ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡಂ
೧. ಚೀವರವಗ್ಗೋ
೧. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ‘‘ಸೂಚಿಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೂಚಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪಾಸಕಪಟ್ಟಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಪರಿಯೋಸಾನಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ, ತೇನ। ನಟ್ಠನ್ತಿ ಚೋರಾದೀಹಿ ಹಟಂ। ಏತಮ್ಪಿ ಹಿ ಕರಣಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವಿನಟ್ಠನ್ತಿ ಉಪಚಿಕಾದೀಹಿ ಖಾದಿತಂ। ದಡ್ಢನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಂ। ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕುಲೇ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಾ ಚೀವರಾಸಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ। ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಕರಣಪಲಿಬೋಧಸ್ಸೇವ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ನಿಟ್ಠಿತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮೇಸು ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಏತೇನ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವೋ ವುತ್ತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚೀವರಸ್ಸ ಕರಣಪಲಿಬೋಧೇ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೇತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಕಥಮೇತಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಟ್ಠೇನ ಕಥಿನಂ, ಥಿರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅತ್ಥತಂ ಕಥಿನಂ ಯೇನ ಸೋ ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ। ಹೀತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ತಾವ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಂ ಲಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ತಾವ ಸೋ ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಅನಾಮನ್ತಚಾರಾದಿಕಂ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಂ ಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ ಇದಂ ವಾ ‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋತಿ ದ್ವೇ ಪಲಿಬೋಧಾ। ತೇಸು ಏಕಪಲಿಬೋಧೇಪಿ ಸತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನಾಮನ್ತಚಾರಾದಿಕಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ನಾಸತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಕರಣಪಲಿಬೋಧೇ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೇತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಘೇನ। ಕತ್ತರಿ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಉಬ್ಭತೇತಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನಮಞ್ಞತರೇನ, ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೇನ ವಾ ಉದ್ಧಟೇ।
ತತ್ರಾತಿ ಉಬ್ಭಾರೋ ಉದ್ಧರಣಂ। ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠೇ ತಿಂಸಮತ್ತೇ ಪಾವೇಯ್ಯಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತು’’ನ್ತಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೬) ಭಗವತಾ ಕಥಿನಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಅಯಞ್ಹಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ ನಾಮ…ಪೇ॰… ಅನುಞ್ಞಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ವುಟ್ಠವಸ್ಸವಸೇನ ತಾವ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಾಯೇವ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವುಟ್ಠವಸ್ಸವಸೇನ ತಾವ ಏವಂ ಹೋತು, ಗಣನವಸೇನ ತಂ ಕಿತ್ತಕಾ ಲಭನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ’’ತಿಆದಿ। ಸೋತಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ। ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾತಿ ಗಣನವಸೇನ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ। ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ಕಥಿನದುಸ್ಸಸ್ಸ ದಾಯಕಾ, ಏಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಚವಗ್ಗಕರಣೀಯತ್ತಾ ‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯ್ವಾಯಂ ಚತುವಗ್ಗೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಠಪೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಪವಾರಣಂ ಅಬ್ಭಾನ’’ನ್ತಿ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೮೮) ವುತ್ತತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವುಟ್ಠವಸ್ಸವಸೇನ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನಂ ಅನಞ್ಞಾತೋ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ಆನಿಸಂಸೇತಿ ಅನಾಮನ್ತಚಾರಾದಿಕೇ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇ। ಅಥ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಾ, ಏಕೋ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಗಣಪೂರಕೋ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಲಭತಿ। ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ, ದ್ವೇ ಸಾಮಣೇರಾ, ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ, ತಯೋ ಸಾಮಣೇರಾ, ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಚತ್ತಾರೋ ಸಾಮಣೇರಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾತಿ –
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ। ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇಮಂ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದದೇಯ್ಯ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ, ಏಸಾ ಞತ್ತಿ। ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇಮಂ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇತಿ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ। ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಥಿನದುಸ್ಸಸ್ಸ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಾನಂ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ, ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ। ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ। ದಿನ್ನಂ ಇದಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ
ಏವಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ ಭಬ್ಬಸ್ಸ। ಸೋ ಚ ಖೋ ಪುಬ್ಬಕರಣಜಾನನಾದೀಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ‘‘ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಕೋವಿದೋ ಭಿಕ್ಖು, ಕಥಿನತ್ಥಾರಮರಹತೀ’’ತಿ। ಪರಿವಾರೇಪಿ (ಪರಿ॰ ೪೦೯) ವುತ್ತಂ –
‘‘ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭಬ್ಬೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ। ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭಬ್ಬೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಂ? ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ಅತ್ಥಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಮಾತಿಕಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಲಿಬೋಧಂ ಜಾನಾತಿ, ಉದ್ಧಾರಂ ಜಾನಾತಿ, ಆನಿಸಂಸಂ ಜಾನಾತಿ, ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭಬ್ಬೋ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತು’’ನ್ತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ನಾಮ ಧೋವನವಿಚಾರಣಚ್ಛೇದನಬನ್ಧನಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಕರಣಂ। ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಪುರಾಣಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ। ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಕಥಿನಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ। ಅತ್ಥಾರೋ ನಾಮ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ। ಮಾತಿಕಾ ನಾಮ ಅಟ್ಠ ಮಾತಿಕಾ। ಪಲಿಬೋಧೋ ನಾಮ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋತಿ ದ್ವೇ ಪಲಿಬೋಧಾ। ಉದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾದಯೋ। ಆನಿಸಂಸೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಾ।
ಯಂ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೬) ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಥಿನಂ ಪನ ಕೇನ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ? ಯಸ್ಸ ಸಙ್ಘೋ ಕಥಿನಚೀವರಂ ದೇತಿ, ಸಙ್ಘೇನ ಪನ ಕಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ? ಯೋ ಜಿಣ್ಣಚೀವರೋ ಹೋತಿ, ಸಚೇ ಬಹೂ ಜಿಣ್ಣಚೀವರಾ ಹೋನ್ತಿ, ವುಡ್ಢಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ। ವುಡ್ಢೇಸುಪಿ ಯೋ ಮಹಾಪರಿಸೋ ತದಹೇವ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ವುಡ್ಢೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನವಕತರೋ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ। ಅಪಿಚ ಸಙ್ಘೇನ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಗಣ್ಹಥ, ಮಯಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರಾರಹಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾವ ದಾತಬ್ಬಂ। ದೇನ್ತೇನ ಪನ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಯಂ ಯಂ ಜಿಣ್ಣಂ
ತೇನಾತಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ತದಹೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದಿವಸೇ। ಪಞ್ಚ ವಾ ಅತಿರೇಕಾನಿ ವಾ ಖಣ್ಡಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಪಞ್ಚಖಣ್ಡಿಕಾದೀನಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಪ್ಪಹೋನಕಾನಿ ಮಹಾಮಣ್ಡಲಅಡ್ಢಮಣ್ಡಲಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚ ಖಣ್ಡಾನಿ ವಾ ಅತಿರೇಕಾನಿ ವಾ ಸತ್ತಾದಿಖಣ್ಡಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಥಿನಚೀವರೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ‘‘ಅಹಂ ಥೇರೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ವಾ ಏಕೇನಾಪಿ ಅಕಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಧೋವನಛೇದನಸಿಬ್ಬನರಜನಾನಿ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾನಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂಹಿಪಿ ತಸ್ಸ ಸಹಾಯೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಕತಚೀವರಮೇವಾತಿ ನಿಟ್ಠಿತಪರಿಕಮ್ಮಮೇವ ಕಥಿನದುಸ್ಸಂ। ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅನ್ತರವಾಸಕೋಪಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಅತ್ಥಾರವಿಪತ್ತಿತೋ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಕಥಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ಥತಂ ಹೋತಿ ಕಥಿನಂ? ನ ಉಲ್ಲಿಖಿತಮತ್ತೇನ ಅತ್ಥತಂ ಹೋತಿ ಕಥಿನಂ…ಪೇ॰… ನ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಞ್ಚಕೇನ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಕೇನ ವಾ ತದಹೇವ ಸಞ್ಛಿನ್ನೇನಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೮)।
ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಾಸಿಬ್ಬಿತಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಅತ್ಥಾರಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥರಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತಞ್ಚ ಖೋ ತಥಾವಚೀಭೇದಕರಣಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಸಚೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪೋರಾಣಿಕಾ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ನವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೪೧೩) –
ವಿತ್ಥಾರೋ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅನುಮೋದಥ, ಅನುಮೋದಾಹೀ’’ತಿ ಚ ವಚನಭೇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಥೇರಾನಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಏವಂ ‘‘ತೇಹಿಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅನುಮೋದಾಮಾ’’ತಿ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನಿ ಗಾರವವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಏಕಕೇನ ‘‘ಅನುಮೋದಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಅನುಮೋದಾಮಿ’’ಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇದಾನಿ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಭೂಮಿಂ ವಿಚಾರಯನ್ತೋ ‘‘ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠೇಸುಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥಾರಕಅನುಮೋದಕಾನಂಯೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅತ್ಥತಂ ಹೋತಿ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ತೇತಿ ಅತ್ಥಾರಕಅನುಮೋದಕಾ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಾರಾನುಮೋದನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಯಾವ ಕಥಿನಸ್ಸುಬ್ಭಾರಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಚೀವರಮಾಸೇಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೇನ ವಾ ಯಾವ ಕಥಿನಸ್ಸುಬ್ಭಾರಾ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಲಭನ್ತಿ, ಉದ್ಧಟೇ ಪನ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇದಾನಿ ತೇ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನಾಮನ್ತಚಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅನಾಮನ್ತಚಾರೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಕುಲೇಸು ಚಾರಿತ್ತಾಪಜ್ಜನಂ। ಅಸಮಾದಾನಚಾರೋ ನಾಮ ನಾಮೇನಾಧಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಸಮಾದಾನಚರಣಂ, ನಾಮೇನಾಧಿಟ್ಠಿತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಮಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಾವದತ್ಥಚೀವರನ್ತಿ ಯಾವತಾ ಚೀವರೇನ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತಾವತಕಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಚೀವರಧಾರಣಂ, ದಸಾಹಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚೀವರಸ್ಸ ಠಪನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಣಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಗಣಭೋಜನಂ। ಗಣೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ತತುತ್ತರಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ। ತೇಸಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ವಾ ನಿಮನ್ತನತೋ ವಾ ಲದ್ಧಸ್ಸ ಓದನಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಭೋಜನಸ್ಸ ಸಹ ಗಹಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಚ ತತ್ಥ ಚೀವರುಪ್ಪಾದೋತಿ ತತ್ಥ ಕಥಿನತ್ಥತಸೀಮಾಯ ಮತಕಚೀವರಂ ವಾ ಹೋತು, ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ವಾ ಸಙ್ಘಿಕೇನ ತತ್ರುಪ್ಪಾದೇನ ಆಭತಂ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಯಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಞ್ಚಾ’’ತಿ।
‘‘ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪತ್ತಾದಿ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಣ್ಡಂ ವಾ, ತಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಯಂ ಪನ ತತ್ರುಪ್ಪಾದೇನ ತಣ್ಡುಲಾದಿನಾ ವತ್ಥಂ ಚೇತಾಪಿತಂ, ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಮೇವ ತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ವತ್ಥೇಹಿ ಪನ ತಣ್ಡುಲಾದೀಸು ಚೇತಾಪಿತೇಸು ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಚೇತಾಪಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೀವರುಪ್ಪಾದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಸುವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾ ಪನ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಆನಿಸಂಸೇಸು ಚೀವರಮಾಸೇ ಅಸಮಾದಾನಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿಸಂಸೇ ಲಭನ್ತಿ। ಯದಿ ಅಸಮಾದಾನಚಾರೋಪಿ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯ, ಪಾವೇಯ್ಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾ ಓಕಪುಣ್ಣೇಹಿ ಚೀವರೇಹಿ ನ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯುಂ। ಯಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚೀವರಮಾಸೇಪಿ ಚೀವರಂ ಸಮಾದಾಯ ಏವ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು।
ಏವಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಉಬ್ಭಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಂ ಪನೇತಂ ಕಥಿನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಮಾತಿಕಾತಿ ಮಾತರೋ, ಜನೇತ್ತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥಿನುಬ್ಭಾರಞ್ಹಿ ಏತಾ ಅಟ್ಠ ಜನೇನ್ತಿ। ತಾಸು ಪಕ್ಕಮನಂ ಅನ್ತೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ। ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಯೋ ಪನ ಆನಿಸಂಸಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹಿಸೀಮಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಇಧೇವಿಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಪುನ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಚೀವರಂ ಕಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ।
ಯದಿ ಪನ ಆನಿಸಂಸಮೂಲಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಬಹಿಸೀಮಾಗತೋ ‘‘ನೇವಿಮಂ ಚೀವರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ತಂ ಆವಾಸಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೋತಿ, ತದಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ।
ತದೇವ ಆನಿಸಂಸಚೀವರಂ ಲದ್ಧಾ ತಂ ಆದಾಯ ಬಹಿಸೀಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಧೇವಿಮಂ ಚೀವರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ತಂ ಚೀವರಂ ನಸ್ಸತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ಡಯ್ಹತಿ, ನಾಸನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ಹೋತಿ।
ಸಚೇ ಪನ ಆನಿಸಂಸಚೀವರಂ ಲದ್ಧಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸಾಪೇಕ್ಖೋವ ಬಹಿಸೀಮಾಗತೋ ‘‘ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಸುಣಾತಿ, ತಸ್ಸ ಸವನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ಹೋತಿ।
ಆಸಾಯ ಅವಚ್ಛೇದೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕಾ। ಯೋ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಚೀವರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಆಸಾಯ ವಿಹಾರೇ ಅಪೇಕ್ಖಂ ಪಹಾಯ ಬಹಿಸೀಮಾಗತೋ ಪುನ ತೇನ ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ಹೋತಿ।
ಯೋ ಪನ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠವಿಹಾರತೋ ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಾರಂ ಸಾಪೇಕ್ಖೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ।
ಸಹ ಉಬ್ಭಾರೇನಾತಿ ಸಹುಬ್ಭಾರಾ। ಆನಿಸಂಸಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಸಾಪೇಕ್ಖೋವ ಬಹಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಂ ಸಮ್ಭುಣನ್ತಸ್ಸ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ಸಹುಬ್ಭಾರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕೇ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇ ಪಠಮಂ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧುಪಚ್ಛೇದಾದಿಕಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೧೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ವಿತ್ಥಾರವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅತ್ಥಾರುಬ್ಭಾರಾನಂಯೇವ ವಾ ವಿತ್ಥಾರವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ತತ್ಥಾಗತತ್ತಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೇಸಪಲಿಬೋಧಾಭಾವನ್ತಿ ಅವಸೇಸಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಅಭಾವಂ, ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಾಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಾಲಸ್ಸ। ದಸಾಹಪರಮನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲ’’ನ್ತಿ। ಅತಿರೇಕನ್ತಿ ಅಧಿಕಂ, ಸೋ ಚ ಅಧಿಕಭಾವೋ ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತಚೀವರತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಖೋಮನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೩೬-೬೩೮) ಖೋಮಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಖೋಮಪಟ್ಟಚೀವರಂ। ತಥಾ ಸೇಸಾನಿ। ಕಮ್ಬಲಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಲೋಮವಾಳಲೋಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಲೋಮೇಹಿ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕತವತ್ಥಂ। ಸಾಣಂ ನಾಮ ಸಾಣವಾಕೇಹಿ ಕತವತ್ಥಂ। ಭಙ್ಗಂ ನಾಮ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತವತ್ಥಂ। ‘‘ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ವಾಕಮಯಮೇವಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತದನುಲೋಮಾನಂ ವಾತಿ ದುಕೂಲಂ ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಸೋಮಾರಪಟ್ಟಂ ಚೀನಪಟ್ಟಂ ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಖೋಮಾದೀನಂಯೇವ ಅನುಲೋಮಾನಂ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ವಾ, ತತ್ಥ ದುಕೂಲಂ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಾಕಮಯತ್ತಾ। ಪತ್ತುಣ್ಣದೇಸೇ ಪಾಣಕೇಹಿ ಸಞ್ಜಾತವತ್ಥಂ ಪತ್ತುಣ್ಣಂ। ಸೋಮಾರದೇಸೇ ಜಾತಂ ವತ್ಥಂ ಸೋಮಾರಪಟ್ಟಂ। ತಥಾ ಚೀನಪಟ್ಟಂ। ಇಮಾನಿ ತೀಣಿಪಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯತ್ತಾ। ಇದ್ಧಿಜಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಚೀವರಂ। ತಂ ಪನ ಖೋಮಾದೀನಮಞ್ಞತರಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಅನುಲೋಮಂ। ದೇವೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ದೇವದಿನ್ನಂ, ತಂ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಜಾಲಿನಿಯಾ ದೇವಕಞ್ಞಾಯ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ
ದೀಘತೋ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸುಗತಙ್ಗುಲಂ ನಾಮ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಸ್ಸ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗುಲಾನಿ, ತೇನ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚತುರಙ್ಗುಲವಿತ್ಥತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯೇಸಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ಅಭಾವತೋ ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಇದಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಂ ಕೇನಾಕಾರೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಪನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಯಂ ಪನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ। ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ಪನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಸಾಮಞ್ಞವಚನಂ ಪನ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾನಂ ವಿಯ ಕಾಲವಸೇನ ವಿಸೇಸಾಭಾವಾ ಚಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬತಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ಚತುಮಾಸತೋ ಪರಂ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ। ಇದಞ್ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೪೬೯) ‘‘ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಆಗಾಮಿಸಂವಚ್ಛರೇ ವಸ್ಸಾನಂ ಚತುಮಾಸಂ, ತಾವ ಠಪೇತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಆಬಾಧತೋ ಪರಂ। ‘‘ಇಮಾಸಞ್ಚ ಪನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದೀನಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಥಾವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬತಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಞ್ಚಪರಿಮಾಣಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಕಂ, ಮುಟ್ಠಿಸ್ಸ ಮುಟ್ಠಿಹತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಂ। ಏಸ ನ ಯೋ ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಪಾರುಪನೇನಪಿ ಸಕ್ಕಾ ನಾಭಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವಿಹತ್ಥೋಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ನ ಕೇವಲಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋವ ವಟ್ಟತಿ, ಅಥ ಖೋ ದ್ವಿಹತ್ಥೋಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಅತಿರೇಕಞ್ಚಾತಿ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ತತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ। ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀತಿ ಠಪೇಮಿ, ಪರಿಚ್ಚಜಾಮೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೪೬೯) ಏವಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಹತ್ಥಾದಿನಾ ಚೀವರಂ ಪರಾಮಸನ್ತೇನ, ಚಾಲೇನ್ತೇನ ವಾ। ಇದಞ್ಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಅಫುಸನ್ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ। ದುವಿಧನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾಪರಮ್ಮುಖಭೇದೇನ ದುವಿಧಂ। ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತಬ್ಬಂ। ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಾದೀಸೂತಿ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಉಪರಿಪಾಸಾದೇಸು। ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇತಿ ಯತ್ಥ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಏವರೂಪೇ ಸಮೀಪವಿಹಾರೇ। ಇದಞ್ಚ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರಸಂಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಮತ್ತಸಲ್ಲಕ್ಖಣೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ।
ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹೀತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ। ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿವೋಹಾರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದೀನಂ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ। ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಕಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿಪಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನತ್ಥಿ। ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ। ಅಧಿಟ್ಠಿತೇನ ಪನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹನ್ತತರಮೇವ ದುತಿಯಂ ಪಟ್ಟಂ ವಾ ಖಣ್ಡಂ ವಾ ಸಂಸಿಬ್ಬನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಸಮೇ ವಾ ಖುದ್ದಕೇ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ಸುಖಪರಿಭೋಗತ್ಥನ್ತಿ ವಿಪ್ಪವಾಸದೋಸಾಭಾವತೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದಿನಾ ಕಿಚ್ಚೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವಿನಾವ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ।
ಅನತಿರಿತ್ತಪಮಾಣಾತಿ ‘‘ದೀಘಸೋ ಛ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ, ತಿರಿಯಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೪೩) ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅನಧಿಕಪಮಾಣಾ। ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞಥಾ ಹಿ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ, ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸತೋ ಪರಂ ಅಸತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಕಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಮೇವ ನೋಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ।
ಕೇಚಿ ಪನ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೪೬೯) ‘‘ಯಥಾ ಕಥಿನಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕಥಿನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಏವಮಯಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಪಿ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಪದಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ। ಕಥಿನಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಅವಸಾನದಿವಸೇ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಕಥಿನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಪನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ನ ತೇನ ಸದಿಸಾತಿ ವಸ್ಸಾನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕಥಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಅವಿಕಪ್ಪಿತಮೇವ ಹಿ ತಂ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಮನ್ತೇಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ। ಏವಂ ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನತೋ ಪರಂ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ। ದಸಾಹಂ ಪನ ಅನತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ। ನಹಾನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರತ್ತಾಪಿ ಚೇಸಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ
ಪಮಾಣಯುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ದೀಘಸೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಿಯಡ್ಢಂ ದಸಾ ವಿದತ್ಥೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೩೧ ಆದಯೋ) ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣೇನ ಯುತ್ತಂ। ಪಮಾಣಿಕಾತಿ ‘‘ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ। ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಿಚೀವರೇ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ, ಅತ್ಥೇ ಚ ಸತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಾದೀಹಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೫೭) ಬಹೂನಂ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಪರಿಸ್ಸಾವನಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹವಸೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾಧಿಟ್ಠಾನಮನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳೇ ಗಣನಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಭಗವತಾ ಹಿ ಯಂ ಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಲಭನ್ತಿ, ತಂ ತಂ ಇಮಿನಾ ವಿಧಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ಪರಿಸ್ಸಾವನಾದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತಂ ತಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಥವಿಕಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಏತಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಸಮ್ಮುಖಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೪೬೯) ‘‘ಅನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ಕೇವಲಂ ಪಞ್ಚಪೀಠೇಸುಯೇವ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಯುತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ। ಭಿಸಿಬಿಬ್ಬೋಹನಪಾವಾರಕೋಜವಾನಮ್ಪಿ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತೋಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಅಧಿಟ್ಠಿತಞ್ಚ ಪನೇತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಕಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಪನೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನಾತಿ ಚೋರಾದೀಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನ। ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾತಿ ಗಿಹಿಭಾವಾಯ ಆವತ್ತನೇನ, ವಿಬ್ಭಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ‘‘ಸೀಲವನ್ತೋವ ಹುತ್ವಾ ಗಿಹೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೇತವತ್ಥನಿವಾಸನೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸೇತವತ್ಥನಿವಾಸೋ ವಾ ಕಾಸಾಯಚಜನಂ ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ‘‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ। ಸಾ ಹಿ ಯದಾ ವಿಬ್ಭಮತಿ, ತದಾ ಅಸ್ಸಮಣೀ ಹೋತಿ। ಭಿಕ್ಖು ಪನ ವಿಬ್ಭಮನ್ತೋಪಿ ಯಾವ ಸಿಕ್ಖಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖುಯೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ಅಪರೇ। ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನಾತಿ ಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತಸ್ಸೇವ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ। ಯೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತೋವ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಯಲಗ್ಗಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ। ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಮರಣೇನ। ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನೇನಾತಿ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಸ್ಸ
ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಓರತೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರತೋ। ಯೋ ಪನ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನೇ ಪಠಮಂ ಅಗ್ಗಳಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪನೇತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಮಣ್ಡಲಪರಿವತ್ತನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ದುಪಟ್ಟಸ್ಸ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಟಲೇ ಛಿದ್ದೇ ವಾ ಜಾತೇ, ಗಲಿತೇ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಖುದ್ದಕಂ ಚೀವರಂ ಮಹನ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ ಮಜ್ಝೇ ಕರೋನ್ತೋ ಸಚೇ ಪನ ಪಠಮಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಘಟೇತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಅಥ ಘಟೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ನ ಭಿಜ್ಜತಿ। ರಜಕೇಹಿ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ। ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ। ತೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇನ ದಾನಾದಿನಾ ಅಟ್ಠವಿಧೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಅಥ ಖೋ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಪೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏಸ ನಯೋ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೩೭೨ ಆದಯೋ) ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇ ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗಸ್ಸ ನವಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ।
ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ಚೀವರಂ, ಕಾಲಂ ವಾ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅರುಣೋ। ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಅರುಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ। ದಿವಸಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ತಂದಿವಸನಿಸ್ಸಿತೋ ಅರುಣೋ ವುತ್ತೋ। ಇದಾನಿ ಯಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಅಯಂ ವಿಧಿ। ಅಞ್ಞಥಾಪೀತಿ ಭಾಸನ್ತರೇನಾಪಿ, ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಬಲೇನಾತಿ ವತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ। ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಉಪರಿ ಸಂವರಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಂವುತಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಾನಿ ಚ ‘‘ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕದೇಸಕೇಹಿ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಾನಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ, ‘‘ಆಮ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತದನುದೇಸಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ। ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ತದನುಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ, ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಸಂವರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತದನುದೇಸಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ। ಇಮಿನಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದ್ವೀಸು, ಪನ ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ವಾತಿ ದ್ವೀಸು ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಚನಭೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಞತ್ತಿಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ ವಿವರತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದ್ವೇ ದ್ವೀಸು, ಬಹೂಸು ವಾ ವಚನಭೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಚನಭೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ।
ಏವಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಣಸ್ಸ ಪನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನೇಸು ‘‘ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತವಚನಭೇದಂ ವಿನಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಾದೀಸು ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇದಾನಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ದ್ವೀಸು, ತೀಸು ವಾತಿ ದ್ವೀಸು, ತೀಸು ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ಚೇವ ದಾತಬ್ಬಚೀವರೇಸು ಚ। ಯಥಾ ಚ ಗಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ, ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಪಿ ಪಾಳಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಯದಿ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಯಥೇವ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ, ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾತಬ್ಬೋ – ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೧೬೮) ನಯೇನ ತಿಣ್ಣಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ, ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತ್ತಬ್ಬೋ – ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಸುಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ವಿಸುಂ ಪಾಳಿಂ ವದೇಯ್ಯ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವತ್ವಾವ ಗತೋತಿ ಗಣಸ್ಸ ವುತ್ತಾ ಪಾಳಿಯೇವೇತ್ಥ ಪಾಳಿ। ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ಯಥಾ ಗಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದೇಸಿಯಮಾನಾಯ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತಿ, ಏವಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಯಥಾ ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ಆಪತ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ದ್ವಿನ್ನಞ್ಹಿ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯದಿ ಸಿಯಾ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ವಿಸುಂ ನ ವದೇಯ್ಯ। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನೇಪಿ ಯಥಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏಕೋ ವದತಿ, ಏವಂ ‘‘ಮಯಂ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ದೇಮಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಇತೋ ಗರುಕತರಾನಿಪಿ ಹಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಾನಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ಏತಂ ಅನುಲೋಮಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಂ ಪನ ದಾತಬ್ಬಮೇವ, ಅದಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ವಿನಯಕಮ್ಮಮತ್ತಮೇವ ಹೇತಂ। ನ ತಂ ತೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಸ್ಸಟ್ಠವತ್ಥು’’ನ್ತಿಆದಿ।
ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಂ ವಾ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಂ ವಾ ಕಾಯತೋ ಅಮೋಚೇತ್ವಾ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಚರತಿ, ಏಕಮೇವ ದುಕ್ಕಟಂ। ಮೋಚೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಿ ವಾ ಪಾರುಪತಿ ವಾ, ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ದುನ್ನಿವತ್ಥಂ ವಾ ದುಪ್ಪಾರುತಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋಪಿ ದಸಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋಪೀತಿ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಚೀವರೇ ‘‘ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞಿನೋ, ದಸಾಹೇ ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ‘‘ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೋ ದಸಾಹೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞಿನೋ।
ಇದಾನಿ ‘‘ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಞ್ಞಿನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿಆಪತ್ತಿವಾರಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಥಾತಿ ಯಥಾ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಞ್ಞಾಭೇದೇನ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಥಾ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾದೀಸು ಸತ್ತಸು ವಿಕಪ್ಪೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಿತಾದಿಸಞ್ಞಾಭೇದತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಅದಿನ್ನೇ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞಿನೋ। ಅನಟ್ಠೇ ನಟ್ಠಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬಹೂನಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚೀವರಾನಿ ಏಕತೋ ಠಪಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಚೇ ಚೋರಾ ಹರನ್ತಿ, ತತ್ರೇಸ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರೇ ಅನಟ್ಠೇ ನಟ್ಠಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ನಟ್ಠಸಞ್ಞಿನೋ। ಏಸ ನಯೋ ಅವಿನಟ್ಠಾದೀಸುಪಿ। ಅವಿಲುತ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಗಬ್ಭಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನ ಅವಿಲುತ್ತೇತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯) ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಿನ್ನೇ। ಕಥಂ ಪನ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಗಹಿತಂ? ‘‘ಇಮಂ ತುಯ್ಹಂ ದೇಮಿ, ದದಾಮಿ, ದಜ್ಜಾಮಿ, ಓಣೋಜೇಮಿ, ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮಿ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಮಿ…ಪೇ॰… ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ದಿನ್ನಂಯೇವ ಹೋತಿ। ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸುದಿನ್ನಂ, ಸುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ। ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹಿ, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಮಿ, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ದುದ್ದಿನ್ನಂ, ದುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ। ನೇವ ದಾತಾ ದಾತುಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಇತರೋ ಗಹೇತುಂ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ, ಸಚೇ ಪನ ಏಕೋ ‘‘ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಇತರೋ ‘‘ನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಪುನ ಸೋ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮಯಾ
ಯಥಾ ಚ ಇದಂ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರಾನಿಪೀತಿ ಯಥಾ ಇದಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಧಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರಾನಿಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಭತೋಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಛ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ –
‘‘ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಾ’ತಿ ಭಣತಿ, ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖು ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಅಗಿಲಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಅಗಿಲಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖು ಸೂಪಂ ವಾ ಓದನಂ ವಾ ಅಗಿಲಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೨೮೭) –
ಏವಂ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿವಸೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಛ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ। ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟವಸೇನ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ಸಮನುಭಾಸನಾಯ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಪತ್ತಿಕಥಾಸು।
ಗಣನುಪಗತಾತಿ ದಿವಸಗಣನಂ ಉಪಗತಭಾವೋ। ಅಞ್ಞೇಹಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ಪರಹತ್ಥೇ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ‘‘ನ ತಾವ ತಂ ಗಣನುಪಗಂ, ಯಾವ ನ ಹತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೫೯) ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಾವ ಆಹರಿತ್ವಾ ವಾ ನ ದಿನ್ನಂ, ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ವಾ ಅನಾರೋಚಿತಂ, ತಾವ ದಿವಸಗಣನಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ವಟ್ಟತಿ। ಯದಾ ಪನ ಆನೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಾ ಸುತಂ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಣನುಪಗಂ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ಕಥಿನಸಞ್ಞಿತಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಮಸ್ಸಾತಿ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ತತಿಯಛಟ್ಠಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ಅಕರಣೇನ ಕಾಯವಾಚತೋ, ಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅನಧಿಟ್ಠಾನಾವಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ಆಪಜ್ಜನತೋ ಅಕಿರಿಯಂ। ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ। ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಚ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಚ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕರಣತೋ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ।
ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಕರಣವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಕರಣವಸೇನೇವ ಕರಣವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಿವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕರಣವಸೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧೋತಿ ಛಿನ್ನಚೀವರಾವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ। ಏಕಾವ ರತ್ತಿ ಏಕರತ್ತಂ, ಸಮಾಸನ್ತಗತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ। ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋತಿ ತಿಚೀವರಂ। ತೇನ ತಿಚೀವರೇನ, ತೀಹಿ ಚೀವರೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕೇನ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥೋಪಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೭೫-೪೭೬) ಹಿ ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನೇನ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥತ್ತಾ, ಅವಯವೇಪಿ ವಾ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಇದಾನಿ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ನಿವೇಸನನ್ತಿ ಉದೋಸಿತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಅಕತಾಯ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಕತಿಯಾ ಅಧಿವಚನಂ। ಉದೋಸಿತೋತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೮೨-೪೮೭) ಯಾನಾದೀನಂ ಭಣ್ಡಾನಂ ಸಾಲಾ। ಯೋ ‘‘ಉದವಸಿತೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಟ್ಟೋತಿ ಪಟಿರಾಜಾದಿಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತೋ ಬಹಲಭಿತ್ತಿಕೋ ಚತುಪಞ್ಚಭೂಮಿಕೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ। ‘‘ಅಟ್ಟೋತಿ ಬಹಲಭಿತ್ತಿಕಗೇಹಂ, ಯಸ್ಸ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಏವ ಛದನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಪರೇ। ‘‘ಅಟ್ಟಾಕಾರೇನ ಕರೀಯತೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಮಾಳೋತಿ ಏಕಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತೋ ಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋ, ಏಕಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತೋ ವಾ ಅನೇಕಕೋಣವನ್ತೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ। ‘‘ಮಾಳೋತಿ ವಟ್ಟಾಕಾರೇನ ಕತಸೇನಾಸನ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ। ಪಾಸಾದೋತಿ ದೀಘಪಾಸಾದೋ, ಅಡ್ಢಯೋಗಾದಿಭೇದೋ ಅಟ್ಟಮಾಳಹಮ್ಮಿಯವಜ್ಜಿತೋ ಸಬ್ಬೋ ವಾ ಪಾಸಾದೋ। ಹಮ್ಮಿಯನ್ತಿ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋ। ‘‘ಚನ್ದಿಯಙ್ಗಣಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ। ನಾವಾತಿ ಥಲಟ್ಠಉದಕಟ್ಠವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ನಾವಾ। ಸತ್ಥೋತಿ ಜಙ್ಘಸತ್ಥೋ, ಸಕಟಸತ್ಥೋ ವಾ। ಧಞ್ಞಕರಣನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೯೧-೪೯೪) ಖಲಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಆರಾಮೋತಿ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೋ, ಫಲಾರಾಮೋ ವಾ। ವಿಹಾರೋತಿ ಸಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಸಕಲೋ ಆವಾಸೋ। ‘‘ಗೇಹಮ್ಪೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ। ನಿವೇಸನಾದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ನಿವಿಟ್ಠಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ। ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಠಿತಾನಂ ಪನ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ ಗಾಮಪರಿಹಾರೋಯೇವಾತಿ। ‘‘ನಿವೇಸನಾದಯೋ ಹಮ್ಮಿಯಪರಿಯೋಸಾನಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನಪ್ಪಮಾಣೋ ಪದೇಸೋ, ತಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮೋ ಹತ್ಥಪಾಸಾತಿಕ್ಕಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ। ಹತ್ಥಪಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಪನ ವತ್ಥುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಂ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಚೇಪಿ ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖು ಆಕಾಸೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಹೋತಿ।
ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಸಚೇ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೭೭-೪೭೮) ಗಾಮೋ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಾ ಭೋಜಕಸ್ಸ ವಾ ವಸೇನ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಹೋತಿ, ಪಾಕಾರಾದಿನಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಏಕೂಪಚಾರೋ ಚ, ಏವರೂಪೇ ಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಥಾರುಚಿತಟ್ಠಾನೇ ವಸಿತಬ್ಬಂ, ಸಚೇ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ವಸಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಘರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ।
ಸಚೇ
ಸಚೇ ಸೋ ಗಾಮೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತತ್ಥ ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ। ನಿವೇಸನೇ ಪನ ಸಚೇ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ, ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ। ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚೇ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ।
ಸಚೇ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ, ಯಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ ತೇಸಂ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಮೂಲಾನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ। ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ। ಏಸ ನಯೋ ಉದೋಸಿತಾದೀಸುಪಿ।
ಸತ್ಥೋ ಪನ ಜಙ್ಘಸತ್ಥೋ ವಾ ಹೋತು, ಸಕಟಸತ್ಥೋ ವಾ। ಸಚೇ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಸತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಾ, ಪಸ್ಸತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೮೯) ಸತ್ಥೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಾಮಂ ವಾ ನದಿಂ ವಾ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ
ಖೇತ್ತೇಪಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೯೦) ಸಚೇ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಖೇತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ, ಅನ್ತೋಖೇತ್ತೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಖೇತ್ತೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಹತ್ಥಪಾಸಾ
ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪನ ಯಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ ಸಮನ್ತಾ ಛಾಯಾ ಫರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅವಿರಳೇ ಪದೇಸೇ ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋಯೇವ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ವಿರಳಸಾಖಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಆತಪೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೇ ಠಪೇತಿ, ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಚ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯಪಿ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ರುಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ಚೀವರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ।
ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಪನ ವಿಞ್ಝಾಟವಿಆದೀಸು ಅರಞ್ಞೇಸುಪಿ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ ಅಗಮನಪಥದೀಪಕೇಸುಪಿ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೇ ಪದೇಸೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸಿತಬ್ಬಂ, ಇತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಇಮಸ್ಸ ಪನ ವಿತ್ಥಾರಸ್ಸ ಇಧ ಅವುತ್ತತ್ತಾ, ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಞ್ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪದೇ। ಸಙ್ಖೇಪೋತಿ ಸಙ್ಖೇಪವಣ್ಣನಾ। ಏತ್ಥ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೭) ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾನೂಪಚಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಗಾಮನಿವೇಸನಉದೋಸಿತಖೇತ್ತಧಞ್ಞಕರಣಆರಾಮವಿಹಾರಾನಂ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರತಾ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೮) ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತವಸೇನ ಉಪಚಾರೋತಿ ಹಿ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾನೂಪಚಾರೋ’’ತಿಆದೀಸು ದ್ವಾರಂ, ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸಙ್ಖಾತಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅಪರೇ।
ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನಾ ಸಮ್ಮುತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿ, ತಂ ವಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿ। ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಂ ದೇತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾ ಸಮ್ಮುತಿ, ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾಯ ವಾ ಸಮ್ಮುತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ, ತಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸನ್ತರುತ್ತರೇನಾತಿ ‘‘ಅನ್ತರ’’ನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಉತ್ತರ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ, ಸಹ ಅನ್ತರೇನ ಉತ್ತರಂ ಸನ್ತರುತ್ತರಂ, ತೇನ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ, ಸಹ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಟೇತಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತುಮಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ತತ್ಥೇವ ಠತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಅರುಣೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಟೇ। ಪಚ್ಚಾಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾ ರೋಗೋ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ತಥಾ ಪುನ ಚೀವರಸ್ಸ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸತಿ, ‘‘ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ನ ದಾನಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ಥೇವ ವಾ ಠಿತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಸೋತಿ ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿ ದಿನ್ನಾ, ಸೋ ರೋಗೋ। ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಮೇವ ಪುನ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರತಾತಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರತಾ। ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ನಾಮ ಯದಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಬಹಿ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಂ। ಅಥ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ, ಯಥಾವುತ್ತಗಾಮಾದೀನಂ ಬಹಿ ಹತ್ಥಪಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಂ। ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಪನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಮೇವ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಇಧ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ಅಕಿರಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಅಕಾಲಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ಏತಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೦೦) ಪದಭಾಜನಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಯ್ವಾಯಂ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಯ್ವಾಯಂ ಚೀವರಕಾಲೋ ವುತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಸ್ಸಾನಸ್ಸಾತಿ ವಸ್ಸಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಉತುನೋ। ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ ನಾಮ ಚೀವರಮಾಸೋ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನತ್ಥತೇಪಿ ಕಥಿನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ, ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೋ, ಹೇಮನ್ತಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ। ಅಞ್ಞದಾತಿ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ। ಕಾಲೇಪೀತಿ ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಚೀವರಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ’’ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಚೀವರಕಾಲೇಪಿ। ‘‘ಆದಿನಾ ನಯೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ದದಾಮಿ ದಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿಆದೀನಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯) ಸಙ್ಗಹೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚೇತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇಯೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ।
‘‘ಕಾಲೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ದಿನ್ನಂ ಪನ ಅಕಾಲಚೀವರಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚೀವರಂ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೇಹಿ, ಸೇಸೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಹಿ ಭಾಜೇತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಜಾತಂ, ತಥೇವಿದಮ್ಪೀತಿ ತದಿದಂ ಅಕಾಲಚೀವರಸಾಮಞ್ಞಂ। ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ‘ದಮ್ಮೀ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಕೇನಚಿ ಭಾಜನೀಯಂ ಹೋತೀತಿ? ನಾಯಂ ವಿರೋಧೋ, ಆದಿಸ್ಸ ದಾನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪ್ಪಾಸಸುತ್ತಾದಿನಾ ಧನೇನ। ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ‘‘ಸೀಮಾಯ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಸೀಮಾಯ ದಾನಂ ಏಕಾ ಮಾತಿಕಾ, ಕತಿಕಾಯ ದಾನಂ ದುತಿಯಾ…ಪೇ॰… ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದಾನಂ ಅಟ್ಠಮಾ।
‘‘ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಧುವಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಾದಿತೋ ಪಠಮಲೇಡ್ಡುಪಾತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇದಾನಿ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಧುವಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸೀಮಾಪರಿಯನ್ತಗತಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಆವಾಸೇ ವಡ್ಢನ್ತೇ ವಡ್ಢತೀತಿ ಸಚೇ ಉಪಚಾರತೋ ಅಬಹಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ಆವಾಸೋ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಸುಪಿ ವಡ್ಢನ್ತೇಸು ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸಚೇ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆರಾಮಪವೇಸನಸೇನಾಸನಾಪುಚ್ಛನಾನೀತಿ ಆಗನ್ತುಕಗಮಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆರಾಮಪವೇಸನಾಪುಚ್ಛನಂ, ಸೇನಾಸನಾಪುಚ್ಛನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾ ಹಿ ಆಗನ್ತುಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಆರಾಮಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಗಮಿಕಾಯ ಸಙ್ಘಿಕಂ ದಸವಿಧಂ ಸೇನಾಸನಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಗಮಿಕಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾಪಿ ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸೀಮಾಯ ವಸೇನ ಸೇನಾಸನಾಪುಚ್ಛನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತಾರೋಚನನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಮಾನತ್ತಚಾರೀನಂ ಪರಿವಾಸಾರೋಚನಂ, ಮಾನತ್ತಾರೋಚನಞ್ಚ। ವಸ್ಸಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸಯಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾದಿವಿಧಾನನ್ತಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದವಿಧಾನಂ, ನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಾಹವಿಧಾನಂ, ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹವಿಧಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಲಾಭಗ್ಗಾಹೋ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆರಾಮಪವೇಸನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಇಮಿಸ್ಸಾವ ಸೀಮಾಯ ವಸೇನಾತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯೇವಾತಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಅನ್ತೋ, ಬಹಿ ಚ ಇಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಲಬ್ಭನತೋ ವುತ್ತಂ।
ಲಾಭತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಾ ಸೀಮಾ ಲಾಭಸೀಮಾ (ಮಹಾವ॰ ೩೭೯), ಸಾ ಚ ಖೋ ನೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ಠಪಿತಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಲಾಭದಾಯಕೇಹಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಯೋ’’ತಿಆದಿ। ಸಮನ್ತಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ। ಯನ್ತಿ ಸುಙ್ಕಸಸ್ಸಾದಿ। ‘‘ಸೀಮಂ ಠಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಚೋಳಭೋಗೋ ಕೇರಳಭೋಗೋತಿ ಏವಂ ಏಕೇಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ। ದ್ವಿಧಾ ಆಪೋ ಗತೋ ಏತ್ಥಾತಿ ದೀಪೋ, ಓಘೇನ ಅನಜ್ಝೋತ್ಥತೋ ಭೂಮಿಭಾಗೋ, ಸೋವ ಸೀಮಾ ದೀಪಸೀಮಾ। ತೇನಾಹ ಸಮುದ್ದನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಚಕ್ಕವಾಳಸೀಮಾ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಪರಿಕ್ಖೇಪಬ್ಭನ್ತರಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸೀಮಾ’’ತಿ।
ಸೇಸಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ದೇಮಾತಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಕೇನಚಿ ಕಮ್ಮೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ। ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಠಿತೇ ರುಕ್ಖೇ ವಾ ಪಬ್ಬತೇ ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಪಥವಿವೇಮಜ್ಝಗತೋಪಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯೇವ ಠಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಮಾನಸಂವಾಸಸೀಮಾಯ ದಿನ್ನನ್ತಿ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಸೀಮಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಖಣ್ಡಸೀಮಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ ತತ್ಥ ಸಮಾನಸಂವಾಸಸೀಮಾಯ ಅಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಮಾನಸಂವಾಸಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸು ದಿನ್ನಸ್ಸ ಇದಂ ನಾನಾತ್ತಂ – ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಗಾಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೪೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಸು ದಿನ್ನನ್ತಿ ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾಯ ದೇಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದಿನ್ನಂ। ಜನಪದರಟ್ಠರಜ್ಜದೀಪಚಕ್ಕವಾಳಸೀಮಾಸುಪಿ ಗಾಮಸೀಮಾದೀಸು ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಜನಪದಸೀಮಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಏಕೋಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಲಭತೀತಿ ಏಕೋಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಧ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಂ ಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕೋತಿ ಸಭಾಗೋ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಅಯಮ್ಪಿ ಭಾಗಮೇವ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಭಾಗಾನಂ ಭಾಗಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ।
ಏವಂ ತಾವ ಯೋ ಸೀಮಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ದಾನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೋ ‘‘ಅಸುಕಸೀಮಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಕೇವಲಂ ‘‘ಸೀಮಾ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತಮೇವ ಜಾನನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸೀಮಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ಭಣತಿ, ತತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೋ ಪನ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಕತರನ್ತಿ ಕತರಸೀಮಂ। ಅಹಮೇತಂ ಭೇದಂ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ ಅಹಂ ‘‘ಅಸುಕಾ ಸೀಮಾ’’ತಿ ಏತಂ ವಿಭಾಗಂ ನ ಜಾನಾಮಿ। ಉಪಚಾರಸೀಮಟ್ಠೇಹಿ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ ಲಾಭಸ್ಸ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಾತಿ ಸಮಾನಲಾಭಕತಿಕಾ।
ಯತ್ಥ ಮಯ್ಹಂ ಧುವಕಾರಾ ಕರೀಯನ್ತೀತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ತಸ್ಸ ಚೀವರದಾಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾಕವತ್ತಂ ವಾ ವತ್ತತಿ। ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸದಾ ಗೇಹೇ ಭೋಜೇತಿ, ಯತ್ಥ ವಾ ಅನೇನ ಆವಾಸೋ ವಾ ಕಾರಿತೋ, ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ವಾ ನಿಬದ್ಧಾನಿ, ಇಮೇ ಧುವಕಾರಾ ‘‘ಯತ್ಥ ತಸ್ಸ ಪಾಕವತ್ತಂ ವಾ ವತ್ತತೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪಾಕವತ್ತನ್ತಿ ದಾನವತ್ತಂ। ವತ್ತತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ। ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿಹಾರಾ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ವಿಹಾರೇಸು। ಮಾತಿಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹುತರಾ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಥೋಕತರಾ, ಏಕಞ್ಚ ವತ್ಥಂ, ಧುವಕಾರಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಬಹುಕಂ, ಕತ್ಥ ದೇಮಾತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ಯದಿ ಪನ ಮಞ್ಚೋ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ಏಕಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯಸ್ಸ ವಾ ವಿಹಾರಸ್ಸ, ಏಕವಿಹಾರೇಪಿ ವಾ ಯಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಸೋ ವಿಚಾರೇತಿ, ತತ್ಥ ದಾತಬ್ಬಂ। ಸಚೇಪಿ ‘‘ಅಸುಕಭಿಕ್ಖು ಗಣ್ಹತೂ’’ತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತಿ। ಅಥ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಧುವಕಾರೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸಪಿ ವಿಚಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ಪನ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ತತ್ಥ ಸೇನಾಸನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತತ್ಥ ದಾತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತತ್ಥ ದಾತಬ್ಬಂ।
ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀತಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ। ತತೋ ಬಹಿದ್ಧಾಪೀತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾತೋ ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ। ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಗತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ। ಏಕಾಬದ್ಧಾನಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತಿ ಪರಿಸಾವಸೇನ ವಡ್ಢಿತಾ ಸೀಮಾ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಗತಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತತೋ ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ ಉಪಚಾರಸೀಮೋಕ್ಕನ್ತೇಹಿ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ। ತೇಸನ್ತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಗತಾನಂ, ತತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಞ್ಚ। ಗಾಹತೇ ಸತೀತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾದಿಕೇ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಸತಿ। ಅಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪೀತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೇಹಿ ಘಣ್ಟಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಲಾಭಭಾಜನಟ್ಠಾನಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ, ತೇಹಿ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರದ್ವಾರೇ ವಾ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇಯೇವ ವಾ ಠಿತಾನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಾಗೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಘನವಕಸ್ಸ ದಿನ್ನೇಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ದುತಿಯಭಾಗೇ ಪನ ಥೇರಾಸನಂ ಆರುಳ್ಹೇ ಆಗತಾನಂ ಪಠಮಭಾಗೋ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ದುತಿಯಭಾಗತೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ದಾತಬ್ಬಂ।
ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಾನಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ನ ದಾತಬ್ಬಂ। ಯದಿ ಪನ ವಿಹಾರೋ ಮಹಾ ಹೋತಿ, ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವತ್ಥೇಸು ದೀಯಮಾನೇಸು
‘‘ಅಸುಕವಿಹಾರೇ ಕಿರ ಬಹುಚೀವರಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಯೋಜನನ್ತರಿಕವಿಹಾರತೋಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾತಬ್ಬಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಏವಂ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಏಕಾಬದ್ಧಪರಿಸಾಯ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಸಚೇ ಯೋಜನಂ ಫರಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾ ಠಿತಾ ಹೋತಿ, ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಚೇ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಾಬದ್ಧತಾ ಚೇತ್ಥ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ‘‘ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ। ‘‘ದ್ವೇಧಾಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾನಂ ದಮ್ಮಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತಿ। ಉಪಡ್ಢಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಉಪಡ್ಢಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದ್ವೇ ಭಾಗೇ ಸಮೇ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ ಉಭತೋಸಙ್ಘಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಚೇತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಥೂಪಾದಿನೋ। ತಞ್ಹಿ ಧಾತಾಯತನಾದಿಭಾವೇನ ಚಿತತ್ತಾ, ಲೋಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತೀಕಾರಟ್ಠಾನತಾಯ ಚ ‘‘ಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ನ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧ ಪನ ಚೇತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ।
‘‘ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ದ್ವಾವೀಸತಿಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ದಸ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ದಸ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ, ಏಕೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಏಕೋ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಙ್ಘತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪುನ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಏಕೋಯೇವ। ಅಯಂ ಪನ ವಾರೋ ಯಥಾವುತ್ತೇನೇವ ನಯೇನ ಞಾಯತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಇಧ ನ ವುತ್ತೋ। ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ಪನ ವುತ್ತೋಯೇವ।
ನ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನ’’ನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ವಿಸುಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಕೋಟ್ಠಾಸಂ ನ ಲಭತಿ। ಪಾಪುಣನಟ್ಠಾನತೋ ಏಕಮೇವ ಲಭತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನತೋ ಏಕಮೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಲಭತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಏಕಪುಗ್ಗಲಪಟಿವೀಸೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಸುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏಕಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ ಗಣೇತ್ವಾ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚಾತಿ ವುತ್ತೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ।
ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಗ್ಗಲಚೇತಿಯಪರಾಮಸನಂ ಅನನ್ತರನಯಸದಿಸಮೇವಾತಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚ ಗಹಣಂ ಅನನ್ತರನಯಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚ, ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಏಕಪಟಿವೀಸೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಸುಂ ನತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ ಗಣೇತ್ವಾವ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಸುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಪಟಿವೀಸೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಏಕೋವ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಪಟಿವೀಸೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸೇವ ವಿಸುಂ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪನ ಲಬ್ಭತಿಯೇವಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಪಟಿವೀಸೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ
ಏತ್ಥಾಹ – ಯಂ ಪನೇತರಹಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ಸಧಾತುಕಂ ಪಟಿಮಂ ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ, ಪಟಿಮಾಯ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪುರತೋ ಆಧಾರಕೇ ಪತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ದೇಮಾ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಯಂ ಪಠಮಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ದೇನ್ತಿ, ವಿಹಾರಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಞ್ಚ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ಚ ದೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ತಾವ ಚೇತಿಯೇ ಆರೋಪೇತಬ್ಬಾನಿ, ವತ್ಥೇಹಿ ಪಟಾಕಾ, ತೇಲೇನ
ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀಸು ಚ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ‘‘ಇದಂ ಹರಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯಪೂಜಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ದೂರಮ್ಪಿ ಹರಿತ್ವಾ ಪೂಜೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹರಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಹರಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಅಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಾಮಿ, ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಹರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಯ್ಹಂಯೇವ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಥ ಪನ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೋ ಅನ್ತರಾವ ಕಾಲೋ ಉಪಕಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀತಿ ವದತೀತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ‘‘ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವದತಿ। ತೇಸಂ ಬಹಿಸೀಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಬಹಿಸೀಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಯಾವ ಕಥಿನಸ್ಸ ಉಬ್ಭಾರಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಿಸಾಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇ ದಾತಬ್ಬಂ। ಅನತ್ಥತೇ ಪನ ಕಥಿನೇ ಅನ್ತೋಹೇಮನ್ತೇ, ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ ಯೇಸು ಕೇಸುಚಿ ವಿಹಾರೇಸು। ಏವಂ ವದತೀತಿ ‘‘ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವದತಿ। ತತ್ರ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತಾನಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇಯೇವ ವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತಾವ ಲಭನ್ತಿ, ಛಿನ್ನವಸ್ಸಾ ನ ಲಭನ್ತಿ। ಚೀವರಮಾಸೇ ಪನ ‘‘ವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತಾನಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪಗತಾನಂಯೇವ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪಗತಾನಞ್ಚ ಛಿನ್ನವಸ್ಸಾನಞ್ಚ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ।
ಚೀವರಮಾಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ದಿವಸೋ, ತಾವ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ
ಸಚೇ
ಯೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿತೇಹಿ ಯಾಗು ಪೀತಾತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ನಿಮನ್ತಿತೇಹಿ ಯೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಗು ಪೀತಾ, ಯೇಹಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ಘರದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ವಾ ಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೇಹಿ ವಾ ಯಾಗು ಲದ್ಧಾ, ಯೇಸಂ ವಾ ಆಸನಸಾಲತೋ ಪತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ನೀತಾ, ಯೇಸಂ ವಾ ಥೇರೇಹಿ ಪೇಸಿತಾ, ತೇಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಸಚೇ ಪನ ನಿಮನ್ತಿತಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗೇಹಞ್ಚ ಬಹಿಗೇಹಞ್ಚ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ದಾಯಕೋ ಚ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ನಿಮನ್ತಿತಾ ವಾ ಹೋನ್ತು, ಅನಿಮನ್ತಿತಾ ವಾ, ಯೇಸಂ ಮಯಾ ಯಾಗು ದಿನ್ನಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಇಮಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಯೇಹಿ ಪನ ಥೇರಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಯಾಗು ಲದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಅಥ ಸೋ ‘‘ಯೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಯಾಗು ಪೀತಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಭತ್ತಖಜ್ಜಕಾದೀಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನಪಿ ಚೀವರಸೇನಾಸನಭೇಸಜ್ಜಾನಂ ಗಹಣಂ।
ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ಸಮ್ಮುಖಾಸಮ್ಮುಖಭೂತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಇದಂ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಞ್ಚ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವದತಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಉದ್ದೇಸಂ ಗಹೇತುಂ ಆಗತೋ, ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾಪುಣಾತಿ। ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಬದ್ಧಚಾರಿಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉದ್ದೇಸನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅಟ್ಠಸು ಮಾತಿಕಾಸು। ಯದಿ ಪನ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಕಥಂ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತೋ’’ತಿ। ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ವುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
‘‘ಞಾತಕೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇನಾತಿ ಕಪ್ಪಾಸಸುತ್ತಾದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ। ಸಣ್ಹನ್ತಿ ಸುಖುಮಂ। ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಏವ ಕಾಲಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಮೂಲಚೀವರಸದಿಸಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾಯೇವ ಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಸತಿಯಾಯೇವ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ, ಅಸತಿಯಾ ಪನ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಮೂಲಚೀವರಂ ದಸಾಹಂ ಚೇ ಸಮ್ಪತ್ತಂ, ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ನ ಲಭತೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಠಮತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಥೂಲಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಮೂಲಚೀವರಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಕಾಲಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ಞಾತೀ’’ತಿ ಞಾಯತೀತಿ ಞಾತಿ, ಸಾವ ಞಾತಿಕಾ, ನ ಞಾತಿಕಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ, ತಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಞಾತಿಕಾಯಾ’’ತಿ। ಮಾತಿತೋ ವಾ ಪಿತಿತೋ ವಾತಿ ಮಾತಿಪಕ್ಖತೋ ವಾ ಪಿತಿಪಕ್ಖತೋ ವಾ। ಯಾವ ಸತ್ತಮಂ ಯುಗನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೦೩-೫೦೫) ಯಾವ ಸತ್ತಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ, ಸತ್ತಮಾಯ ವಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಯಾವ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ ಪಿತಾಮಹಿಯುಗಂ ಮಾತಾಮಹಯುಗಂ ಮಾತಾಮಹಿಯುಗನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಂ ಯುಗನ್ತಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮದ್ವನ್ದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯುಗಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಯುಗೋ ಚ ಯುಗೋ ಚ ಯುಗಾ’’ತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದ್ವನ್ದಂ ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ। ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಾಯಾತಿ ಭಾತುಭಗಿನಿಭಾಗಿನೇಯ್ಯಪುತ್ತಪಪುತ್ತಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಾಯ। ಪಿತಾ, ಪಿತುಪಿತಾ, ತಸ್ಸ ಪಿತಾ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಿತಾತಿ ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಪಿತಾ, ಪಿತುಮಾತಾ, ತಸ್ಸಾ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಭಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ, ಪುತ್ತಾ ಚ, ಧೀತರೋ ಚಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಞ್ಚ ಅಧೋ ಚ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಪಿತಾ, ಪಿತುಭಾತಾ, ಪಿತುಭಗಿನೀ, ಪಿತುಪುತ್ತಾ, ಪಿತುಧೀತರೋ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಧೀತುಪರಮ್ಪರಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಮಾತಾ, ಮಾತುಮಾತಾ, ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಾತಾತಿ ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಮಾತಾ, ಮಾತುಪಿತಾ, ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಭಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ಪುತ್ತಾ ಚ ಧೀತರೋ ಚಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಞ್ಚ ಅಧೋ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ವಿಯಾತಿ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ವಿಯ। ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋಪಿ ಇಧ ಸುದ್ಧಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ ಇಚ್ಚೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನಾತಿ ಏವಂ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ವಾ। ಪುರಾಣಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚೀವರನ್ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರಜಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಕಪ್ಪಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ। ‘‘ಇಮಿನಾ ಅದಿನ್ನಕಪ್ಪಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥು ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೫೦೫) ವದನ್ತಿ। ಪರಿಭೋಗಸೀಸೇನಾತಿ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಸೀಸೇನ। ಅಂಸೇತಿ ಜತ್ತುಮ್ಹಿ। ಮತ್ಥಕೇತಿ ಸೀಸಮತ್ಥಕೇ। ಸಚೇ ಪನ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಹತ್ಥೇಹಿ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ವಿತಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಸೇನ ಅಸಮ್ಫುಸನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ।
ಕಾಯವಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋತೀತಿ ಯಥಾ ಸಾ ‘‘ಧೋವಾಪೇತುಕಾಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋತಿ। ‘‘ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಓಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಾ ಖಿಪತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಓರತೋ ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸೇತೀತಿ ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಓಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರಿಉಪಾಸಕಇತ್ಥಿಯಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪೇಸೇತಿ। ಸೋತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಚ ಸಾಮಣೇರೋ ಚ। ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಧೋವತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಾಸಕೋ ಲಿಙ್ಗೇ ಪರಿವತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಧೋವತಿ, ಸಾಮಣೇರೋ ಲಿಙ್ಗೇ ಪರಿವತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಧೋವತೀತಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹತ್ಥೇ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಸಚೇ ಲಿಙ್ಗೇ ಪರಿವತ್ತೇ ಧೋವತಿ, ವಟ್ಟತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಾಭಾವತೋ ತೀಣಿಪಿ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೇ ದುಕ್ಕಟಾನಿ। ದ್ವೇ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ದುತಿಯೇನ ದುಕ್ಕಟಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಧೋವನಾದೀನಿ ತೀಣೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಏಕೇನ ವತ್ಥುನಾ’’ತಿ ‘‘ಸಚೇ ಪನ‘ಧೋವಾ’ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಧೋವಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಪುರಾಣಚೀವರಂ ಧೋವಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಸೀದನಪಚ್ಚತ್ಥರಣನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಸನ್ತಕಂ ನಿಸೀದನಞ್ಚೇವ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಞ್ಚ। ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಸ್ಸೇವ ಚ ಇಧ ‘‘ಪುರಾಣಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ನಿಸೀದನಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಧೋವಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ। ಅವುತ್ತಾ ವಾ ಧೋವತೀತಿ ಉದ್ದೇಸಾಯ ವಾ ಓವಾದಾಯ ವಾ ಆಗತಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಚೀವರಂ ದಿಸ್ವಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ದೇಥ ಅಯ್ಯ, ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಧೋವತಿ ಚೇವ ರಜತಿ ಚ ಆಕೋಟೇತಿ ಚ, ಅಯಂ ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ ನಾಮ। ಯಾಪಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಧೋವಾ’’ತಿ ದಹರಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆಹರಥಯ್ಯ, ಅಹಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧೋವತಿ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ ನಾಮ।
ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಉಪಾಹನತ್ಥವಿಕಪತ್ತತ್ಥವಿಕಅಂಸಬದ್ಧಕಕಾಯಬನ್ಧನಮಞ್ಚಪೀಠತಟ್ಟಿಕಾದಿಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ। ‘‘ಉಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪೇಸಿತ್ವಾ ಧೋವನೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಉಪಚಾರೇತಿ ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಓಕಾಸೇ।
ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛನ್ನನ್ತಿ ಖೋಮಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಮಜ್ಝೇ। ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ। ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಚೀವರಾನಿ ಚ ನಾನಾವಿರಾಗವತ್ಥಾನಿ ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ಉಪಚಾರೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಉಪರಿ ಖಿಪನ್ತಿ, ‘‘ಸಚೇ ಸಾದಿಯತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ಖಿಪತೂತಿ ದಿವಾ ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾ ಖಿಪತು। ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ, ಇದಂ ಅಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿ ಞಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಥಾಪಿ ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೇನ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರಿಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ। ಠಪಿತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಠಪಿತಂ। ಪಂಸುಕೂಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ। ಅಸ್ಸಾಮಿಕಞ್ಹಿ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮತ್ಥಾಯ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾತಿ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಪರಿವತ್ತಂ, ಪರಿವತ್ತಮೇವ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ, ತಂ ವಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಹರೀಟಕಕ್ಖಣ್ಡಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ। ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಮ್ಪಿ ದೇತಿ, ತಮ್ಪಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಾನಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಪಟಿಲಾಭೇನಾತಿ ಗಹಣೇನ। ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ತೀಣಿ ಪರಿಮಾಣಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಿಕಂ,ತಿಕಞ್ಚ ತಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚಾತಿ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಞಾತಿಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ। ತಾಯ ಹಿ ಹತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ। ‘‘ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದಿಮ್ಹಿ ಚ ಅನಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಾ ಹಿ ಮಹನ್ತಾಪಿ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಚೀವರಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ, ನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಾ ಚ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣಾ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೧೪)। ‘‘ಹತ್ಥತೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪೇಸಿತಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹಣತೋ, ಪರಿವತ್ತನಾಕರಣತೋ ಚ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ।
ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಗೇಹಸ್ಸ ಗಹಪತಿ, ತಂ ಗಹಪತಿಂ, ಇಧ ಪನ ಅಪಬ್ಬಜಿತೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಸು ಅಪಬ್ಬಜಿತಮನುಸ್ಸ’’ನ್ತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಗಹಪತಾನಿನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸುದ್ಧಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಚ ಹೇತುಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಚ ವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾಚೇಯ್ಯ ವಾ ಯಾಚಾಪೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ। ಯಾಚಾಪನಞ್ಚೇತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಣತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾತಿ ಸಮೇತಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇನ ವಾ ಸಂಗಚ್ಛತಿ ಸತ್ತೋ, ಸಭಾವಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಹಜಾತಾದೀಹಿ, ಉಪ್ಪಾದಾದೀಹಿ ವಾತಿ ಸಮಯೋ, ಕಾಲೋ, ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಮತ್ತತಾಯ ಅತ್ಥತೋ ಅಭೂತೋಪಿ ಹಿ ಕಾಲೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಕರಣಂ, ಕರಣಂ ವಿಯ ಚ ಕಪ್ಪನಾಮತ್ತಸಿದ್ಧೇನ ರೂಪೇನ ವೋಹರೀಯತಿ, ತಂ ಸಮಯಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ರಾಜಾದೀಸು ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ರಾಜೂಹಿ ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಾ ಧುತ್ತೇಹಿ ವಾ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಅಗ್ಗಿಆದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ನಟ್ಠಂ ಚೀವರಮೇತಸ್ಸಾತಿ ನಟ್ಠಚೀವರೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ನಟ್ಠಚೀವರೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ದಡ್ಢಂ ಹೋತಿ, ಉದಕೇನ ವಾ ವೂಳ್ಹಂ ಹೋತಿ, ಉನ್ದೂರೇಹಿ ವಾ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವಾ ಖಾಯಿತಂ ಹೋತಿ ಸಮಯಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ರಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಸಮಯ’’ನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ।
ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕೇ ಅಞ್ಞಾತಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಞ್ಞಾತಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ಸಮಯೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಕಾಲೇ ಚ ನಟ್ಠಚೀವರಕಾಲೇ ಚ। ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಞಾತಕೇ, ಪವಾರಿತೇ ಚ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ಥತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ। ಏತ್ಥ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೨೧) ಚ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತೇ ಪಮಾಣಮೇವ ಯಾಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಗ್ಗಲಿಕವಸೇನ ಪವಾರಿತೇ ಪನ ಯಂ ಯಂ ಪವಾರೇನ್ತಿ, ತಂ ತಮೇವ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಹಿ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಚೀವರಾದೀನಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ದೇತಿ, ಏವಂ ಯೇನ ಯೇನ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ತಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ಯೋ ಪನ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಬಾಲತಾಯ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಾಯಾತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ। ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ಪರಿವತ್ತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತಂ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಪಕತತ್ಥವಚನೋ। ಚೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಚೇತಿ ವಾ ಯದೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪವಾರೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ಯದಿ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಭೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೫೨೩-೫೨೪) ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಹರಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಪವಾರಸದ್ದಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಯಂ ವತ್ತಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಇಚ್ಛಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಇಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ। ಉಪನಿಮನ್ತನಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾವತ್ತಕ’’ನ್ತಿಆದಿ। ನೇಕ್ಖಮ್ಮನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ। ದಟ್ಠೂತಿ ದಟ್ಠುಂ। ಛನ್ದಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಞ್ಹೇತ್ಥ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪೋ। ಖೇಮತೋತಿ ನಿಬ್ಭಯತೋ। ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಥಾ ಚ ಕಾಯೇನ ಅಭಿಹರೇಯ್ಯ, ವಾಚಾಯ ಚ, ತಂ ವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಪನೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ಸಅನ್ತರನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಸಹಿತಂ। ಉತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ। ಪರಮನ್ತಿ ಅವಸಾನಂ। ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಸಮುದಾಯಭೂತಸ್ಸ ಹರಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ। ತಗ್ಗುಣಸಂವಿಞ್ಞಾಣೋ ಹಿ ಅಯಂ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ ಯಥಾ ‘‘ಲಮ್ಬಕಣ್ಣೋ’’ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಿವಾಸನೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಹಿ ಸಬ್ಬೇ ತಂಪರಮಂಯೇವ ಗಹೇತುಂ ಲಭನ್ತಿ।
ಯಸ್ಮಾ ‘‘ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ, ಇದಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ಅಯಂ ವಿಧಿ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ। ಯಸ್ಸ ವಾ ತಿಚೀವರತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ತೇನಾಪಿ ತದಾ ತತ್ಥ ಅಭಾವತೋ ದ್ವೇ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪಕತಿಯಾವ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರತೀತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೫೨೩-೫೨೪) ಅತ್ಥತಕಥಿನತ್ತಾ ವಾ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ವಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ವಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ವಾ ಚರತಿ। ‘‘ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ। ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನೇವ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ದ್ವೀಸು ನಟ್ಠೇನ ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತಾಯ ಅವಟ್ಠಾನತೋ। ಯಸ್ಸ ಏಕಂಯೇವ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ವಿನಟ್ಠಸೇಸಚೀವರತ್ತಾ।
