೩೩. ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೨೪೯. ಏವಂ ಗರುಕಾಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಮಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕರೀಯತೇ ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ, ಅಪಲೋಕನಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕಮ್ಮಂ। ಇತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅ-ಕಾರೋ ವುದ್ಧಿಅತ್ಥೋ, ನ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಮ್ಮಂ। ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಅಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮಂ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ವಿಯ, ಫಲಾಫಲಂ ವಿಯ ಚ। ತತ್ಥ ಚ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಞತ್ತಿಕಮ್ಮದ್ವಯಂ। ಅಕಮ್ಮನ್ತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಞತ್ತಿಚತಉತ್ಥಕಮ್ಮದ್ವಯಂ। ಅಥ ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಚತೂಸುಪಿ ಏತೇಸು ಲಹುಕಕಮ್ಮಂ। ಅಕಮ್ಮನ್ತಿ ಗರುಕಕಮ್ಮಂ। ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಪನಾತಿ ಪಕ್ಖನ್ತರತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ
ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದನಿದಸ್ಸನಂ। ತೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮಾನಿ ನಾಮ ಚತ್ತಾರಿ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಇತೋ ಊನಾಧಿಕಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ। ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮನ್ತಿಆದೀನಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಮ್ಮಾನಂ ಉದ್ದೇಸಕಥನಂ। ತತ್ಥ ಅಪಲೋಕೀಯತೇ ಆಯಾಚೀಯತೇ ಅಪಲೋಕನಂ, ಅಪಪುಬ್ಬಲೋಕಧಾತು ಆಯಾಚನತ್ಥೇ, ಯುಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥವಾಚಕೋ। ಅಪಲೋಕನವಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ, ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾನುಮತಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ। ಞಾಪನಾ ಞತ್ತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಜಾನಾಪನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಞತ್ತಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ, ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ಅಕತ್ವಾ ಸುದ್ಧಞತ್ತಿಯಾಯೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಪೂರಣೀ ದುತಿಯಾ, ಞತ್ತಿ ದುತಿಯಾ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಂ, ಞತ್ತಿದುತಿಯಞ್ಚ ತಂ ಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ, ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ। ಚತುನ್ನಂ ಪೂರಣೀ ಚತುತ್ಥೀ, ಞತ್ತಿ ಚತುತ್ಥೀ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಂ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಞ್ಚ ತಂ ಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಂ, ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ತೀಹಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ। ತೇನ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ।
ಏವಂ ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೪೮೨ ಆದಯೋ) ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ ಆಗತನಯೇನೇವ ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪತ್ತಿಕಾರಣಾನಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ವಿಪಜ್ಜನ್ತಿ? ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ವಿಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ವತ್ಥುತೋತಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತವತ್ಥುತೋ। ಞತ್ತಿತೋ ಅನುಸ್ಸಾವನತೋತಿ ದ್ವೇಪಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಮೇವ। ಸೀಮತೋತಿ ಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಭೂತಬದ್ಧಸೀಮತೋ। ಪರಿಸತೋತಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಛನ್ದಾರಹಭೂತಕಾರಕಸಙ್ಘತೋ। ತಾನಿಯೇವ ಹಿ ಪಞ್ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪತ್ತಿಕಾರಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ।
ತತೋ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಕರೋತಿ, ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮ’’ನ್ತ್ಯಾದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಕರಣೀಯಂ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಕರಣೀಯನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಅತಥಾಕರಣೇನ, ಸತಿವಿನಯೋ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೋ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಿಯಸಕಮ್ಮಂ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಸಾರಣೀಯಕಮ್ಮಂ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ ಪರಿವಾಸೋ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾ ಮಾನತ್ತಂ ಅಬ್ಭಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ। ಞತ್ತಿತೋ ಪಞ್ಚ, ಅನುಸ್ಸಾವನತೋ ಪಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನಿ ದಸ ಕಾರಣಾನಿ ಅನ್ತೋಕಮ್ಮವಾಚಾಯಮೇವ ಲಭನ್ತಿ, ಸೀಮತೋ ಏಕಾದಸ ಕಾರಣಾನಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ಲಭನ್ತಿ, ಪರಿಸತೋ ದ್ವಾದಸ ಕಾರಣಾನಿ ಚತುವಗ್ಗಪಞ್ಚವಗ್ಗದಸವಗ್ಗವೀಸತಿವಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು ಸಙ್ಘೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಪತ್ತಛನ್ದಾರಹಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಘಾನಂ ವಸೇನ ಲಭನ್ತೀತಿ।
ಏವಂ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಕಾರಣಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಚತುವಗ್ಗಸಙ್ಘಾದೀಸು ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಸೇಸನಾಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತುವಗ್ಗಕರಣೇ ಕಮ್ಮೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
೨೫೦. ತತೋ ಪರಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಠಾನಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕತಿ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಮ್ಪಿ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
೨೫೧. ತತೋ ‘‘ಅಯಂ ತಾವ ಪಾಳಿನಯೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತಸ್ಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಯಂ ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಕತಮಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಂ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಙ್ಖಾತಮಹಾಸೀಮಟ್ಠಕಂ ಸಙ್ಘಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ। ನ ಹಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಸಙ್ಘೇ ಸೋಧೇತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಪನ ವಿತ್ಥಾರತ್ತಾ ಬಹೂನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಸಮಗ್ಗಭಾವತ್ಥಂ ಸೋಧೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ಸೀಮಾಯಂ ಚತುವಗ್ಗಾದಿಗಣಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅನಾಗತಾನಂ ಪಕತತ್ತಭಿಕ್ಖೂನಂ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಚತುವಗ್ಗಕರಣೇ ಕಮ್ಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ, ಅವಸೇಸಾ ಪಕತತ್ತಾ ಛನ್ದಾರಹಾ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೪೯೭)। ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾತಿ ಛನ್ದಸ್ಸ ಆಹರಿತತ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಆಗತಾಪಿ ಅನಾಗತಾಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಗ್ಗಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ। ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಅಭಣಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ತತ್ಥ ‘‘ತತ್ರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏವಂ ಹೋತು, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞವಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪನ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ, ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತೋ ಪರಾನಿ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನೇವ। ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯದಿ ಏವಂ ಅಕ್ಖರಪರಿಹೀನಾದೀಸು ಸನ್ತೇಸು ಕಮ್ಮಕೋಪೋ ಸಿಯಾತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಅಕ್ಖರಪರಿಹೀನನ್ತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿಆದೀಸು ಸು-ಕಾರ ಣಾ-ಕಾರ ತು-ಕಾರಾದೀನಂ ಭಸ್ಸನಂ। ಪದಪರಿಹೀನನ್ತಿ ಸುಣಾತೂತಿಆದೀನಂ ವಿಭತ್ಯನ್ತಪದಾನಂ ಭಸ್ಸನಂ। ದುರುತ್ತಪದಂ ಪನ ಉಪರಿ ವಕ್ಖತಿ।
