೨೯. ಕಥಿನತ್ಥಾರವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೨೨೬. ಏವಂ ‘‘ಕಥಿನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಕಥಿನನ್ತಿ ಕತಮಂ ಕಥಿನಂ? ಸಮೂಹಪಞ್ಞತ್ತಿ। ನ ಹಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಕಥಿನಂ ನಾಮ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಅನೂನಪಞ್ಚವಗ್ಗಸಙ್ಘೋ, ಚೀವರಮಾಸೋ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರನ್ತಿಆದೀಸು ಯೇಸು ನಾಮರೂಪೇಸು ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಸು ತೇಸಂ ನಾಮರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮೂಹಸಮವಾಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮೂಹಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ಕಥಿನಂ। ಅಯಮತ್ಥೋ ಕಥಂ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ? ‘‘ತೇಸಞ್ಞೇವ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಸಮವಾಯೋ ನಾಮಂ ನಾಮಕಮ್ಮಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ನಿರುತ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಭಿಲಾಪೋ, ಯದಿದಂ ಕಥಿನ’’ನ್ತಿ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಂ (ಪರಿ॰ ೪೧೨) ಆಗತತ್ತಾ ಚ, ‘‘ತೇಸಞ್ಞೇವ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಯೇಸು ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ಸತಿ ಕಥಿನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೋ। ನಾಮಂ ನಾಮಕಮ್ಮನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ‘ಕಥಿನ’ನ್ತಿ ಇದಂ ಬಹೂಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನಾಮಮತ್ತಂ, ನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೧೨) ಆಗತತ್ತಾ ಚ, ‘‘ಯೇಸು ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಪಞ್ಚಹಿ ಅನೂನೋ ಸಙ್ಘೋ, ಚೀವರಮಾಸೋ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಯೇಸು ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇಸು। ಸತೀತಿ ಸನ್ತೇಸು। ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೋತಿ ಸಂಸಗ್ಗತಾ ಸಮೂಹಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೨.೪೧೨) ಆಗತತ್ತಾ ಚ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ।
ಕೇನಟ್ಠೇನ
ಕಥಿನ-ಸದ್ದೋ ಕಾಯ ಧಾತುಯಾ ಕೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ? ಟೀಕಾಚರಿಯಾ ಧಾತುಪಚ್ಚಯೇ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಪಾಟಿಪದಿಕವಸೇನೇವ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ರುಳ್ಹೀಸುದ್ಧನಾಮಭೂತೋ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಪಾಟಿಪದಿಕಸದ್ದೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ತೀಸುಪಿ ವಿನಯಟೀಕಾಸು (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೩೦೬; ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೩೦೬; ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೬; ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಭಿ॰ ಟೀ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಥಿರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ ಇಚ್ಚೇವ ವಣ್ಣಿತತ್ತಾ। ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಅನ್ತೋಕರಣಸಮತ್ಥತಾಯಾತಿ ಪನ ಥಿರತಾ ಚಸ್ಸ ಹೇತುಪದಮೇವ। ಅಥ ವಾ ಕಥಿನ-ಸದ್ದೋ ಕಥಧಾತುಯಾ ಇನಪಚ್ಚಯೇನ ಸಿಜ್ಝತಿ। ಕಥಂ? ಕಥ ಸಙ್ಗಹಣೇತಿಮಸ್ಸ ಲದ್ಧಧಾತುಸಞ್ಞಾದಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಇನ ಸಬ್ಬತ್ಥಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ವಾ ‘‘ಸುಪತೋ ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೇನ ವಾ ಇನಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಪರಕ್ಖರಂ ನೇತ್ವಾ ಕಥಿನಸದ್ದತೋ ಸ್ಯುಪ್ಪತ್ತಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ರೂಪಂ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಸಙ್ಗಣ್ಹನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೀಟೀಕಾಪಾಠಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಥ ವಾ ಕಠ ಕಿಚ್ಛಜೀವನೇತಿ ಧಾತುತೋ ಇನಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಜ್ಝತಿ। ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಕಠ ಕಿಚ್ಛಜೀವನೇ, ಮುದ್ಧಜದುತಿಯನ್ತೋ ಧಾತು, ಇನೋ’’ತಿ ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
ಬಹೂ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾ ಇಮಂ ಪಾಠಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಥಿನ-ಸದ್ದೋ ಮುದ್ಧಜದುತಿಯನ್ತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ದನ್ತಜೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ ಚೇವ ಲಿಖನ್ತಿ ಚ, ನ ಪನೇವಂ ಏಕನ್ತತೋ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಟೀಕಾಯಂ ಕಕ್ಖಳಪರಿಯಾಯಂ ಗುಣಸದ್ದಭೂತಂ ಕಠಿನಸದ್ದಂ
ಕಥಂ ವಿಗ್ಗಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ? ಅಯಂ ಕಥಿನ-ಸದ್ದೋ ಚತೂಸು ಪದೇಸು ನಾಮಪದಂ, ಪಞ್ಚಸು ನಾಮೇಸು ಸುದ್ಧನಾಮಂ, ಚತೂಸು ಸುದ್ಧನಾಮೇಸು ರುಳ್ಹೀಸುದ್ಧನಾಮಂ, ದ್ವೀಸು ಪಾಟಿಪದಿಕಸದ್ದೇಸು ಅನಿಪ್ಫನ್ನಪಾಟಿಪದಿಕಸದ್ದೋ, ತಸ್ಮಾ ವಿಗ್ಗಹೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ –
‘‘ರುಳ್ಹೀಖ್ಯಾತಂ ನಿಪಾತಞ್ಚು-ಪಸಗ್ಗಾಲಪನಂ ತಥಾ।
ಸಬ್ಬನಾಮಿಕಮೇತೇಸು, ನ ಕತೋ ವಿಗ್ಗಹೋ ಛಸೂ’’ತಿ॥
ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಕಥಿನನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಥಿರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಟೀಕಾಸು (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೩೦೬; ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೩೦೬; ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೬; ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಭಿ॰ ಟೀ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವಚನತೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಥ ವಾ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಕಥಿನಂ, ಅಯಂ ವಚನತ್ಥೋ ಯಥಾವುತ್ತವಿನಯತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾಪಾಠವಸೇನ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಭಿ॰ ಟೀ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಥ ವಾ ಕಠತಿ ಕಿಚ್ಛೇನ ಜೀವತೀತಿ ಕಥಿನೋ, ರುಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ಏಸೋತಿ ಕಥಿನೋ, ಥಿರಭಾವೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಥಿನಂ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಜಾತಂ ಠ-ಕಾರಸ್ಸ ಥ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಕಥಿನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ನಯೋ ‘‘ಕಠ ಕಿಚ್ಛಜೀವನೇ’’ತಿ ಧಾತ್ವತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಚ ‘‘ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಅನ್ತೋಕರಣಸಮತ್ಥತಾಯ ಥಿರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಟೀಕಾವಚನೇನ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೩೦೬; ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೩೦೬; ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೬; ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಭಿ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಚ ಸಮೇತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಅಥ ವಾ ಕಥೀಯತೇ ಕಥಿನಂ, ಅಯಂ ನಯೋ ‘‘ಕತ್ಥ ಸಿಲಾಘಾಯ’’ನ್ತಿ ಧಾತ್ವತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಚ ‘‘ಇದಞ್ಹಿ ಕಥಿನವತ್ತಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಪ್ಪಸತ್ಥ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಚ ಸಮೇತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಏತ್ಥ ಪನ ಸಙ್ಖೇಪರುಚಿತ್ತಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಮೇವ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ‘‘ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ ಕೇ ಲಭನ್ತಿ, ಕೇ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕೇ ಲಭನ್ತೀತಿ ಕೇ ಸಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಲಭನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಸಾಧೇನ್ತಿ। ಕಥಿನದುಸ್ಸಸ್ಸ ಹಿ ದಾಯಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋತಿ। ‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯ್ವಾಯಂ ಚತುವಗ್ಗೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಠಪೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಪವಾರಣಂ ಅಬ್ಭಾನ’’ನ್ತಿ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೮೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಕರಣೀಯನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪಠಮಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾತಿ ಇದಂ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಭಾವಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಅಪವಾರಿತಾನಮ್ಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಸಮ್ಭವತೋ। ತೇನೇವ ‘‘ಅಪ್ಪವಾರಿತಾ ವಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಛಿನ್ನವಸ್ಸಾ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾ ವಾ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾಪಿ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ನಾನಾಸೀಮಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬೇತಿ ಛಿನ್ನವಸ್ಸಾದಯೋ, ಅನುಪಗತಾಪಿ ತತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ। ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಚೀವರಂ। ಏಕಂ ಅತ್ಥತಚೀವರಂಯೇವ ಹಿ ಕಥಿನಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅವಸೇಸಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ವಾ ಸಾಟಕಾ ವಾ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಾಯೇವ ನಾಮ। ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಅವಸೇಸಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇ ಬಲವವತ್ಥಾನಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಠಿತಿಕಾಯ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ। (ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೨೬) ಇತರೇಸನ್ತಿ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾನಂ।
ಸೋ ಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಗಣಪೂರಕೋ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಲಭತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ। ಸೋ ಹಿ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪಗತತ್ತಾ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಪನ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತತ್ತಾ ಗಣಪೂರಕೋ ಹೋತೀತಿ। ಸಚೇ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕುಸಲಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಕೋವಿದೋ ಭಿಕ್ಖು, ಕಥಿನತ್ಥಾರಮರಹತೀ’’ತಿ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೨೭೦೪) ಆಗತತ್ತಾ ಸಯಂ ಚೇ ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಕುಸಲೋ, ಸಯಮೇವ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ। ನೋ ಚೇ, ಅಞ್ಞೇ ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಕುಸಲೇ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೇತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸಕಾರಿತವಚನೇನ ತೇಹಿ ಬಾಹಿರತೋ ಆಗತತ್ಥೇರೇಹಿ ಸಯಂ ಕಥಿನಂ ನ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾದಿಕಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ತೇ ದಾನಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಭೂತಂ ಅನ್ನಪಾನಾದಿದಾನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ। ನ ಹಿ ತೇ ವತ್ಥುದಾನಂ ಲಭನ್ತಿ।