ಪಞ್ಚಸು ನಟ್ಠೇಸೂತಿ ತಿಚೀವರಂ ಉದಕಸಾಟಿಕಾ ಸಂಕಚ್ಚಿಕಾತಿ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಚೀವರೇಸು ನಟ್ಠೇಸು। ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾ ನಟ್ಠೇ’’ತಿ ವಚನವಿಪರಿಣಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತೋ ಉತ್ತರೀತಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತೋ ಉತ್ತರಿ।
ಸೇಸಕಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೇಸಕಂ ಪುನ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಕಂ ತುಯ್ಹಂಯೇವ ಹೋತೂತಿ ವುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ದಾನಸಮಯೇ ಏವಂ ವುತ್ತಸ್ಸ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಸೇಸಕಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನಸಮಯೇಪಿ ‘‘ಸೇಸಕಂ ತುಯ್ಹಂಯೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಮೇವ। ನ ಅಚ್ಛಿನ್ನನಟ್ಠಕಾರಣಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚಾದಿಗುಣವಸೇನ ದಿನ್ನಂ। ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ಸಮಯೇ ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ।
ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಭಿಕ್ಖುಂ ಪನೇವ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ತಥಾ ಏವ-ಸದ್ದೋಪಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಪದಿಸಿತ್ವಾತಿ ಕಥೇತ್ವಾ, ಆರಬ್ಭಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞಾತಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಗಹಪತಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕರಣತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಇದಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ನ ವಿಚಾರಿತಂ। ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಿ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೫೨೮-೫೨೯), ಚೀವರಮೂಲಂ, ನ-ಕಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಆಗಮೋ, ‘‘ಚೀವರಚೇತಾಪನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಹಿರಞ್ಞಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಹಿರಞ್ಞಾದಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಹಿರಞ್ಞನ್ತಿ ಕಹಾಪಣೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸುವಣ್ಣಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ಉಪಕ್ಖಟನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಂ। ತಂ ಉಪಕ್ಖರಣಂ ತೇಸಂ ತಥಾ ಸಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಕ್ಖಟಂ ಹೋತೀತಿ ಸಜ್ಜಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತನ್ತಿ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ। ಪರಿವತ್ತನಞ್ಚ ಅಕತಸ್ಸ ಕಾರಾಪನಂ, ಕತಸ್ಸ ಕಿಣನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರೇತ್ವಾ ವಾ ಕಿಣಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಅಚ್ಛಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಾರುಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ವೋಹಾರವಚನಮೇತ’’ನ್ತಿ। ವೋಹಾರವಚನನ್ತಿ ಚ ಉಪಚಾರವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
‘‘ತತ್ರ ಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದೀಸು ಕೋ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯತ್ರ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋತಿ ‘‘ದಸ್ಸಾಮಿ, ಕೀದಿಸೇನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರೇನ ಅತ್ಥೋ, ಕೀದಿಸಂ ತೇ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇಮೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತೋ। ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಗನ್ತ್ವಾ। ಪದಭಾಜನೇ ಪಚುರವೋಹಾರವಸೇನ ‘‘ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೯) ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಚುರವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ಯೇಭುಯ್ಯವೋಹಾರವಸೇನ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಘರಸಾಮಿಕಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ತಸ್ಸ ಘರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ತಥೇವ ಬಹುಲವೋಹಾರೋ। ವಿಕಪ್ಪನ್ತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ಕಪ್ಪೋ ವಿಕಪ್ಪೋ, ವಿ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ವಿಸಿಟ್ಠತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಸಿಟ್ಠಕಪ್ಪ’’ನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ವಚನತ್ಥಮಾಹ। ‘‘ಅಧಿಕವಿಧಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ। ಯಥಾ ಪನ ತಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ತಂ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ತಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ತಂ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ।
‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸಮ್ಪಹಂಸನಸುನ್ದರಾಯಾಚನಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ತಥಾ ಹೇಸ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ
‘‘ಸಾಧು
ಸಾಧು ಮಿತ್ತಾನಮದ್ದುಬ್ಭೋ, ಪಾಪಸ್ಸಾಕರಣಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೮.೧೦೧) –
ಸುನ್ದರೇ, ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೂ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೬೪-೬೮) ಆಯಾಚನೇ, ಇಧಾಪಿ ಆಯಾಚನೇಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೮೯; ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧ ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಸು॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೧೫ ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಬು॰ ವಂ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೪೯) ಆಹ ‘‘ಸಾಧೂತಿ ಆಯಾಚನೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಆಯಾಚನೇತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಯಾಚನೇ, ಅಭಿಪತ್ಥನಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿವಿತಕ್ಕೇ ನಿಪಾತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಲಪತೀತಿ ಆಮನ್ತೇತಿ। ಆಯತಾದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಿತ್ಥತಅಪ್ಪಿತಸಣ್ಹಾನಂ ಗಹಣಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನ ಇಮಸ್ಸ ಆಪಜ್ಜನಮತ್ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ ಸೀಸಂ ಏತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪಯೋಗೇತಿ ಸುತ್ತಪರಿಯೇಸನಾದಿಪಯೋಗೇ।
ಮಹಗ್ಘಂ ಚೇತಾಪೇತುಕಾಮಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘನ್ತಿ ವೀಸತಿಅಗ್ಘನಕಂ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತುಕಾಮಂ ‘‘ಅಲಂ ಮಯ್ಹಂ ತೇನ, ದಸಅಗ್ಘನಕಂ ವಾ ಅಟ್ಠಗ್ಘನಕಂ ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವರೂಪನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮಭಾಗಂ, ಇಮಿನಾ ಸಮಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಗ್ಘವಸೇನೇವ, ನ ಪಮಾಣವಸೇನ। ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಕಞ್ಹಿ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಕಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ನ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿ।
ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ರಾಜತೋ ಭೋಗ್ಗನ್ತಿ ರಾಜತೋ ಲದ್ಧಭೋಗ್ಗಂ। ರಾಜಭೋಗ್ಗೋತಿ ರಾಜಾಮತ್ತೋ। ರಾಜತೋ ಭೋಗೋತಿ ರಞ್ಞಾ ಇಮಿನಾತಿಆದೀತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನೇನ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಹೀ’’ತಿ ಇದಂ। ಆಗಮನಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಮೂಲಸುದ್ಧಿಂ। ಯದಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯನೀಹಾರೇನ ಅಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ, ಸೋಪಿ ದೂತೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಇದಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಆಭತಂ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯಸ್ಮಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೩೮), ತದಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಪುಟ್ಠೇನ ತಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಹಿರಞ್ಞಾದಿಂ ಆರಬ್ಭ। ಈದಿಸೇನ ದೂತವಚನೇನಾತಿ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯಸ್ಮಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಏವರೂಪೇನ ದೂತವಚನೇನ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ। ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಜಾತರೂಪಂ। ರಜತನ್ತಿ ರೂಪಿಯಂ। ಕಹಾಪಣೇನಾತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯೋ ವಾ ರೂಪಿಯಮಯೋ ವಾ ಪಾಕತಿಕೋ ವಾ ಕಹಾಪಣೋ। ಮಾಸಕೋತಿ ಲೋಹಮಾಸಕೋ ವಾ ಹೋತು, ದಾರುಮಾಸಕೋ ವಾ ಹೋತು, ಜತುಮಾಸಕೋ ವಾ ಹೋತು, ಯೋ ಯೋ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಜನಪದೇ ಯದಾ ಯದಾ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅಟ್ಠಿಮಯೋಪಿ ಚಮ್ಮಮಯೋಪಿ ರುಕ್ಖಫಲಬೀಜಮಯೋಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಇಧ ಮಾಸಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಕ್ಖಾಮ।
ಮುತ್ತಾತಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಜಾದಿಕಾ ಅಟ್ಠವಿಧಾ ಮುತ್ತಾ। ತಥಾ ಹಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಂ ವರಾಹದಾಠಂ, ಭುಜಙ್ಗಸೀಸಂ, ವಲಾಹಕಂ, ವೇಳು, ಮಚ್ಛಸಿರೋ, ಸಙ್ಖೋ, ಸಿಪ್ಪೀತಿ ಅಟ್ಠ ಮುತ್ತಾಯೋನಿಯೋ। ತತ್ಥ ಯಾ ಮಚ್ಛಸಙ್ಖಸಿಪ್ಪಿಜಾತಾ, ಸಾ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ, ಭುಜಙ್ಗಜಾಪಿ ಕಾಚಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ಹೋತಿ। ಇತರಾ ಅಸಾಮುದ್ದಿಕಾ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಬಹುಲಂ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾವ ಮುತ್ತಾ ಲೋಕೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಸಿಪ್ಪಿಜಾವ, ಇತರಾ ಕದಾಚಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ‘‘ಮುತ್ತಾತಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಮುತ್ತಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೭೨) ವುತ್ತಂ। ಮಣೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವೇಳುರಿಯಾದಿಕೇ ಅನ್ತಮಸೋ ಜಾತಿಫಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೋಪಿ ನೀಲಪೀತಾದಿವಣ್ಣಭೇದೋ ಮಣೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಪಚಿತ್ವಾ ಕತೋ ಪನ ಕಾಚಮಣಿಯೇವೇಕೋ ಪತ್ತಾದಿಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ವೇಳುರಿಯೋ ನಾಮ ವಂಸವಣ್ಣಮಣಿ। ಸಙ್ಖೋತಿ ಧಮನಸಙ್ಖೋ ಧೋತವಿದ್ಧೋ ರತನಮಿಸ್ಸೋ, ಪಾನೀಯಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾತಿ ಧೋತವಿದ್ಧಾ ರತನಸಂಯುತ್ತಾ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾ ಸಿಲಾ। ರತನೇನ ಪನ ಅಮಿಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಕನಿಸಾನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ರತನಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಸುವಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಪವಾಳನ್ತಿ ಧೋತಮ್ಪಿ ಅಧೋತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಪವಾಳಂ। ಲೋಹಿತಙ್ಕೋತಿ ರತ್ತಮಣಿ। ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ ಕಬರಮಣಿ। ಯಂ ‘‘ಮರಕತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನೀತಿ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಸಾಲಿಆದೀನಿ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿ। ನೀವಾರಾದಿಉಪಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಸಾಲಿಆದಿಮೂಲಧಞ್ಞನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ‘‘ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ದಾಸಿದಾಸಖೇತ್ತವತ್ಥುಪುಪ್ಫಾರಾಮಫಲಾರಾಮಾದಯೋತಿ ದಾಸೀ ನಾಮ ಅನ್ತೋಜಾತಧನಕ್ಕೀತಕರಮರಾನೀತಪ್ಪಭೇದಾ। ತಥಾ ದಾಸೋ। ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ರುಹತಿ। ವತ್ಥು ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಪರಣ್ಣಂ ರುಹತಿ। ಯತ್ಥ ವಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ರುಹತಿ, ತಂ ಖೇತ್ತಂ। ತದತ್ಥಾಯ ಅಕತಭೂಮಿಭಾಗೋ ವತ್ಥು। ಖೇತ್ತವತ್ಥುಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ವಾಪಿತಳಾಕಾದೀನಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೇವ। ವಸ್ಸಿಕಾದೀನಂ ಪುಪ್ಫನಕೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೋ। ಅಮ್ಬಫಲಾದೀನಂ ಫಲನಕೋ ಫಲಾರಾಮೋ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅತ್ತನೋಯೇವತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಚೇಪಿ ಕೋಚಿ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮಿ, ಆರಾಮಂ ವಾ ಕರೋಥ, ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಭೋಜನಸಾಲಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯) ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚೇತಿಯಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ।
ಸಚೇ ಪನ ಸಙ್ಘಂ ವಾ ಗಣಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ದೇಮ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮ, ನವಕಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಇಮೇ ಇದಂ ಭಣನ್ತೀ’’ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಚೇತಿಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ।
ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋತಿ ಕಿಚ್ಚಕರೋ। ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬೋ ಕಿಚ್ಚಕರೋವ ‘‘ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ’’ತಿ। ಏಸೋ ಖೋತಿ ‘‘ಅಸುಕವೀಥಿಯಂ ಅಸುಕಘರೇ ಅಸುಕನಾಮೋ’’ತಿ ಪರಮ್ಮುಖಂ ವದತಿ। ಇತರಮ್ಪೀತಿ ಪರಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಮ್ಪಿ। ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರೇನಾ’’ತಿ ಏತಂ ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ವಾಚಾಯ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಇದಂ ವಾ ವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರಂ, ಆಹರ ಮೇ ಚೀವರಂ, ಪರಿವತ್ತೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರಂ, ಚೇತಾಪೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಪನ ವಚನಾನಿ ಏತೇಸಂ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ’’ತಿಆದಿ। ಸಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇಯ್ಯ। ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಏವಂ ಯಾವತತಿಯಂ ಚೋದನೇನ ತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಯದೇತಂ ಅಭಿನಿಪ್ಫಾದನಂ, ಏತಂ ಕುಸಲಂ ಸಾಧು ಸುಟ್ಠೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏತಂ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ।
ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ। ಇದಞ್ಹಿ ‘‘ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯ ವಿಸೇಸನಂ, ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ ಠಾನಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಭಾವನಪುಂಸಕವಚನಮೇತ’’ನ್ತಿ, ಏತಂ ಭಾವೇ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಧಾತ್ವತ್ಥಮತ್ತೇ ಸಾಧೇತಬ್ಬೇ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ ನ ಆಮಿಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದಿಭೇದಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಯಾಚಿಯಮಾನೇನಾಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ। ನ ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯) ‘‘ಮಙ್ಗಲಂ ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ವಾ ಭಾಸಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿಯಮಾನೇನಾಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಾಸಿತಬ್ಬಂ। ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ಠಿತಿಂ ವಿನಾಸೇತಿ। ಠತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಗಹೇತುಂ ಆಗತೇನ ಹಿ ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ನ ನಿಸಜ್ಜಾದಿಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಇಮಿನಾ ಪನ ತಂ ಕತನ್ತಿ ಠಾನಂ ವಿನಾಸಿತಂ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ವಿನಾಸೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ನಾಮ ಠಾನಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ‘ನ ಕಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವಾರಿತಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಕತೇಸು ಛಸು ಠಾನೇಸು ಏಕಂ ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೫೩೭-೫೩೯) ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಾತಬ್ಬಂ। ‘‘ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಇದಂ ಠಾನಲಕ್ಖಣಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ‘‘ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ, ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನಿಸೀದನಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ಪುನ ಚೀವರಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ। ‘‘ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇ। ‘‘ಏಕಂ ಠಾನಂ ಪರಿಹಾಯತೀ’’ತಿ ಅಪರೇ। ಉಭಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಚೋದೇತಿಪಿ ತಿಟ್ಠತಿಪಿ।
‘‘ತತ್ರ ತತ್ರ ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ತತ್ರ ತತ್ರ ಚೀವರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಾನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ದ್ವೀಸು ಚೋದನಾಟ್ಠಾನೇಸು।
ಕಿಂ
ಕಥಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ದೂತೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಪಹಿಣತಿ, ದೂತೋ ಚ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಪಹಿತಂ, ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ ವದತಿ। ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ದೂತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ಚ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಾ ಸಮ್ಭತ್ತಾ ಕೇಚಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖು ತಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ।
ನೋ ಚೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೭; ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೫) ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಮೇಕೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ।
ನ ಹೇವ ಖೋ ಸೋ ದೂತೋ ಅತ್ತನಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ, ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ।
ನ ಹೇವ ಖೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಹಿಣತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಭಿಕ್ಖುಂ ವದತಿ ‘‘ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಏವಂ ಏಕೋ ಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ತಯೋ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ನಾಮ। ಏತೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
ಅಪರೋ ದೂತೇನ ಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ।
ಅಪರೋ ದೂತೋ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಆರೋಚೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪಹಿಣತಿ, ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ದೂತೇನ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಏವಂ ಏಕೋ ಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ತಯೋ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ನಾಮ। ಏತೇಸು ಮೇಣ್ಡಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ
‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ, ತೇ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಹಿರಞ್ಞಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ‘ಇಮಿನಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಂ ದೇಥಾ’ತಿ। ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ತತೋ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಂ ಸಾದಿತುಂ, ನ ತ್ವೇವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೯೯)।
ಏತ್ಥ ಚ ಚೋದನಾಯ ಪರಿಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ। ಮೂಲಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಚೋದನಾಯ ವಾ ಠಾನೇನ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ನೋ ಚೇ ದೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನಮ್ಪಿ ಕಥೇತಬ್ಬಂ। ನೋ ಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ನ ಕಥೇತಬ್ಬಂ।
ಅಪರೋ ಭಿಕ್ಖು ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ದೂತೇನ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ನತ್ಥಮ್ಹಾಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತದಞ್ಞೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆಹರ, ಭೋ, ಅಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ। ದೂತೋ ‘‘ಹನ್ದ, ಭೋ, ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಮುಖವೇವಟಿಕಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ।
ಅಪರೋ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯; ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೫) ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಏತ್ತೋವ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಅಯಂ ಪರಮ್ಮುಖಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋತಿ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾ ನಾಮ। ಏತೇಸು ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
ಸಚೇ ಸಯಮೇವ ಚೀವರಂ ಆನೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನೋ ಚೇ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ। ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇತಿ ಸಮ್ಮುಖಾಸಮ್ಮುಖವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ದಾಯಕೋ ಸಯಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ದೂತಂ। ತಸ್ಮಾ ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋಪಿ ಯಥಾರುಚಿ ಚೋದೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋತಿ ಮುಖವೇವಟಿಕಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ। ಏವನ್ತಿ ‘‘ಏಸೋ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಆಕಾರೇನ। ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ವುತ್ತಚೋದನಾಟ್ಠಾನಪರಿಮಾಣತೋತಿ ವುತ್ತಚೋದನಾಪರಿಮಾಣತೋ ಚ ವುತ್ತಟ್ಠಾನಪರಿಮಾಣತೋ ಚ। ಸನ್ತಿಕನ್ತಿ ಸಮೀಪಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಮಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಭುಮ್ಮವಚನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತೋತಿ ಸಾಮಂ ವಾ ಅಗಚ್ಛನ್ತೋ, ದೂತಂ ವಾ ಅಪಾಹೇನ್ತೋ।
ಅಜ್ಜಣ್ಹೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಗಮೇಹೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಿಟ್ಠ, ಅಧಿವಾಸೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತಿರೇಕೇಸು ಚೋದನಾಟ್ಠಾನೇಸು ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಊನಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದನಾಯ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಾನೇನ, ಊನಕತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದನಾಯ ಊನಕಚ್ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಾನೇನ ಲದ್ಧೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಪ್ಪಿತತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತಾ, ‘‘ಸಞ್ಞತ್ತೋ ಸೋ ಮಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೩೮) ಕಥಿತತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚೀವರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।
೨. ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗೋ
೧. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಕೋಸಿಯಂ, ತೇನ ಮಿಸ್ಸಂ ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕಂ। ತೇನ ಪನ ಕೋಸಿಯೇನ ಅಪ್ಪಕೇನಾಪಿ ಮಿಸ್ಸಿತಂ ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕಮೇವ, ನ ಇದಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೇನಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಕೋಸಿಯಂಸುನಾತಿ ಕಿಮಿಕೋಸಸಮ್ಭವೇನ ಅಂಸುನಾ। ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತಂ ಅವಾಯಿಮಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ’’ತಿಆದಿ। ಇಮಸ್ಸೇವ ವಚನಸ್ಸ ಅನುಸಾರೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ಪಠಮಸನ್ಥತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನವಚನಾನುಸಾರೇನ। ಸಬ್ಬಸನ್ಥತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸನ್ಥತನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ।
ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕಾರಾಪನೇ ದುಕ್ಕಟತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕಾರಾಪನವಸೇನ ‘‘ಸಾಣತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ತನಾ ವಿಪ್ಪಕತಪರಿಯೋಸಾಪನನಯೇನಾತಿ ‘‘ಅತ್ತನಾ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ವಿತಾನಾದಿಕರಣೇತಿ ವಿತಾನಭೂಮತ್ಥರಣಸಾಣಿಪಾಕಾರಭಿಸಿಬಿಬ್ಬೋಹನಕರಣೇ। ಯಥಾ ಚ ವಿತಾನಾದಿಕರಣೇ, ಏವಂ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ‘‘ಅವಾಯಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೪೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ।
ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಕಾಳಕಾನನ್ತಿ ಸಭಾವೇನ ವಾ ರಜನೇನ ವಾ ಕಾಳಕಾನಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ಕಾಳಕಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ಕಾಳಕಾನಿ ಜಾತಿಯಾ ಕಾಳಕಂ ವಾ ರಜನಕಾಳಕಂ ವಾ’’ತಿ। ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಿತಾನನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಿತಕಾಳಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಯಥಾ ಪಠಮೇ ‘ಏಕೇನಾಪಿ ಕೋಸಿಯಂಸುನಾ’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧಾಪಿ
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೪೯) ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸೇಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಚತುಕ್ಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿಕಂ। ಅಙ್ಗೇಸು ಪನ ‘‘ಸುದ್ಧಕಾಳಕಭಾವೋ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ।
ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಯಥಾ ಕಾಳಕಾ ಅಧಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಠಪೇತ್ವಾ ಚೇತ್ಥ ಕಾಳಕಓದಾತೇ ಅವಸೇಸಾ ಗೋಚರಿಯೇಸುಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೫೫೨) ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಚ ದ್ವೇ ಭಾಗಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಾಳಕಾನಂ ಅಧಿಕಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ಕಾಳಕಾನಂ ಭಾಗದ್ವಯತೋ ಅಧಿಕಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಊನಕಂ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಳಕಲೋಮಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಭಾವೇತಿ ತುಲಾಯ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಅನ್ತಮಸೋ ವಾತವೇಗೇನಪಿ ಪಹಿತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಳಕಲೋಮಸ್ಸ ಅಧಿಕಭಾವೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತತಿಯಂ ಓದಾತಾನಂ, ಚತುತ್ಥಂ ಗೋಚರಿಯಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ತೇಸಂ ಅಧಿಕಗ್ಗಹಣೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ। ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಥತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ತುಲೇ ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ, ತುಲಂ ಓದಾತಾನಂ, ತುಲಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಸನ್ಥತಂ ಕಾರಾಪಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೫೪) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಆದಾಯ ಚ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅನಾದಾಯ ಚ ಕರಣತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ। ಸೇಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಚತುಕ್ಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿಕಂ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತುಲಂ ಓದಾತಾನಂ ತುಲಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇ, ಬಹುತರಂ ಓದಾತಾನಂ ಬಹುತರಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇ
ಅಙ್ಗೇಸು ಪನ ಪಠಮಙ್ಗಂ ಕಾಳಕಾನಂ ದ್ವೇಭಾಗತೋ ಅತಿರೇಕಭಾವೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠಾನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಾನಿ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯದಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಯಂ ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿಂ ದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯಸ್ಸ ವಿನಾ ಸನ್ಥತಾ ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಚ ಸನ್ಥತಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತುಂ, ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿಂ ದೇತೀತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಿಲಾನೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸನ್ಥತಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೦) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿಂ ದೇತಿ।
ಸಾತಿ ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿ। ವೂಪಸನ್ತೋ ವಾ ಪುನ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ವೂಪಸನ್ತೋ ವಾ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಪುನ ಕುಪ್ಪತಿ, ಅನುವಸ್ಸಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪುನ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ರೋಗೇ ಕುಪ್ಪಿತೇ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ರೋಗೇ ಕುಪ್ಪಿತೇಪಿ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಅನುವಸ್ಸಂ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ। ತೇನೇವ ಹಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಸಚೇ ಅರೋಗೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಮೂಲಬ್ಯಾಧಿನಾವ ಗಿಲಾನೋ ಹೋತಿ ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ ಆಹ। ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನ ಸೋ ವಾ ಬ್ಯಾಧಿ ಪಟಿಕುಪ್ಪತು, ಅಞ್ಞೋ ವಾ, ಸಕಿಂ ‘ಗಿಲಾನೋ’ತಿ ನಾಮಂ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಮೇವ, ಪುನ ‘ಸಮ್ಮುತಿಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಆಹಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೫೭) ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವಾದೋ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತೋ।
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಥತಂ ಊನಕಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಕಾರಾಪಿತಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೨) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಸೇಸಂ ಪಠಮಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಪರೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಅತಿದಿಟ್ಠಂ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಛಬ್ಬಸ್ಸೇ ವಾ ಅತಿರೇಕಛಬ್ಬಸ್ಸೇ
ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನಿಸೀದನಸನ್ಥತನ್ತಿ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪದಭಾಜನಿಯಂ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸದಸಂ ಸನ್ಥತಂ, ಏತ್ಥ ಚ ನಿಸೀದನಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಾನಿವಾರಣತ್ಥಂ, ಯತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಬಲಚೀವರಸಞ್ಞಾಯ ಸನ್ಥತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು। ಸಯನಾಸನಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ‘‘ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ಥತೇ। ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತನ್ತಿ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಂ। ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚಾಯಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಲಭನ್ತೋ ಥೋಕತರಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೭೦) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಏಕದೇಸೇತಿ ಇದಾನಿ ಕತ್ತಬ್ಬನವಸನ್ಥತಸ್ಸ ಏಕಪ್ಪದೇಸೇ। ವಿಜಟೇತ್ವಾತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ। ಅನಾದಾತಿ ಯ-ಕಾರಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸತಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಕಾರಾಪಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೮) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸನ್ಥತವಿಸ್ಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಭಗವತಾ ಸನ್ಥತಾನಿ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನೇ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಭೋಗುಪಾಯಂ ನೇಸಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೬೬) ಸನ್ಥತವಿಸ್ಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ। ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ‘‘ಸೇಸಂ ತತಿಯಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ
ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗೋ, ತಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅದ್ಧಾನಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಪನ ‘‘ದೀಘಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅದ್ಧಾನಗಮನಸಮಯಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾಚಿ॰ ೨೧೮) ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ। ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಚೇತಾನಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಯತೋ ‘‘ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತನ್ತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ। ವತ್ಥುಮತ್ತದೀಪನಮೇವಾತಿ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ (ಪಾರಾ॰ ೫೭೧) ವತ್ಥುಮತ್ತಸ್ಸ ದೀಪನಮೇವ। ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ ಅದ್ಧಾನತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇಸು। ಸಹತ್ಥಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹತ್ಥೇನಾ’’ತಿ। ಲಕ್ಖಣವಚನಞ್ಚೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಹರಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಅಸನ್ತೇ ಹಾರಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಪದಾನಂ ಅನ್ತೋಗಧಾವಧಾರಣತೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನ್ತೇಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇಮಾನಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೭೩) ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನೇ ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಊನಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಹರಣೇತಿ ಯತ್ಥ ಗತೋ, ತತ್ಥ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀನಂ ವಾ ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ವಾ ಅಲಾಭೇನ ತತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಹರಣೇ, ತತೋಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಹರಣೇ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ವಾತಿ ಚೋರೇಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಕತಂ ವಾ। ಕತಭಣ್ಡನ್ತಿ ಕತಂ ಭಣ್ಡಂ ಕಮ್ಬಲಕೋಜವಸನ್ಥತಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುತ್ತಕೇನ ಬದ್ಧಮತ್ತಮ್ಪಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ’’ತಿಆದಿ। ಯೋ ಪನ ತನುಕಪತ್ತತ್ಥವಿಕನ್ತರೇ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೭೫) ವಾ ಆಯೋಗಅಂಸಬದ್ಧಕಕಾಯಬನ್ಧನಾದೀನಂ
ಪಠಮಪ್ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿ। ಏತೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನನಿಸ್ಸಟ್ಠಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೭೨) ಗಚ್ಛನ್ತೇ ರಥಾದಿಕೇ ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಆದೀಸು ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ‘‘ಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಅಗಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಚೇ ಪನ ಅಗಚ್ಛನ್ತೇ ರಥಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಆದೀಸು ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಸಾರೇತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚೋದೇತಿ, ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ವಾ ಅನುಬನ್ಧಾಪೇತಿ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೭೫) ವಚನತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಚೇ ಯಾನೇ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣನ್ತಿ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣಾನಮಭಾವೋ।
ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸಕ್ಕೇಸೂತಿ ‘‘ಸಕ್ಯಾ ವತ, ಭೋ ಕುಮಾರಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೬೭) ಉದಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಸಕ್ಯಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾನಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಕ್ಕೇಸು ಜನಪದೇ। ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ನಾಮ ಪಣ್ಡುಕಲೋಹಿತಕಾದಯೋ ಛಮೂಲಕಾ, ತೇಸಂ ಸಿಸ್ಸಾ ಚ।
ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಜಾತರೂಪಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ರಜತನ್ತಿ ನ ಕೇವಲಂ ರೂಪಿಯಮೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಅಥ ಖೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೋಹಾರಗಮನೀಯಂ ಕಹಾಪಣಾದಿ ಚ ಏತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಕಹಾಪಣೋತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೩-೫೮೪) ಸುವಣ್ಣಮಯೋ ವಾ ರೂಪಿಯಮಯೋ ವಾ ಪಾಕತಿಕೋ ವಾ। ಲೋಹಮಾಸಕೋ ನಾಮ ತಮ್ಬಲೋಹಾದೀಹಿ ಕತಮಾಸಕೋ। ದಾರುಮಾಸಕೋ ನಾಮ ಸಾರದಾರುನಾ ವಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ವಾ ಜತುಮಾಸಕೋ ನಾಮ ಲಾಖಾಯ ವಾ ನಿಯ್ಯಾಸೇನ ವಾ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕತಮಾಸಕೋ। ‘‘ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಪದೇನ ಯೋ ಯೋ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಜನಪದೇ ಯದಾ ಯದಾ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅಟ್ಠಿಮಯೋಪಿ ಚಮ್ಮಮಯೋಪಿ ರುಕ್ಖಫಲಬೀಜಮಯೋಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ತದೇವಾತಿ ಜಾತರೂಪರಜತಮೇವ। ಹಿರಞ್ಞಂ ನಾಮ ಕಹಾಪಣೋ।
‘‘ಸಾದಿಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ನ ಕೇವಲಂ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಮನಸಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯವಾಚಾಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಸಚೇ ಪನ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ಏಕೋ ಸತಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೩-೫೮೪) ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತಿ ‘‘ತುಯ್ಹಿದಂ ಹೋತೂ’’ತಿ, ಭಿಕ್ಖು ‘‘ನಯಿದಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಉಪಾಸಕೋ ‘‘ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಗತೋ, ಅಞ್ಞೋ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಇದ’’ನ್ತಿ। ಯಂ ತೇನ ಚ ಅತ್ತನಾ ಚ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಸೋ ಚೇ ವದತಿ ‘‘ಗೋಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ, ಗುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ, ಸತ್ತಭೂಮಿಕಮ್ಪಿ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇಧ ನಿಕ್ಖಿಪಾಹೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏತ್ತಾವತಾ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಭಣ್ಡಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಇದಂ ಗಹೇಸ್ಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಅತ್ಥಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ವತ್ಥು ಚ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಸೋ ವದತಿ ‘‘ಅಹಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ, ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ಸೋ ಚೇತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಅಧಿಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ‘‘ನ ಮಯಂ ತವ ಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಾಮ, ನಿಕ್ಖಮಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ।
ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇಯೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮತ್ತಮೇವ, ನ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಚೇತಾಪಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಾಯೇನ ಪರಿಭೋಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇಯೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತೇಲಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ಸೋತಿ ಯೋ ಗಹಟ್ಠೋ ‘‘ಸಪ್ಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಾ ಆರಾಮಿಕೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಲಭಿತ್ವಾ। ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಪೀತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ಆಹಟಬೀಜತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಠಿತಚ್ಛಾಯಾಪಿ, ಪರಿಚ್ಛೇದಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪನ ಆಗನ್ತುಕತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ। ನೋ ಚೇ ಛಡ್ಡೇತೀತಿ ಅಥ ನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಛಡ್ಡೇತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಬ್ಯಾಪಾರೇನಾ’’ತಿ ಯೇನಕಾಮಂ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ‘‘ಯೋ ನ ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಛಡ್ಡಿತಾಛಡ್ಡಿತಞ್ಚ ಜಾನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪) ಏವಂ ವುತ್ತಪಞ್ಚಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡಕಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋ।
ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಕತ್ವಾ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ, ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮೀಲೇತ್ವಾವ ನದಿಯಾ ವಾ ಪಪಾತೇ ವಾ ವನಗಹನೇ ವಾ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಅನಪೇಕ್ಖೇನ ಪತಿತೋಕಾಸಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೇನ ಪಾತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಗೂಥಂ ವಿಯ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಖರಪತ್ತಾದೀಸು ಸುವಣ್ಣಾದಿಸಞ್ಞಿನೋ। ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದನಯೇನಾತಿ ‘‘ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥೇ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೦೫) ಏತ್ಥ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ।
ಜಾತರೂಪಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಕತಾದಿವಸೇನಾತಿ ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನ’’ನ್ತಿ। ಇದಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಸಾದಿತರೂಪಿಯಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಂ। ಪುರಿಮನಯಾನುಸಾರೇನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಇದಂ ಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೯)।
ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪರಿವತ್ತನೇ ದೋಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ ರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನೇ। ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಪರಿವತ್ತಿತಸ್ಸ ವಾ। ಧನಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲಧನಸ್ಸ ವಾ
ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸ್ಸ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನಮೇವೇತ್ಥ ಗಹಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರಾದೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಚೀವರಾದೀನಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದಸಿಕಸುತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಾನಂ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನಂ। ಕಯಂ ನಾಮ ಪರಭಣ್ಡಸ್ಸ ಗಹಣಂ। ವಿಕ್ಕಯಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ದಾನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪರಸ್ಸಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಇದಂ ಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೯೫) ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ವುತ್ತಲಕ್ಖಣವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ನನು ಚೇತ್ಥ ಚೀವರಧೋವನೇ ವಾ ಕೇಸಚ್ಛೇದನೇ ವಾ ಭೂಮಿಸೋಧನಾದಿನವಕಮ್ಮೇ ವಾ ಪರಭಣ್ಡಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನ್ತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪರಿಭುತ್ತೇ ವಾ ನಟ್ಠೇ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ತೇಲಂ ವಾ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ। ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ತದಞ್ಞೇನ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕೇನ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಅಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಞ್ಞಿನೋ ಚ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ನಯಮತಿದಿಸತಿ।
ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।
೩. ಪತ್ತವಗ್ಗೋ
೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅವಿಕಪ್ಪಿತೋತಿ ಅಡ್ಢಾಳ್ಹಕೋದನಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳೀನಂ ಓದನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸೀಹಳದೀಪೇ ಪಕತಿನಾಳಿ ಮಹನ್ತಾ, ದಮಿಳನಾಳಿ ಖುದ್ದಕಾ, ಮಗಧನಾಳಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ, ತಾಯ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದಿಯಡ್ಢನಾಳಿ ಏಕಾ ಸೀಹಳನಾಳಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೨) ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಅನುತ್ತಣ್ಡುಲನ್ತಿ ಪಾಕತೋ ಉಕ್ಕನ್ತಂ ತಣ್ಡುಲಂ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ, ನ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ ಅನುತ್ತಣ್ಡುಲಂ। ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತೋತಿ ಜೀರಕಾದಿಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಙ್ಖತೋ। ಆಲೋಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ।
ಏವಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಸಚೇ ನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ। ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ। ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅನ್ತೋಗಧಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ। ಸಚೇ ಪತ್ತೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ। ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ। ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಓಮಕುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸಮ್ಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
ಇದಾನಿ ತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾನಧಿಟ್ಠಾನಾವಿಕಪ್ಪನುಪಗೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಚ್ಚೇತೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ। ತತೋ ಹಿ ಸೋ ‘‘ಅಪತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಓಮಕೋಮಕೋತಿ ಓಮಕತೋ ಓಮಕೋ। ತತೋ ಹಿ ಸೋ ‘‘ಅಪತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಏತೇ ಪನ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ ನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಾ, ಇತರೇ ಪನ ಸತ್ತ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೇಸಾ ಸತ್ತ ಪತ್ತಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ ನಾಮಾ’’ತಿ।
