ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೫೫೧-೨. ಯಾ ಏಕಾದಸಹಿ ಸೀಮಾವಿಪತ್ತೀಹಿ ವಜ್ಜಿತಾ ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಸಂಯುತಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ, ಸಾ ಅಯಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಅತಿಖುದ್ದಕಾ, ಅತಿಮಹತೀ, ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ, ಛಾಯಾನಿಮಿತ್ತಾ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ, ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತಾ, ನದಿಯಾ ಸಮ್ಮತಾ, ಸಮುದ್ದೇ ಸಮ್ಮತಾ, ಜಾತಸ್ಸರೇ ಸಮ್ಮತಾ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾತಿ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸೀಮತೋ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾಯೋ ನಾಮ, ವಿಪನ್ನಸೀಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ಅತಿಖುದ್ದಕಾ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಅತಿಮಹತೀ ನಾಮ ಯಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತೇನಾಪಿ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ। ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಅಘಟಿತನಿಮಿತ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ದಕ್ಖಿಣಾಯ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ, ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪುಬ್ಬಕಿತ್ತಿತಂ ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಯಾ ಅನಿಮಿತ್ತುಪಗಂ ತಚಸಾರರುಕ್ಖಂ ವಾ ಖಾಣುಕಂ ವಾ ಪಂಸುಪುಞ್ಜವಾಲಿಕಾಪುಞ್ಜಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಅನ್ತರಾ ಏಕಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ। ಛಾಯಾನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಚ್ಛಾಯಾದೀನಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಛಾಯಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ। ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಅಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ। ಬಹಿಸೀಮೇ ಠಿತಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಬಹಿ ಠಿತೇನ ಸಮ್ಮತಾ।
ನದಿಯಾ ಸಮುದ್ದೇ ಜಾತಸ್ಸರೇ ಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಏತೇಸು ನದಿಆದೀಸು ಸಮ್ಮತಾ। ಸಾ ಹಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾಪಿ ‘‘ಸಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನದೀ ಅಸೀಮಾ, ಸಬ್ಬೋ ಸಮುದ್ದೋ ಅಸೀಮೋ, ಸಬ್ಬೋ ಜಾತಸ್ಸರೋ ಅಸೀಮೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೪೮) ವಚನತೋ ಅಸಮ್ಮತಾವ ಹೋತಿ। ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಪರೇಸಂ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ। ಸಚೇ ಹಿ ಪೋರಾಣಕಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಅಮ್ಬೋ ಚೇವ ಜಮ್ಬೂ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ರುಕ್ಖಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಅಮ್ಬಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ಜಮ್ಬೂ, ವಿಹಾರಸೀಮಾ ಚ ಜಮ್ಬುಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಬಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ವಿಹಾರೇ ಕತೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಅಮ್ಬಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಜಮ್ಬುಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾ ಹೋತಿ। ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಪರೇಸಂ ಸೀಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೇನ ಸಮ್ಮತಾ। ಸಚೇ ಹಿ ಪರೇಸಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಸಕಲಂ ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪದೇಸಂ ವಾ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ, ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ। ಇತಿ ಇಮಾಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾಹಿ ವಜ್ಜಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಸಂಯುತಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಾಮ ‘‘ಪಬ್ಬತನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಾಸಾಣನಿಮಿತ್ತಂ, ವನನಿಮಿತ್ತಂ, ರುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಂ, ಮಗ್ಗನಿಮಿತ್ತಂ, ವಮ್ಮಿಕನಿಮಿತ್ತಂ, ನದಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಉದಕನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೩೮) ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ನಿಮಿತ್ತೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಯಥಾಲದ್ಧಾನಿ ನಿಮಿತ್ತುಪಗಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ? ಪಬ್ಬತೋ, ಭನ್ತೇ, ಏಸೋ ಪಬ್ಬತೋ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ।
ಪರಿಸಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚತೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಯಾವತಿಕಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಖೇತ್ತೇ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ವಾ ನದಿಸಮುದ್ದಜಾತಸ್ಸರೇ ವಾ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ಕತ್ವಾ, ಛನ್ದಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ।
ಕಮ್ಮವಾಚಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಾಮ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಯಾವತಾ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತಾ ಕಿತ್ತಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೧೩೯) ನಯೇನ ವುತ್ತಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮತಾ। ಏವಂ ಏಕಾದಸ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ಸೀಮಾ ಬದ್ಧಸೀಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೨೫೫೩-೪. ಖಣ್ಡಸಮಾನಸಂವಾಸಅವಿಪ್ಪವಾಸಾ ಆದಯೋ ಆದಿಭೂತಾ, ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಯಾಸಂ ಸೀಮಾನಂ ತಾ ಖಣ್ಡಸಮಾನಸಂವಾಸಾವಿಪ್ಪವಾಸಾದೀ, ತಾಸಂ, ತಾಹಿ ವಾ ಪಭೇದೋ ಖಣ್ಡಸಮಾನಸಂವಾಸಾದಿಭೇದೋ, ತತೋ ಖಣ್ಡಸಮಾನಸಂವಾಸಾದಿಭೇದತೋ, ಖಣ್ಡಸೀಮಾ, ಸಮಾನಸಂವಾಸಸೀಮಾ, ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾತಿ ಇಮಾಸಂ ಸೀಮಾನಂ ಏತಾಹಿ ವಾ ಕರಣಭೂತಾಹಿ, ಹೇತುಭೂತಾಹಿ ವಾ ಜಾತೇನ ವಿಭಾಗೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಮಾನಸಂವಾಸಾವಿಪ್ಪವಾಸಾನಮನ್ತರೇ ಖಣ್ಡಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ತಾಹಿ ಅಸಙ್ಕರಾ ಖಣ್ಡಸೀಮಾ ನಾಮ। ಸಮಾನಸಂವಾಸೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏಕತೋ ಉಪೋಸಥಾದಿಕೋ ಸಂವಾಸೋ ಏತ್ಥ ಕರೀಯತೀತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ನಾಮ। ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾಯ ಲಕ್ಖಣಂ ‘‘ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಕ್ಖತಿ। ಇತಿ ಬದ್ಧಾ ತಿಧಾ ವುತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಬದ್ಧಸೀಮಾ ತಿಪ್ಪಭೇದಾ ವುತ್ತಾ।