ಇದಾನಿ ಪುನಪ್ಪುನವಚನೇ ಪಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಅಕುಪ್ಪಕಮ್ಮೇ ದಳ್ಹಿಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ಕುಪ್ಪಕಮ್ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ। ಅಕುಪ್ಪಕಮ್ಮೇತಿ ಅಕುಪ್ಪೇ ಠಾನಾರಹೇ ಪುರೇಕತಕಮ್ಮೇ। ದಳ್ಹಿಕಮ್ಮಂ ಹೋತೀತಿ ಥಿರತರಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ ಏಕಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಭಾರೇ ದುತಿಯತತಿಯಾದಿರಜ್ಜೂಹಿ ಬನ್ಧನಂ ವಿಯ। ಕುಪ್ಪಕಮ್ಮೇತಿ ಅಕ್ಖರಪರಿಹೀನಾದಿವಸೇನ ಕುಪ್ಪೇ ಅಟ್ಠಾನಾರಹೇ ಪುರೇಕತಕಮ್ಮೇ। ಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುತ್ತೇ ಸತಿ ತೇಸಂ ಅಕ್ಖರಪರಿಹೀನಾದೀನಂ ಸೋಧಿತತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಅಕುಪ್ಪಕಮ್ಮೇ ಕುಪ್ಪಕಮ್ಮೇತಿ ವಾ ಭಾವೇನಭಾವಲಕ್ಖಣತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ಪುರೇತರಂ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಅಕುಪ್ಪಕಮ್ಮೇ ಸತಿ ಪಚ್ಛಾ ಇದಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ ದಳ್ಹಿಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ಪುರೇಕತಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಕುಪ್ಪಕಮ್ಮೇ ಸತಿ ಇದಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ ಅಕುಪ್ಪಂ ಠಾನಾರಹಂ ಪರಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ। ಇಮಂ ಪಾಠಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಚರಿಯವರಾ ಏಕಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಿ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಲಜ್ಜೀಪೇಸಲಬಹುಸ್ಸುತಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಭೂತಾನಂ ಅತ್ತನೋ
ಕಥಂ ಯುತ್ತಿತೋ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ? ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ಅಭಿಸಿತ್ತಮ್ಪಿ ರಾಜಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನಾಭಿಸಿಞ್ಚನೇ ಆದೀನವಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಭಿಸೇಕಾನುಭಾವೇನ ರಾಜಿದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತತಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಆನಿಸಂಸಮೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಯಥಾ ಚ ಸಾಸನೇ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಪಟಿಮಂ ವಾ ನಿಟ್ಠಿತಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ಭಗವತೋ ವಚನೇಹಿ ಅಭಿಸೇಕಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತಾಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಕರಣೇ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅತಿರೇಕತರಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾಮಹಾನುಭಾವತಾದಿಆನಿಸಂಸಮೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ, ಏವಮೇವ ಕತಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುನದೇವ ಕಮ್ಮವಾಚಾಭಣನೇ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಆದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಅಙ್ಗೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗೇ ಅಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಸತಿ ಕಮ್ಮಕೋಪಸಮ್ಭವತೋ ಇದಾನಿ ಕತಕಮ್ಮೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಅಙ್ಗೇ ಸತಿ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಭವಞ್ಚ ಪುಬ್ಬೇವ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಭವೇಪಿ ದಳ್ಹಿಕಮ್ಮಥಿರತರಸಮ್ಭವಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಕರೋನ್ತಿ। ಕಥಂ ಆಗಮತೋ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ? ಯಥಾವುತ್ತಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಪಾಠವಿನಯಸಙ್ಗಹಪಾಠೇಸು ದುರುತ್ತಪದಸ್ಸ ಸೋಧನತ್ಥಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತಬ್ಬಭಾವಸ್ಸ ಉಪಲಕ್ಖಣನಯೇನ ವಚನತೋ। ಸೇಸಞತ್ತಿದೋಸಅನುಸ್ಸಾವನದೋಸಾನಞ್ಚ ವತ್ಥುವಿಪತ್ತಿಸೀಮವಿಪತ್ತಿಪರಿಸವಿಪತ್ತಿದೋಸಾನಞ್ಚ ಸೋಧನಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ತೇನೇವ ಚ ಕಾರಣೇನ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಠೋ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತೋ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ
ಕೇಚಿ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಇಮಂ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಾಠಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಠಮಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೇ ದುರುತ್ತಸೋಧನತ್ಥಂ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಚಿರಕಾಲೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತದೇತಂ ವಚನಂ ನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತಂ, ನ ಟೀಕಾದೀಸು ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ, ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಪಿಚ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಚನತೋಪಿ ಅಪರಭಾಗೇ ವಚನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಣನೇ ಞತ್ತಿದೋಸಅನುಸ್ಸಾವನದೋಸಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮಭಣನೇ ಸುಟ್ಠು ಭಣನ್ತೋ ಸೋಧೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ನ ವತ್ಥುವಿಪತ್ತಿಸೀಮವಿಪತ್ತಿಪರಿಸವಿಪತ್ತಿದೋಸಾನಿ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಖಣೇ ತಮೇವ ವತ್ಥು, ಸಾ ಏವ ಸೀಮಾ, ಸಾ ಏವ ಪರಿಸಾ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಪುನಪ್ಪುನವಚನೇನ ಸೋಧೇತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಅಪರಭಾಗೇ ಕರೋನ್ತೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಭಾವೇನ ವತ್ಥುವಿಪತ್ತಿಭೂತೇಪಿ ಇದಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸತ್ತಾ ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಸೀಮಸಙ್ಕರಾದಿಭಾವೇನ ಸೀಮವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಭವೇಪಿ ಇದಾನಿ ತದಭಾವತ್ಥಾಯ ಸುಟ್ಠು ಸೋಧಿತತ್ತಾ ಸೀಮಸಮ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ
ಯದಿ ಏವಂ ಉಪಸಮ್ಪದಸಿಕ್ಖಾಯ ದಹರೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ? ನ ಭವೇಯ್ಯ। ಕಸ್ಮಾ? ಪೋರಾಣಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಾಯ ಏವ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪುರೇಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜನಭಾವೇನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಞ್ಞೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ದಸವಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ಅಞ್ಞಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ತಂ ಚೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಗಣೋ ಪೂರತಿ, ಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಸೋಪಿ ಚ ಯಾವ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಾವಸ್ಸ ನೇವ ಸಗ್ಗನ್ತರಾಯೋ, ನ ಮೋಕ್ಖನ್ತರಾಯೋ। ಞತ್ವಾ ಪನ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೦೬) ಆಗತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಏವಂ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನತ್ತಾ ಕಮ್ಮಕೋಪತೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜನೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭೂತಭಾವಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೀಮವಿಪನ್ನಪಅಸವಿಪನ್ನಞತ್ತಿವಿಪನ್ನಅನುಸ್ಸಾವನವಿಪನ್ನಭೂತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಕೋಪತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಭೂತಂ ಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಿ ಅಪರಭಾಗೇ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇಪಿ ಪಞ್ಚ ವಿಪತ್ತಿದೋಸಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮವಾಚಾಕರಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸೋಪಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಕಾಲೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಅಪರಕಮ್ಮಕಾಲೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಪೋರಾಣಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ನವಸಿಕ್ಖಮೇವ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ನವಸಿಕ್ಖಾವಸೇನ ದಹರಾವ ಭವನ್ತಿ, ಏವಂ
