ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡಂ
೧. ಉಸ್ಸಯವಾದಿಕಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಮಾನುಸ್ಸಯವಸೇನ ಕೋಧೂಸ್ಸಯವಸೇನಾತಿ ಬಾಹುಲ್ಲನಯೇನ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ತಿಚಿತ್ತಂ ತಿವೇದನ’’ನ್ತಿ। ಅಡ್ಡಕರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಡ್ಡೋತಿ ವೋಹಾರಿಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ‘‘ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕರಣತ್ಥಾಯ ವೋಹಾರಿಕವಿನಿಚ್ಛಯತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವೀತಿಕ್ಕಮಕ್ಖಣೇಯೇವಾತಿ ವತ್ಥುಜ್ಝಾಚಾರಕ್ಖಣೇಯೇವ, ನ ತತಿಯಾಯ ಸಮನುಭಾಸನಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಸಙ್ಘತೋ ನಿಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಆಪನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ನಿಸ್ಸಾರೇತಿ। ಹೇತುಮ್ಹಿ ಚಾಯಂ ಕತ್ತುವೋಹಾರೋ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರಣಹೇತುಭೂತಧಮ್ಮೋ ‘ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯೋ’ತಿ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ।
ಯತ್ಥ ಠಿತಾಯಾತಿ ಉಪಸ್ಸಯಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತಾಯ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವೋಹಾರಿಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ। ದುತಿಯೇತಿ ದುತಿಯಾರೋಚನೇ। ತೇನಾತಿ ಉಪಾಸಕೇನ। ಏವಂ ವುತ್ತಾಯಾತಿ ‘‘ಮಮ ಚ ತವ ಚ ಕಥಂ ತ್ವಂಯೇವ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾಯ। ಅಞ್ಞೇನ ಕಥಾಪೇತೀತಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ಕಥಾಪೇತಿ। ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಹಿ ಆರೋಚಿಯಮಾನೇತಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಥಂ ಪಠಮಂ ಆರೋಚೇತು, ಇತರೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೭೯)। ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ವಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಥಂ, ಇತರೋ ವಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಥಂ ಆರೋಚೇತೂತಿ ಏವಂ ಯಥಾ ತಥಾ ಆರೋಚಿಯಮಾನೇ। ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪನ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಆರೋಚಿತಂ ಪನ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ।
ಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ವೋಹಾರಿಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇಮಸ್ಸ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ರಕ್ಖಂ ಯಾಚತೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಂ ಯಾಚತಿ। ಇದಾನಿ ಯಥಾ ಯಾಚಿತಾ ರಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಪಸ್ಸಯೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕತಂ ಅನಾಚಾರಂ ಅನೋದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅತೀತಂ ಆರಬ್ಭ ಅತ್ಥಿ ಓದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೭೯), ಅತ್ಥಿ
ಕಥಂ ಅತೀತಂ ಆರಬ್ಭ ಓದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾ ಹೋತಿ? ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೇ ಗಾಮದಾರಕಾ, ಧುತ್ತಾದಯೋ ವಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅನಾಚಾರಂ ವಾ ಆಚರನ್ತಿ, ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಫಲಾಫಲಂ ವಾ ಹರನ್ತಿ, ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖುನೀ ವೋಹಾರಿಕೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಸ್ಸಯೇ ಇದಂ ನಾಮ ಕತ’’ನ್ತಿ ವದತಿ। ‘‘ಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಸುಕೇನ ಚ ಅಸುಕೇನ ಚಾ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖತಿ। ಏವಂ ಅತೀತಂ ಆರಬ್ಭ ಓದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತಞ್ಚೇ ಸುತ್ವಾ ತೇ ವೋಹಾರಿಕಾ ತೇಸಂ ದಣ್ಡಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗೀವಾ ಹೋತಿ। ‘‘ದಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇಪಿ ಸತಿ ಗೀವಾಯೇವ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತಸ್ಸ ‘‘ದಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಪಞ್ಚಮಾಸಕಮತ್ತೇ ಗಹಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ।
ತೇಹಿ ‘‘ಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಅಸುಕೇನಾ’ತಿ ವತ್ತುಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಜಾನಿಸ್ಸಥ। ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಮಯಂ ರಕ್ಖಂ ಯಾಚಾಮ, ತಂ ನೋ ದೇಥ, ಅವಹಟಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಆಹರಾಪೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಅನೋದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸಚೇಪಿ ತೇ ವೋಹಾರಿಕಾ ತೇ ಕಾರಕೇ ಗವೇಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ದಣ್ಡಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಗಹಿತಂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ನೇವ ಗೀವಾ, ನ ಆಪತ್ತಿ।
ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಹರನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ ‘‘ಚೋರೋ ಚೋರೋ’’ತಿ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಹಿ ಯಂ ತೇಸಂ ದಣ್ಡಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗೀವಾ ಹೋತಿ। ಅತ್ತನೋ ವಚನಕರಂ ಪನ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಗಹಿತೋ, ತಂ ಆಹರಾಪೇಹಿ, ಮಾ ಚಸ್ಸ ದಣ್ಡಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ದಾಸದಾಸಿವಾಪಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಡ್ಡಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಅಡ್ಡೋ ನಾಮ, ನ ವಟ್ಟತಿ।