ಉದಕುಕ್ಖೇಪಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ। ಸತ್ತನ್ನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಾನಂ ಸಮಾಹಾರಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ, ತತೋಪಿ ಚ। ಅಬದ್ಧಾಪಿ ತಿವಿಧಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ತೀಸು ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಸು। ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಸೀಮಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಏತ್ತಕೋ ಕರೋ’’ತಿ ಏವಂ ಕರೇನ ನಿಯಮಿತೋ ಗಾಮಪ್ಪದೇಸೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಯತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಭೋಜಕಾ ಬಲಿಂ ಹರನ್ತಿ
‘‘ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ನಗರಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ನಗರಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೪೭)। ನಿಗಮಸೀಮಾಯ ವಿಸುಂಯೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಸಾ ಇಧ ಸಙ್ಗಹೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಯಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ। ಯಾ ತಸ್ಸ ವಾ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮಸೀಮಾ, ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾ ನಿಗಮಸೀಮಾ, ಅಯಂ ತತ್ಥ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಏಕುಪೋಸಥಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೪೭)। ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಿಸುಂಯೇವ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಗಾಮಸೀಮಾಲಕ್ಖಣೇನೇವ ಉಪಲಕ್ಖಿತಾ।
೨೫೫೫. ‘‘ಜಾತಸ್ಸರೇ’’ತಿಆದೀಸು ಜಾತಸ್ಸರಾದೀನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಯೋ ಪನ ಕೇನಚಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಅಕತೋ ಸಯಂಜಾತೋ ಸೋಬ್ಭೋ ಸಮನ್ತತೋ ಆಗತೇನ ಉದಕೇನ ಪೂರಿತೋ ಜಾತಸ್ಸರೋ ನಾಮ। ಯೋಪಿ ನದಿಂ ವಾ ಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಉದಕೇನ ಖಣಿತೋ ಸೋಬ್ಭೋ ಏತಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಜಾತಸ್ಸರೋಯೇವ। ಸಮುದ್ದೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ।
ಯಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಕಾಲೇ ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸಂ ಅನುದಸಾಹಂ ಅನುಪಞ್ಚಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ವಲಾಹಕೇಸು ವಿಗತಮತ್ತೇಸು ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ನದಿಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ। ಯಸ್ಸಾ ಪನ ಈದಿಸೇ ಸುವುಟ್ಠಿಕಾಲೇ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಚತುಮಾಸೇ ಸೋತಂ ನ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಯತ್ಥ ತಿತ್ಥೇನ ವಾ ಅತಿತ್ಥೇನ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಕರಣೀಯೇ ಆಗತಲಕ್ಖಣೇನ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉತ್ತರನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏಕದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ತೇಮಿಯತಿ, ಅಯಂ ಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಪವಿಸತು ತಳಾಕಂ ವಾ, ಪಭವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನದೀ ನಾಮ।
ಸಮನ್ತತೋತಿ ಸಮನ್ತಾ। ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸಾತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ। ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋತಿ ವಕ್ಖಮಾನೇನ ನಯೇನ ಥಾಮಪ್ಪಮಾಣೇನ ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ವಾ ವಾಲುಕಾಯ ವಾ ಪತಿತಟ್ಠಾನೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಅನ್ತೋಪದೇಸೋ। ಯಥಾ ಅಕ್ಖಧುತ್ತಾ ದಾರುಗುಳಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಉದಕಂ ವಾ ವಾಲುಕಂ ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸಬ್ಬಥಾಮೇನ ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ಯತ್ಥ ಏವಂ ಖಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ವಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮಾತಿ। ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸಞ್ಞಿತೋತಿ ‘‘ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೋ।
೨೫೫೬. ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ವಿಞ್ಝಾಟವಿಸದಿಸೇ ಗಾಮರಹಿತೇ ಮಹಾಅರಞ್ಞೇ। ಸಮನ್ತತೋ ಸತ್ತೇವಬ್ಭನ್ತರಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸತ್ತೇವ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಯಸ್ಸಾ ಸೀಮಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಅಯಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರನಾಮಿಕಾ ಸೀಮಾ ನಾಮ।
೨೫೫೭. ಗುಳುಕ್ಖೇಪನಯೇನಾತಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಕಾತಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸದಿಸವಸೇನ।
೨೫೫೮. ಇಮಾಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ವಡ್ಢನಕ್ಕಮಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಬ್ಭನ್ತರೂದಕುಕ್ಖೇಪಾ, ಠಿತೋಕಾಸಾ ಪರಂ ಸಿಯು’’ನ್ತಿ। ಠಿತೋಕಾಸಾ ಪರನ್ತಿ ಪರಿಸಾಯ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪರಂ, ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ ಚ ಮಿನಿತಬ್ಬಾ, ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೫೫೯-೬೦. ಅನ್ತೋಪರಿಚ್ಛೇದೇತಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೇನ ವಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೇಹಿ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋ। ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಹಾಯ ಠಿತೋ ವಾ ಪರಂ ತತ್ತಕಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಿತೋ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ, ಸೀಮನ್ತರಿಕತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಏಕಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಂ ವಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಂ ಏವ ವಾ ಅನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕಮ್ಮಂ ವಿಕೋಪೇತೀತಿ ಅನ್ತೋ ಠಿತೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಗ್ಗಭಾವಕರಣತೋ, ಬಹಿ ತತ್ತಕಂ ಪದೇಸಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಗಣಪೂರಣಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸೀಮಾಯ ಸಙ್ಕರಭಾವಕರಣೇನ ಕಮ್ಮಂ ವಿಕೋಪೇತಿ। ಇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಸೀಮನ್ತರಿಕತ್ಥಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಕಾಸತೋ ಬಹಿ ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ। ತತ್ತಕಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಯಥಾಠಿತೋವ ಸಚೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಗಣಪೂರಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