ಯದಿ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿಯೇವ, ಏವಂ ಸತಿ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ। ಪಚ್ಛಿಮಸಿಕ್ಖಾಯ ಠಿತೋಪಿ ದಹರಭಾವಂ ಪತ್ತತ್ತಾ ಅಯುತ್ತರೂಪೋ। ಯದಿ ಪನ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಚ್ಛಿಮಕಮ್ಮಂ, ಏವಂ ಸತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಠಿತಪೋರಾಣಸಿಕ್ಖಾಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ ಪತಿತಾ। ಪಚ್ಛಿಮಸಿಕ್ಖಾಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಯೋಗತೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಯ ಚ ಪತಿತತ್ತಾ ಪಚ್ಛಿಮಸಿಕ್ಖಾಯ ಚ ಅಲದ್ಧತ್ತಾ ಉಭತೋ ಭಟ್ಠತ್ತಾ ಅಯುತ್ತೋವ ಹೋತಿ। ಪೋರಾಣಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ನವಸಿಕ್ಖಾಗಹಣೇ ಪನ ಸತಿ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಕಮ್ಮಂ ಅಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೋನ್ತಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಯೇವ, ಪುರಿಮಂ ಅಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಸಮ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ
ಇಮಂ ಪನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ವಾದಂ ಅಮನಸಿಕರೋನ್ತಾ ಅಞ್ಞೇ ಆಚರಿಯಾ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಅನಿಚ್ಛಿತಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಕಥಂ? ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಪ್ಪತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುನ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಮಞ್ಞನ್ತೀ’’ತಿ। ತೇ ಥೇರಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಭಣನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು। ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಥೇರಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಯಥಾ ನಾಮ ಅಸನಿ ಏಕವಾರಮೇವ ಪತನ್ತೀ ಸತ್ತೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವತೋ ಆಣಾಭೂತಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾ
ಅಪರೇ ಪನ ಥೇರಾ ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮವಾಚಾಭಣನಕಾಲೇಯೇವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಅಪರಭಾಗೇ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ। ಅಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯಮೇವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇ, ಅಥ ಚ ಪನಿಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಭೂತಾಯ ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ, ತಂ ನೀತತ್ಥಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ
ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಕರಣೀಯಾದೀಸುಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪಟಿಂಞ್ಞಾಯ ಕರಣೀಯಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಯ ಕರಣೀಯಂ ಅಪ್ಪಟಿಪುಚ್ಛಾ ಕರೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಚೋದೇತ್ವಾ ಅಸಾರೇತ್ವಾ ಕರೋತಿ। ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕರಣೀಯಂ ಅಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕರೋತೀತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಯಥಾದಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಿಲಪನ್ತಸ್ಸ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಕರೋತಿ। ಸತಿವಿನಯಾರಹಸ್ಸಾತಿ ದಬ್ಬಮಲ್ಲಪುತ್ತತ್ಥೇರಸದಿಸಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ। ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಗಗ್ಗಭಿಕ್ಖುಸದಿಸಸ್ಸ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ। ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಉಪವಾಳಭಿಕ್ಖುಸದಿಸಸ್ಸ ಉಸ್ಸನ್ನಪಾಪಸ್ಸ। ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಪಣ್ಡಕಲೋಹಿತಕಭಿಕ್ಖುಸದಿಸಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಸ್ಸ। ನಿಯಸಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಸೇಯ್ಯಸಕಭಿಕ್ಖುಸದಿಸಸ್ಸ ಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ। ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಭಿಕ್ಖುಸದಿಸಸ್ಸ ಕುಲದೂಸಕಸ್ಸ। ಪಟಿಸಾರಣೀಯಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಸುಧಮ್ಮಭಿಕ್ಖುಸಅಸಸ್ಸ ಉಪಾಸಕೇ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ದೂಸೇನ್ತಸ್ಸ। ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಛನ್ನಭಿಕ್ಖುಸದಿಸಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಂ ಅದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅರಿಟ್ಠಭಿಕ್ಖುಸದಿಸಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ। ಪರಿವಾಸಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ। ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಮಾನತ್ತಾರಹನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಕಂ। ಅಬ್ಭಾನಾರಹನ್ತಿ ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ। ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ।
ಅನುಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋತಿ। ಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ನಾಮ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ಅವಸೇಸೇಸು ಏಕಾದಸಸು ಮಾಸೇಸು ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಮಗ್ಗಿದಿವಸೋ ಚ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಚಾತುದ್ದಸಪನ್ನರಸಾ ಚ, ಏತಂ ತಿಪ್ಪಕಾರಮ್ಪಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ। ಯತ್ರ ಹಿ ಪತ್ತಚೀವರಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ ಕಾರಣೇನ ವಿವದನ್ತಾ ಉಪೋಸಥಂ ವಾ ಪವಾರಣಂ ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕರಣೇ ವಿನಿಚ್ಛಿತೇ ‘‘ಸಮಗ್ಗಾ ಜಾತಮ್ಹಾ’’ತಿ ಅನ್ತರಾ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಅನುಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥೋ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ಅಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರೇತೀತಿ ಅಪ್ಪವಾರಣದಿವಸೇ ಪವಾರೇತಿ। ಪವಾರಣದಿವಸೋ ನಾಮ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಮಗ್ಗಿದಿವಸೋ ಚ ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಠಪಿತದಿವಸೋ ಚ ದ್ವೇ ಚ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯೋ, ಏತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಪವಾರಣದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಪವಾರೇನ್ತೋ ಅಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರೇತಿ ನಾಮ। ಇಧಾಪಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ವಿವಾದಸ್ಸ ವೂಪಸಮೇ ಸಾಮಗ್ಗೀಪವಾರಣಂ ಕಾತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ। ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಅಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಣಾ ಕತಾ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೩)।
‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸಮ್ಮುತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕೇನ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಕತೇ ಅಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೇಪಿ ನ ಕುಪ್ಪತಿ ನಿಯಮಾಭಾವತೋ। ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಕತೇ ಪನ ದೋಸಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಕತಂ ಸುಕತಂ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ। ದೂತೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಪನ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾನಾನತ್ತಸಮ್ಭವತೋ। ಪತ್ತನಿಕ್ಕುಜ್ಜನಾದಯೋ ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ಅಪನೀತಮತ್ತೇಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾತಿಆದೀಸು ಯಾವತಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ, ತೇ ಆಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ। ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಯೇನ ವಿನಯೇನ ಯೇನ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನ ಸಙ್ಘೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುಖತಾ ವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾ। ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ಭೂತಂ ವತ್ಥು। ವಿನಯೋತಿ ಚೋದನಾ ಚೇವ ಸಾರಣಾ ಚ। ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ನಾಮ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ ಚೇವ ಅನುಸ್ಸಾವನಸಮ್ಪದಾ ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ। ಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಪವಾರಣಮಾಸತ್ತಾ ‘ಠಪೇತ್ವಾ ಕತ್ತಿಕಮಾಸ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಠಪಿತದಿವಸೋ ಚಾತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚಾತುದ್ದಸಿಂ ಪನ್ನರಸಿಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದ್ವೇ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯೋತಿ ಪಠಮಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸೂಪಗತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೩.೪೮೩) ಆಗತಂ।
‘‘ಠಪಿತಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾನಂ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಕತಾಯ ಸಾಮಗ್ಗೀಪವಾರಣಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘ಠಪೇತ್ವಾ ಕತ್ತಿಕಮಾಸ’ನ್ತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತೇಸಂ ನಾನಾಸೀಮಾಸು ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ವಿಸುಂ ಪವಾರಿತಾನಂ ಕತ್ತಿಕಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಾಮಗ್ಗೀ ಹೋತಿ, ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥೋ ಏವ ತೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನ ಪವಾರಣಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸೇ ಕತಪವಾರಣಾನಂ ಪುನ ಪವಾರಣಾಯ ಅವಿಹಿತತ್ತಾ। ಸಾಮಗ್ಗೀದಿವಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಾಮಗ್ಗೀಕರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇ ಪನ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಪನ್ನರಸಿಯಂ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಕರೋತಿ, ತದಾ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ನ ಹೋತಿ, ಚಾತುದ್ದಸೀಪನ್ನರಸೀಉಪೋಸಥೋವ ಹೋತಿ। ಉಪರಿ ಪವಾರಣಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಠಪಿತದಿವಸೋ ಚಾತಿ ಭಣ್ಡನಕಾರಕೇಹಿ ಉಪದ್ದುತಾ ವಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಪವಾರಣಸಙ್ಗಹಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೀದಿವಸೋ ಚ। ದ್ವೇ ಚ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯೋತಿ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯೋ। ಏತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧನ್ತಿ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿದ್ವಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಮಗ್ಗೀಪವಾರಣಂ ಚಾತುದ್ದಸೀಪವಾರಣಞ್ಚ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ, ಇದಞ್ಚ ಪಕತಿಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯೇ ಪನ ಸತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀನಂ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಚಾತುದ್ದಸಿಯೋ, ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸಿಯಾ ಅನನ್ತರಾ ಪನ್ನರಸೀಪೀತಿ ಇಮೇಪಿ ತಯೋ ದಿವಸಾ ಪವಾರಣಾದಿವಸಾ ಏವಾತಿ ಇಮಂ ಸತ್ತವಿಧಮ್ಪಿ ಪವಾರಣಾದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಪವಾರೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೨.೪೮೩) ಆಗತಂ।
ಏವಂ ವತ್ಥುವಿಪತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಞತ್ತಿವಿಪತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅನುಸ್ಸಾವನವಿಪತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಞತ್ತಿತೋ ವಿಪತ್ತಿಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಮಞತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಯಂ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪಠಮಂ ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸಾ ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಾನನ್ತರಮೇವ ಸಕಲಂ ಞತ್ತಿಂ ವತ್ವಾ, ಪರಿಯೋಸಾನೇ ‘‘ಏಸಾ ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೨೫೨. ಚತುತ್ಥಅನುಸ್ಸಾವನವಿಪತ್ತಿಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ‘‘ಯ್ವಾಯನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಪ್ಪಭೇದೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋತಿ ಏತ್ಥ ದಸಧಾ ದಸವಿಧೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಪಭೇದೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಕೇನಾಯಂ ಪಭೇದೋತಿ ಆಹ ‘ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ’ತಿ। ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಅಕ್ಖರಾನಂ ಜನಿಕಾ ಬುದ್ಧಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿ, ತಾಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ, ಅಕ್ಖರಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತಭೇದೇನೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಂ ವಾ ಸಂಯೋಗಪರಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಗರುಕನ್ತಿ ಯೋಜನಾ’’ತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ ವುತ್ತಂ।
ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೩.೪೮೫) ಪನ ‘‘ಠಾನಕರಣಾನಿ ಸಿಥಿಲಾನಿ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರೇತಬ್ಬಮಕ್ಖರಂ ಸಿಥಿಲಂ, ತಾನಿಯೇವ ಧನಿತಾನಿ ಅಸಿಥಿಲಾನಿ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರೇತಬ್ಬಮಕ್ಖರಂ ಧನಿತಂ। ದ್ವಿಮತ್ತಕಾಲಂ ದೀಘಂ, ಏಕಮತ್ತಕಾಲಂ ರಸ್ಸಂ। ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋತಿ ಏವಂ ಸಿಥಿಲಾದಿವಸೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಅಕ್ಖರುಪ್ಪಾದಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ದಸಪ್ಪಕಾರೇನ ಅಸಂಯೋಗಪರೋ ‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಥೇರಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ನ ಖಮತೀ’ತಿ ಏತ್ಥ ತ-ಕಾರ ನ-ಕಾರಸಹಿತಾರೋ ಅಸಂಯೋಗಪರೋ। ಕರಣಾನೀತಿ ಕಣ್ಠಾದೀನಿ’’ ಇತಿ ಏತ್ತಕಂ ವುತ್ತಂ।
ಪುನ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೨.೪೮೫) ‘‘ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮತೋತಿಆದೀಸು ಸರಾನನ್ತರಿತಾನಿ ಸ-ಕಾರ ಮ-ಕಾರಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ‘ಸಂಯೋಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಯೋ ಸಂಯೋಗೋ ಪರೋ ಯಸ್ಸ ಅ-ಕಾರಾದಿನೋ, ಸೋ ಸಂಯೋಗಪರೋ ನಾಮ। ರಸ್ಸನ್ತಿ ಅ-ಕಾರಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನರಹಿತಂ ಪದಂ। ಅಸಂಯೋಗಪರನ್ತಿ ‘ಯಸ್ಸ ನ ಖಮತೀ’ತಿಆದೀಸು ಸ-ಕಾರ ನ-ಕಾರಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಸಹಿತಂ ಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತ-ಕಾರಸ್ಸ ಥ-ಕಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ‘ಸುಣಾತು ಮೇ’ತಿಆದಿಂ ಅವತ್ವಾ ವಗ್ಗನ್ತರೇ ಸಿಥಿಲಮೇವ ಕತ್ವಾ ‘ಸುಣಾಟು ಮೇ’ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತೋಪಿ ದುರುತ್ತಂ ಕರೋತಿಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುರೂಪಂ ಆದೇಸಂ। ಯಞ್ಹಿ ‘ಸಚ್ಚಿಕತ್ಥಪರಮತ್ಥೇನಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮಟ್ಠೇನಾ’ತಿ ಚ ‘ಅತ್ಥಕಥಾ’ತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘ಅಟ್ಠಕಥಾ’ತಿ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುಚ್ಚತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ದಿಟ್ಠಪಯೋಗಂ ತದನುರೂಪಞ್ಚ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನಾಹ ‘ಅನುಕ್ಕಮಾಗತಂ ಪವೇಣಿಂ ಅವಿನಾಸೇನ್ತೇನಾ’ತಿಆದಿ। ‘ದೀಘೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ರಸ್ಸ’ನ್ತಿಆದೀಸು ‘ಭಿಕ್ಖೂನ’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘ಭಿಕ್ಖುನ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಬಹೂಸೂ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘ಬಹುಸೂ’ತಿ ವಾ ‘ನಕ್ಖಮತೀ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘ನ ಖಮತೀ’ತಿ ವಾ ‘ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಖೋ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಅನುರೂಪಟ್ಠಾನೇಸು ಏವ ದೀಘರಸ್ಸಾದಿರಸ್ಸದೀಘಾದಿವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಪನ ‘ನಾಗೋ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘ನಗೋ’ತಿ ವಾ ‘ಸಙ್ಘೋ’ತಿ
೨೫೩. ಸೀಮವಿಪತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಸೀಮಕಥಾಯಂ ಸಬ್ಬೇನ ಕಥಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ಪರಿಸವಿಪತ್ತಿಕಥಾಯ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೇತಿ ಚತುವಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕತ್ತಬ್ಬೇ। ಅನಿಸ್ಸಾರಿತಾತಿ ಉಪೋಸಥಟ್ಠಪನಾದಿನಾ ವಾ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕಭಾವೇನ ವಾ ನ ಬಹಿಕತಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ‘‘ಅಪಕತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸ್ಸ ವಾ ಯಸ್ಸ ವಾ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾ ಠಪಿತಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೨೫) ವುತ್ತತ್ತಾ ಠಪಿತಉಪೋಸಥಪವಾರಣೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಪಕತತ್ತೋ ಏವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅನಾಪನ್ನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಪರಿವಾಸಾದಿಕಮ್ಮೇಸು ಪನ ಗರುಕಟ್ಠಾಪಿ ಅಪಕತತ್ತಾ ಏವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅವಸೇಸಾ…ಪೇ॰… ಛನ್ದಾರಹಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಪನ ಛನ್ದಾರಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಚತುವಗ್ಗಾದಿತೋ ಅಧಿಕಾ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾವ ಛನ್ದಾರಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇನೇವ ಛನ್ದೋ ವಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ವಾ ದಾತಬ್ಬಾ।
ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೩.೪೮೮) ಪನ ‘‘ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅನಾಪನ್ನಾ ಚ ಪಕತತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘ಪಕತತ್ತಾ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾ’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಅನಿಸ್ಸಾರಿತಾತಿ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅನಾಪನ್ನಾ। ನ ತೇಸಂ ಛನ್ದೋ ವಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ವಾ ಏತೀತಿ ತೀಸು ದ್ವೀಸು ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಏಕಸ್ಸ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಆಹಟಾಪಿ ಅನಾಹಟಾವ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಆಗತೋ। ಏವಂ ಪಾಳಿಯಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ವಿಪತ್ತಿ ಚ ಆಗತಾ, ಟೀಕಾಚರಿಯೇಹಿ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾ, ತಸ್ಮಾ
‘‘ಬುದ್ಧೇನ
ಯೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೇಹಿ ತಥೇವ ಞಾತೋ।
ಸೋ ಯೇಹಿ ತೇಸಂ ಮತಿಮಚ್ಚಜನ್ತಾ।
ಯಸ್ಮಾ ಪುರೇ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಅಕಂಸು॥
‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ।
ತಂ ವಜ್ಜಯಿತ್ವಾನ ಪಮಾದಲೇಖಂ।
ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಗಾರವಾನಂ।
ಯಸ್ಮಾ ಪಮಾಣಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾನ’’ನ್ತಿ॥
ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ ಅಪಲೋಕನಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಏಕಾದಸವಿಪತ್ತಿಸೀಮವಿಮುತ್ತಂ ಬದ್ಧಸೀಮಭೂತಂಯೇವ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಏಕಾದಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸೀಮತೋ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೪೮೬) ವಚನತೋ ನ ಅಬದ್ಧಉಪಚಾರಸೀಮಭೂತಂ। ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಏಕಾದಸವಿಪತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೨) ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸ್ಸಾಪಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಮೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ। ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಸೋಧನಞ್ಚ ಛನ್ದಾರಹಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿ, ಅನ್ತೋಸೀಮಂ ಪವಿಟ್ಠಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಸಙ್ಘಲಾಭೋ ದಾತಬ್ಬೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಭೂತಂ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾಕಮ್ಮಂ ಅಬದ್ಧಸೀಮವಿಹಾರೇಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ವಾದೋಪಿ ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಭೂತಂ ಕಥಿನದಾನಕಮ್ಮಂ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಮೇವ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ವಾದೋಪಿ ಪಾಳಿವಿರೋಧೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಿರೋಧೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯಮೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಕಥಾವಣ್ಣನಾಯಞ್ಚ
ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಲೇಖಕಾರೇಹಿ ಪರಿಚಯವಸೇನ ಸಬ್ಬಗನ್ಥಾನಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ಲಿಖಿತಂ ಮಹಾನಮಕ್ಕಾರಪಾಠಂ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಚ ಆರಮ್ಭಕಾಲೇ ಮಹತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಭಣನ್ತಿ, ಸೋ ಪನ ಪಾಠೋ ನೇವ ಸರಣಗಮನಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ನಾಪಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪುಬ್ಬಕರಣಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಣಿತೇಪಿ ನ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ವಾ ಹಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ನ ಭಣಿತೇ ವಡ್ಢಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಕರಣಾಚರಿಯಾ ಸರಣಗಮನಾರಮ್ಭೇಪಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾರಮ್ಭೇಪಿ ತಸ್ಸ ಮಹಾನಮಕ್ಕಾರಪಾಠಸ್ಸ
‘‘ಏಕಮತ್ತೋ ಭವೇ ರಸ್ಸೋ, ದ್ವಿಮತ್ತೋ ದೀಘಮುಚ್ಚತೇ।
ತಿಮತ್ತೋ ತು ಪ್ಲುತೋ ಞೇಯ್ಯೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚಡ್ಢಮತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ॥ –
ಸದ್ದಪ್ಪಕರಣಾಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ-ಕಾರಾದೀಸು ರಸ್ಸಭೂತೇ ಅಸರೇ ಏಕಮತ್ತಂ, ನ-ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಅಡ್ಢಮತ್ತಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ
‘‘ದೂರತೋ ಅವ್ಹಾನೇ ಗೀತೇ, ತಥೇವ ರೋದನೇಪಿ ಚ।
ಪ್ಲುತಾ ತಿಮತ್ತಿಕಾ ವುತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇತೇ ನೇತ್ಥ ಗಯ್ಹರೇ’’ತಿ॥ –
ಕಿತ್ತಕೇನ ಪನ ಕಾಲೇನ ಏಕಮತ್ತಾ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ? ಅಕ್ಖಿನಿಮಿಸಉಮ್ಮಿಸಮತ್ತಕಾಲೇನಾತಿ ಆಚರಿಯಾ। ಏಕೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಫೋಟನಕಾಲಪ್ಪಮಾಣೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿತ್ಥೇರೇನ –
‘‘ಪಮಾಣಂ ಏಕಮತ್ತಸ್ಸ, ನಿಮಿಸುಮ್ಮಿಸತೋಬ್ರವುಂ।
ಅಙ್ಗುಲಿಫೋಟಕಾಲಸ್ಸ, ಪಮಾಣೇನಾಪಿ ಅಬ್ರವು’’ನ್ತಿ॥
ಏವಂ
ಇದಾನಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾನಮಕ್ಕಾರಭಣನೇ ಬಲವಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಭಣನ್ತಾ ರಸ್ಸಟ್ಠಾನೇಸು ದ್ವಿತಿಮತ್ತಾಕಾಲಂ ದೀಘಟ್ಠಾನೇಸು ಚತುಪಞ್ಚಮತ್ತಾಕಾಲಂ ಸರಂ ಪಠಪೇತ್ವಾ ಭಣನ್ತಿ, ತದಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ। ಅಪರೇ ಪಠಮವಾರೇ ಭಣಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಪದಂ ಪತ್ವಾಪಿ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ನಮೋ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಭಣಿತ್ವಾ ಸ-ಕಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ದುತಿಯವಾರೇ ‘‘ಭಗವತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಭಣಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ। ತತಿಯವಾರೇ ಪನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ। ಏವಂ ಭಣನ್ತಞ್ಚ ಬಹೂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಪನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನೇವ
ತತ್ರಾಯಮೇಕೇಏವಂ ವದನ್ತಿ – ಯಥಾ ನಾಮ ಜವೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಠಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾಪಿ ಸಹಸಾ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏಕಪಾದಮತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಆದಿತೋ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಬಲವಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪತ್ತೇಪಿ ಠಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ‘‘ನಮೋ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ದ್ವಿಪದಮತ್ತಂ ಭಣಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ದುತಿಯತತಿಯವಾರೇಸು ಕಸ್ಮಾ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ? ತದಾ ಪನ ದುತಿಯವಾರೇ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತತ್ತಾ ಲದ್ಧಸ್ಸಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ। ಏವಂ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಘಾತಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ। ನ ಹಿ ‘‘ಮಹಾನಮಕ್ಕಾರಂ ಭಣನ್ತೇನ ಪಠಮವಾರೇ ಬಲವಉಸ್ಸಾಹೇನ ಭಣಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ವಾ ಠಪಿತೋ ಅತ್ಥಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯಥಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತೇನ ಯತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಸುಣನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸವನಪ್ಪಮಾಣೇನ ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ಅತ್ತನೋ ಸರಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೋ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಭಣನ್ತೇನಪಿ ಸೀಮಮಣ್ಡಲೇ ನಿಸಿನ್ನಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸವನಪ್ಪಮಾಣೇನ ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಸರಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಣಿತಬ್ಬಾತಿ।
ಅಪರೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಮೋ-ಕಾರಾದೀಸು ಓ-ಕಾರನ್ತಪದೇಸು ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪದಾನಂ ಅತಿರೇಕೇನ ಸರೇನ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ
ಬಹೂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಸಿಥಿಲಂ ಧನಿತಞ್ಚ ದೀಘರಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿನಯೇ ಕಥಿತವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ‘‘ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಸು ವಗ್ಗೇಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಸದ್ದಸತ್ಥೇಸು ಕತವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತಾ ಪಿಟಕತ್ತಯಕೋವಿದಾನಂ ವಿನಯಧರಬಹುಸ್ಸುತತ್ಥೇರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಲದ್ಧೋಪದೇಸಾ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಚನಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಹೇಯ್ಯೋಪಾದೇಯ್ಯಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪರದೇಸತೋ ಆಗತಾನಂ ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ಸರಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಅನೋಸರೇನ ಭಣಮಾನಾನಂ ಸರಂ ಸುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಥೇರವರಾನಂ ಮತಿಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಯಥಾದಿಟ್ಠಂ ಯಥಾಸುತಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಹಸಿತಬ್ಬಂ ಅಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ದೀಪೇನ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಬ್ಯಗ್ಘಿಯಾ ಸದ್ದಸದಿಸಂ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಕುಣಿಯಾ ಸದ್ದಸದಿಸಂ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಮ್ಬುಲಕಸಟಪಾತಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ದಕ್ಖಿಣತೋ ನಮನ್ತಾ ಭಣನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಾಮತೋ ನಮನ್ತಾ ಭಣನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಲಾಸಂ ಕುರುಮಾನಾ ಭಣನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತದೇವ ಸದ್ದಹನ್ತಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಉಮಙ್ಗಲೇಣಾದೀಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಮೇವ ವಚನಂ ಅನುಸಿಕ್ಖನ್ತಾ ತದನುರೂಪಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಭಣನ್ತಾ ‘‘ಅಹಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಕುಸಲೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬಾಲಜನೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಾನಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಭಣನ್ತಿ, ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಆಣಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿ, ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಅಥಾಪರೇಪಿ
‘‘ಚ-ಕಾರನ್ತಂ
ಞ-ಕಾರನ್ತಂ ಲ-ಕಾರನ್ತಂ, ನ-ಕಾರನ್ತಸಮಂ ವದೇ’’ತಿ॥ –
ಇಮಂ ಸಿಲೋಕಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಸರಣಗಮನೇಪಿ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಠಂ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ। ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿಪಾಠಂ ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಠನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಯುತ್ತಿತೋಪಿ ಆಗಮತೋಪಿ ಕಾರಣಂ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಂ।
ತತ್ರಾಯಂ ಯುತ್ತಿಚಿನ್ತಾ – ‘‘ಚ-ಕಾರನ್ತಂ ಸ-ಕಾರನ್ತಂ, ತ-ಕಾರನ್ತಸಮಂ ವದೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಕಾರೋ ತಾಲುಜೋ, ತ-ಕಾರೋ ದನ್ತಜೋ, ಏವಮೇತೇ ಅಕ್ಖರಾ ಠಾನತೋಪಿ ಅಸಮಾನಾ। ಚ-ಕಾರೋ ಜಿವ್ಹಾಮಜ್ಝಕರಣೋ, ತ-ಕಾರೋ ಜಿವ್ಹಗ್ಗಕರಣೋ, ಏವಂ ಕರಣತೋಪಿ ಅಸಮಾನಾ। ಚ-ಕಾರೋ ದುತಿಯವಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ತ-ಕಾರೋ ಚತುತ್ಥವಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಏವಂ ವಗ್ಗತೋಪಿ ಅಸಮಾನಾ। ಸಂಯೋಗಕ್ಖರವಸೇನ ನ ಪುಬ್ಬಕ್ಖರಾ ಸುತಿಂ ಲಭನ್ತಾ ಸರವಿಸೇಸಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತೇನೇವ ಚ-ಕಾರೇನ ಸದ್ದಸತ್ಥಕಾರಾಚರಿಯಾ ‘‘ಸಂಯೋಗೇ ಪರೇ ರಸ್ಸತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಸಂಯೋಗಪುಬ್ಬಾ ಏ-ಕಾರೋ-ಕಾರಾ ರಸ್ಸಾಇವ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಥಂ ಅಸಮಾನಟ್ಠಾನಿಕೇನ ಅಸಮಾನಕರಣೇನ ಅಸಮಾನವಗ್ಗೇನ ಸಂಯೋಗಕ್ಖರೇನ ಲದ್ಧಸುತಿಕಾ ಅಕ್ಖರಾ ತತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸಮಾನಟ್ಠಾನಿಕೇನ ಅಸಮಾನಕರಣೇನ ಅಸಮಾನವಗ್ಗೇನ
ಯದಿ ಚ ಚ-ಕಾರನ್ತಕ್ಖರೋ ತ-ಕಾರನ್ತಕ್ಖರೇನ ಸಮಾನಸುತಿಕೋ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಕಿಂ ಚ-ಕಾರನ್ತಕ್ಖರಲೇಖನೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತ-ಕಾರನ್ತಮೇವ ಲಿಖೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಪನ ಅಲಿಖಿತ್ವಾ ಪಯೋಗಾನುರೂಪಂ ಪಠಮಕ್ಖರಸ್ಸ ಸದಿಸದ್ವೇಭಾವಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಕಚ್ಚೋ ಕಚ್ಚಾಯನೋ’’ತಿ, ಅಸದಿಸದ್ವೇಭಾವಟ್ಠಾನೇ ‘‘ವಚ್ಛೋ ವಚ್ಛಾಯನೋ’’ತಿ ತತಿಯಕ್ಖರಸ್ಸ ಸದಿಸದ್ವೇಭಾವಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಮಜ್ಜಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜ’’ನ್ತಿ, ಅಸದಿಸದ್ವೇಭಾವಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾ
ಆಗಮಚಿನ್ತಾ ಪನ ಏವಂ ಕಾತಬ್ಬಾ –
‘‘ಚ-ಕಾರನ್ತಂ ಸ-ಕಾರನ್ತಂ, ತ-ಕಾರನ್ತಸಮಂ ವದೇ।
ಞ-ಕಾರನ್ತಂ ಲ-ಕಾರನ್ತಂ, ನ-ಕಾರನ್ತಸಮಂ ವದೇ’’ತಿ॥ –
