತಿ। ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ। ತೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಅನುಮೋದನವತ್ತಾನಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಚುದ್ದಸ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನೀ’’ತಿ। ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೩೫೬) ಚ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವ, ತತ್ಥ ಪನ ‘‘ತತ್ಥ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತ್ಯಾದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಕೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ದಸವಸ್ಸೇನ ವಾ ಅತಿರೇಕದಸವಸ್ಸೇನ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತು’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ॰ ೭೬) ಬ್ಯತ್ತಿಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಉಪಸಮ್ಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸವಸ್ಸೋ ವಾ ಅತಿರೇಕದಸವಸ್ಸೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಜ್ಝಾಯೋ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ಖುದ್ದಕಂ ವಜ್ಜಂ ವಾ ಮಹನ್ತಂ ವಜ್ಜಂ ವಾ ಭುಸೋ ಚಿನ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥಂ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಹೋಹೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೇ ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ‘‘ಸಾಹೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಲಹೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಓಪಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಪದೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪದಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ವಾ ‘‘ಗಹಿತೋ ತಯಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಗ್ಗಹಣಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ। ತತ್ಥ ಸಾಹೂತಿ ಸಾಧು। ಲಹೂತಿ ಅಗರು, ಸುಭರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓಪಾಯಿಕನ್ತಿ ಉಪಾಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನಂ ನಿತ್ಥರಣುಪಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಮಿದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಸಾದಿಕೇನಾತಿ ಪಸಾದಾವಹೇನ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತನ್ತಿ ಗಹಿತಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಆಗತಮೇವ, ತತ್ಥ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಪಾಹನಾ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಸಚಸ್ಸ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಚಙ್ಕಮನತ್ಥಾಯ ವಾ ಧೋತಪಾದಪರಿಹರಣತ್ಥಾಯ ವಾ ಪಟಿಮುಕ್ಕಾ ಉಪಾಹನಾ ಪಾದಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ತಾದಿಸಮೇವ ಮುಖಧೋವನೋದಕಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಉತುಮ್ಪಿ ಸರೀರಸಭಾವೇ ಚ ಏಕಾಕಾರೇ ತಾದಿಸಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ।
ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ತಾ ದ್ವೇಪಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ। ಸಬ್ಬಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಟಿತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಾಟೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಪದವೀತಿಹಾರೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪದಂ ವೀತಿಹರತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪದವೀತಿಹಾರೋ, ಪದವೀತಿಹಾರಟ್ಠಾನಂ। ದುತವಿಲಮ್ಬಿತಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಗಮನೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮುಟ್ಠಿರತನಮತ್ತಂ। ಪದಾನಂ ವಾ ವೀತಿಹರಣಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಹರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಪದವೀತಿಹಾರೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣಮಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಾ ಓಪಾತೇತಬ್ಬಾತಿ ಅನ್ತರಘರೇ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ವಾ ಭಣಮಾನಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಿತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇ ಅಞ್ಞಾ ಕಥಾ ನ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ। ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ-ಕಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ತೇನ ನಾತಿದೂರೇತಿಆದೀಸು ನ-ಕಾರಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತೀತಿ ಆಪದಾಉಮ್ಮತ್ತಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಾಟ್ಟತಾದೀಹಿ ವಿನಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಆಪದಾಸು ಹಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಮಞ್ಞೇಸು ನ-ಕಾರಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ಈದಿಸೇಸು, ಇತರೇಸು ಪನ ಗಿಲಾನೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ‘‘ಈದಿಸೇಸು ಗಿಲಾನೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಗಿಲಾನೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೇನಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ನ-ಕಾರಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು ಪನ ಪದೇಸು ಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿ। ಆಪತ್ತಿಸಾಮನ್ತಾ ಭಣಮಾನೋತಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮ(ಪಾಚಿ॰ ೪೪ ಆದಯೋ)-ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದಿವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಸನ್ನವಾಚನ್ತಿ ಚ ಆಪತ್ತಿಜನಕಮೇವ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಯಾಯ ಹಿ ವಾಚಾಯ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸಾ ವಾಚಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಸನ್ನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಚೀವರೇನ ಪತ್ತಂ ವೇಠೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಏಕೇನ ಕಣ್ಣೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಹೇಟ್ಠಾಪೀಠಂ ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಠಪಿತಪತ್ತಾದಿನಾ ಅಸಙ್ಘಟ್ಟನತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ। ಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ। ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಕಣ್ಣಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಕಣ್ಣಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅತಿರೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘರಿತಬ್ಬಂ। ಓಭೋಗೇ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಚೀವರಭೋಗೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಗಾಮೇಯೇವ ವಾ ಅನ್ತರಘರೇ ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನೇ ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಪಿಣ್ಡಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ಗಾಮೇ ಅಭುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖಸ್ಸ ಗಾಮೇತಿ ಗಾಮಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ತಾದಿಸೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಪದೇಸೇ। ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ। ಪಟಿಕ್ಕಮನೇತಿ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ। ಸಚೇಪಿ ತಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ, ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಚ ಹೋತಿ, ಉದಕಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧತೋಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಉಪನೇತಬ್ಬೋ। ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಾನೀಯೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಆದಿಮ್ಹಿ ಮಜ್ಝೇ ಅನ್ತೇತಿ ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಕಟ್ಠೋತಿ ಆಸನ್ನೋ। ಧೋತವಾಲಿಕಾಯಾತಿ ಉದಕೇನ ಗತಟ್ಠಾನೇ ನಿರಜಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧವಾಲಿಕಾಯ।
ನಿದ್ಧೂಮೇತಿ ಜನ್ತಾಘರೇ ಜಲಮಾನಅಗ್ಗಿಧೂಮರಹಿತೇ। ಜನ್ತಾಘರಞ್ಹಿ ನಾಮ ಹಿಮಪಾತಬಹುಕೇಸು ದೇಸೇಸು ತಪ್ಪಚ್ಚಯರೋಗಪೀಳಾದಿನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಸರೀರಸೇದತಾಪನಟ್ಠಾನಂ। ತತ್ಥ ಕಿರ ಅನ್ಧಕಾರಪಟಿಚ್ಛನ್ನತಾಯ ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹತೀತಿ ಸಚೇ ಪಹೋತಿ। ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಕೇನಚಿ ಗೇಲಞ್ಞೇನ ಅನಭಿಭೂತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಅಪಟಿಘಂಸನ್ತೇನಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಅಪಟಿಘಂಸನ್ತೇನ। ಕವಾಟಪೀಠನ್ತಿ ಕವಾಟಪೀಠಞ್ಚ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾತಞ್ಚ ಅಚ್ಛುಪನ್ತೇನ। ಸನ್ತಾನಕನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕೀಟಕುಲಾವಕಮಕ್ಕಟಕಸುತ್ತಾದಿ। ಉಲ್ಲೋಕಾ ಪಠಮಂ ಓಹಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಲ್ಲೋಕತೋ ಪಠಮಂ ಉಲ್ಲೋಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅವಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಲ್ಲೋಕನ್ತಿ ಚ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕನಟ್ಠಾನಂ, ಉಪರಿಭಾಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಕಣ್ಣಭಾಗಾತಿ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಭಾಗಾ ಚ ಕಣ್ಣಭಾಗಾ ಚ, ಅಬ್ಭನ್ತರಬಾಹಿರವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾನಿ ಚ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಣಾ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಞ್ಞತ್ಥ ನೇತಬ್ಬೋತಿ ಯತ್ಥ ವಿಹಾರತೋ ಸಾಸನೇ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನೇತಬ್ಬೋ। ನ ಚ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ಥೇವೇ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ರಜಿತಚೀವರತೋ ಯಾವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ರಜನಂ ಗಳತಿ, ನ ತಾವ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ। ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಸೇನ ಕಥಿತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ವಾ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಅವಡ್ಢಿಕಾಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇ ಪನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಓವಾದಮ್ಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಲಜ್ಜಿನೋ ಚ ಏತಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವಿಹಾಯ ಲಜ್ಜೀಹೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಆಮಿಸಾದಿಪರಿಭೋಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಿಭಾವೋ ಹೇತ್ಥ ನಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ। ಸುಸಾನನ್ತಿ ವುಟ್ಠಾನಮಸ್ಸ ಆಗಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಗೇಲಞ್ಞತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ಅಸ್ಸ ಆಗಮೇತಬ್ಬಂ।
ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೮೪. ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾಯಂ ಕೋ ಆಚರಿಯೋ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಆಚರಿಯೋ, ಕತಿವಿಧೋ ಆಚರಿಯೋ, ಕಥಂ ಗಹಿತೋ ಆಚರಿಯೋ, ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ, ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಕೋ ಆಚರಿಯೋತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸವಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ಥುಂ ದಸವಸ್ಸೇನ ನಿಸ್ಸಯಂ ದಾತು’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ॰ ೭೭) ಬ್ಯತ್ತಿಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ದಸವಸ್ಸೋ ವಾ ಅತಿರೇಕದಸವಸ್ಸೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಆಚರಿಯೋ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಆಚರಿಯೋತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಆಭುಸೋ ಚರಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಚರಿಯೋ, ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕತಿವಿಧೋ ಆಚರಿಯೋತಿ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯಧಮ್ಮಾಚರಿಯವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ। ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ಥಬ್ಬೋ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯೋ। ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯೋ। ಉಪಸಮ್ಪದಕಾಲೇ ಕಮ್ಮವಾಚಾನುಸ್ಸಾವಕೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯೋ। ಬುದ್ಧವಚನಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ಧಮ್ಮಾಚರಿಯೋ ನಾಮ। ಕಥಂ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಆಚರಿಯೋತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಹೋಹಿ, ಆಯಸ್ಮತೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೇ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಸಾಹೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಲಹೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಓಪಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ಕಾಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ
ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯವತ್ತನ್ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ। ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ಅಬ್ಯತ್ತೇನ ಯಾವಜೀವಂ। ಏತ್ಥ ಸಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ವುಡ್ಢತರಂ ಆಚರಿಯಂ ನ ಲಭತಿ, ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೋ ವಾ ಸತ್ತತಿವಸ್ಸೋ ವಾ ಹೋತಿ, ನವಕತರಸ್ಸಪಿ ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಹೋಹಿ, ಆಯಸ್ಮತೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛನ್ತೇನಪಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಾಮಿ ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಮೇವ ಚ…ಪೇ॰… ಆಚರಿಯವತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ನನು ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯಾ ಭಿನ್ನಪದತ್ಥಾ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಇದಮೇವ ‘‘ಆಚರಿಯವತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ಏಕೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಮಾತುಭಾತಾಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಮಾತುಲೋ’’ತಿ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಸಿಕ್ಖಾಪಕತ್ತಾ ‘‘ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಏಕಮೇವ ವತ್ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಆಚರಿಯವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನಾಮೇ ಭಿನ್ನೇ ಅತ್ಥೋ ಭಿನ್ನೋ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ಹೇತ್ಥ ನಾನ’’ನ್ತಿ। ಯಥಾ ‘‘ಇನ್ದೋ ಸಕ್ಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ಭಿನ್ನಂ, ನ ಅತ್ಥೋ, ಏವಮೇತ್ಥಾಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ।
ಇದಾನಿ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ತೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಕಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಯಾವ ಚೀವರರಜನ’’ನ್ತ್ಯಾದಿಮಾಹ। ತತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಾಚರಿಯಾನಂ ವಸೇನ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೇ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ। ತೇಸು ವತ್ತಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇಸು ಆಪತ್ತಿ, ಅಸಾದಿಯನ್ತೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ, ತೇಸು ಅಜಾನನ್ತೇಸು ‘‘ಏತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿ।
ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತೇ ಕೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಂ, ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಕೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಹೋತು ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ, ಯೋ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ನಾಮ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೇನ। ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೭೮) ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಸು ವತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಸು ವತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಪಕರಣಾಗತಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಕರಣೇ
ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಉದ್ದೇಸಾದೀಹಿಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೋ ಚ ಅನುಗ್ಗಹೋ ಚ ಕಾತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಉದ್ದೇಸೋತಿ ಪಾಳಿವಚನಂ। ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ। ಓವಾದೋತಿ ಅನೋತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಇದಂ ಕರೋಹಿ, ಇದಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವಚನಂ। ಅನುಸಾಸನೀತಿ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ। ಅಪಿಚ ಓತಿಣ್ಣೇ ವಾ ಅನೋತಿಣ್ಣೇ ವಾ ಪಠಮಂ ವಚನಂ ಓವಾದೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಚನಂ ಅನುಸಾಸನೀತಿ ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಸಚೇ ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋ। ಇಧ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಿಯೇನ ನಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಉಪಾಯಪರಿಯೇಸನಂ। ಇತೋ ಪರಂ ದನ್ತಕಟ್ಠದಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಆಚಮನಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉದಕಸಿಞ್ಚನಪರಿಯೋಸಾನಂ ವತ್ತಂ ಗಿಲಾನಸ್ಸೇವ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಅನಭಿರತಿವೂಪಕಾಸನಾದಿ ಪನ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವ। ಚೀವರಂ ರಜನ್ತೇನಾತಿ ‘‘ಏವಂ ರಜೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ ಉಪಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ರಜನ್ತೇನ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿಆದೀಸು ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮಾಮಿಸೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವತ್ತಭೇದತ್ತಾ। ತೇನೇವ ಪರಿವಾರೇಪಿ (ಪರಿ॰ ೩೨೨) ‘‘ನ ದೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತೇ ಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಕತಿವಿಧಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ, ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಂ, ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಹೋತು ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ, ಯೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಯೋ ವಾ ತೇನಾನುಸ್ಸಾವಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯೋ ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಪಠಮೋ ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ನಾಮ, ದುತಿಯೋ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿ ಅನ್ತೇ ವಸತೀತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಅಲುತ್ತಸಮಾಸವಸೇನ। ಕತಿವಿಧಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ।
ಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಹಿ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೩೮೨) ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಚರಿಯಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಕತಮಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಭಗವತಾ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಚ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ। ಇಧ ಪನ ಅತ್ಥೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಏತೇಸು ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಯಾವಜೀವಂ ಭಾರೋ, ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಯಾವ ಸಮೀಪೇ ವಸನ್ತಿ, ತಾವದೇವ, ತಸ್ಮಾ ಆಚರಿಯೇಹಿಪಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ಹಿ ಯೋ ಯೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೮೫. ಆಗನ್ತುಕವತ್ತೇ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಗನ್ತುಕೋ, ತೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ। ‘‘ಇದಾನಿ ಆರಾಮಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಸಮೀಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಸಮೀಪಂ ಪತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾಓಮುಞ್ಚನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಉಪಾಹನಪುಞ್ಛನಚೋಳಕಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾ ಪುಞ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ‘‘ಕತರಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಪಾಹನಪುಞ್ಛನಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ ಆವಾಸಿಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ। ಪತ್ಥರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸುಕ್ಖಾಪನತ್ಥಾಯ ಆತಪೇ ಪತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ನವಕೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿವಾದಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ತಸ್ಸ ವಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಯದಿ ದಹರೋ ಹೋತಿ, ಸಯಮೇವ ವನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಇಮಿನಾ ವನ್ದಾಪಿತೋ ಹೋತಿ। ನಿಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬೋತಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ। ಬಹಿ ಠಿತೇನಾತಿ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ಅಹಿನೋ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಠತ್ವಾ ಠಿತೇನ ನಿಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೮೬. ಆವಾಸಿಕವತ್ತೇ ಆವಾಸಿಕವತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಆವಾಸಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಆಗನ್ತುಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವುಡ್ಢತರಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿ ಪಾಳಿಯಂ (ಚೂಳವ॰ ೩೫೯) ಆಗತಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತಞ್ಚ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೫೯) ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಕಟಮೇವ, ಉಪಾಹನಪುಞ್ಛನಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಹೇತ್ಥ ‘‘ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಾಹನಾ ಅಪುಞ್ಛನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕತ್ಥ ಮಯ್ಹಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇನ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಏತಂ ಸೇನಾಸನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಪತ್ಥರಿತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಏತೇನ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ದತ್ವಾ ದಾನಮ್ಪಿ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಹಾಆವಾಸೇಪಿ ಅತ್ತನೋ
ಆವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಗಮಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೮೭. ಗಮಿಕವತ್ತೇ ಗನ್ತುಂ ಭಬ್ಬೋತಿ ಗಮಿಕೋ, ತೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಗಮಿಕವತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ದಾರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೩೨೨) ವುತ್ತಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿ। ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ರಜನಭಾಜನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಮೇವ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ಪಬ್ಭಾರೇಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸೇನಾಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇಸು ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಂ, ಯತ್ಥ ಉಪಚಿಕಾ ನಾರೋಹನ್ತಿ, ತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸೂತಿಆದಿ ಉಪಚಿಕಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾದಿಸೇನಾಸನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಅಙ್ಗಾನಿಪಿ ಸೇಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಯಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಠಪಿತಮ್ಹಿ ಆನಿಸಂಸೋ। ಓವಸ್ಸಕಗೇಹೇ ಪನ ತಿಣೇಸು ಚ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೇಸು ಚ ಉಪರಿ ಪತನ್ತೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಅಙ್ಗಾನಿಪಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ।
ಗಮಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೮೮. ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ
ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭತ್ತಂ। ಅಜತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಗ್ಗಂ। ‘‘ಆದಿಕೋಟ್ಠಾಸಕೋಟೀಸು, ಪುರತೋಗ್ಗಂ ವರೇ ತೀಸೂ’’ತಿ ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ಆಗತೇಪಿ ‘‘ರಾಜಗ್ಗನ್ತಿ ರಾಜಾರಹಂ, ಸಲಾಕಗ್ಗನ್ತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಹಣಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಅಞ್ಞತ್ಥೇಸುಪಿ ಪವತ್ತನತೋ ಭತ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ ಭತ್ತಗ್ಗಂ, ಭತ್ತಪರಿವಿಸನಟ್ಠಾನಂ, ಭತ್ತಗ್ಗೇ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ತತ್ಥ ಆರಾಮೇ ಕಾಲೋ ಆರೋಚಿತೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕಾಲೋ ಭನ್ತೇ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚಿತೋ ಹೋತಿ। ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನಾತಿ ದ್ವೇ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಿ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ। ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ। ಉದ್ಧಂ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಂ, ಅಧೋ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ನಿವಾಸನಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಪರಂ ಓತಾರೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಸ ನಿವಾಸನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕಾಯಬನ್ಧನೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೭೮) ವುತ್ತತ್ತಾ। ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತೇ ವುತ್ತಮೇವ। ‘‘ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಪಾಸಕೇ ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೋ ವಾ ಹೋತು ವಿಹಾರೋ ವಾ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿವಿಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಮನಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿವಿಸನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಪುತ್ತದಾರಾ ಆವಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನೇತ್ವಾ ಭೋಜೇನ್ತಿ।
ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನಾತಿ ನ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುತೇನ, ಅಥ ಖೋ ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅನುವಾತನ್ತೇನ ಗೀವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಉಭೋ ಕಣ್ಣೇ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಮಣಿಬನ್ಧಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ। ಸುಸಂವುತೇನಾತಿ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಅಕೀಳಾಪೇನ್ತೇನ, ಸುವಿನೀತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖುನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಖಿತ್ತಚಕ್ಖುನಾ। ಯೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಹಂ ತಹಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ತಂ ತಂ ದಿಸಾಭಾಗಂ ಪಾಸಾದಂ ಕೂಟಾಗಾರಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಪ್ಪಸದ್ದೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿತ್ತಾವತಾ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಹೋತಿ? ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಗೇಹೇ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಮಜ್ಝೇ ದುತಿಯತ್ಥೇರೋ ಅನ್ತೇ ತತಿಯತ್ಥೇರೋತಿ ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ದುತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತಿ, ದುತಿಯತ್ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಞ್ಚೇವ ಸುಣಾತಿ, ಕಥಞ್ಚ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ತತಿಯತ್ಥೇರೋ ಪನ ಸದ್ದಮೇವ ಸುಣಾತಿ, ಕಥಂ ನ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತತಿಯತ್ಥೇರೋ ಕಥಂ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಮಹಾಸದ್ದೋ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಾಯಾತಿ ನ ಉಕ್ಖೇಪೇನ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ, ಏಕತೋ ವಾ ಉಭತೋ ವಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಚೀವರೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತೋಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಏವಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪನ ಧಮಕರಣಂ ನೀಹರನ್ತೇನಪಿ ಚೀವರಂ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ನೀಹರಿತಬ್ಬಂ। ನ ಉಜ್ಜಗ್ಘಿಕಾಯಾತಿ ನ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸನ್ತೋ, ವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಕರಣವಚನಂ। ನ ಕಾಯಪ್ಪಚಾಲಕನ್ತಿ ಕಾಯಂ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕತ್ವಾ ಉಜುಕೇನ ಕಾಯೇನ ಸಮೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ। ನ ಬಾಹುಪ್ಪಚಾಲಕನ್ತಿ ಬಾಹುಂ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ಬಾಹುಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕತ್ವಾ। ನ ಸೀಸಪ್ಪಚಾಲಕನ್ತಿ ಸೀಸಂ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲಂ ಉಜುಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ನ ಖಮ್ಭಕತೋತಿ ಖಮ್ಭಕತೋ ನಾಮ ಕಟಿಯಂ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಖಮ್ಭೋ। ನ ಉಕ್ಕುಟಿಕಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಕ್ಕುಟಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಣ್ಹಿಯೋ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಪಾದೇಹಿ ವಾ ಅಗ್ಗಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಣ್ಹೇಹಿಯೇವ ವಾ ಭೂಮಿಂ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಗಮನಂ। ಕರಣವಚನಂ ಪನೇತ್ಥ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ। ನ ಓಗುಣ್ಠಿತೇನಾತಿ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುತೇನ। ನ ಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯಾತಿ ನ ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ। ಏತ್ಥ ಆಯೋಗಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಪಿ ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾ ಏವ। ನ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿಅಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ನ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ನ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ।
ಸಕ್ಕಚ್ಚನ್ತಿ ಪತ್ತಸಞ್ಞೀತಿ ಪತ್ತೇ ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ। ಸಮಸೂಪಕೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಭತ್ತಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣೋ ಸೂಪೋ ಹೋತಿ। ಸಮತಿತ್ಥಿಕನ್ತಿ ಸಮಪುಣ್ಣಂ ಸಮಭರಿತಂ। ಥೂಪೀಕತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಥೂಪೀಕತೋ ನಾಮ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಮುಖವಟ್ಟಿಲೇಖಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕತೋ, ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಭರಿತೋ ಪೂರಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಕತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಮುಖವಟ್ಟಿಲೇಖಾಸಮಪ್ಪಮಾಣೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ‘‘ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಯಾಗುಂ ವಾ ಭತ್ತಂ ವಾ ಫಲಾಫಲಂ ವಾ ಆಮಿಸಜಾತಿಕಂ ಸಮತಿತ್ಥಿಕಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೇನ
‘‘ಸಕ್ಕಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಪತ್ತಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಚ ಉಭಯಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಸಪದಾನನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಓಧಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ। ಸಮಸೂಪಕೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವುತ್ತಮೇವ। ಥೂಪಕತೋತಿ ಮತ್ಥಕತೋ, ವೇಮಜ್ಝತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಸೂಪಂ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾತಿಆದಿ ಪಾಕಟಮೇವ। ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ। ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞೀಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ಗಿಲಾನೋ ನ ಮುಞ್ಚತಿ। ನಾತಿಮಹನ್ತೋ ಕಬಳೋತಿ ಮಯೂರಣ್ಡಂ ಅತಿಮಹನ್ತಂ, ಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಂ ಅತಿಖುದ್ದಕಂ, ತೇಸಂ ವೇಮಜ್ಝಪ್ಪಮಾಣೋ। ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಆಲೋಪೋತಿ ನಾತಿದೀಘೋ ಆಲೋಪೋ। ಅನಾಹಟೇತಿ ಅನಾಹರಿತೇ, ಮುಖದ್ವಾರಂ ಅಸಮ್ಪಾಪಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬೋ ಹತ್ಥೋತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಸದ್ದೋ ತದೇಕದೇಸೇಸು ಅಙ್ಗುಲೀಸು ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಹತ್ಥಮುದ್ದೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಮುದಾಯೇ ಪವತ್ತವೋಹಾರಸ್ಸ ಅವಯವೇ ಪವತ್ತನತೋ। ಏಕಙ್ಗುಲಿಮ್ಪಿ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ನ ಸಕಬಳೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಹರೀತಕಂ ವಾ ಲಟ್ಠಿಮಧುಕಂ ವಾ