ತಸ್ಮಾತಿ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪಕ್ಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯೋಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಾಕೇಹಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೮) ಪಕ್ಕೋ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪಕ್ಕೋ ಹೋತಿ, ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ ಪಾಕೇಹಿ। ಸಚೇ ಏಕೋ ಪಾಕೋ ಊನೋ ಹೋತಿ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ। ಯಥಾ ಚ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪಕ್ಕೋಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ, ತಥಾ ಉಭೋಪಿ ಯಂ ಮೂಲಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿನ್ನೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ। ಯದಿ ಪನ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ಅದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಂ ನಾಮ ದಿಯಡ್ಢವೀಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸಚೇಪಿ ಪತ್ತಸಾಮಿಕೋ ವದತಿ ‘‘ಯದಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮೂಲಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ದಸ್ಸಥ, ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ, ನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ ಹೋತಿ। ಪಾಕಸ್ಸ ಹಿ ಊನತ್ತಾ ಪತ್ತಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ। ಮೂಲಸ್ಸ ಸಕಲಸ್ಸ ವಾ ಏಕದೇಸಸ್ಸ ವಾ ಅದಿನ್ನತ್ತಾ ಸಕಭಾವಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಾಕೇ ಚ ಮೂಲೇ ಚ ನಿಟ್ಠಿತೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ ಹೋತಿ। ಯೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ, ಸ್ವೇವ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗೋ ಚ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಪುರಾಣಪತ್ತಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತೇನ ನವೋ ಪತ್ತೋ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಠಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ಲಾಮಕಧಞ್ಞಸಿತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥನಿಕ್ಖಮನಮತ್ತೇನ ಛಿದ್ದೇನಾ’’ತಿ।
ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಸ್ಸಾತಿ ತೇನ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾತಿ ತೇನ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ಹಿ ಪತ್ತೋ ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಭಾವೇನ ಗಹಿತೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಕಞ್ಚಿ ಪಕಾರಂ ಪತ್ತಸ್ಸ। ಲಕ್ಖೀಯತೇ ಅನೇನಾತಿ ಲಕ್ಖಣಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕರಣವಚನಂ, ತತಿಯಾವಿಭತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಪಕಾರೋ’’ತಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಭೇದಕೋ ವಿಸೇಸೋ ವುಚ್ಚತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಪತ್ತಭಾವೋ ಪಕಾರೋ, ತಂ ಭಿಕ್ಖು ಆಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ಲಕ್ಖಣಂ। ಯದಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ಪತ್ತೋ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ಅಬನ್ಧನೋಪಿ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ವಾಕ್ಯೋಪಞ್ಞಾಸೇ। ಬನ್ಧನೋಕಾಸೇ ಸತಿ ವಾ ಅಸತಿ ವಾ ಬನ್ಧನವಿರಹಿತೋ ಪತ್ತೋ ಅಬನ್ಧನೋ, ಪಞ್ಚಬನ್ಧನಾನಂ ಓಕಾಸೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋಕಾಸೋ। ಅಪತ್ತೋತಿ ಪತ್ತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಾಕತಿಕಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇದಞ್ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ ಕಾರಣವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
ಬನ್ಧನಞ್ಚ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಮುಖವಟ್ಟಿಸಮೀಪೇ ಪನ ಪತ್ತವೇಧಕೇನ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೇ ಕಪಾಲಸ್ಸ ಬಹಲತ್ತಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಯನ್ತೇ’’ತಿಆದಿ। ಸುಖುಮಂ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋತಿ ಸುಖುಮೇ ಛಿದ್ದೇ ತಿಪುಪಟ್ಟಾದೀಹಿ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ, ಸುತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನ ಕೇವಲಂ ತಿಪುಸುತ್ತಕಾದಿನಾವ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಫಾಣಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಫಾಣಿತಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನಾತಿ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಫಾಣಿತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ತಥಾಪಕ್ಕೇನ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪತ್ತೋ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನ ಚೇತಾಪಿತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೧೩) ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಸಮ್ಮತೇನಾತಿ –
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯ, ಏಸಾ ಞತ್ತಿ
ಏವಂ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮತೇನ। ಪತ್ತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಂ ವತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತ್ತೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಸುನ್ದರೋ ಥೇರಾನುರೂಪೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೫) ವಿಜ್ಜಮಾನಾನಿಸಂಸಂ ವತ್ವಾ। ಪತ್ತಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಪತ್ತೋ। ಅದೇಸೇತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಚ್ಛತ್ತನಾಗದನ್ತಕಾದಿಕೇ ಅದೇಸೇ। ಪತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ನಿಕ್ಖಿಪನದೇಸೋ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಧಾರಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಅಪರಿಭೋಗೇನಾತಿ ಯಾಗುರನ್ಧನರಜನಪಚನಾದಿನಾ ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗೇನ। ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನ ಬ್ಯಾಧಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಅಸತಿ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಚಿತುಂ, ಉದಕಂ ವಾ ತಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವರಪತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಾರುಪ್ಪೋ, ಅಯಂ ಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಟ್ಟತಿ। ಅಞ್ಞೋ ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಂ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಮಯ್ಹಮೇವ ಪತ್ತಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ।
ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಪನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ‘‘ವದ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚಯೇನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕತಟ್ಠಾನೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ।
ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ, ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಯಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಕತಾ ಚೇತ್ಥ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯತಂ ಆಪನ್ನತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕಸ್ಮಾ ಏತೇನ ಇದಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಾನಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ಯೇಸಂ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಏವಂ ಲದ್ಧವೋಹಾರಾನೀ’’ತಿ। ಇದಾನಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಭೂತಂ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಪ್ಪಿ ನಾಮ ಗವಾದೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಜಿಕಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ‘‘ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಕಟೇಹಿ ಗೋಅಜಿಕಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಮಿಗರೋಹಿತಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯೇಸಞ್ಹಿ ಖೀರಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಪ್ಪಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ। ತಂ ಪನ ಸುಲಭಂ ವಾ ಹೋತು, ದುಲ್ಲಭಂ ವಾ, ಅಸಂಮೋಹತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಮಕ್ಖಿಕಾಮಧುಮೇವಾತಿ ಖುದ್ದಕಭಮರಮಧುಕರೀಹಿ ತೀಹಿ ಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಕತಂ ಮಧುಮೇವ। ಉಚ್ಛುರಸನ್ತಿ ಸುದ್ಧೋದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಾನಂ ವಸೇನ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಉಚ್ಛುರಸಂ। ‘‘ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗುಳೋದಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೮೪) ಪನ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಅವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಏತಂ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ನೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ನೋವಟ್ಟನಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩) ವುತ್ತಂ। ಉಚ್ಛುವಿಕತೀತಿ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರಸಲಸಿಕಾದಿಕಾ। ಪಕತತ್ತಾನಂ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸತ್ತಾ ತಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ತೇನ ಪಕತಾನಂ ಭೇಸಜ್ಜಾನಂ ಏವ ಗಹಣಂ, ನ ತೇಸಂ ವತ್ಥೂನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ನ ತೇಸಂ ವತ್ಥೂನೀತಿ ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಕಾರಣಾನಿ ಖೀರಾದೀನಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ವಸಾತೇಲನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩) ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಅಚ್ಛವಸಂ ಮಚ್ಛವಸಂ ಸುಸುಕಾವಸಂ ಸೂಕರವಸಂ ಗದ್ರಭವಸ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೬೨) ಏವಂ ಅನುಞ್ಞಾತವಸಾನಂ ತೇಲಂ। ಯಾನೀತಿ ಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಅಚ್ಛವಸಂ ಮಚ್ಛವಸಂ ಸುಸುಕಾವಸಂ ಸೂಕರವಸಂ ಗದ್ರಭವಸಂ ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ‘‘ವಸಾತೇಲಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಕಾಲೇತಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ। ಸಂಸಟ್ಠನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ। ‘‘ಅಚ್ಛವಸ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನಂ ವಸಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಸಾಮಂ ಪಚಿತ್ವಾತಿ ಕಾಲೇಯೇವ ಸಾಮಂ ಪಚಿತ್ವಾ। ನಿಬ್ಬತ್ತಿತತೇಲಮ್ಪೀತಿ ಕಾಲೇಯೇವ ಅತ್ತನಾ ವಿವೇಚಿತತೇಲಮ್ಪಿ। ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಕಾಲೇಯೇವ ವಟ್ಟತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ‘‘ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಯಂ ಪನೇತ್ಥ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩) ಸುಖುಮರಜಸದಿಸಂ ಮಂಸಂ ವಾ ನ್ಹಾರು ವಾ ಅಟ್ಠಿ ವಾ ಲೋಹಿತಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ। ಸಚೇ ಪನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತವಸಾಯ ತೇಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ, ತಂ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ತದಹೂತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಹನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತದಹು। ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ತತ್ರಾಪಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಮೇವ। ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವತ್ಥುಂ ಪಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನನ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ವತ್ಥು ಏತೇಸನ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನಿ, ತೇಸಂ, ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥುಮನ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ವಸಾತೇಲತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ। ವತ್ಥುನ್ತಿ ಖೀರಾದಿಕಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಭೂತಂ ವತ್ಥುಂ, ಪಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ಸಾಮಂಪಾಕತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಸಪ್ಪಿಂ ವಾತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥುತೋ ವಿವೇಚಿತಸಪ್ಪಿಂ ವಾ। ಯಥಾ ತತ್ಥ ದಧಿಗತಂ ವಾ ತಕ್ಕಗತಂ ವಾ ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಝಾಪಿತಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನವನೀತಂ ವಾತಿ ತಕ್ಕಬಿನ್ದೂನಿಪಿ ದಧಿಗುಳಿಕಾಯೋಪಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸುಧೋತನವನೀತಂ ಪಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಾಮಂಪಕ್ಕಾಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯದಿ ಸಯಂಪಚಿತಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಮಿಸಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ತಂ ಆಮಿಸಂ ಸಯಂಪಚಿತಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಮಿಸ್ಸಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಯಾವಕಾಲಿಕಭಾವಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ। ತಥಾ ‘‘ತಂ ಪನ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಮಿಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಸಯಂಪಕ್ಕಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ವಸಾತೇಲಂ, ಸಯಂಭಜ್ಜಿತಸಾಸಪಾದಿಯಾವಜೀವಿಕವತ್ಥೂನಂ ತೇಲಞ್ಚ ಸಾಮಿಸಂ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ನವನೀತಸಪ್ಪೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಞ್ಚ –
‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕಆದೀನಿ
ಗಾಹಾಪಯನ್ತಿ ಸಬ್ಭಾವ’’ನ್ತಿ ಚ।
‘‘ತೇಹೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪತ್ತಂ, ಕಪ್ಪತೇ ಯಾವಜೀವಿಕಂ।
ನಿರಾಮಿಸಂವ ಸತ್ತಾಹಂ, ಸಾಮಿಸೇ ಸಾಮಪಾಕತಾ’’ತಿ ಚ॥
ಖೀರಾದಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ತಿಲಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ಸಾಮಿಸಾನಿಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ನಿರಾಮಿಸಾನೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿಯೇವ। ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸವತ್ಥುಕಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ। ‘‘ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೨) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಕತಂ ಪನ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಚ ಉಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಕತಂ। ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇತಿ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ। ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಮುದ್ಧನಿತೇಲಅರುಮಕ್ಖನಘರಧೂಪನಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ನ ಮಯ್ಹಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಸಪ್ಪಿ ಚ ತೇಲಞ್ಚ ವಸಾ ಚ ಮುದ್ಧನಿತೇಲತ್ಥಂ ವಾ ಅಬ್ಭಞ್ಜನತ್ಥಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಧು ಅರುಮಕ್ಖನತ್ಥಂ ವಾ ಫಾಣಿತಂ ಘರಧೂಪನತ್ಥಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ।
ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಯಾವಕಾಲಿಕಯಾವಜೀವಿಕವತ್ಥೂಸು ವಿಸೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾವಜೀವಿಕಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಯಾವ ಅರುಣಸ್ಸ ಉಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸತ್ತಮದಿವಸೇ ಕತತೇಲಂ ಸಚೇ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಸಪ್ಪಿಆದೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಾವ ಮಿಗರೋಹಿತಾದೀನಂ ಸಪ್ಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಸಪ್ಪಿ, ತಥಾ ನವನೀತಂ, ನಾಳಿಕೇರನಿಮ್ಬಕೋಸಮ್ಬಕರಮನ್ದಸಾಸಪಆದೀನಂ ತೇಲಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತತೇಲಂ, ತಥಾ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಂ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಫಾಣಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ನ ಸಬ್ಬಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಂ ಫಾಣಿತಗತಿಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀತುದಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಸೀತುದಕೇನ ಕತನ್ತಿ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಸೀತುದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫರಸೇ ಉದಕಗತೇ ಸತಿ ತಂ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತಂ। ‘‘ಫಾಣಿತಗತಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಪನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಸೀತುದಕೇನ ಕತಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಂ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಅಮ್ಬಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಾನೀ’’ತಿ।
ಕಾಯಿಕಪರಿಭೋಗಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ವಾ ಕಾಯೇ ಅರುನೋ ವಾ ಮಕ್ಖನಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯನ್ತಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ। ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾತಿ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದತ್ವಾ। ತನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಲದ್ಧಭೇಸಜ್ಜಂ। ಏವಞ್ಹಿ ದಿನ್ನಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸಚೇ ಸೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ವಾ ಅನಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ವಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದದೇಯ್ಯ, ಗಹೇತ್ವಾ ನತ್ಥುಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಪರಿಭೋಗಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಸಚೇ ಸೋ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ, ದಾತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ತೇ, ಸಾಮಣೇರ, ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಆಹರ, ಥೇರಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ವತ್ಥುಗಣನಾಯಾತಿ ಸಪ್ಪಿಆದಿವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಚೇವ ಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡಾದಿವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಚ। ಮಿಸ್ಸಿತೇಸು ಪನ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ। ಸತ್ತಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ವೇಮತಿಕಸ್ಸಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ, ತಥಾ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಟ್ಠಾವಿನಟ್ಠಾದಡ್ಢಾವಿಲುತ್ತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಿತಾದಿಸಞ್ಞಿನೋ। ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ, ನಟ್ಠೇ, ವಿನಟ್ಠೇ, ದಡ್ಢೇ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ, ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹಿತೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ। ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಗಣನುಪಗತಾ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಅಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೇಸಂ ಚೀವರವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ)।
ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ತಾವಾತಿ ತಾವ ಪರಿಮಾಣೇ ಕಾಲೇ। ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಮಾಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಲೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯಾತಿಆದಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಮಯೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೮) ಇಮೇಸಂ ಗಹಣಂ। ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರನ್ತಿಆದಿಕಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪನ ‘‘ಆಹರಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ, ಪರಿವತ್ತೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ, ಚೇತಾಪೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಗಹಣಂ। ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ತದುಭಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಿಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅದೇನ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯೇ ಪನ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೇನ್ತಿ, ತೇಸು ವತ್ತಭೇದೋ ನತ್ಥಿ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ದೇನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವತ್ತಭೇದೋ ನತ್ಥಿ ತೇಸು ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೮)। ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾತಕಂ ಗಹಪತಿಂ ವಾ ಗಹಪತಾನಿಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೮) ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಇದಂ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕೇಸುಪಿ ಹೋತಿಯೇವ।
ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಕಾಳಪಕ್ಖೂಪೋಸಥಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾ, ಅಯಮದ್ಧಮಾಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧಮಾಸೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅದ್ಧಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿವಸೋ ನಾಮ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಾ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ, ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಗಣನೇನ। ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸನಸ್ಸ ಖೇತ್ತಂ। ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಾಸೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಕರಣನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ। ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕಾಲಪಕ್ಖುಪೋಸಥೋ, ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ। ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಪರಿಯೇಸನಂ, ಕರಣಂ, ನಿವಾಸನಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ। ಇಮಿನಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಪರಿಯೇಸನಕರಣನಿವಾಸನಾಧಿಟ್ಠಾನಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತೇಸು ಹಿ ಚತೂಸು ಮಾಸೇಸು ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ, ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಂ, ನಿವಾಸೇತುಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ।
ವಸ್ಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢೀಯತೀತಿ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಉದ್ಧಂ ಕಡ್ಢೀಯತಿ ವಡ್ಢೀಯತಿ, ಆರುಯ್ಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಠಮಮಾಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಮೇವ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ವಸ್ಸಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ದಸಾಹಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ। ತಞ್ಹಿ ದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಪನ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ। ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ। ಅಯಂ ತಾವ ಕತಾಯ ಪರಿಹಾರೋ। ಅಕತಾಯ ಪನ ಕೋ ಪರಿಹಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ। ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ ಇತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಹಾರಸ್ಸಾಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಸೋ ಕುತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾವ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೋ’’ತಿ, ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸೋ, ತಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇಸು ಸತ್ತಸು ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯಮಾಸೇಸೂತಿ ಪಟಿಲೋಮಕ್ಕಮೇನ ವುತ್ತೇಸು ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದಾದೀಸು ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಾವಸಾನೇಸು ಏತೇಸು ಸತ್ತಸು ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯನಾಮಕೇಸು ಮಾಸೇಸು। ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣೇನಾತಿ ‘‘ಕಾಲೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣೇನ। ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ದೇಥ ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ಅಸಮಯತ್ತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭದನ್ತಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೇನ –
‘‘ಕತ್ವಾ ಪನ ಸತುಪ್ಪಾದಂ, ವಸ್ಸಸಾಟಿಕಚೀವರಂ।
ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಸಮಯೇ ಪಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮತೇ॥