ಕಥಿನಚೀವರಂ ದೇಮಾತಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನಚೀವರಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೭) ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮೇತಿ। ಅಥ ಚ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪರಿಚಯತ್ತಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಸಮ್ಪದಾನಂ ಪಾಕಟನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಅವುತ್ತಂ ಸಿಯಾತಿ। ಏತ್ಥೇಕೇ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಕಾಲೇ ದಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತತ್ರೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ನ ಕಾಲೇ ದಿನ್ನಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಯಞ್ಚ ಕಾಲೇಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಅಕಾಲಚಿವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಆಗತತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಸಙ್ಘಿಕಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದೇತೀತಿ ‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಾ, ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘ಇಮಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ದೇತೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ಸತಿ ತಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ ವಾ ನ ಹೋತಿ ವಾತಿ? ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕಭೂತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಭಾಜೇತುಕಾಮೋ ಭಾಜೇಯ್ಯ, ಅಭಾಜೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಭಾಜೇತೂ’’ತಿ ನ ಕೇನಚಿ ವಚನೀಯೋ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಕೇನಚಿ ಭಾಜನೀಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಟೀಕಾಸು ಆಗಮನತೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಥೇಕೇ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಕಥಿನಸ್ಸ ಏಕಂ ಮೂಲಂ ಸಙ್ಘೋತಿ (ಪರಿ॰ ೪೦೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನೇಪಿ ಸಙ್ಘಾಯತ್ತಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ ‘ಸೀಮಾಯ ದಮ್ಮಿ, ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ತಂ ದಾನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಚ ‘ಕಥಿನಚೀವರಂ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ।
ತತ್ರೇವಂ
ಯದಿಪಿ ನವ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ದಾನಾನೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ‘‘ನವ ಪಟಿಗ್ಗಹಪರಿಭೋಗಾತಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ದಾನಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಾ ಚ ಪರಿಭೋಗಾ ಚಾ’’ತಿ ಆಗತಂ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೨೯) ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ।
ಅಥಾಪಿ ಏವಂ ವದನ್ತಿ – ದಾಯಕೋ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾ ಗನ್ಥಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾತಸ್ಸ ವಾ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಸ್ಸ ವಾ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭತ್ತಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಅಟ್ಠ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ, ಸಚೇಪಿ ಞಾತಿಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ಪೇಸಿತಂ
ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಚನೇ ಏವಂ ವಿಚಾರಣಾ ಕಾತಬ್ಬಾ – ತಸ್ಮಿಂ ತು ನಿಮನ್ತನೇ ನ ಪುಗ್ಗಲಂಯೇವ ನಿಮನ್ತೇತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಸಙ್ಘಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿಮನ್ತೇತಿ। ತತ್ಥ ತು ‘‘ಸಙ್ಘ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ಸಙ್ಘತೋ ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಉದಾಹು ಯೇ ಜಾನಾಮಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಅನಭಿಞ್ಞಾತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಲಭತಿ। ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ವಸಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಟ್ಠ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಗಹಣಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಗನ್ಥಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾತಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುಞ್ಞನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಟ್ಠ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘತೋಯೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಸ್ಸಪಿ ದೇವಸಿಕಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ಭತ್ತವಿಚಾರಣತ್ತಾ ‘‘ಅಟ್ಠ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಗಹಣಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ। ಏವಂ ‘‘ಅಟ್ಠ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಸಹ ಸಙ್ಘೇನ ನಿಮನ್ತಿತತ್ತಾ ‘‘ಇಮೇ ತಯೋ ಜನಾ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ‘‘ತ್ವಂ ಆಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ನಿಮನ್ತನೇ ಸತಿಪಿ ಸಙ್ಘಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದೇತೀತಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಾ, ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಭನ್ತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ದೇತೀತಿ।
ಇದಾನಿ ಪನ ಚೀವರಂ ದಾತುಕಾಮಾ ಉಪಾಸಕಾ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ವಾ ಸಯಂ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾಸಾದಯೋ ಆಣಾಪೇನ್ತಾಪಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದಾಪೇನ್ತಿ, ಸಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದದನ್ತಾಪಿ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ದದನ್ತಿ ‘‘ಇಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ತುಮ್ಹೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಕತಂ, ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ನಿವಾಸಥ ಪಾರುಪಥ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಕರಣಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ। ಕೇಚಿ ಅತುಟ್ಠಕಥಮ್ಪಿ ಕಥೇನ್ತಿ। ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಮೇವ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಸಙ್ಘೇನ ಆಯತ್ತಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ। ‘‘ಸಚೇ ಪನ ‘ಇದಂ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಞ್ಚ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ಏವಂ ವದತಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ಆಗಮನತೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ದೇನ್ತೇ ಪನ ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅನನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಪನ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ‘‘ಉದ್ದೇಸಂ ಗಹೇತುಂ ಆಗತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಪಿ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಆಗಮನತೋ
ಏವಂ ಇದಾನಿ ದಾಯಕಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದೇನ್ತಿ, ಸತೇಸು ಸಹಸ್ಸೇಸು ಏಕೋಯೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ದಾಯಕೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದದೇಯ್ಯ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಚೀವರಞ್ಚ ಸಙ್ಘಿಕಭವನತ್ಥಾಯ ಅಕರಿಯಮಾನಂ ನ ಞತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಚ ಅರಹಂ ಹೋತಿ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾವಿರೋಧತೋ। ಕಥಂ ವಿರೋಧೋತಿ ಚೇ? ಞತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಚ ‘‘ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಥಿನಚೀವರಸ್ಸ
ಅಥಾಪಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ದಿನ್ನನ್ತಿ ಪಾಠಞ್ಚ ‘ಸಾಧೇನ್ತೀ’ತಿ ಪಾಠಞ್ಚ ‘ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭನ್ತೀ’ತಿ ಪಾಠಞ್ಚ ಉಪನಿಧಾಯ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ, ತತ್ಥಾಯಮಾಚರಿಯಾನಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ದಿನ್ನಂ ಇದಂ ಸಙ್ಘೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ದಾ-ಧಾತುಯಾ ಸಙ್ಘೇನಾತಿ ಕತ್ತಾ, ಇದನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ, ಇಮಸ್ಸ ಕಥಿನಚೀವರಸ್ಸ ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ಕಥಿನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀತಿ। ‘‘ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ಕೇ ಲಭನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇ ಲಭನ್ತೀತಿ ಕೇ ಸಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಸಾಧೇನ್ತೀ’’ತಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೬) ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಜನಾತಿ ಸಙ್ಘೋ ವುತ್ತೋ, ಇಮಿನಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ಕಥಿನನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಸೀಮಟ್ಠಕಭಿಕ್ಖೂ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ಕಥಿನನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ।
ತತ್ರಾಪ್ಯೇವಂ ವಿಚಾರಣಾ ಕಾತಬ್ಬಾ – ಪುಬ್ಬೇದಾಯಕಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತುಪಚ್ಚಯಭಾಜನಕಥಾ ಅತಿವಿತ್ಥಾರಾ ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪಕತೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಕಥಿನಚೀವರಂ ಸಙ್ಘೇನ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಾಧೇನ್ತೀತಿ ಚ ಕಥಿನದುಸ್ಸಸ್ಸ ದಾಯಕಾ ಚತ್ತಾರೋ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ ಏಕೋತಿ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮಂ ಸಾಧೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಇದಞ್ಚ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಚ ಅನುಮೋದನಾನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆನಿಸಂಸಲಾಭಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ಏತೇಹಿ ಪಾಠೇಹಿ ‘‘ಕಥಿನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಸಙ್ಘೇನ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ
ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಕಾತುಂ ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ಸಚೇ ಸೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಪುಗ್ಗಲೋ ದಾಯಕಾನಂ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ಉಪಾಸಕ ದಾನಂ ನಾಮ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದಿನ್ನತೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಹಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪುನ ಸಙ್ಘೇನ ಅತ್ಥಾರಾರಹಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ದತ್ವಾ ತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಯಥಾವಿನಯಂ ಅತ್ಥತೇಯೇವ ಕಥಿನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಾಮಂಯೇವ ಅತ್ಥತೇ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾಪಿತೇಪಿ ತಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರಾರಹಂ। ಯದಿ ಪನ ದಾಯಕೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತತಾಯ ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾಮಿ, ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕವಸೇನೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ತಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತಿ।
ಯದಿ ಏವಂ ಸಮಣೇನೇವ ಸಮಣಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಕಥಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಾರಹಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ? ನೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ‘‘ಕಥಿನಂ ಕೇನ ದಿನ್ನಂ ವಟ್ಟತಿ? ಯೇನ ಕೇನಚಿ ದೇವೇನ ವಾ ಮನುಸ್ಸೇನ ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ದಿನ್ನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪರಮ್ಪರಭೂತೇಹಿ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಞತ್ತಿಲದ್ಧಚೀವರತೋ ಅವಸೇಸಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಏವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಾನೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಗತಅನಉಸಾರೇನೇವ
ಇದಾನಿ ಪನ ದಾಯಕಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಅಭಿನವಭೂತಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮೇವ ಬಹುಲಂ ಹೋತಿ, ಚೀವರಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮೇವ ಬಹುಲಂ। ದಲಿದ್ದಾಪಿ ಸುತ್ತಕನ್ತನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಕಥಿನಕಾಲೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಚ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಮಹದ್ಧನಾ ಚ ಸಾಟಕಸ್ಸ ಕೀಣಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಥೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಥೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ದಾನಕಾಲೇ ಚ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪುತ್ತದಾಸಾದಯೋ ವಾ ಪೇಸೇನ್ತಿ, ಸಾಮಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೀವರಂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ವಾ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಯ್ಹಂ
ಯದಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಯ್ಯೋಜಿತೋಪಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ದಾಯಕೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಪುಗ್ಗಲಗತಾ ಹೋತಿ। ಅಥ ಪನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಯಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ತಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಙ್ಘಿಕವಸೇನ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ। ಯದಿ ಪನ ದಾಯಕೋಪಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದೇತಿ, ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ನ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಂ ಚೀವರಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಹೋತಿ, ನ ಕಥಿನಕಾಲಮತ್ತೇನ ವಾ ಕಥಿನವಚನಮತ್ತೇನ ವಾ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತಿ। ಇದಾನಿ ಪನ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪುಗ್ಗಲಿಕಚೀವರಂಯೇವ ಬಹುಲಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಪವೇಣಿಂ ಅಭಿನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಸಙ್ಘಿಕಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸು
ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾ ಸಙ್ಘಿಕನ್ತಿ ಪನ ವದನ್ತಿ, ಭಾಜನಕಾಲೇ ಪನ ಇಸ್ಸರವತಾಯ ಯಥಾರುಚಿ ವಿಚಾರೇನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮುಖ್ಯಸಙ್ಘಿಕನ್ತಿ
ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕಭೂತಂ ಚೀವರಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾರಹಂ ನ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಿಕಮೇವ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾರಹಂ ಹೋತಿ, ತದೇವ ಚ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಸಙ್ಘೇ ದೇಥ, ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಯೋಜೇತ್ವಾ ದಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಸಯಂ ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಿಕಭೂತಂ ಚೀವರಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾರಹಞ್ಚ
ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯಾಗುಭತ್ತಞ್ಚ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಅಪುಚ್ಛಿತೇ ಪನ ಏವಂ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಖಲಿಮಕ್ಖಿತಸಾಟಕೋತಿ ಅಹತವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸುಟ್ಠು ಧೋವಿತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ಸಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಅತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಧೋವನಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಕರಣೇನ ಹಿ ವಿಚಾರಣಛೇದನಬನ್ಧನಾನಿಪಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಅತ್ಥಾರದಸ್ಸನೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೂಚಿಆದೀನಿ ಚೀವರಕಮ್ಮುಪಕರಣಾನಿ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬಹೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಿಬ್ಬನಸ್ಸ ಉಪಕರಣನಿದಸ್ಸನಂ। ತದಹೇವಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಕರಣಸನ್ನಿಧಿಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ದಾಯಕಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಸಾಟಕಂ ಲದ್ಧದಿವಸೇಯೇವ ಸಙ್ಘೇನ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಾತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಅದೇನ್ತೇ ನಿಚಯಸನ್ನಿಧಿ ಹೋತಿ। ಅತ್ಥಾರಕೇನಪಿ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧದಿವಸೇಯೇವ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತೇ ಕರಣಸನ್ನಿಧಿ ಹೋತಿ।
ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಆನಿಸಂಸವತ್ಥಾನಿ ದೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಸಾಟಕೋಯೇವ ಕಥಿನಸಾಟಕೋ ನಾಮ, ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ಸಾಟಕಾ ಬಹವೋಪಿ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಾಯೇವ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತೇನ ಚ ‘‘ಕಥಿನಾನಿಸಂಸೋ’’ತಿ ವತ್ಥಾನಿಯೇವ ವುತ್ತಾನಿ ನ ಅಗ್ಘೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ಯದಿ ಅಗ್ಘೋ ವುತ್ತೋ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಬಹ್ವಾನಿಸಂಸಾನಿ ಕಥಿನವತ್ಥಾನಿ ದೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಬಹೂನಿ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸವತ್ಥಾನಿ ದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಞಾಯತಿ ‘‘ನ ಅಗ್ಘೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬಹ್ವಾನಿಸಂಸಭಾವೋ ಅಗ್ಘವಸೇನ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಅಥ ಖೋ ವತ್ಥವಸೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ। ಇತರೋತಿ ಅಞ್ಞೋ ದಾಯಕೋ। ತಥಾ ತಥಾ ಓವದಿತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಉಪಾಸಕ ದಾನಂ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ, ಅತ್ಥಾರೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಕಾರತ್ಥಾಯ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ಞತ್ತಿಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಅಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಮಹಪ್ಫಲಮೇವಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಉಪಾಸಕ ಅಯಮ್ಪಿ ದಾಯಕೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ದೇತಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ದೇಸಿ, ಭಗವತಾ ಚ –
‘ಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲವನ್ತೇಸು ದದಾತಿ ದಾನಂ।
ಧಮ್ಮೇನ ಲದ್ಧಂ ಸುಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ।
ಅಭಿಸದ್ದಹಂ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಉಳಾರಂ।
ತಂ ವೇ ದಾನಂ ವಿಪುಲಫಲನ್ತಿ ಬ್ರೂಮೀ’ತಿ॥ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೮೨) –
ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಪ್ಫಲಮೇವಾ’’ತಿ ವಾ ಇತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ।
ಯಸ್ಸ
‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಸಪ್ಪಾಯಂ, ಞತ್ತಿ ಚ ಅನುಸಾವನಂ।
ಕಪ್ಪಬಿನ್ದು ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ಅಧಿಟ್ಠಾನತ್ಥರಾನಿ ಚ।
ನಿಯೋಜನಾನುಮೋದಾ ಚ, ಇಚ್ಚಯಂ ಕಥಿನೇ ವಿಧೀ’’ತಿ॥ –
ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪಠಮಂ ಕಥಿನಚೀವರಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಸಪ್ಪಾಯಪುಚ್ಛನಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಿ, ತದಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭಬ್ಬೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ…ಪೇ॰… ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ಅತ್ಥಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಮಾತಿಕಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಲಿಬೋಧಂ ಜಾನಾತಿ, ಉದ್ಧಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಆನಿಸಂಸಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಞ್ಚ (ಪರಿ॰ ೪೦೯),
‘‘ಅಟ್ಠಧಮ್ಮವಿದೋ
ಪುಬ್ಬಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾಧಿಟ್ಠಾ-ನತ್ಥಾರೋ ಮಾತಿಕಾತಿ ಚ।
ಪಲಿಬೋಧೋ ಚ ಉದ್ಧಾರೋ, ಆನಿಸಂಸಾ ಪನಟ್ಠಿಮೇ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೨೭೦೪, ೨೭೦೬) –
ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪಕರಣೇ ಚ ಆಗತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಅಙ್ಗೇಸು ಅನಾಗತತ್ತಾ ಚ ‘‘ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಸತ್ತಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಧೋವನೇನ ವಿಚಾರಣೇನ ಛೇದನೇನ ಬನ್ಧನೇನ ಸಿಬ್ಬನೇನ ರಜನೇನ ಕಪ್ಪಕರಣೇನಾ’’ತಿ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಞ್ಚ (ಪರಿ॰ ೪೦೮),
‘‘ಧೋವನಞ್ಚ ವಿಚಾರೋ ಚ, ಛೇದನಂ ಬನ್ಧನಮ್ಪಿ ಚ।
ಸಿಬ್ಬನಂ ರಜನಂ ಕಪ್ಪಂ, ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೨೭೦೭) –
ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪಕರಣೇ ಚ ವುತ್ತೇಸು ಸತ್ತಸು ಪುಬ್ಬಕರಣೇಸು ಅನಾಗತತ್ತಾ ಚ।
ನ
ಸಪ್ಪಾಯಪುಚ್ಛನಞ್ಚ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ – ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಭೋನ್ತೋ ಸಙ್ಘಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಾರಹಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮಂ
ಸಚೇ ಬಹೂ ಜಿಣ್ಣಚೀವರಾ, ವುಡ್ಢಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಕಥಿನಚೀವರಸ್ಸ ಸಙ್ಘಿಕತ್ತಾ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಘಿಕಂ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಟಿಬಾಹೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿನಯೇನ (ಚೂಳವ॰ ೩೧೧) ವುತ್ತಂ। ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸು ಬಲವಚೀವರೇಸು ಸನ್ತೇಸುಪಿ ವುಡ್ಢಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ವುಡ್ಢೇಸು…ಪೇ॰… ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕರಣಸನ್ನಿಧಿಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಚೇ ವುಡ್ಢೋ’’ತ್ಯಾದಿ। ನವಕತರೇನಪಿ ಹಿ ಕರಣಸನ್ನಿಧಿಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಕಥಿನೇ ಅತ್ಥತೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಲಾಭೋ ಹೋತೀತಿ। ಅಪಿಚಾತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಘೇನ ಕತ್ತಬ್ಬವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಚನಕ್ಕಮೋ ಪನ ಏವಂ ಕಾತಬ್ಬೋ – ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘೇ ಸೀಮಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇದಂ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇಮಂ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಕಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇಮಂ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದದೇಯ್ಯ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತು’’ನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಞತ್ತಿಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ। ‘‘ಯೋ ಜಿಣ್ಣಚೀವರೋ, ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಕಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಜಿಣ್ಣಚೀವರೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ಸಮೇತಿ। ‘‘ಸೋ ಮಹಾಥೇರೋ ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿಆದಿ ‘‘ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭಬ್ಬೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತು’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಾ (ಪರಿ॰ ೪೦೯) ಸಮೇತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯಸ್ಸ ಪನ ದೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ಇಮಸ್ಸ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಗರುಕತ್ತಾ ನ ಅಪಲೋಕನಮತ್ತೇನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತಿ। ಗರುಕಲಹುಕಾನಂ ಭೇದೋ ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಯಂ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಏವಂ ದಿನ್ನೇ ಪನ ಕಥಿನೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಚೇ ತಂ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ನಿಟ್ಠಿತಪರಿಕಮ್ಮಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ನಾಮ ನ ಕೇವಲಂ ಪಕತಿಸಾಟಕಮೇವ ಕತನ್ತಿ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನೇನ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೂಚಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ। ಪಾಸಕಪಟ್ಟಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸೂಚಿಯಾ ಪಟಿಸಾಮನ’’ನ್ತಿ। ಇದಞ್ಹಿ ಕಥಿನವತ್ತಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಪ್ಪಸತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಸತ್ಥಂ।
ಕತಪರಿಯೋಸಿತಂ ಪನ ಕಥಿನಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ –
‘‘ಧೋವನಞ್ಚ ವಿಚಾರೋ ಚ, ಛೇದನಂ ಬನ್ಧನಮ್ಪಿ ಚ।
ಸಿಬ್ಬನಂ ರಜನಂ ಕಪ್ಪಂ, ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೨೭೦೭) –