ಪಿಣ್ಡುಕ್ಖೇಪಕನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಕಬಳಾವಚ್ಛೇದಕನ್ತಿ ಕಬಳಂ ಅವಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅವಗಣ್ಡಕಾರಕನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯ ಗಣ್ಡೇ ಕತ್ವಾ ಕತ್ವಾ। ಹತ್ಥನಿದ್ಧುನಕನ್ತಿ ಹತ್ಥಂ ನಿದ್ಧುನಿತ್ವಾ ನಿದ್ಧುನಿತ್ವಾ। ಸಿತ್ಥಾವಕಾರಕನ್ತಿ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಅವಕಿರಿತ್ವಾ ಅವಕಿರಿತ್ವಾ। ಜಿವ್ಹಾನಿಚ್ಛಾರಕನ್ತಿ ಜಿವ್ಹಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ। ಚಪುಚಪುಕಾರಕನ್ತಿ ‘‘ಚಪುಚಪೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಕತ್ವಾ। ಸುರುಸುರುಕಾರಕನ್ತಿ ‘‘ಸುರುಸುರೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಕತ್ವಾ। ಹತ್ಥನಿಲ್ಲೇಹಕನ್ತಿ ಹತ್ಥಂ ನಿಲ್ಲೇಹಿತ್ವಾ ನಿಲ್ಲೇಹಿತ್ವಾ। ಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಹಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಲ್ಲೇಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಘನಯಾಗುಫಾಣಿತಪಾಯಾಸಾದಿಕೇ ಪನ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಮುಖೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪತ್ತನಿಲ್ಲೇಹಕಓಟ್ಠನಿಲ್ಲೇಹಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾಪಿ ಪತ್ತೋ ನ ನಿಲ್ಲೇಹಿತಬ್ಬೋ, ಏಕಓಟ್ಠೋಪಿ ಜಿವ್ಹಾಯ ನ ನಿಲ್ಲೇಹಿತಬ್ಬೋ, ಓಟ್ಠಮಂಸೇಹಿ ಏವ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ನ ಸಾಮಿಸೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಾನೀಯಥಾಲಕೋತಿ ಏತಂ ಪಟಿಕೂಲವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಿಕಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮ್ಪಿ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ಸರಾವಮ್ಪಿ ಆಮಿಸಮಕ್ಖಿತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ, ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ಸಚೇ ಪನ ಹತ್ಥಸ್ಸ ಏಕದೇಸೋ ಆಮಿಸಮಕ್ಖಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪದೇಸೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ನ ಸಸಿತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಧೋವನಂ ಅನ್ತರಘರೇ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಏಕತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತಿ। ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಾ ಉದಕಗತಿಕಾನಿ ಕತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಬಹಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಏವಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ನ ತಾವ ಥೇರೇನ ಉದಕನ್ತಿ ಇದಂ ಹತ್ಥಧೋವನಉದಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅನ್ತರಾ ಪಿಪಾಸಿತೇನ
ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅನುಮೋದನವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಅನುಮೋದನವತ್ತೇ ಅನು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮೋದಿಯತೇ ಪಮೋದಿಯತೇತಿ ಅನುಮೋದನಾ। ಕಾ ಸಾ? ಧಮ್ಮಕಥಾ। ಅನುಮೋದನಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಅನುಮೋದನವತ್ತಂ। ಪಞ್ಚಮೇ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನೇ। ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಾ ನಾಮ ಬಹೂಸು ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಪರಿಕಥಾಕಥನಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಅನುಮೋದನವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೮೯. ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತೇ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಮನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ನಿವೇಸನಂ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಕುಮಾರಿಕಾದೀನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪವಿಸನನಿಕ್ಖಮನದ್ವಾರಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಪವಿಸನ್ತೋ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಪರಿಸ್ಸಯೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿವೇಸನಂ…ಪೇ॰… ಪವಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅತಿದೂರೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಗೇಹೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ವಾ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ। ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಸುಣಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಸುಣೇಯ್ಯ, ತೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಗಾರವೋ ವಾ ಅಪ್ಪಸಾದೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಾತಿದೂರೇ ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅತಿಚಿರಂ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಅದಾತುಕಾಮಾನಂ ‘‘ನಾತಿಚಿರಂ ಠಾತಬ್ಬಂ, ನಾತಿಲಹುಕಂ ನಿವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ಠಿತೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಕಪ್ಪಾಸಂ ವಾ ಸುಪ್ಪಂ ವಾ ಮುಸಲಂ ವಾ ಯಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಠಿತಾ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಪರಾಮಸತೀತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಠಪೇತಿ ವಾತಿ ‘‘ತಿಟ್ಠಥ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತೀ ಠಪೇತಿ ನಾಮ। ಅವಕ್ಕಾರಪಾತೀತಿ ಅತಿರೇಕಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಠಪನತ್ಥಾಯ ಏಕಾ ಸಮುಗ್ಗಪಾತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಮುಗ್ಗಪಾತಿ ನಾಮ ಸಮುಗ್ಗಪುಟಸದಿಸಾ ಪಾತಿ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೯೦. ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತೇ ನ ರಮನ್ತಿ ಜನಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಅರಞ್ಞಂ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ –
‘‘ರಮಣೀಯಾನಿ ಅರಞ್ಞಾನಿ, ಯತ್ಥ ನ ರಮತೀ ಜನೋ।