ಅಯಂ ಸಿಲೋಕೋ ಕುತೋ ಪಭವೋ, ಕತ್ಥ ಆಗತೋ, ಕೇನ ಕಾರಿತೋತಿ? ತತ್ಥ ಕುತೋ ಪಭವೋತಿ ಭಗವನ್ತಸ್ಮಾ ವಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ವಾ ಪಭವೋ। ಕತ್ಥ ಆಗತೋತಿ ವಿನಯೇ ವಾ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಾ ಟೀಕಾದೀಸು ವಾ ಆಗತೋ। ಕೇನ ಕಾರಿತೋತಿ ನೇತ್ತಿನಿರುತ್ತಿಪೇಟಕೋಪದೇಸಕಚ್ಚಾಯನಪ್ಪಕರಣಕಾರಕೇನ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರೇನ ವಾ ಮುಖಮತ್ತದೀಪನಿಕಾರಕೇನ ವಜಿರಬುದ್ಧಾಚರಿಯೇನ ವಾ ಪದರೂಪಸಿದ್ಧಿಕಾರಕೇನ ಬುದ್ಧಪಿಯಾಚರಿಯೇನ ವಾ ಸದ್ದನೀತಿಪ್ಪಕರಣಕಾರಕೇನ ಅಗ್ಗವಂಸಾಚರಿಯೇನ ವಾ ತದಞ್ಞಸತ್ಥಕಾರಕೇಹಿ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ ವಾ ಕಾರಿತೋತಿ ಏವಂ ಆಗಮಚಿನ್ತಾಯಂ ಸತಿ ಅಯಂ ಸಿಲೋಕೋ ಭಗವನ್ತಸ್ಮಾ ಪಭವೋ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ವಾತಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ‘‘ವಿನಯೇ ವಾ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಾ ಟೀಕಾಸು ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಹಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ಕಚ್ಚಾಯನಾಚರಿಯಾದೀಹಿ ಸದ್ದಸತ್ಥಕಾರಕೇಹಿ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಕತೋತಿಪಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಇದಂ ವಚನಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।
ಏವಂ ಪನ ಮಯಂ ಚಿನ್ತಯಿಮ್ಹಾ – ರಾಮಞ್ಞದೇಸೇ ಕಿರ ಸಕಭಾಸಾಯಂ ಚ-ಕಾರನ್ತ ಞ-ಕಾರನ್ತಾ ನ ಸನ್ತಿ
ಜಿನಸಾಸನಮಾರಬ್ಭ, ಕಥಾಯಂ ಕಥಿತಾ ಮಯಾ।
ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ಚಿನ್ತಯನ್ತು, ಪಣ್ಡಿತಾ ಜಿನಸಾವಕಾ॥
ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ, ಯುತ್ತಞ್ಚೇ ಧಾರಯನ್ತು ತಂ।
ಅಯುತ್ತಞ್ಚೇ ಪಜಹನ್ತು, ಮಾನದೋಸವಿವಜ್ಜಿತಾತಿ॥
೨೫೪. ಏವಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಠಾನಪ್ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅನುತ್ತಾನಪದತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ। ‘‘ಏತರಹಿ ಸಚೇಪಿ ಸಾಮಣೇರೋ’’ತಿಆದೀಸು ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅವಣ್ಣಭಾಸನಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾದಿಂ ಕಪ್ಪಿಯಾದಿಭಾವೇನ ದೀಪನಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ಪವಿಸತಿ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ತಂ ಲದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ಬುದ್ಧವಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಪರೀತತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೋ, ಸೋ ಏವ ‘‘ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಾನಂ ಅಞ್ಞತರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ। ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಗಾಹಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾಯ ಕಾರಣತ್ತೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧ ಚ ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾಯ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ಕಾಯಸಮ್ಭೋಗಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ಸೋರತೋತಿ ಸುಭೇ ರತೋ, ಸುಟ್ಠು ಓರತೋತಿ ವಾ ಸೋರತೋ। ನಿವಾತವುತ್ತೀತಿ ನೀಚವುತ್ತಿ।
ತಸ್ಸಾಪಿ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಮುಖರಾದಿಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾಪಿ ದೇಸಿತಾಯಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಖುಂಸನಾದಿತೋ ಅನೋರಮನ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋವ। ಓರಮನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ನ ದಾತಬ್ಬೋ। ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಸ್ಸ ದಾನನ್ತಿ ಖರದಣ್ಡಸ್ಸ ಉಕ್ಕಟ್ಠದಣ್ಡಸ್ಸ ದಾನಂ। ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮೇ ಹಿ ಕತೇ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಪ್ಪದಾನಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನತ್ಥಿ, ದಿನ್ನಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸದ್ಧಿಂ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾದಿಕತೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ನೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ನ-ಕಾರೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ। ತಞ್ಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಓಲೋಕನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಂ ವಿವಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ ನಿಮ್ಮದನಕರಣತ್ಥಮೇವ ತಸ್ಸ ದಣ್ಡಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ। ತೇನೇವ ಛನ್ನತ್ಥೇರೋಪಿ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕತೋಪಿ ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೇ ದಿನ್ನೇ ‘‘ಸಙ್ಘೇನಾಹಂ ಸಬ್ಬಥಾ ವಿವಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಪಪತಿ। ಯೋ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಕತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಞತ್ವಾ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಅವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಞ್ಞಥಾ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡವಿಧಾನಸ್ಸ ನಿರತ್ಥಕತಾಪಸಙ್ಗತೋ। ತೇನಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಕತೇನ। ಯಥಾ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕತೇಹಿ, ಏವಮೇವ ತತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಂ ಆರಾಧೇನ್ತೇನ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ‘‘ಸೋರತೋ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಪಟಿಸಙ್ಖಾತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ, ಞಾಣೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ।
ಯಂ ತಂ ಭಗವತಾ ಅವನ್ದಿಯಕಮ್ಮಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅನುಞ್ಞಾತಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ವಿಸೇಸತೋ ಅನುಞ್ಞಾತಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ಪಾಳಿಉದ್ಧಟಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇಮಸ್ಸ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ। ವಿಸೇಸಬ್ಯತಿರೇಕೇನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ತದಞ್ಞತ್ಥ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಿಸೇಸನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಯ ವೋಹರೀಯತಿ। ‘‘ಕಮ್ಮಞ್ಞೇವ ಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓಸಾರಣಾದಿವಸೇನ ಗಹಿತಾವಸೇಸಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಕಮ್ಮಞ್ಞೇವ ಲಕ್ಖಣಮಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಇದಞ್ಚ ವುತ್ತಾವಸೇಸಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ನಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಾಯತನಾದೀನಿ ವಿಯ ವುತ್ತಾವಸೇಸಖನ್ಧಾಯತನಾನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕೋಪಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿಆದಿ। ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ। ಓಸಾರಣನಿಸ್ಸಾರಣಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಾದಯೋ ವಿಯ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ನಾಮಂ ನ ಲಭತಿ, ಕಮ್ಮಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಉಪಲಕ್ಖೀಯತೀತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೪೯೫-೪೯೬) ಪನ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಮ್ಮಞ್ಞೇವ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ। ಓಸಾರಣನಿಸ್ಸಾರಣಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಾದಯೋ ವಿಯ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ನಾಮಂ ನ ಲಭತಿ, ಕಮ್ಮಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಉಪಲಕ್ಖೀಯತೀತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ವಿಯ। ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಿಲಕ್ಖಣವಿಮುತ್ತೋ ಹಿ ಸಬ್ಬೋ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೋ ತತ್ಥ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸ ಕರಣನ್ತಿ ಅವನ್ದಿಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣವಿಧಾನಂ। ನ ವನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ, ಇಮಿನಾ ವನ್ದನ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಘೇನ ಕತಂ ಕತಿಕಂ ಞತ್ವಾ ಮದ್ದನಂ ವಿಯ ಹಿ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುತಿಂ ಅನಾದರೇನ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಹೋತಿ।