ವುತ್ತಾನಿ ಸತ್ತವಿಧಪುಬ್ಬಕರಣಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾಪಿತಂ ಕಥಿನಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ಅತ್ಥಾರಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಕಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಪೋರಾಣಿಕಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ನವಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಅತ್ಥರಣಕಾಲೇ ತಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಙ್ಘಾಟಿಂ ‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಸ ನಯೋ ಇತರೇಸು। ಏತೇನ ಕಥಿನತ್ಥಾರಣಂ ನಾಮ ವಚೀಭೇದಕರಣಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಯವಿಕಾರಕರಣನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥರಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ತಥಾವಚೀಭೇದಕರಣಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ತಿವಿಧೋ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ‘‘ಇಮಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ‘‘ಇಮಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೪೦೮) ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನಾ’’ತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತಿವಿಧಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ‘‘ಇಮಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ‘‘ಇಮಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೪೦೮) ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನಾ’’ತಿ।
ಅಥ ‘‘ದುವಿಧನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾಪರಮ್ಮುಖಾಭೇದೇನ ದುವಿಧ’’ನ್ತಿ।
ಅತ್ಥಾರೋ ಕತಿವಿಧೋ? ಅತ್ಥಾರೋ ಏಕವಿಧೋ। ವಚೀಭೇದಕರಣೇನೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಾರೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಕಾಯವಿಕಾರಕರಣೇನ। ಅಯಮತ್ಥೋ ಯಥಾವುತ್ತ-ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಾ ಚ ‘‘ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥರಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ತಥಾವಚೀಭೇದಕರಣಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿನಯತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾವಚನೇನ ಚ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಥ ವಾ ಅತ್ಥಾರೋ ತಿವಿಧೋ ವತ್ಥುಪ್ಪಭೇದೇನ। ತತ್ಥ ಯದಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪೋರಾಣಿಕಾ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ನವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ಅಥ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪೋರಾಣಕೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬೋ, ನವೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ಅಥ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪೋರಾಣಕೋ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬೋ, ನವೋ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೪೧೩) ‘‘ಸಚೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ’’ತಿಆದಿ।
ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಕಿಂ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ಉದಾಹು ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾತಿ? ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ
ಕಚ್ಚಿ ನು ಭೋ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾಭಣನಸೀಮಾಯಮೇವ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಸೀಮಾಯಾತಿ? ಯದಿ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾಭಣನಬದ್ಧಸೀಮಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಖೇತ್ತಭೂತಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಠಿತಾ, ಏವಂ ಸತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೀಮಮಣ್ಡಲೇ ಅತ್ಥರಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಪುಬ್ಬಕರಣಮೇವ ಚೇ ದಾಯಕೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇತಿ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ದಾತಬ್ಬಂ। ತೇನ ಚ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೀಮಮಣ್ಡಲೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘೋ ಅನುಮೋದಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೮) ಆಗತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೀಮಮಣ್ಡಲೇ’’ಇಚ್ಚೇವ ಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ
ಯಥಿಚ್ಛಸಿ, ತಥಾ ಭವತು, ಅಪಿ ತು ಖಲು ‘‘ಕಮ್ಮವಾಚಾಭಣನಸೀಮಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾಭೂತಾ, ಕಥಿನತ್ಥಾರಸೀಮಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಭೂತಾ’’ತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಭೂತಭಾವೋ ಕಥಂ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಕಥಿನತ್ಥಾರಸೀಮಾಯಂ ತಾವ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಭೂತಭಾವೋ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಏಕಸೀಮಾಯ ಬಹೂ ವಿಹಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಏಕತ್ಥ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ಅತ್ಥಂ ಸಂವಣ್ಣೇತುಂ ‘‘ಏಕಸೀಮಾಯಾತಿ ಏಕಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೬) ಆಗತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಕಮ್ಮವಾಚಾಭಣನಸೀಮಾಯ ಬದ್ಧಸೀಮಾಭೂತಭಾವೋ ಪನ ‘‘ತೇ ಚ ಖೋ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಏಕಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಾ। ಸೀಮಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ‘ಸೀಮಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ’ತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ವಿನಯತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಭಿ॰ ಟೀ॰ ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಆಗತತ್ತಾ ಚ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
ತತ್ಥ ಕತಿವಿಧಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ, ಕತಿವಿಧಾ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾತಿ? ತಿವಿಧಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಸಮಾನಸಂವಾಸಸೀಮಾಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾವಸೇನ। ತಿವಿಧಾ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾ ಗಾಮಸೀಮಾಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾವಸೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಏವಂ ಏಕಾದಸ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ಸೀಮಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಖಣ್ಡಸೀಮಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಸೀಮಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾತಿ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಭೇದೋ। ಅಬದ್ಧಸೀಮಾ ಪನ ಗಾಮಸೀಮಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾತಿ ತಿವಿಧಾ’’ತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಆಗತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಏವಂ ತೀಸು ಬದ್ಧಸೀಮಾಸು
ನನು ಚ ಪನ್ನರಸವಿಧಾ ಸೀಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯; ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಅಕಾಲಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಆಗತಾ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಛಳೇವ ವುತ್ತಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಾಸು ಪನ ಪನ್ನರಸಸು ಸೀಮಾಸು ಉಪಚಾರಸೀಮಾ ಸಙ್ಘಲಾಭವಿಭಜನಾದಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ಲಾಭಸೀಮಾ
ನನು ಚ ಭೋ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಞತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಪುಬ್ಬಕರಣಮೇವ ಚೇ ದಾಯಕೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇತಿ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ದಾತಬ್ಬಂ। ತೇನ ಚ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೀಮಮಣ್ಡಲೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘೋ ಅನುಮೋದಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇನ
ಅಪರೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಬದ್ಧಸೀಮವಿರಹಾಯ ಸುದ್ಧಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಸತಿ ತಸ್ಸಂಯೇವ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಪಿ ವಾಚೇತಬ್ಬಾ, ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಞತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥರಣಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಯಂ ಪನ ನೇಸಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಕಥಿನತ್ಥತಸೀಮಾಯನ್ತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೬) ಕಥಿನತ್ಥಾರಟ್ಠಾನಭೂತಾಯ ಸೀಮಾಯ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸಂಯೇವ ಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೮) ಪುಬ್ಬೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಪಾಠೇ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೀಮಮಣ್ಡಲೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘೋ ಅನುಮೋದಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಭಣನಸೀಮಾಯಮೇವ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಭಾವೋ ಚ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಞತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥರಣಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸಂಯೇವ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ಥಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹಿ ಠಿತಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ಥರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ।
ತತ್ರೇವಂ
ಅಥೇವಂ
ತೇ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬಾ – ಸಚೇಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತಂ ‘‘ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಪಾಠೋ ‘‘ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಚ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥ, ತೇ ಪನ ಪಾಠಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ನ ವುತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಙ್ಖಾತಂ ಮಹಾಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ। ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಹಿ ಮಹಾಸೀಮಾ ಏವ ಪಟಿಯೋಗೀ ಹೋತಿ। ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಕಥಂ
ತತ್ರೇವಂ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ – ‘‘ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ವತ್ಥು ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬದೋಸಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವತ್ಥುತ್ತಾ ಯದಿ ಮಹಾಸೀಮಭೂತೇ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ಕತ್ತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ತಂ ವತ್ಥುಭೂತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಕರೇಯ್ಯುಂ। ಯದಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಕತ್ತುಕಾಮಾ, ತಂ ವತ್ಥುಭೂತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಆನೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಕರೇಯ್ಯುಂ। ಉಭಯಥಾಪಿ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಭಣ್ಡಾಗಾರಸಮ್ಮುತಿ ಪನ ಭಣ್ಡಾಗಾರಸ್ಸ ವಿಹಾರತ್ತಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಆನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ತಂ ಸಮ್ಮುತಿಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ಠತ್ವಾ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ವತ್ಥು ಮಹಾಸೀಮಾಯಂ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ದೋಸೇ ಸತಿ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಸೀಮಭೂತವಿಹಾರಮಜ್ಝೇಯೇವ ಸಾ ಸಮ್ಮುತಿ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಮತಿ, ನ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಅಥಾಪಿ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ವಿಹಾರಸದ್ದೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಭೂತಾ ಮಹಾಸೀಮಾವ ವುತ್ತಾ, ನ ಉಪಚಾರಸೀಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಕಥಂ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ? ಇಮಿನಾಯೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ। ಯದಿ ಹಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾ
ಯದಿ ಏವಂ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಕಥಿನತ್ಥತಭಾವೋ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತೋತಿ? ಕಥಿನತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ನ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ, ಪುಗ್ಗಲಕಮ್ಮಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಖೇತ್ತಭೂತಾಯ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಕಾತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ। ಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾ ಪನ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಭೂತಾ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸುವಿಸೋಧಿತಪರಿಸಾಯ ಬದ್ಧಾಬದ್ಧಸೀಮಾಯಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ನನು ಚ ಭೋ ‘‘ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ ಕೇ ಲಭನ್ತಿ, ಕೇ ನ ಲಭನ್ತಿ? ಗಣನವಸೇನ
ಅಪರೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಭಾಸನ್ತರೇಸು ಞತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾ ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾಯ ಪವಿಸತಿ, ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾ ಚ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಕಾತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾಪಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಕಾತಬ್ಬಾಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಮಹಾವಗ್ಗಪಾಳಿಯಂ
ತತ್ರೇವಂ ವಿಚಾರಣಾ ಕಾತಬ್ಬಾ – ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾಯ ವಿಸುಂ ಅನಾಗತಾಯ ಸತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ವಿಧಿ ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾಯಂ ಪವಿಸತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಥ ಚ ಪನ ಮಹಾವಗ್ಗಪಾಳಿಯಞ್ಚ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾ ವಿಸುಂ ಆಗತಾಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾ ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾಯಂ ನ ಪವಿಸತಿ, ಕೇವಲಂ ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾಯ ಉಪಚಾರಭೂತತ್ತಾ ಪನ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತು’’ನ್ತಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಠಮಂ ನಿಮಿತ್ತಾ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ…ಪೇ॰… ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನೇನ ಸಹ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮವಾಚಾ ದೇಸಿತಾ, ತತ್ಥ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಂ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಯೇವ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಉಪಚಾರಭಾವತೋ ಸಹ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನೇನ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮವಾಚಾ ದೇಸಿತಾ। ಯಥಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮವಿಧಿಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬೋ…ಪೇ॰… ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಗಾಹಾಪನಾದಿನಾ ಸಹ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ, ತತ್ಥ ಉಪಜ್ಝಾಯಗಾಹಾಪನಾದಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮವಾಚಾಯೇವ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಭೂತತ್ತಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಗಾಹಾಪನಾದಿನಾ ಸಹ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮವಾಚಾ ದೇಸಿತಾ, ಏವಮೇತ್ಥ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾ ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ
ಅಥ
ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ಕೇ ಲಭನ್ತಿ, ಕೇ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ? ಗಣನವಸೇನ ತಾವ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಲಭನ್ತಿ, ಉದ್ಧಂ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತತೋ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ಕಥಿನದುಸ್ಸಸ್ಸ ದಾಯಕಾ, ಏಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೀಟೀಕಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಭಿ॰ ಟೀ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಆಗತತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಾಕ್ಯೇ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತಾ ‘‘ಸೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಾರೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಅತ್ಥರಣಕಿರಿಯಾ ನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಚತೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಞತ್ತಿಯಾ ದಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ‘‘ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ಕೇ ಲಭನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಉದ್ಧಂ ಸತಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನದುಸ್ಸದಾನಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಾಠೇ ಞತ್ತಿಯಾ ದಿನ್ನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಅತ್ಥಾರಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ಥರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಟೀಕಾಚರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏವಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೀಟೀಕಾ-ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾಕಾರಕೇಹಿ ಆಚರಿಯೇಹಿ ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ
ತತ್ರೇವಂ ವಿಚಾರಣಾ ಕಾತಬ್ಬಾ – ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂಯೇವ ಅತ್ಥಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಟೀಕಾಚರಿಯಾ ನ ವದೇಯ್ಯುಂ। ವದೇಯ್ಯುಂ ಚೇ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರುದ್ಧೋ ಸಿಯಾ। ಕಥಂ ವಿರುದ್ಧೋತಿ ಚೇ? ‘‘ಛಿನ್ನವಸ್ಸಾ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾ ವಾ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾಪಿ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ತೇ ಛಿನ್ನವಸ್ಸಾದಯೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಯದಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಾರೋ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇಪಿ ಗಣಪೂರಕಭಾವೇನ ಅಪ್ಪವಿಟ್ಠಾ ಸಿಯುಂ। ಅಥ ಚ ಪನ ‘‘ಪುರಿಮಿಕಾಯ
ನನು ಚ ಭೋ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇ ‘‘ಇತರೇ ಗಣಪೂರಕೇ ಕತ್ವಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಚತುವಗ್ಗಸಙ್ಘೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂಯೇವ ‘‘ಅತ್ಥಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ನ, ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧತೋ। ಪುಬ್ಬೇ ಹಿ ಛಿನ್ನವಸ್ಸಾದೀನಂ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ ಅಲಬ್ಭಮಾನಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇಸಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭಮಾನಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರುದ್ಧಂ ಕಥೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬಜ್ಝನ್ತೇನ ಸಮಾನಕಾಲವಿಸೇಸನಂ ಅಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಕಾಲವಿಸೇಸನಮೇವ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಸತಿ ಪುಬ್ಬವಚನೇನಾಪರವಚನಂ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ಯಮುನೋದಕಂ ವಿಯ ಸಂಸನ್ದತಿ, ಪಚ್ಛಾಪಿ ಚ ‘‘ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಸಾವನಂ ವಿಸುಂ ಕಥಿನತ್ಥರಣಂ
ಯದಿ ಏವಂ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೀಟೀಕಾ-ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾಸು ಆಗತಪಾಠಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಕಥಂ ಭಾಸಿತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ। ನನು ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೀಟೀಕಾಯಂ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತಾ ‘‘ಸೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾಯಞ್ಚ ‘‘ಕಥಿನದುಸ್ಸದಾನಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮಂ, ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ…ಪೇ॰… ಇದಂ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಟೀಕಾಸು ನೀತತ್ಥತೋ ಆಗತಪಾಠೇಸು ಸನ್ತೇಸು ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂಯೇವ ಅತ್ಥಾರೋ ನಾಮಾತಿ ಟೀಕಾಚರಿಯಾ ನ ವದೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ಯೇನಾಕಾರೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಟೀಕಾವಚನಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಞ್ಚ ಅವಿರುದ್ಧಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇನಾಕಾರೇನ ಟೀಕಾಪಾಠಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಕಥಂ? ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೀಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಸೋ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಗತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇ ಚೋದಕೇನ ಚೋದೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ತಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ಕಥಿನದುಸ್ಸಸ್ಸ ದಾಯಕಾ, ಏಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಟೀಕಾಚರಿಯೇನ ವುತ್ತೋ, ಕಥಂ ಚೋದೇತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀತಿ? ಭೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯ ‘‘ಸೋ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕಾನಂ ಏವ ಸೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಏಕದ್ವಿತಿಚತುಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ನ ಸಙ್ಘೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರತಿ, ನ ಗಣೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರತಿ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರತೀ’’ತಿ ಆಗತಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝನತೋ ಆಗಮವಿರೋಧೋ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ಕಥಿನದುಸ್ಸಸ್ಸ ದಾಯಕಾ, ಏಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಟೀಕಾಚರಿಯೇನ ವುತ್ತೋ। ತತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಭೋ ಚೋದಕಾಚರಿಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇನ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕಾಲೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅತ್ಥಾರಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ‘‘ಸೋ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ನ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಘೇನ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಕಥಿನದುಸ್ಸದಾನಕಾಲೇ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ಕಥಿನದುಸ್ಸಸ್ಸ ದಾಯಕಾ, ಏಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ದಾಯಕಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥಾರೋ ವಟ್ಟತಿ, ಕಾರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಫಲಸಮ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇ ಆಗಮವಿರೋಧೋ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ।
ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ
‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿಆದಿಕಾ ಪನ ಅತ್ಥಾರಕಿರಿಯಾ ಅಪಲೋಕನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇಸು ಅಪ್ಪವಿಟ್ಠಾ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಯೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಲಾಭಕಾರಣಭೂತಾ ಪುಗ್ಗಲಕಿರಿಯಾವ ಹೋತೀತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಖೇತ್ತಭೂತಾಯ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಕಾತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ವಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಲಭಮಾನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇನ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ವಿಹಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಮೇವ ಕಥಿನತ್ಥರಣಂ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೇಹಿ ಕತಂ, ತಂ ಸುಕತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಮೇವ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಸತಿ ತೇಸಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾ ಸಿಸ್ಸಾನುಸಿಸ್ಸಾ ಧುವವಾಸತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರದಾನಾದಿಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ವಾ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾದಿಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ವಾ ಸೀಮಾಸಮ್ಮನ್ನನಾದಿಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ
ಸಾಸನೇ ಗಾರವಂ ಕತ್ವಾ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸಾನುಲೋಮತೋ।
ಮಯಾ ಕತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ, ಸಮ್ಮಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತು ಸಾಧವೋ॥
ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ಯುತ್ತಂ ಚೇ ಹೋತಿ ಗಣ್ಹನ್ತು।
ನೋ ಚೇ ಯುತ್ತಂ ಮಾ ಗಣ್ಹನ್ತು, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಕಾತಿ॥
ಇತೋ ಪರಾನಿಪಿ ಕಾರಣಸಾಧಕಾನಿ ಆಹರನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ, ತೇಸಂ ಪಟಿವಚನೇನ ಅತಿವಿತ್ಥಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಚತುನ್ನಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಂ ಕತಟ್ಠಾನಭಾವೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಚನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಸಂಸಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬೋತಿ।
‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ಕಿಂ ಏತ್ತಕೇನ ವಚೀಭೇದೇನ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಕಾಯವಿಕಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ? ನ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಏತ್ತಕೇನೇವ ಹಿ ವಚೀಭೇದೇನ ಅತ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ಕಥಿನಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೪೦೮) ‘‘ಅತ್ಥಾರೋ ಏಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ವಚೀಭೇದೇನಾ’’ತಿ।
ಏವಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದಾಪನಅನುಮೋದನೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಚೀಭೇದೇನ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ, ತೇನ ‘‘ಕಥಿನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾರಾ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೪೦೩) ಆಗತತ್ತಾ ಕಥಿನತ್ಥಾರೇನ ಸಹೇವ ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಾ ಆಗತಾ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಂ ಅನುಮೋದಾಪೇತೀತಿ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಾ ಆಗತಾ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪನ ಅನಾಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಆಗಮನತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಂ ಅನುಮೋದಾಪೇತಿ, ಸಙ್ಘೋ
ಏವಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಚೀವರವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಅತ್ಥತೇ ಪನ ಕಥಿನೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಚೇ ಕಥಿನಚೀವರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಭತಂ ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಂ ಅತ್ಥತಚೀವರಮೇವ ಕಥಿನಚೀವರಂ ನಾಮ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಭತಂ ಸಬ್ಬಂ ಚೀವರಂ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಚೀವರಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಅವಸೇಸಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇ ಬಲವವತ್ಥಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ತೇನ ಞಾಯತಿ ‘‘ವತ್ಥಮೇವ ಇಧ ಆನಿಸಂಸೋ ನಾಮ, ನ ಅಗ್ಘೋ, ಕಥಿನಸಾಟಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಭತಾನಂ ಅಞ್ಞಸಾಟಕಾನಂ ಬಹುಲವಸೇನ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ, ನ ಕಥಿನಸಾಟಕಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘವಸೇನಾ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಅನಿಸ್ಸರೋ, ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖುಯೇವ ಇಸ್ಸರೋ। ಕಸ್ಮಾ? ದಾಯಕೇಹಿ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ। ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಇಸ್ಸರೋ, ಕಸ್ಮಾ? ದಾಯಕೇಹಿ ಅವಿಚಾರಿತತ್ತಾ, ಮೂಲಕಥಿನಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನತ್ತಾ। ಅವಸೇಸಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇತಿ ಬಲವವತ್ಥಾನೀತಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಕಥಿನಸಾಟಕಂಯೇವ ಅಹತಂ ವಾ ಅಹತಕಪ್ಪಂ ವಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆನಿಸಂಸಚೀವರಂ ಪನ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ ಪುರಾಣಂ ವಾ ಅಭಿನವಂ ವಾ ದುಬ್ಬಲಂ ವಾ ಬಲವಂ ವಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ದುಬ್ಬಲವತ್ಥೇ ಠಿತಿಕಾಯ ದಿನ್ನೇ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಕಾರಣಯೋಗ್ಗಾನಿ ಬಲವವತ್ಥಾನಿ ದಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಠಿತಿಕಾಯ ದಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಯತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಚೀವರಂ ಲಭಿಂಸು, ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಹೇಟ್ಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ದಾತಬ್ಬಾನಿ। ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಯತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಸ್ಸಂ ಕಥಿನತ್ಥತಸೀಮಾಯಂ ಸನ್ತಿ, ತೇಸು ಜೇಟ್ಠಕಭಿಕ್ಖುತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾತಬ್ಬಾನಿ। ಆಸನಗ್ಗಹಣಂ ಪನ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸನ್ಧಾಯ ಕತಂ। ಏತೇನ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಕಥಿನಾನಿಸಂಸಾನಂ ಸಮಾನಗತಿಕತಂ ದೀಪೇತಿ। ಗರುಭಣ್ಡಂ ನ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಥಿನಸಾಟಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಭತೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಕಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ನ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ, ಸಙ್ಘಿಕವಸೇನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಗರುಭಣ್ಡವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅನನ್ತರಕಥಾಯಂ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ। ಕಥಂ? ಇದಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಚೀವರಂ ಕುಸಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಬಹು ರಾಸಿಕತಂ ಹೋತಿ, ಭಣ್ಡಾಗಾರಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನಾತಿ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೇನ। ಭಾಜೇತುನ್ತಿ ಕಾಲಂ ಘೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭಾಜೇತುಂ…ಪೇ॰… ಏವಂ ಠಪಿತೇಸು ಚೀವರಪಟಿವೀಸೇಸು ಕುಸೋ ಪಾತೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ
ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಾಜೇನ್ತಿ, ತಂ ಅತಿಓಳಾರಿಕಮೇವ। ಅಞ್ಞೇಪಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಚೀವರಾನಂ ಮಹಗ್ಘತಾಯ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘತಾಯ ಸಮಗ್ಘಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ತಥೇವ ಕರೋನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಓಳಾರಿಕಮೇವ। ತತ್ಥ ಹಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಪರಿವತ್ತನೇಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಚಾರಣೇಪಿ ಭಾಗಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ। ಏಕೇ ‘‘ಕಥಿನಂ ನಾಮ ದುಬ್ಬಿಚಾರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ಥರಣಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಪುಗ್ಗಲಿಕವಸೇನೇವ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿಚಾರೇನ್ತಿ, ತಂ ಪನ ಯದಿ ದಾಯಕೇಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನಂ, ಪುಗ್ಗಲೇನ ಚ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪರಿಚ್ಚಜಿತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ। ಯದಿ ಪನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ದಿನ್ನಂ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದಿನ್ನೇಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿತಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಙ್ಘಗಣಾನಂ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಅಯುತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ। ಅಪರೇ ಪನ ಕಥಿನವಸೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇ ವಿಚಾರೇತುಂ ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ‘‘ನ ಮಯಂ ಕಥಿನವಸೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ, ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಭಾವೇನೇವ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿ ವಿಚಾರೇನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಯುತ್ತಂ। ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತಿಯೇವ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇಸಂ ಸೇನಾಸನೇ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ವಸತಿ, ಆಗತಞ್ಚ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದೇಮಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾತುಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ‘ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ದೇಮಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಸಭಾಗೋ ಭಿಕ್ಖು ‘ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸ ಪನೇತಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೧೮; ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೧೯) ವುತ್ತತ್ತಾ।
ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ
ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಗತೇ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಸಚೇ ‘‘ಇದಂ ವತ್ಥು ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪರಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಣತ’’ನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಥ ‘‘ಮಮತ್ಥಾಯ ಪರಿಣತ’’ನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೩೨೯) ‘‘ನವ ಅಧಮ್ಮಿಕದಾನಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಅಥ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ತಸ್ಸೇವ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ಚೇತಿಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಣತಂ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದೇತೀತಿ ‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘ಇಮಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿ।
‘‘ಇಮಿಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಭಾಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಥಂ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ? ‘‘ಅವಸೇಸಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇ ಬಲವವತ್ಥಾನಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಠಿತಿಕಾಯ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸೇ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ನ ಲಭಿಂಸು, ತೇಸಂ ಹೇಟ್ಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕೇಕಂ ಚೀವರಂ ವಾ ಸಾಟಕಂ ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ। ಅಥ ಚೀವರಾನಂ ವಾ ಸಾಟಕಾನಂ ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠೇಸು ಸನ್ತೇಸು ಪುನ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯಭಾಗೋ ದಾತಬ್ಬೋ। ತತೋ ಚೀವರೇಸು ವಾ ಸಾಟಕೇಸು ವಾ ಖೀಣೇಸು ಯೇ ಲಭನ್ತಿ, ತೇಸು ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ
ನನು ಚ ಭೋ ಏಕಚ್ಚಾನಿ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಚೀವರಾನಿ ಮಹಗ್ಘಾನಿ, ಏಕಚ್ಚಾನಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕಥಂ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ದಿನ್ನೇ ಅಗ್ಘಸಮತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಭಣ್ಡಾಗಾರಚೀವರಭಾಜನೇ ಅಗ್ಘಸಮತ್ತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೪೩) ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡಾಗಾರೇ ಚೀವರಂ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಹೋತಿ। ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಭಾಜೇತುಂ…ಪೇ॰… ಅಥ ಖೋ ಚೀವರಭಾಜಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಚೀವರಂ ಭಾಜೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ। ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮಂ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣೇತ್ವಾ ವಗ್ಗಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚೀವರಪಟಿವೀಸಂ ಠಪೇತು’’ನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೩) ‘‘ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾತಿ ‘ಇದಂ ಥೂಲಂ, ಇದಂ ಸಣ್ಹಂ, ಇದಂ ಘನಂ, ಇದಂ ತನುಕಂ, ಇದಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ, ಇದಂ ಅಪರಿಭುತ್ತಂ, ಇದಂ ದೀಘತೋ ಏತ್ತಕಂ, ಪುಥುಲತೋ ಏತ್ತಕ’ನ್ತಿ ಏವಂ ವತ್ಥಾನಿ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ। ತುಲಯಿತ್ವಾತಿ ‘ಇದಂ ಏತ್ತಕಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಇದಂ ಏತ್ತಕ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಗ್ಘಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ। ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಚೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕೇಕಮೇವ ದಸದಸಅಗ್ಘನಕಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ। ನೋ ಚೇ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಯಂ ನವ ವಾ ಅಟ್ಠ ವಾ ಅಗ್ಘತಿ, ತಂ ಅಞ್ಞೇನ ಏಕಅಗ್ಘನಕೇನ ಚ ದ್ವಿಅಗ್ಘನಕೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏತೇನ ಉಪಾಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣೇತ್ವಾ ವಗ್ಗಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಸಚೇ ಏಕೇಕಸ್ಸ ದೀಯಮಾನೇ ದಿವಸೋ ನ ಪಹೋತಿ, ದಸ ದಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣೇತ್ವಾ ದಸ ದಸ ಚೀವರಪಟಿವೀಸೇ ಏಕವಗ್ಗಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಚೀವರಪಟಿವೀಸಂ ಠಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಠಪಿತೇಸು ಚೀವರಪಟಿವೀಸೇಸು ಕುಸೋ ಪಾತೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ಞಾಯತಿ ‘‘ಭಣ್ಡಾಗಾರಚೀವರಭಾಜನೇ ಅಗ್ಘಸಮತ್ತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಕುಸಪಾತೋ ಚ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಚೀವರಭಾಜನೇ ಅಗ್ಘಸಮತ್ತಂ ನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಕುಸಪಾತೋ ಚ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ‘‘ಏವಂ ಅತ್ಥತೇ ಪನ ಕಥಿನೇ ಸಚೇ ಕಥಿನಚೀವರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಭತಂ ಆನಿಸಂಸಂ ದಾಯಕಾ ‘ಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಥಿನಂ ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸೇವ ದೇಮಾ’ತಿ ದೇನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಅನಿಸ್ಸರೋ। ಅಥ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾವ ದತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಇಸ್ಸರೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಚೇ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಸೇಸಚೀವರಾನಿಪಿ ದುಬ್ಬಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಙ್ಘೇನ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ವತ್ಥಾನಿ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಪನ ಏಕಾಯೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಅವಸೇಸಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇ ಬಲವವತ್ಥಾನಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಠಿತಿಕಾಯ ದಾತಬ್ಬಾನಿ। ಠಿತಿಕಾಯ ಅಭಾವೇ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾತಬ್ಬಾನಿ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಗ್ಘಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕುಸಪಾತೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಾ। ತೇನ ಞಾಯತಿ ‘‘ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಚೀವರಾನಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಠಿತಿಕಾಯ ವಾ ವುಡ್ಢತರತೋ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ನೇವ ಅಗ್ಘಸಮತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನ ಕುಸೋ ಪಾತೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
ಇದಾನಿ ಪನ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಭಾವೇನ ಅದಿನ್ನತ್ತಾ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಠಿತಿಕಾಯ ಅಕತತ್ತಾ ಚ ಕಥಿನತ್ಥತಚೀವರತೋ ಚ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಅವಸೇಸಚೀವರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನವತ್ಥತೋ ಚ ಅವಸೇಸಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇ ಬಲವವತ್ಥಾನಿ ವುಡ್ಢತರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏಕಂ ವತ್ಥಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ತೇಸು ಪನ ವರಂ ವರಂ ವುಡ್ಢಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ ‘‘ಆಗನ್ತುಕೋ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಚೀವರೇ ಗಾಹಿತೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತೋ ಆಗನ್ತುಕೋ ಭಿಕ್ಖು। ಪತ್ತಟ್ಠಾನೇತಿ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಟ್ಠಾನೇ। ಪಠಮವಸ್ಸೂಪಗತಾತಿ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ಆಗಮನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪಗತಾ। ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ ದಾಯಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಆಗತಾಗತಸಾಟಕ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ, ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಞ್ಚ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೩೧೮) ‘‘ಪಠಮಭಾಗಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಚೇ ಪಠಮಗಾಹಿತವತ್ಥುತೋ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತೀತಿ ಲಿಖಿತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಚ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಏವಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಟೀಕಾಸು ಚ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕದಾನೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಭತಂ ಮಹಗ್ಘವತ್ಥಂ ಮಹಾಥೇರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಅನಿಚ್ಛಿತಂಯೇವ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಾತಬ್ಬಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ವರಂ ವರಂ ವುಡ್ಢಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
‘‘ಸಚೇ
ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾದೀಹಿ, ನೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ।
ಕಥಿನೇ ಚೀವರೇ ಮಯ್ಹಂ, ಚಿನ್ತಯನ್ತು ವಿಚಕ್ಖಣಾ॥
ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ, ಯುತ್ತಂ ಚೇ ಧಾರಯನ್ತು ತಂ।
ಅಯುತ್ತಞ್ಚೇ ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ, ಪರಿಯೇಸನ್ತು ಕಾರಣನ್ತಿ॥
‘‘ಯೋ ಚ ತತ್ಥ ಚೀವರುಪ್ಪಾದೋ, ಸೋ ನೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚೀವರಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಕಭಾವಸ್ಸ ಭಗವತಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚೀವರತೋ ಅಞ್ಞಾನಿ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಾನಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಆಗತಾಗತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಹೋನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ‘‘ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘‘ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಉಪಡ್ಢಪಟಿವೀಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೇ ಸಾಮಣೇರಾ ಅತ್ತಿಸ್ಸರಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ
ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಸಾಮಣೇರಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಾ, ಯೇನ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭೇಯ್ಯುನ್ತಿ? ಆಮ ಉಪಗತಾತಿ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ‘‘ಅಥ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಗತಾ, ಏಕೋ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಸಾಮಣೇರೋ, ಸೋ ಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಗಣಪೂರಕೋ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಲಭತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ವಚನತೋ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಞ್ಚ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೬) ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಠಮಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರೇತುಮ್ಪಿ ಲಭತಿ, ವಸ್ಸಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಲಭತೀತಿ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ। ಸಾಮಣೇರಾ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋತಿ।
ತತ್ರುಪ್ಪಾದೇಸು ಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇಸು ಯದಿ ಆರಾಮಿಕಾ ತಣ್ಡುಲಾದೀಹಿ ವತ್ಥಾನಿ ಚೇತಾಪೇನ್ತಿ, ವತ್ಥೇಹಿಪಿ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಚೇತಾಪೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ವಿಭಜನಕಾಲೇ ವಿಜ್ಜಮಾನವತ್ಥುವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩೦೬) ‘‘ತತ್ರುಪ್ಪಾದೇನ ತಣ್ಡುಲಾದಿನಾ ವತ್ಥೂಸು ಚೇತಾಪಿತೇಸು ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಮೇವ ತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ವತ್ಥೇಹಿ ಪನ ತಣ್ಡುಲಾದೀಸು ಚೇತಾಪಿತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಾನಿ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಏಕಸೀಮಾಯಂ ಬಹೂ ವಿಹಾರಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕತರಸೀಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ? ಉಪಚಾರಸೀಮಾ। ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂಯೇವ ಹಿ ಸಙ್ಘಲಾಭವಿಭಜನಾದಿಕಂ ಸಿಜ್ಝತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಕಥಿನತ್ಥತಸೀಮಾಯನ್ತಿ
ಏವಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘೇ ರುಚಿತಾಯ ಮಾತಿಕಾಪಲಿಬೋಧಉಬ್ಭಾರೇ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಅನ್ತೇ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಟ್ಠವಿಧಾ ಮಾತಿಕಾ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ, ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕಾ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕಾ, ನಾಸನನ್ತಿಕಾ, ಸವನನ್ತಿಕಾ, ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕಾ, ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕಾ, ಸಹುಬ್ಭಾರಾತಿ। ತತ್ಥ ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖು ಕತಪರಿಯೋಸಿತಂ ಚೀವರಂ ಆದಾಯ ‘‘ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮತಿ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೇನೇವ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಭವತಿ, ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಾನಿ ಅಲಭನೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಪಕ್ಕಮನಮೇವಸ್ಸ ಅನ್ತಭೂತತ್ತಾ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಭೂತಂ ಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ, ತಸ್ಸ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಹಾರೇ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಪುರಾಣವಿಹಾರಂ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಸೋ ಬಹಿಸೀಮಾಯಮೇವ ತಂ ಚೀವರಂ ಕಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಚೀವರನಿಟ್ಠಾನಮೇವಸ್ಸ ಅನ್ತೋತಿ ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕೋ ನಾಮ।
ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಅಕತಚೀವರಮಾದಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ನೇವ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪೋರಾಣವಿಹಾರಞ್ಚ ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮೇವಸ್ಸ ಅನ್ತೋತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕೋ ನಾಮ।
ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ನಾಸನನ್ತಿಕೋ ನಾಮ।
ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಕತಚೀವರಮಾದಾಯ ‘‘ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ ಸವನನ್ತಿಕೋ ನಾಮ।
ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಕಾರಣಾ ಪಕ್ಕಮತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹಿಸೀಮಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಇಧ ಬಹಿಸೀಮಾಯಮೇವ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಂ ಪಯಿರುಪಾಸಾಮಿ, ನ ವಿಹಾರಂ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಸೋ ತತ್ಥೇವ ತಂ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಂ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಚೀವರಾಸಾ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತೇನೇವ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಭವತಿ। ಅಯಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಸಹಿತತ್ತಾ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕೋ ನಾಮ।
ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಕತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ‘‘ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಸೋ ಬಹಿಸೀಮಗತೋ ತಂ ಚೀವರಂ ಕಾರೇತಿ, ಸೋ ಕತಚೀವರೋ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಮೇವ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ತಸ್ಸ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಭವತಿ। ಅಯಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಚೀವರಕಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತಿಮದಿವಸಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸೀಮಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೋ ನಾಮ।
ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖು ಚೀವರಂ ಆದಾಯ ‘‘ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಸೋ ಕತಚೀವರೋ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಸಹುಬ್ಭಾರೋ ನಾಮ। ಅಯಂ ಅಟ್ಠವಿಧೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಅಟ್ಠ ಮಾತಿಕಾ ನಾಮ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕಪಾಳಿಯಂ (ಮಹಾವ॰ ೩೧೦) ‘‘ಅಟ್ಠಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಿಕಾ ಕಥಿನಸ್ಸ ಉಬ್ಭಾರಾಯ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕಾ ನಾಸನನ್ತಿಕಾ ಸವನನ್ತಿಕಾ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕಾ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕಾ ಸಹುಬ್ಭಾರಾತಿ। ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಕತಚೀವರಮಾದಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ ‘ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸ’ನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ’’ತಿಆದಿ, ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪಕರಣೇ ಚ –
‘‘ಪಕ್ಕಮನಞ್ಚ
ಸವನಮಾಸಾ ಚ ಸೀಮಾ ಚ, ಸಹುಬ್ಭಾರೋತಿ ಅಟ್ಠಿಮಾ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೨೭೦೯)।
ಪಲಿಬೋಧೋ ದುವಿಧೋ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ, ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ‘‘ಪುನ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ನಾಮ। ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ಅಕತಂ ವಾ ಹೋತಿ ಅಪರಿಯೋಸಿತಂ ವಾ, ‘‘ಅಞ್ಞತೋ ಚೀವರಂ ಲಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಸಾ ವಾ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನಾ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ನಾಮ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೨೫) ‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಕಥಿನಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಾ? ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಚ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಚ। ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಸತಿ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ, ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ ‘ಪಚ್ಚೇಸ್ಸ’ನ್ತಿ, ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಹೋತಿ। ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ಅಕತಂ
ಉಬ್ಭಾರೋ ದುವಿಧೋ ಅಟ್ಠಮಾತಿಕಾಉಬ್ಭಾರಅನ್ತರುಬ್ಭಾರವಸೇನ। ತತ್ಥ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಾ ಸತ್ತ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಾ ಚ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಥಿನತ್ಥತವಿಹಾರೇ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಂ ಪತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಹ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಸಹುಬ್ಭಾರಸಙ್ಖಾತೋ ಏಕೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಾ ಅಟ್ಠಮಾತಿಕಾಯ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅಟ್ಠಮಾತಿಕಾಉಬ್ಭಾರೋ ನಾಮ। ಬಹಿಸೀಮಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಹಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಅಟ್ಠಮಾತಿಕಾಯ ಅಪ್ಪವಿಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಕತತ್ತಾ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೋ ನಾಮ।
ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಸಹುಬ್ಭಾರಾ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯೇವ ಕತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕೋ ತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋತಿ? ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೋ ಬಹಿಸೀಮಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಮೇವ ಠಿತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತೋ। ಸಹುಬ್ಭಾರೋ ಬಹಿಸೀಮಂ ಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಂ ಪತ್ವಾ ತೇಹಿ ಅನ್ತೋಸೀಮಟ್ಠೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಹ ಕತೋತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ। ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾದಯೋ ಸತ್ತ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಾ ನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ
‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನಂ ವಾ, ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರತೋಪಿ ವಾ।
ಉಬ್ಭಾರಾಪಿ ದುವೇ ವುತ್ತಾ, ಕಥಿನಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನಾ’’ತಿ॥
ತಟ್ಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನನ್ತಿ ಬಹಿಸೀಮಗತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಾ। ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾದಯೋ ಸತ್ತ ಮಾತಿಕಾ ಬಹಿಸೀಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಂ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರತೋಪಿ ವಾತಿ ಬಹಿಸೀಮಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಕಮ್ಮೇನ ಉಬ್ಭತಕಥಿನಾನಂ ವಸೇನ ಲಬ್ಭನತೋ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೋತಿ ಮಹೇಸಿನಾ ಕಥಿನಸ್ಸ ಉಬ್ಭಾರಾ ದುವೇ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಬಹಿಸೀಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಉಬ್ಭಾರೋ, ಬಹಿಸೀಮಂ ಅಗತಾನಂ ವಸೇನ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೋತಿ ಏಕೋಯೇವ ಉಬ್ಭಾರೋ ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರವಸೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕಥಿನಂ ಉಬ್ಭತನ್ತಿ? ಮಹಾದಾನಂ ದಾತುಕಾಮೇಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಆಗತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ದಾತುಕಾಮೇಹಿ ಯಾಚಿತತ್ತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಂ (ಪಾಚಿ॰ ೯೨೫) ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೇನ ಉಪಾಸಕೇನ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಹಾರೋ ಕಾರಾಪಿತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಮಹೇ ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ ಹೋತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಉಪಾಸಕೋ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಂ ಯಾಚೀ’’ತಿಆದಿ। ಕಥಂ ಪನ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ? ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಕಥಿನಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ಏಸಾ ಞತ್ತಿ। ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಸಙ್ಘೋ ಕಥಿನಂ ಉದ್ಧರತಿ। ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ ಕಥಿನಸ್ಸ ಉದ್ಧಾರೋ, ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ। ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ। ಉಬ್ಭತಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕಥಿನಂ, ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ, ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಥಿನಂ ಉದ್ಧರಿತುಂ, ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಥಿನಂ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ। ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಸಙ್ಘೋ ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ – ಸುಣಾತು ಮೇ…ಪೇ॰… ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ।
ಏತೇನ
ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಂ ಯಾಚನ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ದಾತಬ್ಬೋ, ಉದಾಹು ಏಕಚ್ಚಾನನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ – ಯದಿ ತಾವ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಾತಬ್ಬೋ, ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಕಮ್ಮೇನ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸವಿಗಮನತೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಲಾಭನ್ತರಾಯೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಥ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಮುಖೋಲೋಕನಂ ವಿಯ ಸಿಯಾತಿ? ಯದಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರಮೂಲಕಲಾಭತೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಮೂಲಕಲಾಭೋ ಮಹನ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ಯಾಚನ್ತಾನಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ದಾತಬ್ಬೋ। ಯದಿ ಅಪ್ಪಕೋ, ನ ದಾತಬ್ಬೋ। ಯದಿ ಸಮೋ, ಕುಲಪ್ಪಸಾದತ್ಥಾಯ ದಾತಬ್ಬೋತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೯೨೭) ‘‘ಕೀದಿಸೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ದಾತಬ್ಬೋ, ಕೀದಿಸೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ? ಯಸ್ಸ
ಆನಿಸಂಸಕಥಾಯಂ ಪಞ್ಚಾತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಅನಾಮನ್ತಚಾರಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಕಿರಿಯಾ। ಕಪ್ಪಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಕಪ್ಪಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಕಾರಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಾಮನ್ತಚಾರೋತಿ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಚರಣಂ। ಯೋ ಹಿ ದಾಯಕೇಹಿ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಭತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ತಂ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಸಬ್ಬೇನ ವಾ ವಿನಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಅಕತ್ವಾ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಂ, ಏವಂ ಕರೋತೋಪಿ ದುತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತತ್ಥ ಚ ದುತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಗತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಸು ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೨)।
ಗಣಭೋಜನನ್ತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತತ್ಥ ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಗತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಸು ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೨)। ಕಥಿನತ್ಥತಸೀಮಾಯಾತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಮತಕಚೀವರನ್ತಿ ಮತಸ್ಸ ಚೀವರಂ। ತತ್ರುಪ್ಪಾದೇನಾತಿ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇನ ಆರಾಮುಯ್ಯಾನಖೇತ್ತವತ್ಥುಆದಿನಾ। ಯಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರಮೇವ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಭೇಸಜ್ಜಾದಿಕಂ ಆಗತಾಗತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏವಂ
ಕರೇಯ್ಯ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ, ಉಬ್ಭಾರಞ್ಚಾಪಿ ಸಾಧುಕನ್ತಿ॥
ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ
ಕಥಿನತ್ಥಾರವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ
ಏಕೂನತಿಂಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।