‘‘ಹೋತಿ
ತೇಸುಯೇವ ಚ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ, ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದನೇ ತಥಾ’’ತಿ॥
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಪರಿಯಿಟ್ಠಂ ಅತಿರೇಕದ್ಧಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಕತ್ವಾ ಪರಿದಹಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೮) ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಪರಿಯೇಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಪರಿಯೇಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ। ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಮಾಸದ್ಧಮಾಸೇಸು ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಊನಕಸಞ್ಞೀನಂ ಪರಿಯೇಸನನಿವಾಸನವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ, ಏಕಸೇಸನಿದ್ದೇಸೋ ಚಾಯಂ, ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ। ಊನಕಮಾಸದ್ಧಮಾಸೇಸೂತಿ ಊನಕಮಾಸೇ ಚೇವ ಊನಕದ್ಧಮಾಸೇ ಚ। ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿಯೇಸನನಿವಾಸನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಊನಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಊನಕದ್ಧಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಚ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಅತಿದಿಸತಿ, ತಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ಉದಕಫುಸಿತಗಣನಾಯ ಅಕತ್ವಾ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನವಸೇನ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತಉದಕೇನೇವ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ, ನ ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕವಾಪಿಆದೀಸು ಘಟೇಹಿ ಆಸಿತ್ತೂದಕೇನ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾದೀಸು ಪನ ನಗ್ಗಸ್ಸ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾದೀಸು ಪನ ಸತಿಯಾಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ನಗ್ಗಸ್ಸ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏವಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸೇಸಚೀವರಸ್ಸ। ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಏಸ ನಯೋ ನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ ನಿವಾಸೇನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾನಮ್ಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಮಹಗ್ಘವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರೂಪದ್ದವೋ ಆಪದಾ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿವತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಆಪದಾಸು ವಾ ನಿವಾಸಯತೋತಿ ಆಪದಾಸು ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸು ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ। ಯಂ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತೇಸಞ್ಹಿ ನಗ್ಗಾನಂ ಕಾಯೋವಸ್ಸಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಮಹಗ್ಘವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರೂಪದ್ದವೋ ಆಪದಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾದಿನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಸಚೀವರತಾತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇಹಿ ಸಚೀವರತಾ।
ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
‘‘ದತ್ವಾ’’ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಸ್ಸೇವ ದಾನಮಿಹ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠದಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿ। ಸಕಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಸಕ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ। ಇಮಿನಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಗಣ್ಹತೋ ನತ್ಥಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ। ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏಕತೋ ಅಬದ್ಧಾನಿ, ವಿಸುಂ ಠಪಿತಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ, ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಆಹರ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಹರಾಪಯತೋ ಚ। ತೇನಾಹ ‘‘ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ। ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಆಹರಾ’’ತಿ ವದತೋಪಿ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ಏಕಂ ಚೀವರಂ ಪನ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ಏಕಾ ಆಪತ್ತಿ। ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ಪನ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸೂತಿ ತೇನಾಣತ್ತೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ಚೀವರೇಸು। ಯತ್ಥ ಪನ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ಯತ್ತಕಾನಿ ಆಣತ್ತಾನಿ, ತೇಸಂ ಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ಯತ್ತಕಾನಿ ಆಣತ್ತಾನೀತಿ ಯತ್ತಕಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಆಣತ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಂ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಚೀವರಂ ‘ಗಣ್ಹಾ’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ। ಆಣತ್ತೋ ಬಹೂನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೩೩) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಇಮಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಕೋಚಿ ವಿರೋಧೋ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಗಣ್ಹ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಾಮಂ ದತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೩೩) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಪತ್ತಾದಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಚಿಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಚೀವರಂ ವಾ ಹೋತು, ಪತ್ತಾದಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ವಾ। ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ, ತತಿಯತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೋ ಪಾಳಿಯಂ, ಮಾತಿಕಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ದಾನಗ್ಗಹಣೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಕಾಲೇಯೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಬ್ಬಿಧಂ ಖೋಮಸುತ್ತಾದಿನ್ತಿ ‘‘ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಛ ಸುತ್ತಾನಿ ಖೋಮಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಸಾಣಂ ಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೩೮) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಖೋಮಸುತ್ತಾದಿಂ। ತತ್ಥ ಖೋಮನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೩೬-೩೮) ಖೋಮವಾಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಂ। ಕಪ್ಪಾಸಿಕನ್ತಿ ಕಪ್ಪಾಸತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ। ಕೋಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕೋಸಿಯಂಸೂಹಿ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಂ। ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಏಳಕಲೋಮಸುತ್ತಂ। ಸಾಣನ್ತಿ ಸಾಣವಾಕೇನ ಕತಸುತ್ತಂ। ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ವಾಕಸುತ್ತಮೇವಾತಿ ಏಕೇ। ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಂ ಪನ ‘‘ಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತೇಸಂ ಅನುಲೋಮನ್ತಿ ತೇಸಂ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮಂ ದುಕೂಲಂ ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಸೋಮಾರಪಟ್ಟಂ ಚೀನಪಟ್ಟಂ ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಸುತ್ತಂ।
ತುರೀತಿ ವಾಯನೂಪಕರಣೋ ಏಕೋ ದಣ್ಡೋ, ವೀತವೀತಟ್ಠಾನಂ ಯತ್ಥ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ। ವೇಮನ್ತಿ ವಾಯನೂಪಕರಣೋ ಏಕೋ ದಣ್ಡೋ, ಸುತ್ತಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ ಘನಭಾವಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತನ್ತವಾಯಸ್ಸ ಯೇ ತೇ ತುರಿವೇಮಸಜ್ಜನಾದಿಕಾ ಪಯೋಗಾ, ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಪಯೋಗೇಸು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಸ್ಸ ತನ್ತವಾಯಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತುರಿಆದೀನಂ ಅಭಾವೇ ತೇಸಂ ಕರಣತ್ಥಂ ವಾಸಿಫರಸುಆದೀನಂ ಮಗ್ಗನನಿಸಾನರುಕ್ಖಚ್ಛೇದನಾದಿಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತನ್ತೂನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ವೀತವೀತಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಲದ್ಧಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ, ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣೇ ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ದೀಘತೋ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ, ತಿರಿಯಞ್ಚ ಹತ್ಥಮತ್ತೇ ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ಸಾಮಂ ಸುತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತನ್ತವಾಯೇಹಿ ವಾಯಾಪಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತೇನೇವಾತಿ ಏವಂ ಇಧ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇಧಾಪಿ ತನ್ತವಾಯೇನೇವ ದೀಘತೋ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ, ತಿರಿಯಂ ಹತ್ಥಮತ್ತೇ ವೀತೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇತಿ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತಮಯೇ। ಇತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಸುತ್ತಮಯೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ। ತತೋ ಚೇ ಊನತರಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಚೇ ಊನತರಾ, ಅನ್ತಮಸೋ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೩೬-೬೩೮) ಅಚ್ಛಿಮಣ್ಡಲಪ್ಪಮಾಣಾಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಏವಮಿಧ ದುಕ್ಕಟಂ। ತೇನೇವ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಾ ವಾ ಊನಕಾ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ। ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಥ ಏಕನ್ತರಿಕೇನ ವಾ ಸುತ್ತೇನ, ದೀಘತೋ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ತಿರಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವೀತಂ ಹೋತಿ, ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ।
ಯದಿ
ಅಥ ಏಕನ್ತರಿಕೇನ ವಾ ಸುತ್ತೇನ, ದೀಘತೋ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ತಿರಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವಿನನ್ತಿ, ಉಭೋಪಿ ವಾ ತೇ ವೇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಿನನ್ತಿ, ಅಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಚೀವರೇ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಾನಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ತನ್ತವಾಯೋ ತಾವ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತತೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಸೇಸೋ ಕಪ್ಪಿಯೋ। ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಸೇಸಂ, ಞಾತಕಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವಾಯಾಪಿತೇ ವಾಯಾಪಿತಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅವಾಯಾಪಿತಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತನ್ತಿ ಸಾಮಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ವಾಯಥಾ’’ತಿ ಏವಂಭೂತಾಯ ಅಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ।
ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚೀವರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ‘‘ಕೀದಿಸೇನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರೇನ ಅತ್ಥೋ, ಕೀದಿಸಂ ತೇ ಚೀವರಂ ವಾಯಾಪೇಮಿ, ವದ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಚೀವರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಆಯತಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಸುತ್ತವಡ್ಢನಾಕಾರೇನ ಸಹ ವಾಯನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸುವೀತಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ವಾಯನಾಕಾರಮೇವ। ‘‘ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಂ ಅನುಪದಜ್ಜೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ನ ಪನ ಅಙ್ಗದಸ್ಸನಂ ಸುತ್ತವಡ್ಢನವಸೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಮತ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೇನ ಅಞ್ಞಾತಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಕಸ್ಸ ತನ್ತವಾಯೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚೀವರೇ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೩) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕೇ ಅಞ್ಞಾತಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಞಾತಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ।
ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಠಮಪದಸ್ಸಾತಿ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ। ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನೇವ। ತಾನಿ ದಿವಸಾನೀತಿ ತೇಸು ದಿವಸೇಸು। ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವಾತಿ ನಿರನ್ತರಮೇವ, ತೇಸು ದಸಾಹೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ದಿವಸೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸಾತಿ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ। ಸೋ ಹಿ ಇಧ ಪಠಮಪವಾರಣಾಯೋಗತೋ ‘‘ಪವಾರಣಾಮಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ। ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋತಿ ವಾ ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಕಾಮಞ್ಚೇಸ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೬೫೦) ‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೬೩) ಇಮಿನಾವ
ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರನ್ತಿ ‘‘ಗಮಿಕಗಿಲಾನಗಬ್ಭಿನಿಅಭಿನವುಪ್ಪನ್ನಸದ್ಧಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಗಮಿಕೋ ನಾಮ ‘‘ಸೇನಾಯ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪವಾಸಂ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೯) ವುತ್ತೋ। ಅಞ್ಞತರೇನ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಗಮಿಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಗಮನಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ದಾತುಕಾಮೇನ ದೂತಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ, ಸಯಂ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೯) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ಅತಿರೇಕಚೀವರೇ ಅತಿರೇಕಚೀವರಸಞ್ಞಿಆದಿನೋ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ಇಧ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞಿಆದಿನೋ ಚೀವರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೋ। ತಥಾ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ, ಅನಧಿಟ್ಠಿತಅವಿಕಪ್ಪಿತತಾ, ಚೀವರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಚತುರಙ್ಗಭಾವೋವ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ।
ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯಾತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೦೮) ಇಮಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧಟಂ। ತದಿಹ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕತಂ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪನ ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ (ಪಾಚಿ॰ ೧೧೧, ೧೧೫) ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಮಾಹ। ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅಕ್ಖಣ್ಡಂ ವಸಿತ್ವಾ। ‘‘ಯೇನ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ದೂರಟ್ಠಮ್ಪಿ ಚ ತಸ್ಸ ತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಉಪವಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ। ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕೇ ‘‘ಆಚರಿಯಧನು ನಾಮ ಪಕತಿಹತ್ಥೇನ ನವವಿದತ್ಥಿಪಮಾಣಂ। ಜಿಯಾಯ ಪನ ಆರೋಪಿತಾಯ ಚತುಹತ್ಥಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಗಾಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ। ಇನ್ದಖೀಲತೋತಿ ಉಮ್ಮಾರತೋ। ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋತಿ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಘರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಠಮಲೇಡ್ಡುಪಾತತೋ। ಕಿತ್ತಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ। ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸಾಪಿ ಗಾಮಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಮಿನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಚೋರಾನಂ ನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸಾದಿದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಆರಾಮೇ, ಆರಾಮೂಪಚಾರೇ ಚ ಚೋರಾನಂ ನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸಾದಿದಸ್ಸನೇನ ಕಾರಣೇನ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಭುತ್ತೋಕಾಸಟ್ಠಿತೋಕಾಸನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸನಿಪನ್ನೋಕಾಸಾನಂ ಗಹಣಂ। ಚೋರೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತವಿಲುತ್ತಾಕೋಟಿತಭಾವದಸ್ಸನತೋತಿ ಆರಾಮೇ, ಆರಾಮೂಪಚಾರೇ ಚ ಹತವಿಲುತ್ತಾಕೋಟಿತಭಾವದಸ್ಸನತೋ।
ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅನ್ತರೇ ಅನ್ತರೇ ಘರಾನಿ ಏತ್ಥ, ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅನ್ತರಘರಂ, ಗಾಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತಞ್ಚಾತಿ ನಿಕ್ಖಿಪನಞ್ಚ। ‘‘ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ವುಟ್ಠಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಪವಾರಣಾಯ ಅಙ್ಗಭಾವಂ। ತೇನೇವ ಹಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೩-೬೫೪) ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ವಾ ಉಪಗತೋ ಹೋತಿ ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ವಾ, ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ। ಕತ್ತಿಕಮಾಸೋ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಕಾಳಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಪರಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ, ತಾವ ಏಕೂನತ್ತಿಂಸ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾ। ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಕತ್ತಿಕಮಾಸತೋ ಪರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಊನಪ್ಪಮಾಣೇ ತಾವ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಾಯೋಗತೋ ನ ಲಭತು, ಕಸ್ಮಾ ಗಾವುತತೋ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣೇ ನ ಲಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯತ್ರ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ನಿಮನ್ತಿತೋ ಪನ ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಯೋಜನಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತುಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ಇದಮಪ್ಪಮಾಣಂ। ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಸಾಸಙ್ಕಞ್ಚೇವ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಞ್ಚ ಹೋತಿ। ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಅನಾಸಙ್ಕಅಪ್ಪಟಿಭಯೇಹಿ ಅಙ್ಗಯುತ್ತೇಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಕ್ಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ಯಂ ಗಾಮಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಪಚ್ಛಿಮೇ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕಲಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೇನಾಸನೇ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿನಾ ವತ್ಥುಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಸಿಯಾ ಚ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಸಮಾದಾನಚಾರಞ್ಹಿ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾ ಏವ ಲಭನ್ತಿ, ನೇತರೇತಿ ಏತ್ಥ ಇದಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೋ ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಮನಕಿಚ್ಚೇ ಸತಿ ಅನ್ತರಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬಂ, ಛ ರತ್ತಿಯೋ ತಮ್ಹಾ ವಿಹಾರಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸಿತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭದನ್ತೇನ ಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೇನ –
‘‘ಯಂ ಗಾಮಂ ಗೋಚರಂ ಕತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖು ಆರಞ್ಞಕೇ ವಸೇ।
ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಠಪೇತುಂ ತಂ, ಮಾಸಮೇಕಂ ತು ವಟ್ಟತಿ॥
‘‘ಅಞ್ಞತ್ಥೇವ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ಮತಂ।
ಅಯಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ॥
ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಛಾರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ। ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನಾತಿ ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದೂರತಾಯ ಸೇನಾಸನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ। ಏವಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ತತ್ರೇವ ಠಿತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ। ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಾವ।
ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ಅಙ್ಗೇಸು ಯಂ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ, ತಂ ಇಧ ಛಾರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ।
ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನನು ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಲಾಭೋ। ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಪರಿಣತಭಾವಸಙ್ಖಾತೇನ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ। ‘‘ಲಭಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಲಾಭಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನಮಾಹ। ಚೀವರಾದಿವತ್ಥುನ್ತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪರಿಣತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪೋಣಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಬ್ಭಾರಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಸೋ ಪರಿಣತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಸ್ಸಾಮ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ। ಪಯೋಗೇತಿ ಪರಿಣಾಮನಪ್ಪಯೋಗೇ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಜಾನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಪರಿಣತಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮಿಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸಙ್ಘಚೇತಿಯಪುಗ್ಗಲೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುನಖಂ ಉಪಾದಾಯ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಾದೀನನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಚೇತಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ।
ಇದಾನಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞಿನೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪರಿಣತೇ, ಅಪರಿಣತೇ ಚ ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞಿನೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಪರಿಣತೇ, ಅಪರಿಣತೇ ಚಾತಿ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಪರಿಣತೇ ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಪರಿಣತೇ ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞೀ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೬೦)। ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾರಂ ವಾ ಲಭೇಯ್ಯ, ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ವಾ ಅಸ್ಸ, ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ, ತತ್ಥ ದೇಥಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೬೧) ವಚನಾನಂ ಗಹಣಂ। ಸಚೇ ಪನ ದಾಯಕಾ ‘‘ಮಯಂ
ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪತ್ತವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ।
ಇತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಣ್ಣನಾಯ
ವಿನಯತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಿಯಂ
ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।