೨೫೫. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸಪಿ ಪನೇತಂ ಲಬ್ಭತಿಯೇವಾತಿ ಅವನ್ದಿಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ಲಬ್ಭತಿ ಏವ। ಸಲಾಕದಾನಟ್ಠಾನಂ ಸಲಾಕಗ್ಗಂ ನಾಮ, ಯಾಗುಭತ್ತಾನಂ ಭಾಜನಟ್ಠಾನಾನಿ ಯಾಗಗ್ಗಭತ್ತಗ್ಗಾನಿ ನಾಮ। ಏತೇಸುಪಿ ಹಿ ಠಾನೇಸು ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಉಪೋಸಥೇ ವಿಯ ಸನ್ನಿಪತಿತೋ, ಕಮ್ಮಞ್ಚ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ‘‘ಮಯಮೇತಂ ನ ಜಾನಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪಚ್ಛಾ ಖೀಯನ್ತಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಪನ ಕತೇ ಖೀಯನ್ತಿ। ಸಙ್ಘಿಕಪಚ್ಚಯಞ್ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾದೀನಂ ದಾತುಂ ಅಪಲೋಕೇನ್ತೇಹಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಪನ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲೋ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಅಪಲೋಕನಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ಉಪಾಯೇನ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಗತಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಂ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಯದಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ಚೀವರಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಕಿಂ ಪನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜಕಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜಕೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ನಾಳಿ ವಾ ಉಪಡ್ಢನಾಳಿ ವಾತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಪಮಾಣದಸ್ಸನಂ। ತೇನ ಯಾಪನಮತ್ತಮೇವ ಅಪಲೋಕೇತಬ್ಬಂ, ನ ಅಧಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಕದಿವಸಂಯೇವ ವಾತಿಆದಿ ದಸವೀಸತಿದಿವಸಾನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇಯೇವ ದಾತಬ್ಬಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ। ತೇನ ‘‘ಯಾವಜೀವ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಯಾವರೋಗಾ ಇಣಪಲಿಬೋಧನ್ತಿ ಇಣವತ್ಥುಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಞ್ಚ ಇಣಾಯಿಕೇಹಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಸ್ಸ ಲಜ್ಜೀಪೇಸಲಸ್ಸ ಸಾಸನುಪಕಾರಕಸ್ಸ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ
‘‘ಛತ್ತಂ ವಾ ವೇದಿಕಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವೇದಿಕಾತಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಉಪರಿ ಚತುರಸ್ಸಚಯೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಛತ್ತನ್ತಿ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ವಲಯಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ ಅಗ್ಗಚಯೋ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೩.೪೯೫-೪೯೬) ವುತ್ತಂ। ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪತೋತಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪಟಿಜಗ್ಗನತ್ಥಾಯ ವಡ್ಢಿಯಾ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇಹಿ ಠಪಿತವತ್ಥುತೋ। ಸಙ್ಘಿಕೇನಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತತ್ರುಪ್ಪಾದತೋ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೇಹಿ ಚತುಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನವತ್ಥುನಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಮಹಾದಾನಂ ದದನ್ತೇಹಿಪಿ ಕರಿಯಮಾನಂ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ವಿಯ ಕಾರೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭೋಗಪಹೋನಕಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಅಧಿಕಂ ಪನ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತಿ।
ಉಪೋಸಥದಿವಸೇತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ದಿವಸೇಪಿ ಕತಂ ಸುಕತಮೇವ ಹೋತಿ। ಕರೋನ್ತೇನ ‘‘ಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ…ಪೇ॰… ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕತಿಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿಪಿ ‘‘ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಚನಮೇವ ಹೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ। ತೇಸಮ್ಪೀತಿ ರುಕ್ಖಾನಂ। ಸಾ ಏವ ಕತಿಕಾತಿ ವಿಸುಂ ಕತಿಕಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತೇಸನ್ತಿ ಪುರಿಮವಿಹಾರೇತಿ ಪುರಿಮೇ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಕತಕತಿಕೇ ವಿಹಾರೇ। ಪರಿವೇಣಾನಿ ಕತ್ವಾ ಜಗ್ಗನ್ತೀತಿ ಯತ್ಥ ಅರಕ್ಖಿಯಮಾನೇ ಫಲಾಫಲಾನಿ ರುಕ್ಖಾ ಚ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕತಿಕಾ ನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯೇಹಿ ಪನ ರುಕ್ಖಬೀಜಾನಿ ರೋಪೇತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಾ, ತೇಪಿ ದಸಮಭಾಗಂ ದತ್ವಾ ರೋಪಕೇಹೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ। ತೇಹೀತಿ ಜಗ್ಗಿತೇಹಿ।
ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ಮೂಲೇತಿಆದಿಕಾಲೇ, ಪುಬ್ಬೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೀಘಾ ಕತಿಕಾತಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಕತಿಕಾ। ನಿಕ್ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇನಾತಿ ‘‘ಅಭಾಜಿತಮಿದ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಖೀಯನಮತ್ತಮೇವ ತನ್ತಿ ತೇನ ಖೀಯನೇನ ಬಹುಂ ಖಾದನ್ತಾನಂ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭೋಗಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ, ಖೀಯನ್ತೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಹೋನಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಗಣ್ಹಥಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ತಥಾ ವುತ್ತೇ ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ದಿನ್ನಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ। ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಸಮ್ಭವೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಉಪಡ್ಢಭಾಗೋತಿ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಟಿವೀಸತೋ ಉಪಡ್ಢಭಾಗೋ, ದೇನ್ತೇನ ಚ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದಾತುಂ ಸಙ್ಘೋ ಅನುಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಮೋಚೇತ್ವಾ ಯಥಾ ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಏವ ಪಸೀದನ್ತಿ, ಏವಂ ವತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ। ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಾತಿ ಗಿಲಾನಗಮಿಕಿಸ್ಸರಾದೀನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಪುಗ್ಗಲಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ದೇನ್ತೇನ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನೇವ ದಾತಬ್ಬಂ। ಅನನುಞ್ಞಾತಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಪನ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಪಿ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ। ಸಙ್ಘಿಕಮೇವ ಯಥಾಕತಿಕಾಯ ದಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾದಯೋ ಸಯಮೇವ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ನ ವಾರೇತಬ್ಬಾ, ‘‘ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ‘‘ಕುದ್ಧೋ ಹಿ ಸೋ ರುಕ್ಖೇಪಿ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಕಾರಣಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮೇವ, ತೇಹಿ ಕತಅನತ್ಥಾಭಾವೇಪಿ
ಗರುಭಣ್ಡತ್ತಾ…ಪೇ॰… ನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಜೀವರುಕ್ಖಾನಂ ಆರಾಮಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ದಾರೂನಞ್ಚ ಗೇಹಸಮ್ಭಾರಾನುಪಗತತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ತ್ವಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಕತಾವಾಸಂ ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಸೇನಾಸನಂ ಕತ್ವಾ। ಜಗ್ಗಿತಕಾಲೇತಿ ಫಲವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ। ಜಗ್ಗನಕಾಲೇತಿ ಜಗ್ಗಿತುಂ ಆರದ್ಧಕಾಲೇ।
೨೫೬. ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭೇದೇತಿ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಠಾನಭೇದೇ।
ಇತಿ ವಿನಯಸಙ್ಗಹಸಂವಣ್ಣನಾಭೂತೇ ವಿನಯಾಲಙ್ಕಾರೇ
ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ
ತೇತ್ತಿಂಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।