೨೫೬೧-೨. ಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ ತಿಕೋಟಿಸಣ್ಠಾನಂ। ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ। ದಿಸಕಿತ್ತನನ್ತಿ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದಿಸಾಕಿತ್ತನಂ। ಪಮಾಣನ್ತಿ ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಪಮಾಣಂ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧತಿ, ತತ್ಥ ವಸನ್ತೇ ಸೀಮನ್ತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ।
ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಕೋಣ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪಣವೂಪಮನ್ತಿ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಸಂಖಿತ್ತಂ ಉಭಯಕೋಟಿಯಾ ವಿತ್ಥತಂ। ‘‘ವಿತಾನಾಕಾರಂ ಧನುಕಾಕಾರ’’ನ್ತಿ ಆಕಾರ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಧನುಕಾಕಾರನ್ತಿ ಆರೋಪಿತಧನುಸಣ್ಠಾನಂ, ‘‘ಮುದಿಙ್ಗೂಪಮಂ ಸಕಟೂಪಮ’’ನ್ತಿ ಉಪಮಾ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಮುದಿಙ್ಗೂಪಮನ್ತಿ ಮಜ್ಝೇ ವಿತ್ಥತಂ ಉಭಯಕೋಟಿಯಾ ತನುಕಂ ತುರಿಯವಿಸೇಸಂ ಮುದಿಙ್ಗನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಾದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೀಮಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೫೬೩. ಪಬ್ಬತಾದಿನಿಮಿತ್ತುಪಗನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಬ್ಬತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಇತಿ ಅಟ್ಠ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದೀಪಯೇತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ರೇವಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ನಿಮಿತ್ತುಪಗತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಸುದ್ಧಪಂಸುಸುದ್ಧಪಾಸಾಣಉಭಯಮಿಸ್ಸಕವಸೇನ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ; ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೩೮) ತಿವಿಧೋಪಿ ಹಿ ಪಬ್ಬತೋ ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ ನಿಮಿತ್ತುಪಗೋ, ತತೋ ಓಮಕತರೋ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅನ್ತೋಸಾರೇಹಿ ವಾ ಅನ್ತೋಸಾರಮಿಸ್ಸಕೇಹಿ ವಾ ರುಕ್ಖೇಹಿ ಚತುಪಞ್ಚರುಕ್ಖಮತ್ತಮ್ಪಿ ವನಂ ನಿಮಿತ್ತುಪಗಂ, ತತೋ ಊನತರಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಪಾಸಾಣನಿಮಿತ್ತೇ ಅಯಗುಳಮ್ಪಿ ಪಾಸಾಣಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಪಾಸಾಣೋ ಉಕ್ಕಂಸೇನ ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣತೋ ಓಮಕತರಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಪಲಗುಳಪಿಣ್ಡಪರಿಮಾಣೋ ನಿಮಿತ್ತುಪಗೋ, ನ ತತೋ ಖುದ್ದಕತರೋ। ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೋ ಪನ ಅತಿಮಹನ್ತೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ರುಕ್ಖೋ ಜೀವನ್ತೋಯೇವ ಅನ್ತೋಸಾರೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಉಬ್ಬೇಧತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲೋ ಮಗ್ಗೋ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗೋ ವಾ ಹೋತು ಸಕಟಮಗ್ಗೋ ವಾ, ಯೋ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾದಿಸೋ ಜಙ್ಘಸಕಟಸತ್ಥೇಹಿ ವಳಞ್ಜಿಯಮಾನೋಯೇವ ನಿಮಿತ್ತುಪಗೋ, ಅವಳಞ್ಜೋ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ತಂದಿವಸಂ ಜಾತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲುಬ್ಬೇಧೋ ಗೋವಿಸಾಣಮತ್ತೋಪಿ ವಮ್ಮಿಕೋ ನಿಮಿತ್ತುಪಗೋ, ತತೋ ಓರಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಉದಕಂ ಯಂ ಅಸನ್ದಮಾನಂ ಆವಾಟಪೋಕ್ಖರಣಿತಳಾಕಜಾತಸ್ಸರಲೋಣಿಸಮುದ್ದಾದೀಸು ಠಿತಂ, ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಪಥವಿಯಂ ಖತೇ ಆವಾಟೇ ಘಟೇಹಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪೂರಿತಮ್ಪಿ ಯಾವ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸಣ್ಠಹನಕಂ ನಿಮಿತ್ತುಪಗಂ, ಇತರಂ ಸನ್ದಮಾನಕಂ, ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಕಾಲಂ ನದೀ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ನಿಮಿತ್ತುಪಗಾ, ಅಞ್ಞಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ।
೨೫೬೪. ತೇಸೂತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ತೀಣೀತಿ ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬದಸ್ಸನಂ, ಇಮಿನಾ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಸಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ಬಜ್ಝಮಾನಾ ಏಕೇನ, ದ್ವೀಹಿ ವಾ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಅಬದ್ಧಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೩೮)। ಸತೇನಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತೇನ ವೀಸತಿಯಾ, ತಿಂಸಾಯ ವಾ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
೨೫೬೫. ತಿಯೋಜನಂ ಪರಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ತಿಯೋಜನಪರಾ। ‘‘ವೀಸತೀ’’ತಿಆದೀನಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ, ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ಚ ವತ್ತನತೋ ಇಧ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ ವತ್ತಮಾನಂ ವೀಸತಿ-ಸದ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಏಕವೀಸತಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ನಿಗ್ಗಹೀತಲೋಪೋ, ವೀಸತಿವಗ್ಗಕರಣೀಯಪರಮತ್ತಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾರಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏಕವೀಸತಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಇದಞ್ಚ