ಕಥಂ ಅನಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ ಓದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾ ಹೋತಿ? ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪರೇಹಿ ಅನಾಚಾರಾದೀಸು ಕತೇಸು ಭಿಕ್ಖುನೀ ವೋಹಾರಿಕೇ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಸ್ಸಯೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಿ, ರಕ್ಖಂ ನೋ ದೇಥ ಆಯತಿಂ ಅಕರಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಕೇನ ಏವಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಸುಕೇನ ಚ ಅಸುಕೇನ ಚಾ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖತಿ। ಏವಂ ಅನಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ ಓದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾ ಹೋತಿ, ಸಾಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತೇಸಞ್ಹಿ ದಣ್ಡೇ ಕತೇ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗೀವಾ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ।
ಸಚೇ
ಯೋ ಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವುತ್ತೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಭಿಕ್ಖುನೋಪಿ ಹಿ ಓದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಯಂ ತಥಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತೇ ತೇಸಂ ದಣ್ಡಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಗೀವಾ ಹೋತಿ। ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ। ಯೋ ಪನ ‘‘ದಣ್ಡಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅನೋದಿಸ್ಸ ಕಥೇತಿ, ತೇ ಚ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ದಣ್ಡಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ, ನ ದೋಸೋ। ವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ರುಕ್ಖಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತಾನಂ ವಾಸಿಫರಸುಆದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಸಾಣೇ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಧಾರಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾ। ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಲಹುಪರಿವತ್ತಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ, ಥೇಯ್ಯಚೇತನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ।
ಉಸ್ಸಯವಾದಿಕಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಚೋರಿವುಟ್ಠಾಪಿಕಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಮಲ್ಲಗಣಭಟಿಪುತ್ತಗಣಾದಿಕನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೬೮೩) ಮಲ್ಲಗಣೋ ನಾಮ ನಾರಾಯನಭತ್ತಿಕೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾನೀಯಟ್ಠಪನಪೋಕ್ಖರಣಿಖಣನಾದಿಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಕಾರಕೋ ಗಣೋ। ಭಟಿಪುತ್ತಗಣೋ ನಾಮ ಕುಮಾರಭತ್ತಿಕಗಣೋ। ಧಮ್ಮಗಣೋತಿ ಸಾಸನಭತ್ತಿಕೋ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಕಾರಕೋ ಗಣೋ। ಗನ್ಧಿಕಸೇಣೀತಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಸುಗನ್ಧಿವಿಕತಿಕಾರಕೋ ಗಣೋ। ದುಸ್ಸಿಕಸೇಣೀತಿ ದುಸ್ಸವಾಣಿಜಸಮೂಹೋ, ಪೇಸಕಾರಗಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿಯಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿಯಾ। ಕೇನಚಿ ಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕನ್ತಾಸು ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಅಗನ್ತ್ವಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಿತಕಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿಯಾ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೮೩), ಅಞ್ಞಂ ಸೀಮಂ ವಾ ನದಿಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿಯಾ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚೋರಿವುಟ್ಠಾಪನಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ವುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಅರಿಯಾಪಿ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಸಮಙ್ಗಿತಾವಸೇನ ವಾ ತಿಚಿತ್ತಂ।
ಚೋರಿವುಟ್ಠಾಪಿಕಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಏಕಗಾಮನ್ತರಗಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಞ್ಞೋ ಗಾಮನ್ತರಂ। ನದಿಪಾರನ್ತಿ ನದಿಯಾ ಪಾರಿಮತೀರಂ। ‘‘ಗಾಮನ್ತರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೬೮೭, ೬೯೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇಯೇವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಸಕಗಾಮೇತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಗಾಮತೋ ತಾವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ವಾ ಉಪಚಾರೇ ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ। ದುತಿಯೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇತಿ ದುತಿಯೇನ ಪಾದೇನ ಇತರಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ವಾ ಉಪಚಾರೇ ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ। ಯೇಸು ಪನ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ಇತರಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ, ಉಪಚಾರೇ ವಾ ಓಕ್ಕನ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ದುತಿಯೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ, ಓಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತೇ, ಓಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ವಾ’’ತಿ ಏತಾನಿ ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝನ್ತಿ। ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೬೯೨) ಹಿ ಪಾಳಿ। ತಥಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಪಿ ವಿರುಜ್ಝನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ –
‘‘ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ದುತಿಯೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಸಕಗಾಮತೋ…ಪೇ॰… ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ಇತರಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ವಾ ಉಪಚಾರೇವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ದುತಿಯೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ –
ವುತ್ತಂ। ‘‘ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾಚಿ॰ ೬೯೨) ಪದಸಾ ಗಮನಮೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಸಾ ಪವಿಸನ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಸಚೇಪಿ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಪವಿಸತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೯೨) ವುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ನದಿಪಾರಗಮನೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾಯ ನದಿಯಾತಿ ‘‘ನದೀ ನಾಮ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಉತ್ತರನ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ತೇಮಿಯತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೬೯೨) ನದಿಪಾರಗಮನವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾಯ ನದಿಯಾ। ನದಿಪಾರಗಮನವಿಭಙ್ಗೋ ಹಿ ಇಧ ನದಿಪಾರಗಮನಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ। ಪುನ ಓರಿಮತೀರಮೇವ ಪಚ್ಚುತ್ತರನ್ತಿಯಾ ವಾತಿ ಪರತೀರಂ ಗನ್ತುಕಾಮತಾಯ ಓತಿಣ್ಣತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಇತರಿಸ್ಸಾ ಪನ ಅಯಂ ಪಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರತೀರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸಚೇ ಸಜ್ಝಾಯಂ ‘‘ಪುರೇ ಅರುಣೇಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಥ ಪನ ‘‘ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಇಧೇವ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಅನಾಭೋಗೇನ ವಾ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಏಕದೇಸೇ ಅಚ್ಛತಿ, ದುತಿಯಿಕಾಯ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ನ ಓತರತಿ, ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ಹತ್ಥಪಾಸೋಯೇವ ಹಿ ಇಧ ಪಮಾಣಂ। ಹತ್ಥಪಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಏಕಗಬ್ಭೋಪಿ ನ ರಕ್ಖತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಗಬ್ಭೇ…ಪೇ॰… ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ।
ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಂ ವಾ ಸವನೂಪಚಾರಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಠಿತಂ ದುತಿಯಿಕಾ ಪಸ್ಸತಿ। ಸವನೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಠಿತಾ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಸದ್ದೇನ ವಿಯ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾರೋಚನಸದ್ದೇನ ವಿಯ ಚ ‘‘ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ಸದ್ದಾಯನ್ತಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಓಹೀಯನಂ ನಾಮ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಸವನೂಪಚಾರಾನಮಞ್ಞತರಸ್ಸ ವಿಜಹನಂ, ತಸ್ಮಾ। ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಪನ ಓಹೀಯನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇನ್ದಖೀಲಾತಿಕ್ಕಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಆದಿ। ತತ್ಥ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿಕ್ಕಮತೋತಿ ಉಮ್ಮಾರಾತಿಕ್ಕಮತೋ। ಬಹಿಗಾಮೇತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ಬಹಿಪದೇಸೇ। ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಸದ್ದೇನ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಂ ಅವ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದೇನ ವಿಯಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಸದ್ದಾಯನ್ತಿಯಾತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿಯಾ। ‘‘ಸದ್ದಸ್ಸವನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೋ ಏವರೂಪೇ ಸವನೂಪಚಾರೇ ವಿಜಹಿತೇ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಜಹಿತಮತ್ತೇವ ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏಕಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸಚೇ ಪುರಿಮಾಯೋ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಕ್ಕನ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀನಂ ಏಕಾ ಅನುಬನ್ಧಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ‘‘ಗಚ್ಛತು ಅಯ’’ನ್ತಿ ಓಹೀಯತಿ, ಇತರಾಪಿ ‘‘ಓಹೀಯತು ಅಯ’’ನ್ತಿ ಗಚ್ಛತಿ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆಪತ್ತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತೀಸು ಪುರಿಮಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ, ಏಕಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಪಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ।
‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಚತುರೋ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೭೯) ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಗಾಮನ್ತರಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ನದಿಪಾರಂ ಓಕ್ಕನ್ತಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ। ಸಾ ಹಿ ಸಕಗಾಮತೋ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಕಾಲೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ನದಿಪಾರಂ ಓಕ್ಕನ್ತಮತ್ತಾವ
ಪಕ್ಖಸಙ್ಕನ್ತಾಯ ವಾತಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ಸಙ್ಕನ್ತಾಯ। ಅನನ್ತರಾಯೇನಾತಿ ಹತ್ಥಿಮೋಚನಾದಿಅನ್ತರಾಯಂ ವಿನಾ।