ವೀತರಾಗಾ ರಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ತೇ ಕಾಮಗವೇಸಿನೋ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೯೯)।
ಅರಞ್ಞೇ ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ವಿಸೇಸಪದಾನಮತ್ಥೋ – ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅರಞ್ಞಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಗಾಮತೋ ದೂರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಸ್ಸಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪತ್ತಂ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಂಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಖನ್ಧೇ ಕರಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಮಗ್ಗೋ ನ ದುಸ್ಸೋಧನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಣ್ಟಕಸರೀಸಪಾದಿಪರಿಸ್ಸಯವಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಉಪಾಹನಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ। ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮ ‘‘ದಾರುಭಣ್ಡಂ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಂ ಥಕೇತ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇತೋ ಪರಾನಿ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತೇಸು ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ। ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಬಹಿಗಾಮೇ ಉದಕಂ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತೋಗಾಮೇಯೇವ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ, ಅಥ ಬಹಿಗಾಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಅಂಸೇ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ।
ಭಾಜನಂ ಅಲಭನ್ತೇನಾತಿಆದಿ ಅರಞ್ಞಸೇನಾಸನಸ್ಸ ದುಲ್ಲಭದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಅಗ್ಗಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿಆದಿ ವಾಳಮಿಗಸರೀಸಪಾದಿಬಾಹಿರಪರಿಸ್ಸಯಕಾಲೇ ಚ ವಾತಪಿತ್ತಾದಿಅಜ್ಝತ್ತಪಅಸ್ಸಯಕಾಲೇ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ। ಬಹೂನಂ ಪನ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ತಾದಿಸಾನಿ ಸುಲಭಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಗಣವಾಸಿನೋ ಪನ ತೇನ ವಿನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಕತ್ತರದಣ್ಡೋ ನಾಮ ಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೇನ ಅವಸ್ಸಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತ್ತರದಣ್ಡೋ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ನಕ್ಖತ್ತಾನೇವ ನಕ್ಖತ್ತಪದಾನಿ। ಚೋರಾದೀಸು ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ, ಭನ್ತೇ, ಕೇನ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಚನ್ದೋ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇಸು ‘‘ನ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಪದಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ ಸಕಲಾನಿ ವಾ ಏಕದೇಸಾನಿ ವಾ’’ತಿ, ತಥಾ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹೇಸು ‘‘ಕತಮಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ದಿಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇಸು, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಿಸಾಕುಸಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸೇನಾಸನವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೯೧. ಸೇನಾಸನವತ್ತೇ ಸಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇನಂ, ಸಯನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಸನಂ। ಸೇನಞ್ಚ ಆಸನಞ್ಚ ಸೇನಾಸನಂ। ಸೇನಾಸನೇಸು ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಸೇನಾಸನವತ್ತಂ ನ ವುಡ್ಢಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾದೀಸುಪಿ ಏವಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾದೀಸುಪಿ ಉದ್ದೇಸದಾನಾದಿ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸೇನಾಸನವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಜನ್ತಾಘರವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೯೨. ಜನ್ತಾಘರವತ್ತೇ ಜಾಯತೀತಿ ಜಂ, ಕಿಂ ತಂ? ಸರೀರಂ। ಜಂ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಜನ್ತಾ, ಕಾ ಸಾ? ತಿಕಿಚ್ಛಾ। ಗಯ್ಹತೇತಿ ಘರಂ, ಕಿಂ ತಂ? ನಿವೇಸನಂ, ಜನ್ತಾಯ ಸರೀರತಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಕತಂ ಘರಂ ಜನ್ತಾಘರಂ, ಜನ್ತಾಘರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಜನ್ತಾಘರವತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪರಿಭಣ್ಡನ್ತಿ ಬಹಿಜಗತಿ। ಸೇಸಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಜನ್ತಾಘರವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೯೩. ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತೇ ವಚ್ಚಯತೇ ಊಹದಯತೇತಿ ವಚ್ಚಂ, ಕರೀಸಂ। ಕುಟೀಯತಿ ಛಿನ್ದೀಯತಿ ಆತಪೋ ಏತಾಯಾತಿ ಕುಟಿ, ವಚ್ಚತ್ಥಾಯ ಕತಾ ಕುಟಿ ವಚ್ಚಕುಟಿ, ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಂ, ಇಧ ಚ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಚಮನವತ್ತಂ ಪಠಮಂ ಆಗತಂ, ಪಚ್ಛಾ ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಕರಣೇ ಪಠಮಂ ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಆಚಮತೀತಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದನ್ತೇನಾತಿ ಅಯಂ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ। ನಿಬದ್ಧಗಮನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ತನಾ ನಿಬದ್ಧಗಮನತ್ಥಾಯ। ಪುಗ್ಗಲಿಕಟ್ಠಾನಂ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ
ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದಿವತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ
ಸತ್ತವೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।