೨೫೬೬. ಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯಪಿ ಯಾ ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮಾಯಪಿ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತತೋಪಿ ಅಧಿಕಾ ವಾ ಊನಾ ವಾ, ಏತಾ ದ್ವೇಪಿ ಸೀಮಾಯೋ ‘‘ಅಸೀಮಾ’’ತಿ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೫೬೭. ಸಮನ್ತತೋ ಸಬ್ಬಮೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬದಿಸಾನುದಿಸಾದೀಸು ಪರಿತೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಯಥಾಲದ್ಧಂ ನಿಮಿತ್ತೋಪಗಂ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ‘‘ವಿನಯಧರೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಕಿಂ ನಿಮಿತ್ತ’ನ್ತಿ? ‘ಪಬ್ಬತೋ, ಭನ್ತೇ’ತಿ। ಪುನ ವಿನಯಧರೇನ ‘ಏಸೋ ಪಬ್ಬತೋ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೩೮) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ। ಞತ್ತಿ ದುತಿಯಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಯಾವತಾ ಸಮನ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತಾ ಕಿತ್ತಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೧೩೯) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತೇನ ಞತ್ತಿದುತಿಯೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅರಹತಿ ಪಹೋತಿ ವಿನಯಧರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೨೫೬೮. ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣನಯೇನ ಸಮಾನಸಂವಾಸಸೀಮಂ ಪಠಮಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಅನನ್ತರನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚನ್ತರೇನ ಬ್ಯವಹಿತಂ ಅಕತ್ವಾ, ಕಾಲಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿತುಕಾಮಾನಂ ಪಚ್ಛಾತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಸಮ್ಮುತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ। ಚೀವರಾವಿಪ್ಪವಾಸಕಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾನ ಯಾ ಬದ್ಧಾ, ಸಾ ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ತತ್ಥ ಚೀವರಾವಿಪ್ಪವಾಸಕಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾನ ಯಾ ಬದ್ಧಾತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಯಾ ಸಾ ಸಙ್ಘೇನ ಸೀಮಾ ಸಮ್ಮತಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಾ ಸಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸನಿಮಿತ್ತಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ತಥಾ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೨೫೬೯. ‘‘ಯಾ ಕಾಚಿ ನದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಾ ನದೀ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ‘ಏತಂ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಕರೋಮಾ’ತಿ ಕತಾಪಿ ಅಸೀಮಾವ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೪೭) ಅಟ್ಠಕಥಾನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ನದೀ…ಪೇ॰… ನ ವೋತ್ಥರತೀ’’ತಿ, ನ ಪತ್ಥರತಿ ಸೀಮಾಭಾವೇನ ಬ್ಯಾಪಿನೀ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವಾತಿ ಯೇನ ನ ವೋತ್ಥರತಿ, ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ। ಅಬ್ರವೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನದೀ ಅಸೀಮಾ, ಸಬ್ಬೋ ಸಮುದ್ದೋ ಅಸೀಮೋ, ಸಬ್ಬೋ ಜಾತಸ್ಸರೋ ಅಸೀಮೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೪೭) ಅವೋಚ।
ಸೀಮಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೨೫೭೦. ಅಟ್ಠಮಿಯಾಪಿ ಉಪೋಸಥವೋಹಾರತ್ತಾ ದಿನವಸೇನ ಉಪೋಸಥಾನಂ ಅತಿರೇಕತ್ತೇಪಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೇಯೇವ ಉಪೋಸಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ನವೇವಾ’’ತಿ।
೨೫೭೧-೩. ತೇ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಚಾತುದ್ದಸೋ…ಪೇ॰… ಕಮ್ಮೇನುಪೋಸಥಾ’’ತಿ। ಚತುದ್ದಸನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಚಾತುದ್ದಸೋ। ಪನ್ನರಸನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಪನ್ನರಸೋ। ಯದಾ ಪನ ಕೋಸಮ್ಬಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೪೫೧ ಆದಯೋ) ಆಗತನಯೇನ ಭಿನ್ನೇ ಸಙ್ಘೇ ಓಸಾರಿತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘೋ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸ ವೂಪಸಮಾಯ ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಕರೋತಿ, ತದಾ ‘‘ತಾವದೇವ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೪೭೫) ವಚನತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಚಾತುದ್ದಸಪನ್ನರಸೇ ಸಾಮಗ್ಗೀ ಉಪೋಸಥೋತಿ। ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ಚಾತುದ್ದಸೋ, ಪನ್ನರಸೋ, ಸಾಮಗ್ಗೀ ಚ ಉಪೋಸಥೋತಿ ಏತೇ ತಯೋಪಿ ಉಪೋಸಥಾ ದಿವಸೇನೇವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ದಿವಸೇನೇವ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಸಙ್ಘೇಉಪೋಸಥೋತಿ ಗಣೇಪುಗ್ಗಲುಪೋಸಥೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಾಧ್ಯಸಾಧನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಸಙ್ಘೇ’’ತಿಆದೀಸು ಸಾಮಿವಚನಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಭುಮ್ಮನಿದ್ದೇಸೋ। ಉಪೋಸಥೋ ಸಾಧ್ಯೋ ಕಮ್ಮಭಾವತೋ, ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾ ಸಾಧನಂ ಕಾರಕಭಾವತೋ।
ಸುತ್ತಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸೋ ಸುತ್ತುದ್ದೇಸೋ, ಸುತ್ತುದ್ದೇಸೋತಿ ಅಭಿಧಾನಂ ನಾಮಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಸುತ್ತುದ್ದೇಸಾಭಿಧಾನೋ। ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ।
೨೫೭೪. ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ನಿದ್ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ। ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗಾ ಹಿ ತಬ್ಬಾದಯೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ।
೨೫೭೫. ವುತ್ತಾತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾ, ನಿದಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಸುತೇನ ಸಾವೇತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೦) ದೇಸಿತಾ, ಸಯಞ್ಚ ತೇಸಞ್ಚ ಉದ್ದೇಸೇ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ನಿದಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಸಾವೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸುತೇನಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಸೇಸಕನ್ತಿ ಅನುದ್ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ –
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ…ಪೇ॰… ಆವಿಕತಾ ಹಿಸ್ಸ ಫಾಸು ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ನಿದಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಖೋ
ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತನಯೇನ ಅವಸೇಸಂ ಸುತೇನ ಸಾವೇತಬ್ಬಂ।