ಏಕಗಾಮನ್ತರಗಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಓಸಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತಸ್ಸೇವ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕಾರಕೋ ಗಣೋ, ತಸ್ಸೇವ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸ। ವತ್ತೇ ವಾ ವತ್ತನ್ತಿನ್ತಿ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಪ್ಪಭೇದೇ ನೇತ್ಥಾರವತ್ತೇ ವತ್ತಮಾನಂ।
ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಓಸಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಭೋಜನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಏಕತೋಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾ ಅವಸ್ಸುತೇ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೇತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೭೦೧) ವುತ್ತಂ। ತಂ ‘‘ಅನವಸ್ಸುತೋತಿ ಜಾನನ್ತೀ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೭೦೩) ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ। ಯದಿ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೋ ನಪ್ಪಮಾಣಂ, ಕಿಂ ‘‘ಅನವಸ್ಸುತೋತಿ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಉಭತೋಅನವಸ್ಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅನವಸ್ಸುತಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ಉಭೋಸು ಅನವಸ್ಸುತೇಸೂತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಚಾತಿ ಉಭೋಸು ಅನವಸ್ಸುತೇಸು ಗಣ್ಹನ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ‘‘ಅನವಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ವಾ ಞತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿಯಾತಿ ಸಯಂ ಅನವಸ್ಸುತಾ ಸಮಾನಾ ಅವಸ್ಸುತೇಪಿ ‘‘ಅನವಸ್ಸುತೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿಯಾ। ಅಥ ಸಯಂ ಅನವಸ್ಸುತಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಅವಸ್ಸುತಂ ವಾ ಅನವಸ್ಸುತಂ ವಾ ‘‘ಅವಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ತ್ವಂ, ಅಯ್ಯೇ, ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಸೀತಿ, ಅವಸ್ಸುತಾ, ಅಯ್ಯೇತಿ, ತ್ವಂ ಪನ, ಅಯ್ಯೇ, ಅವಸ್ಸುತಾತಿ, ನಾಹಂ, ಅಯ್ಯೇ, ಅವಸ್ಸುತಾ’’ತಿ।
ಭೋಜನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಭೋಜನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುಕ್ಕಟಾದಿಕಾ ‘‘ಸಾ ಏವಂ ಉಯ್ಯೋಜನೇನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಕುಲಾನುದ್ದಯತಾಯಾತಿ ಕುಲಾನುಕಮ್ಪಕತಾಯ।
ಭೋಜನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭-೧೩. ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮಾದೀನಿ
ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೪-೧೭. ಸಙ್ಘಭೇದಕಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಙ್ಘಂ ನ ಭಿನ್ದತೀತಿ ಕಮ್ಮಂ, ಉದ್ದೇಸೋ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಭೇದೋ, ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಙ್ಘಂ ನ ಭಿನ್ದತಿ। ನ ಕೇವಲಂ ಪರಿವಾಸಾಭಾವೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಛಾದನಪಚ್ಚಯಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಛಾದನಪಚ್ಚಯಾಪಿ ನ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಛಾದನಪಚ್ಚಯಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ –
‘‘ಆಪಜ್ಜತಿ ಗರುಕಂ ಸಾವಸೇಸಂ।
ಛಾದೇತಿ ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ।
ನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ನೋ ಚ ಫುಸೇಯ್ಯ ವಜ್ಜಂ।
ಪಞ್ಹಾಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ॥ (ಪರಿ॰ ೪೮೧) –
ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿನಿಸೇಧೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಯೇಸು ಪನ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಛಾದನಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಿನಾ ನ-ಕಾರಂ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಪಮಾದಲೇಖೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪರಿವಾಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ। ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ವಾತಿ ವಿಹಾರೇ ಬದ್ಧಸೀಮಮೇವ ಸೋಧೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀಹೀತಿ ವಿಹಾರಸೀಮಂ ಸೋಧೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀಹಿ।
ಮುಖಮತ್ತನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪವೇಸೋಪಾಯಮತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ। ಏತ್ಥಾಹ – ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖುಮಾನತ್ತಕಥಾಯ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ನಿಗಮನವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ಏವಮವತ್ವಾ ‘‘ಗಾಮೂಪಚಾರತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಹಾರೂಪಚಾರತೋ ಚ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಧ ವುತ್ತನ್ತಿ? ತತ್ರ ಚೇಕೇ ವದನ್ತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪದೇಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಾಮೇಪಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪನ ಗಾಮೇ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಗಾಮೇ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಭಿಕ್ಖುವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಗಾಮೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ
ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಆರೋಚಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ।
ಸಙ್ಘಭೇದಕಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಇತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಣ್ಣನಾಯ
ವಿನಯತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಿಯಂ
ಭಿಕ್ಖುನಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।