೨೫೭೬. ಸೇಸೇಸುಪೀತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಸೇಸೇಸು ಪಾರಾಜಿಕುದ್ದೇಸಾದೀಸುಪಿ। ‘‘ಅಯಮೇವ ನಯೋ ಞೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ವಿತ್ಥಾರೇನೇವ ಪಞ್ಚಮೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಿತ್ಥಾರುದ್ದೇಸೇ ‘‘ಸಾವೇತಬ್ಬಂ ತು ಸೇಸಕ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ನಯೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ಸಾವೇತಬ್ಬಂ ತು ಸೇಸಕ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಪಾರಾಜಿಕುದ್ದೇಸಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಪ್ಪಕತೇ ಅನ್ತರಾಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಂ ಸುತೇನ ಸಾವೇತಬ್ಬಂ। ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇ ಪನ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಉದ್ದೇಸಾ ನವಿಮೇ ಪನಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಉಭತೋಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಇಮೇ ನವ ಉದ್ದೇಸಾ ವುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೫೭೭. ಉಪೋಸಥೇತಿ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥೇ। ಅನ್ತರಾಯನ್ತಿ ರಾಜನ್ತರಾಯಾದಿಕಂ ದಸವಿಧಂ ಅನ್ತರಾಯಂ। ಯಥಾಹ – ‘‘ರಾಜನ್ತರಾಯೋ ಚೋರನ್ತರಾಯೋ ಅಗ್ಯನ್ತರಾಯೋ ಉದಕನ್ತರಾಯೋ ಮನುಸ್ಸನ್ತರಾಯೋ ಅಮನುಸ್ಸನ್ತರಾಯೋ ವಾಳನ್ತರಾಯೋ ಸರೀಸಪನ್ತರಾಯೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೦)।
ತತ್ಥ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖೂಸು ‘‘ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೫೦) ನಿಸಿನ್ನೇಸು ರಾಜಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ರಾಜನ್ತರಾಯೋ। ಚೋರಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚೋರನ್ತರಾಯೋ। ದವದಾಹೋ ಆಗಚ್ಛತಿ ವಾ, ಆವಾಸೇ ವಾ ಅಗ್ಗಿ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಅಯಂ ಅಗ್ಯನ್ತರಾಯೋ। ಮೇಘೋ ವಾ ಉಟ್ಠೇತಿ, ಓಘೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಉದಕನ್ತರಾಯೋ। ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ಮನುಸ್ಸನ್ತರಾಯೋ। ಭಿಕ್ಖುಂ ಯಕ್ಖೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಂ ಅಮನುಸ್ಸನ್ತರಾಯೋ। ಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ ಚಣ್ಡಮಿಗಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಂ ವಾಳನ್ತರಾಯೋ। ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಪ್ಪಾದಯೋ ಡಂಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಸರೀಸಪನ್ತರಾಯೋ। ಭಿಕ್ಖು ಗಿಲಾನೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಕಾಲಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ವೇರಿನೋ ವಾ ತಂ ಮಾರೇತುಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಯಂ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ। ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇತುಕಾಮಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೋ।
‘‘ಚೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಅನ್ತರಾಯಸಞ್ಞಿನಾ ವಿತ್ಥಾರುದ್ದೇಸೇ ಅಕತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಅನುದ್ದೇಸೋತಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅನುದ್ದೇಸೋ। ನಿವಾರಿತೋತಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸತಿ ಅನ್ತರಾಯೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೦) ಪಟಿಸಿದ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಅನ್ತರಾಯೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೦) ಇದಮ್ಪಿ ವಿಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ।
೨೫೭೮. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ। ಇಸ್ಸರಣಸ್ಸ ಹೇತುಮಾಹ ‘‘‘ಥೇರಾಧೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ಪಾಠತೋ’’ತಿ। ಥೇರಾಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಥೇರಾಧೀನಂ, ಥೇರಾಯತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಠತೋತಿ ಪಾಳಿವಚನತೋ। ‘‘ಯೋ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖು ಬ್ಯತ್ತೋ ಪಟಿಬಲೋ, ತಸ್ಸಾಧೇಯ್ಯಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೫) ವಚನತೋ ಆಹ ‘‘ಅವತ್ತನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಅವತ್ತನ್ತೇನಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದ್ವೇಪಿ ಉದ್ದೇಸೇ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ। ಥೇರೇನ ಯೋ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ, ಏವಮಜ್ಝಿಟ್ಠಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ, ನವಸ್ಸ, ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ವಾ ಸೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೋ ವತ್ತತಿ ಪಗುಣೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋತಿ ‘‘ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತೋ, ಇಮಿನಾ ಅನಾಣತ್ತಸ್ಸ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಸತಿಪಿ ಅನಿಸ್ಸರಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಸಚೇ ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ತಯೋ ವಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾ ನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಪನ ಅಖಣ್ಡಾ ಸುವಿಸದಾ ವಾಚುಗ್ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಥೇರಾಯತ್ತೋವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸಚೇ ಪನ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ವಿಸದಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಯತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೫೫)।
೨೫೭೯. ಉದ್ದಿಸನ್ತೇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತೇ। ಸಮಾ ವಾತಿ ಆವಾಸಿಕೇಹಿ ಗಣನೇನ ಸಮಾ ವಾ। ಅಪ್ಪಾ ವಾತಿ ಊನಾ ವಾ। ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸಚೇ ಪನಾತಿ ಸಚೇ ಪನ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸೇಸಕನ್ತಿ ಅನುದ್ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ।
೨೫೮೦. ಉದ್ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಖಣೇಯೇವ ಕಥಾರಮ್ಭತೋ ಪುಬ್ಬಮೇವ। ‘‘ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ಇಮಿನಾ ಅವುತ್ತಂ ‘‘ಅವುಟ್ಠಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ವಿಕಪ್ಪಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ಅವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ಚ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸುಖಕಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾಯಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಸಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏಕಚ್ಚಾಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಾಯಾ’’ತಿ ಚ ಸೇಸೋ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏಕಚ್ಚಾಯ ಪರಿಸಾಯ ವುಟ್ಠಿತಾಯ ವಾ ಸಬ್ಬಾಯ ಪರಿಸಾಯ ವುಟ್ಠಿತಾಯ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಆವಾಸಿಕಾನಂ। ಮೂಲೇತಿ ಸನ್ತಿಕೇ। ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಬಹುತರಾ, ತೇಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪುನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಬಹೂ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಪುನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಸಬ್ಬವಿಕಪ್ಪೇಸು ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ
‘‘ಪನ್ನರಸೋವಾಸಿಕಾನಂ, ಇತರಾನಂ ಸಚೇತರೋ।
ಸಮಾನೇತರೇನುವತ್ತನ್ತು, ಪುರಿಮಾನಂ ಸಚೇಧಿಕಾ।
ಪುರಿಮಾ ಅನುವತ್ತನ್ತು, ತೇಸಂ ಸೇಸೇಪ್ಯಯಂ ನಯೋ॥
‘‘ಪಾಟಿಪದೋವಾಸಿಕಾನಂ
ಇತರಾನಂ ಉಪೋಸಥೋ।
ಸಮಥೋಕಾನಂ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ,
ಮೂಲಟ್ಠಾ ದೇನ್ತು ಕಾಮತೋ॥
ಬಹಿ ಗನ್ತ್ವಾನ ಕಾತಬ್ಬೋ,
ನೋ ಚೇ ದೇನ್ತಿ ಉಪೋಸಥೋ।
ದೇಯ್ಯಾನಿಚ್ಛಾಯ ಸಾಮಗ್ಗೀ,
ಬಹೂಸು ಬಹಿ ವಾ ವಜೇ॥
‘‘ಪಾಟಿಪದೇಗನ್ತುಕಾನಂ, ಏವಮೇವ ಅಯಂ ನಯೋ।
ಸಾವೇಯ್ಯ ಸುತ್ತಂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ, ಅಸ್ಸಾವೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ॥
೨೫೮೧. ವಿನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಆಣತ್ತಸ್ಸ, ಇಮಿನಾ ಇತರೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಇಧ ‘‘ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಥೇರೇನ ಆಣಾಪೇನ್ತೇನ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಾ ಸದಾಕಾಲಮೇವ ಏಕೋ ವಾ ಭಾರನಿತ್ಥರಣಕೋ ವಾ ಸರಭಾಣಕಧಮ್ಮಕಥಿಕಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ನ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಸಮ್ಮಜ್ಜನತ್ಥಂ ಆಣಾಪೇತಬ್ಬೋ, ಅವಸೇಸಾ ಪನ ವಾರೇನ ಆಣಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೫೯) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಆಣಾಪೇತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಆಣತ್ತೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ತಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ, ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ತಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ।
ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಾಣತ್ತಿಯಮ್ಪಿ
ಪದೀಪಕರಣೇಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಆಣಾಪೇತಬ್ಬೋ। ಆಣಾಪೇನ್ತೇನ ಚ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಓಕಾಸೇ ತೇಲಂ ವಾ ವಟ್ಟಿ ವಾ ಕಪಲ್ಲಿಕಾ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ತೇಲಾದೀನಿ ನತ್ಥಿ
೨೫೮೨. ದೀಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಜಾಲೇತ್ವಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಅಥ ವಾ ‘‘ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಗಣಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಪನ್ನರಸೋ, ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಮಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗಣಞತ್ತಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಕತ್ತಬ್ಬೋ ತೀಹುಪೋಸಥೋತಿ ತೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ತೀಸು ಥೇರೇನ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ’ತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೬೮)। ದುತಿಯೇನ, ತತಿಯೇನ ಚ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ’ತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
೨೫೮೩. ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಞತ್ತಿಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಥೇರೇನ ನವೋ ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ ‘‘ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಸಮಾಪೇತ್ವಾ, ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಪನೇಕಕೋ’’ತಿ। ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಉಪೋಸಥೋ, ಪನ್ನರಸೋ’ತಿ ವಾ ‘ಚಾತುದ್ದಸೋ’ತಿ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅವಸಾನೇ ವುತ್ತಪುಗ್ಗಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏಕವಚನನಿದ್ದೇಸೋ। ಯಥಾವುತ್ತೋ ಸಙ್ಘೋಪಿ ತಯೋಪಿ ದ್ವೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಉಪೋಸಥಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ವಿನಾ ಸಚೇ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಆಪತ್ತಿಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೫೮೪-೫. ಇದಾನಿ ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಾನಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೧೪೯) ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಧಮ್ಮೇನ ಚ ವಗ್ಗೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗೇನ ಕಮ್ಮಂ, ಅಧಮ್ಮತೋ ಸಮಗ್ಗೇನ ಕಮ್ಮಂ, ಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗೇನ ಕಮ್ಮಂ, ಧಮ್ಮತೋ ಸಮಗ್ಗೇನ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಜಿನೋ ಅಬ್ರವೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಚತೂಸ್ವಪಿ ಪನೇತೇಸೂತಿ ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಪನ। ಚತುತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಸಮಗ್ಗೇನ ಚ ಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಚತುತ್ಥಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ‘‘ಧಮ್ಮಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ।
೨೫೮೬-೭. ತಾನಿ ‘‘ಅಧಮ್ಮೇನಿಧಾ’’ತಿಆದಿ। ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಏತ್ಥ ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಉಪೋಸಥೇಸು। ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗೋ ಉಪೋಸಥೋ ಕತಮೋತಿ ಕಥೇತುಕಾಮತಾಪುಚ್ಛಾ। ಯತ್ಥ ಯಸ್ಸಂ ಏಕಸೀಮಾಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚತ್ತಾರೋ ವಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ತತ್ರ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ ಚೇ, ಏವಂ ಕತೋ ಉಪೋಸಥೋ ಅಧಮ್ಮೋ ವಗ್ಗುಪೋಸಥೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ, ಏಕಸೀಮಟ್ಠೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥೇ ಕಾತಬ್ಬೇ ಗಣುಪೋಸಥಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅಧಮ್ಮೋ ಚ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ವಿನಾ ಗಣಮಜ್ಝಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಗಮನತೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅನುಪಗಮನೇನ ವಗ್ಗೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೫೮೮. ಅಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಪೋಸಥೋ ಕತಮೋ’’ತಿ ಅನುವತ್ತೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕತೋ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ‘‘ಹೋತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ಚತೂಹಿ ಸಮಗ್ಗೇಹಿ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥೇ ಕಾತಬ್ಬೇ ಗಣುಪೋಸಥಕರಣಂ ಅಧಮ್ಮೋ, ಹತ್ಥಪಾಸುಪಗಮನತೋ ಸಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ।
೨೫೮೯-೯೦. ಯೋ ಉಪೋಸಥೋ ಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಕತಮೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಯತ್ಥ ಯಸ್ಸಂ ಏಕಸೀಮಾಯಂ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಸನ್ತಿ, ತತ್ರ ಏಕಸ್ಸ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆನಯಿತ್ವಾ ತೇ ತಯೋ ಜನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತೇ ಚೇ, ಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗೋ ಉಪೋಸಥೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕಸೀಮಟ್ಠೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಧಮ್ಮೋ, ಏಕಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅನುಪಗಮನೇನ ವಗ್ಗೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೫೯೧. ಯೋ ಧಮ್ಮತೋ ಸಮಗ್ಗೋ, ಸೋ ಕತಮೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ ಚೇ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮತೋ ಸಮಗ್ಗೋ ಉಪೋಸಥೋತಿ ಮತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಧಮ್ಮೋ, ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹನೇನ ಸಮಗ್ಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೨೫೯೨. ವಗ್ಗೇ ಸಙ್ಘೇ ವಗ್ಗೋತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ, ಸಮಗ್ಗೇ ಚ ಸಙ್ಘೇ ವಗ್ಗೋತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಉಭಯತ್ಥ ವಿಮತಿಸ್ಸ ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೫೯೩. ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋತಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಹೋತಿ ವಗ್ಗೇ ವಾ ಸಮಗ್ಗೇ ವಾ ಸಙ್ಘೇ ಸಮಗ್ಗೋ ಇತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅವಸೇಸೋ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪವಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಾವಸಾನೇ ‘‘ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪ್ಪದಾನೇನಾ’’ತಿಆದೀಹಿ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೨೬೪೨) ಏಕತೋ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛನ್ತೇನ ನ ವುತ್ತೋ।
೨೫೯೪-೫. ‘‘ಉಕ್ಖಿತ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿಕಾನಿ ಕರಣವಚನನ್ತಾನಿ ಪದಾನಿ ‘‘ಸಹಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಉಪೋಸಥೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇನ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ। ಉಕ್ಖಿತ್ತೇನಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ, ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋತಿ ತಿವಿಧೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತೇನ। ಏತೇಸು ಹಿ ತಿವಿಧೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ಸತಿ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಙ್ಘೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।
‘‘ಗಹಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಿತ್ಥಿಯೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ಸೇಸೇಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಹೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ, ಸಾಮಣೇರೋ, ಸಾಮಣೇರೀತಿ ಚತೂಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ। ಚುತನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಚುತೋ ಚ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ ಚಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಚುತೋ ನಾಮ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಕೋ। ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ।
ಏಕಾದಸಹೀತಿ ಪಣ್ಡಕೋ, ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ, ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ, ಮಾತುಘಾತಕೋ, ಪಿತುಘಾತಕೋ, ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ, ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ
ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಕೇನ ವಾ ಸಹ ಉಪೋಸಥೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಪಾರಿವುತ್ಥೇನ ಛನ್ದೇನ ಉಪೋಸಥೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಕರೋತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತವಜ್ಜಿತೇಸು ಸಬ್ಬವಿಕಪ್ಪೇಸು ದುಕ್ಕಟಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಯಂ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾದಿನಾ ಸಭಾಗವತ್ಥುನಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾ ವತ್ಥುಸಭಾಗಾ ‘ಸಭಾಗಾ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೬೯) ವಚನತೋ ‘‘ಸಭಾಗಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ।
ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಬ್ಬೋವ ಸಙ್ಘೋ ಸಚೇ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ,
‘‘ಇಧ
ವೇಮತಿಕೋ ಚೇ ಹೋತಿ,
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಸಭಾಗಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವೇಮತಿಕೋ, ಯದಾ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ
ವುತ್ತನಯೇನ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ।
ಏತ್ಥ ಚ ಸಜ್ಝುಕನ್ತಿ ತದಹೇವಾಗಮನತ್ಥಾಯ। ಗಣುಪೋಸಥಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಯಥಾ ಸಙ್ಘೋ ಸಭಾಗಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ‘ಯದಾ ಸುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ, ಏವಂ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಏಕೇನಾಪಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಕಿರಾ’’ತಿ। ಕಿರಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ಪನಾರುಚಿಯಂ।
ಪಾರಿವುತ್ಥೇನ ಛನ್ದೇನಾತಿ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನಿಸಿನ್ನೇನಪಿ ‘‘ಅಸುಭಲಕ್ಖಣತಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೇ ಛನ್ದೇ ಸಚೇ ಪುನ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಪುನ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಾರಿವಾಸಿಯೇ ಪುನ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಅನಾನೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೧೬೭)।
೨೫೯೬. ಅದೇಸೇತ್ವಾ ಪನಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಆಪನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅದೇಸೇತ್ವಾ। ನಾವಿಕತ್ವಾನ ವೇಮತಿನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ಆಪತ್ತೀಸು ವೇಮತಿಕೋ, ಯದಾ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತದಾ ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಮತಿಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ। ‘‘ಯದಾ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಪನೇಸ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ನ ಹೋತಿ, ವತ್ಥುಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾವ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೬೯) ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ದೇಸನಾವಿಧಿ – ಸಚೇ ಮೇಘಚ್ಛನ್ನೇ ಸೂರಿಯೇ ‘‘ಕಾಲೋ ನು ಖೋ, ವಿಕಾಲೋ’’ತಿ
ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನೇವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುತ್ತೋ – ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವೇಮತಿಕೋ, ಯದಾ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತದಾ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಸೋತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೭೦) ವಚನತೋ ಯಾವ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಕಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ‘‘ಪುನ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಭಿ॰ ಟೀ॰ ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅತ್ಥಿ, ದೇಸಿತೇ ಪನ ನ ದೋಸೋ। ‘‘ಇತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೭೦) ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ।
೨೫೯೭. ಉಪೋಸಥೇತಿ ದಿನಕಾರಕಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರವಸೇನ ಪನ್ನರಸೀ, ಸಙ್ಘುಪೋಸಥೋ, ಸುತ್ತುದ್ದೇಸೋತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇ ಉಪೋಸಥೇ। ಸಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಾ ಚ ಆವಾಸಾತಿ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥೇ ಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಕ್ಖಮಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಸಭಿಕ್ಖುಕಾ ಆವಾಸಾ। ಇಧ ‘‘ಅನಾವಾಸಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಆವಾಸೋ ವಾ ಅನಾವಾಸೋ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಭಿಕ್ಖುಕೋ ವಾ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೇಹಿ ಸಭಿಕ್ಖುಕೋ ವಾ’’ತಿ ಚ ನ ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಘೇನ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನ್ತರಾಯಾ’’ತಿ ಚ ಸೇಸೋ। ‘‘ಅನಾವಾಸೋ’’ತಿ ಉದೋಸಿತಾದಯೋ ವುತ್ತಾ। ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಪೋಸಥೇ ಸಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ವಾ ಅನಾವಾಸಾ ವಾ ಅಭಿಕ್ಖುಕೋ ವಾ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೇಹಿ ಸಭಿಕ್ಖುಕೋ ವಾ ಆವಾಸೋ ವಾ ಅನಾವಾಸೋ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಘೇನ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನ್ತರಾಯಾ ಕುದಾಚನಂ ಕದಾಚಿಪಿ ನ ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೫೯೮. ಯಸ್ಮಿಂ
೨೫೯೯. ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಪಯೋಜನಂ, ತಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ಪವಾರಣಾಯ ಚ ನಿದ್ಧಾರೇತುಕಾಮತಾಯಾಹ ‘‘ಉಪೋಸಥೋ ಕಿಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿ।
೨೬೦೦. ಪಟಿಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯಾತಿ ನಿವಾರೇಯ್ಯ। ಅದೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕೋಪೇತುಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ।
೨೬೦೧. ಸೋ ಚಾತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಚತುವಗ್ಗಾದಿಪ್ಪಭೇದೇನ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಸೋ ಸಙ್ಘೋ ಚ। ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ಪರಿದೀಪಿತೋ, ನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಾದೀನಂ ಕಾತುಂ ಅಯುತ್ತತಾದಸ್ಸನವಸೇನ।
೨೬೦೨. ಚತುವಗ್ಗಾದಿಭೇದನಿಬನ್ಧನಂ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪವಾರಣ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪವಾರಣಞ್ಚ ತಥಾ ಅಬ್ಭಾನಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಚತುವಗ್ಗೇನ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೬೦೩. ಮಜ್ಝದೇಸೇ ಮಜ್ಝದೇಸೂಪಸಮ್ಪದಾ, ತಂ। ಅಬ್ಭಾನಂ, ಮಜ್ಝದೇಸೂಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ವಿನಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೬೦೪. ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದ್ವೇ ಪಟಿಸೇಧಾ ಪಕತತ್ಥಂ ಗಮಯನ್ತೀತಿ। ವೀಸತಿವಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಭಾವೇ ಕಿಮತ್ಥಂ ಅತಿರೇಕವೀಸತಿವಗ್ಗಸ್ಸ ಗಹಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಊನೇ ದೋಸೋತಿ ಞಾಪೇತುಂ, ನಾಧಿಕೇ ಅತಿರೇಕತಾ’’ತಿ। ಯಥಾವುತ್ತೇ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಸಙ್ಘೇ ಗಣನತೋ ಊನೇ ದೋಸೋ ಹೋತಿ, ಅಧಿಕೇ ದೋಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಞಾಪೇತುಂ ಅತಿರೇಕತಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ಅತಿರೇಕವೀಸತಿವಗ್ಗಸಙ್ಘೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೨೬೦೫. ಚತುವಗ್ಗೇನ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಪಕತತ್ತಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾತಿ ದೀಪಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೇಸಾ ಪಕತತ್ತಾತಿ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾ ಚೇವ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನಾ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಸೇಸೇಸು ಚಾತಿ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಾದೀಸುಪಿ।
೨೬೦೬. ಚತುವಗ್ಗಾದಿಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಅಸಂವಾಸಪುಗ್ಗಲಂ ಗಣಪೂರಂ ಕತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತಿ। ನ ಕೇವಲಂ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ಕತಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೬೦೭. ಪರಿವಾಸಾದೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ತತ್ರಟ್ಠನ್ತಿ ಪರಿವಾಸಾದೀಸು ಠಿತಂ। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕತಂ ಕುಪ್ಪತಿ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅನುವತ್ತೇತಿ। ಸೇಸಂ ತೂತಿ ಪರಿವಾಸಾದಿಕಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಉಪೋಸಥಾದಿಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ತೇ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದಯೋ ಗಣಪೂರಕೇ ಕತ್ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ।