ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೧೪-೫. ಆಗನ್ತುಕೋ ಚ ಆವಾಸಿಕೋ ಚ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕೋ ಚ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಆರಞ್ಞಕೋ ಚ ಅನುಮೋದನಾ ಚಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ತಾಸು ವತ್ತಾನಿ, ಇತರೀತರಯೋಗದ್ವನ್ದಸಮಾಸಸ್ಸ ಉತ್ತರಪದಲಿಙ್ಗತ್ತಾ ಇತ್ಥಿ ಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ। ಭತ್ತೇ ಭತ್ತಗ್ಗೇ, ಉತ್ತರಪದಲೋಪೋ। ‘‘ಭತ್ತೇ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ‘‘ವತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ಆಚರಿಯೋ ಚ ಉಪಜ್ಝಾಯಕೋ ಚ ಸಿಸ್ಸೋ ಚ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಚ, ತೇಸಂ ವತ್ತಾನೀತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಸಬ್ಬಾವಯವಭೇದೇಹಿ। ಚತುದ್ದಸೇವಾತಿ ಅವಯವಭೇದೇಹಿ ಬಹುವಿಧಾನಿಪಿ ವತ್ತಾನಿ ವಿಸಯಭೇದೇನ ಚುದ್ದಸ ಏವ ವುತ್ತಾನಿ। ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಸವಾಸನಸಕಲಸಂಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇನ ವಿನಾಯಕೇನಾತಿ ಸತ್ತೇ ವಿನೇತೀತಿ ವಿನಾಯಕೋ, ಅನುತ್ತರಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿಭಾವೇನ ದಮ್ಮದೇವಬ್ರಹ್ಮನಾಗಾದಿಕೇ ಸತ್ತೇ ನಾನಾವಿಧೇನ ವಿನಯನುಪಾಯೇನ ದಮೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ವಿಗತೋ ನಾಯಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿನಾಯಕೋ, ತೇನ।
೨೯೧೬. ಆರಾಮನ್ತಿ ಮುಞ್ಚಿತಬ್ಬಾತಿ ಉಪಾಹನಾ ಪಾದತೋ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ।
೨೯೧೭. ಓಗುಣ್ಠನನ್ತಿ ಸಸೀಸಪಾರುಪನಂ। ಸೀಸೇ ಚೀವರಮೇವ ವಾ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾತಿ ಆಗನ್ತುಕೇನ। ಪಾನೀಯವಾರಿನಾತಿ ಪಾತಬ್ಬಜಲೇನ।
೨೯೧೮. ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ವಸ್ಸಗಣನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ। ವಿಹಾರೇ ವುಡ್ಢಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವನ್ದಿತಬ್ಬಾವ। ಕಾಲೇತಿ ಕಾಲಸ್ಸೇವ। ತೇನ ಆಗನ್ತುಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸೇನಾಸನಂ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕತರಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೯೧೯. ‘‘ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ವಚ್ಚಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಕೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಉಪಯೋಗನ್ತಪದೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಪಾನೀಯಮೇವ ಚಾತಿ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಪಾನೀಯಮೇವ ಪಿವನ್ತಿ, ಉದಾಹು ನಹಾನಾದಿಪರಿಭೋಗಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೫೭) ಅಟ್ಠಕಥಾಗತನಯೇನ ಪಾನೀಯಞ್ಚ। ತಥಾ ಪರಿಭೋಜನೀಯಞ್ಚ। ಸಙ್ಘಕತಿಕನ್ತಿ ‘‘ಕೇಸುಚಿ ಠಾನೇಸು ವಾಳಮಿಗಾ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಂ ಕಾಲಂ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ, ಕಂ ಕಾಲಂ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಗತನಯೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕತಿಕಸಣ್ಠಾನಞ್ಚ। ಗೋಚರಾದಿಕನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಗೋಚರಂ ಗಹಿತಂ। ‘‘ಅಗೋಚರೋ ನಾಮ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ವಾ ಗಾಮೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಿಕ್ಖೋ ವಾ ಗಾಮೋ, ಯತ್ಥ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖಾ ದಿಯ್ಯತಿ, ಸೋಪಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೫೭) ವುತ್ತನಯೇನ ಅಗೋಚರಞ್ಚ।
೨೯೨೦. ಏವಂ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಆವಾಸಿಕವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ವುಡ್ಢ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಞ್ಚ ಚೀವರಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ।
೨೯೨೧. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾದೋದಕಞ್ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಧೋತಾಧೋತಪಾದಾ ಯತ್ಥ ಠಪೀಯನ್ತಿ, ತಂ ಪಾದಪೀಠಂ, ಪಾದಕಥಲಿಕಞ್ಚ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತಂ ಗಹಿತಂ। ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಞ್ಚ ವಾರಿನಾತಿ ‘‘ಪಾನೀಯೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತೇನ ಸಚೇ ಸಕಿಂ ಆನೀತಂ ಪಾನೀಯಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಿವತಿ, ‘ಪುನ ಆನೇಮೀ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋಯೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಾನೀಯೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ। ಇಧ ಚ-ಸದ್ದೇನ –
‘‘ಅಪಿಚ ಬೀಜನೇನಪಿ ಬೀಜಿತಬ್ಬೋ, ಬೀಜನ್ತೇನ ಸಕಿಂ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಬೀಜಿತ್ವಾ ಸಕಿಂ ಮಜ್ಝೇ, ಸಕಿಂ ಸೀಸೇ ಬೀಜಿತಬ್ಬಂ, ‘ಅಲಂ ಹೋತೂ’ತಿ ವುತ್ತೇನ ತತೋ ಮನ್ದತರಂ ಬೀಜಿತಬ್ಬಂ। ಪುನ ‘ಅಲ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇನ ತತೋ ಮನ್ದತರಂ ಬೀಜಿತಬ್ಬಂ। ತತಿಯವಾರಂ ವುತ್ತೇನ ಬೀಜನೀ ಠಪೇತಬ್ಬಾ। ಪಾದಾಪಿಸ್ಸ ಧೋವಿತಬ್ಬಾ, ಧೋವಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಅತ್ತನೋ ತೇಲಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ। ನೋ ಚೇ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕೇನ ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೫೯) –
ವುತ್ತವತ್ತಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
೨೯೨೨-೩. ವನ್ದೇಯ್ಯೋತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಕತ್ಥ ಮಯ್ಹಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇನ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಏತಂ ಸೇನಾಸನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಮವುತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ತಂತಂಲಿಙ್ಗವಚನಾನುರೂಪೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ಥಭಾವಂ। ಅವುತ್ಥಂ ವಾತಿ ಚೀವರಕಾಲಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಭಾವಂ ವಾ। ಗೋಚರಾಗೋಚರಂ ವುತ್ತಮೇವ।
ಸೇಕ್ಖಕುಲಾನಿ ಚಾತಿ ಲದ್ಧಸೇಕ್ಖಸಮ್ಮುತಿಕಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ। ‘‘ಪವೇಸೇ ನಿಕ್ಖಮೇ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಸಙ್ಘಕತಿಕ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ। ಪಾನೀಯಾದಿಕನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರಿಭೋಜನೀಯಕತ್ತರಯಟ್ಠೀನಂ ಆಚಿಕ್ಖನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
೨೯೨೪. ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೇನೇವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಿಸಿನ್ನೇನ। ಅಸ್ಸಾತಿ ನವಕಸ್ಸ।
೨೯೨೫. ‘‘ಅತ್ರ ಪತ್ತಂ ಠಪೇಹಿ, ಇದಮಾಸನಂ ನಿಸೀದಾಹೀ’’ತಿ ಇಚ್ಚೇವಂ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ದೇಯ್ಯಂ ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಚಾತಿ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ದಾತಬ್ಬಂ। ಚ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅವುತ್ಥಂ ವಾ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಂ
೨೯೨೬. ‘‘ಮಾತಿಕಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಕಮೇನೇವ ವತ್ತಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ, ಉದಾಹು ಯಥಾನುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನಾ’’ತಿ ಕೋಚಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಮಾತಿಕಾಕ್ಕಮೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಯಮೋ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾನುಪ್ಪತ್ತವಸೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಮಾತಿಕಾಕ್ಕಮಮನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಗಮಿಕವತ್ತಂ ಆರದ್ಧಂ। ಅಥ ವಾ ವತ್ತಿಚ್ಛಾನುಪುಬ್ಬಕತ್ತಾ ಸದ್ದಪಯೋಗಸ್ಸ ದಾರುಮತ್ತಿಕಭಣ್ಡಾನೀತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ಚೇವ ರಜನಭಾಜನಾನಿ ಚ। ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾತಿ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ। ಆವಸಥಮ್ಪಿ ಥಕೇತ್ವಾತಿ ಆವಸಥೇ ದ್ವಾರಕವಾಟಾದೀನಿ ಚ ಥಕೇತ್ವಾ।
೨೯೨೭. ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವಾ ಆರಾಮಿಕಸ್ಸ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಹೀ’’ತಿ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ವಾ। ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೇ ಅಸನ್ತೇಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಪನ-ಸದ್ದತ್ಥೋ। ಗೋಪೇತ್ವಾ ವಾಪಿ ಸಾಧುಕನ್ತಿ ‘‘ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸು ಮಞ್ಚಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಮಞ್ಚೇ ಮಞ್ಚಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ॰ ೩೬೦) ವುತ್ತನಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೯೨೮. ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಹಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಸಹಸಾ ನ ಪವಿಸೇ ಸೀಘಂ ನ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಸಹಸಾ ನ ನಿಕ್ಖಮೇ ಸೀಘಂ ನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖುಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯ ಚ। ಪಿಣ್ಡಚಾರಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇನ ಅತಿದೂರೇ ನ ಠಾತಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಕೋಸತೋ ಅತಿದೂರಟ್ಠಾನೇ ನ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ನ ಠಾತಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಕೋಸತೋ ಆಸನ್ನತರೇ ಠಾನೇ ನ ಠಾತಬ್ಬಂ।
೨೯೨೯. ಉಚ್ಚಾರೇತ್ವಾತಿ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ। ಭಾಜನನ್ತಿ ಪತ್ತಂ। ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಣಾಮೇತ್ವಾತಿ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ। ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೬೬)।
೨೯೩೦. ಸೂಪಂ ದಾತುಕಾಮಾ ವಾ ಅದಾತುಕಾಮಾ ವಾ ಇತಿ ಮುಹುತ್ತಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಯ್ಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ। ಅನ್ತರಾತಿ ನ ಭಿಕ್ಖಾದಾಯಿಕಾತಿ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಹೋತು ಪುರಿಸೋ ವಾ, ಭಿಕ್ಖಾದಾನಸಮಯೇ ಮುಖಂ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬನ್ತಿ।
೨೯೩೧. ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಾನೀಯಾದೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಾನೀಯಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರಿಭೋಜನೀಯಅಗ್ಗಿಅರಣಿಸಹಿತಕತ್ತರಯಟ್ಠೀನಂ ಗಹಣಂ। ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಪಾನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಚೇ ಭಾಜನಾನಿ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ, ಪಾನೀಯಮೇವ ಪರಿಭೋಜನೀಯಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಭಾಜನಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ವೇಳುನಾಳಿಕಾಯಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ। ತಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಸಮೀಪೇ ಖುದ್ದಕಆವಾಟೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಅರಣಿಸಹಿತೇ ಅಸತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಅಕಾತುಮ್ಪಿ ಚ ವಟ್ಟತಿ। ಯಥಾ ಚ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ, ಏವಂ ಕನ್ತಾರಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅರಣಿಸಹಿತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಗಣವಾಸಿನೋ ಪನ ತೇನ ವಿನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ।
ನಕ್ಖತ್ತನ್ತಿ ಅಸ್ಸಯುಜಾದಿಸತ್ತವೀಸತಿವಿಧಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಥಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತೇನ ಯೋಗೋ ಚಾ’’ತಿ, ತೇನ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಚನ್ದಸ್ಸ ಯೋಗೋ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಾನಿತಬ್ಬಾ ದಿಸಾಪಿ ಚಾತಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೇನ ಅಟ್ಠಪಿ ದಿಸಾ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ।
೨೯೩೨. ಅಞ್ಞವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವತಿತ್ಥಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಗತಾನುಕ್ಕಮೇನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ ಭವನ್ತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ವಚ್ಚಕುಟಿಯಂ, ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನೇ, ನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇತಿ ತೀಸುಪಿ ಆಗತಪಟಿಪಾಟಿಯೇವ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೩)। ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಗತಪಟಿಪಾಟಿಂ ವಿನಾ ವುಡ್ಢಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ।
೨೯೩೩. ವಚ್ಚಕುಟಿಂ ಉಬ್ಭಜಿತ್ವಾತಿ ಚೀವರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ।
೨೯೩೪. ನಿತ್ಥುನನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಚ್ಚಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ವಚ್ಚಸ್ಸ ದುನ್ನಿಗ್ಗಮನೇನ ಉಪಹತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿತ್ಥುನತಿ ಚೇ, ನ ದೋಸೋ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಭಾಜನವಿನಿಚ್ಛಯೇ ವುತ್ತಂ। ದಣ್ಡಕಟ್ಠಂ ಖಾದತೋ ವಚ್ಚಂ ಕರೋತೋ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೯೩೬. ಖರೇನಾತಿ ಫರುಸೇನ ವಾ ಫಾಲಿತಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಗಣ್ಠಿಕೇನ ವಾ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಾ ಸುಸಿರೇನ ನ ಅವಲೇಖೇಯ್ಯ ನ ಪುಞ್ಛೇಯ್ಯ। ನ ಕಟ್ಠಂ ವಚ್ಚಕೂಪಕೇ ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ಕಟ್ಠಂ ವಚ್ಚಕೂಪೇ ನ ಛಡ್ಡೇಯ್ಯ। ಪಸ್ಸಾವದೋಣಿಯಾ ಖೇಳಂ ನ ಪಾತೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೯೩೭. ಪಾದುಕಾಸೂತಿ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಪಾದುಕಾಸು। ನಿಕ್ಖಮನೇ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಪಾದುಕಾಸ್ವೇವ। ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚೀವರಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ।
೨೯೩೮. ಯೋ ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸಲಿಲೇ ಸತಿ ಸಚೇ ನಾಚಮೇಯ್ಯ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಮೋಹನಾಸಿನಾತಿ ಸವಾಸನಸ್ಸ ಮೋಹಸ್ಸ, ತೇನ ಸಹಜೇಕಟ್ಠಪಹಾನೇಕಟ್ಠಾನಂ ಸಕಲಸಂಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ಪಹಾಯಿನಾ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಾ ಮುನಿನಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ। ‘‘ಸಲಿಲೇ ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸತಿ ನಿದ್ದೋಸತಂ ದೀಪೇತಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಸತಿ ಉದಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಉದಕಂ ಅತ್ಥಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪನ ನತ್ಥಿ, ಭಾಜನೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಆಚಮಿತಬ್ಬಂ। ಭಾಜನೇ ಅಸತಿ ಪತ್ತೇನ ನೀಹರಿತಬ್ಬಂ। ಪತ್ತೇಪಿ ಅಸತಿ ಅಸನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ‘ಇದಂ ಅತಿವಿವಟಂ, ಪುರತೋ ಅಞ್ಞಂ
೨೯೩೯. ಸಸದ್ದನ್ತಿ ಉದಕಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ। ‘‘ಪಾಸಾಣಾದಿಟ್ಠಾನೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯತಿ ಚೇ, ನ ದೋಸೋ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಭಾಜನವಿನಿಚ್ಛಯೇ ವುತ್ತಂ। ಚಪು ಚಪೂತಿ ಚಾತಿ ತಾದಿಸಂ ಅನುಕರಣಂ ಕತ್ವಾ ನಾಚಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಆಚಮಿತ್ವಾತಿ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ। ಸರಾವೇ ಆಚಮನಭಾಜನೇ ಉದಕಂ ನ ಸೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ಇದಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –
‘‘ಆಚಮನಸರಾವಕೇತಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ರ ಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಅಞ್ಞೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉದಕಂ ನ ಸೇಸೇತಬ್ಬಂ। ಯಂ ಪನ ಸಙ್ಘಿಕೇಪಿ ವಿಹಾರೇ ಏಕದೇಸೇ ನಿಬದ್ಧಗಮನತ್ಥಾಯ ಕತಂ ಠಾನಂ ಹೋತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಟ್ಠಾನಂ ವಾ, ತಸ್ಮಿಂ ವಟ್ಟತಿ। ವಿರೇಚನಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೪)।
೨೯೪೦. ಊಹತಮ್ಪೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಊಹತಂ ಮಲೇನ ದೂಸಿತಟ್ಠಾನಂ। ಅಧೋವಿತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಲಾಪಾಪಿ ಸಚೇ ಹೋನ್ತೀತಿ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಚೇ ಕಚವರಾಕಿಣ್ಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ‘‘ಅಸೇಸತೋ ಸೋಧೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತತೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಚವರಸ್ಸ
೨೯೪೧. ಪಿಠರೋತಿ ಅವಲೇಖನಕಟ್ಠನಿಕ್ಖೇಪನಭಾಜನಂ। ಕುಮ್ಭೀ ಚೇ ರಿತ್ತಾತಿ ಆಚಮನಕುಮ್ಭೀ ಸಚೇ ತುಚ್ಛಾ।
೨೯೪೨. ಏವಂ ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೇನಾಸನವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿ। ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತೋ।
೨೯೪೩. ವುಡ್ಢಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವುಡ್ಢತರಾಗಮೇತಿ ಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಥೇತುಮಾರದ್ಧೋ, ತತೋಪಿ ವುಡ್ಢತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಗಮೇ ಸತಿ।
೨೯೪೪. ಏಕವಿಹಾರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ। ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಕ್ಖಮಾನೇಹಿ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
೨೯೪೫. ಪಠಮಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವುಡ್ಢಾನಂ ಸನ್ನಿಧಾನೇ ಕತ್ತಬ್ಬವತ್ತಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಏಕವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೇನಾಪಿ ತಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನಪಿ ‘‘ನ ಚ ಧಮ್ಮೋ ಕಥೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ। ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನಾತಿ ಧಮ್ಮಲೋಚನೇನ ಧಮ್ಮಗರುಕೇನ, ಇಮಿನಾ ಅತಾದಿಸಸ್ಸ ಕತೋ ವಾರೋ ನಿರತ್ಥಕೋತಿ ದೀಪೇತಿ।
೨೯೪೬. ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಜಾಲೇತಬ್ಬೋ। ಸೋತಿ ದೀಪೋ। ‘‘ದ್ವಾರಂ ನಾಮ ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾವಳಞ್ಜಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಆಪುಚ್ಛನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೬೯) ವಚನತೋ ತಂ ಅವತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖೇತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ವಾತಪಾನಕವಾಟಾನಿ, ಥಕೇಯ್ಯ ವಿವರೇಯ್ಯ ನೋ’’ತಿ।
೨೯೪೭. ವುಡ್ಢತೋ ಪರಿವತ್ತಯೇತಿ ಯೇನ ವುಡ್ಢೋ, ತತೋ ಪರಿವತ್ತಯೇ, ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾಭಿಮುಖೋ ತೇನ ಪರಿವತ್ತಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚೀವರಕಣ್ಣೇನ ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ತಂ ವುಡ್ಢಂ ನ ಚ ಘಟ್ಟಯೇ।
೨೯೪೮. ಏವಂ ‘‘ಪುರತೋ’’ತಿಆದಿ। ಥೇರಾನಂ ಪುರತೋ ನೇವ ನ್ಹಾಯೇಯ್ಯ, ಉಪರಿ ಪಟಿಸೋತೇ ನ ಚ ನ್ಹಾಯೇಯ್ಯ, ಓತರನ್ತಾನಂ ವುಡ್ಢಾನಂ ಉತ್ತರಂ ಉತ್ತರನ್ತೋ ಮಗ್ಗಂ ದದೇಯ್ಯ, ನ ಘಟ್ಟಯೇ ಕಾಯೇನ ವಾ ಚೀವರೇನ ವಾ ನ ಘಟ್ಟಯೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।
‘‘ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ॰ ೩೬೪) ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಾನಂ ಸೇಖಿಯಕಥಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದೀನಂ ಮಹಾಖನ್ಧಕಕಥಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಅನುಮೋದನವತ್ತಾನಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಥೇರಾನುಥೇರೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆಗಮೇತು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ॰ ೩೬೨) ನಯೇನ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತೇಯೇವ ಅನ್ತೋಗಧಭಾವೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ನಿದ್ದೇಸೇ ತಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ತೇಸು ಅನುಮೋದನವತ್ತಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೬೨) – ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚತೂಹಿ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ಅನುಥೇರೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಮಹಾಥೇರೇನ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ತೀಹಿ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ಪಞ್ಚಮೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಉಪರಿ ಚತೂಹಿ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ದಹರಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೇಪಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚತೂಹಿ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಮೇವ। ಸಚೇ ಪನ ಅನುಮೋದಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ, ಆಗಮೇತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮಹಾಥೇರೇನ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಬಹಿಗಾಮೇ ಆಗಮೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಬಹಿಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಿತಕೇ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಆಗಮೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಸಚೇ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿತೇನ ಏಕೇನ ಅನುಮೋದನಂ ಕಾರೇನ್ತಿ, ನೇವ ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದತೋ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಚ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಭಾರೋ ಹೋತಿ। ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಾಯಮೇವ ಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಕಥಾಪೇನ್ತೇಸು
೨೯೪೯. ವತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕವತ್ತಂ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ ಅಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ। ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ನ ಲಭತಿ।
೨೯೫೦. ಅನೇಕಗ್ಗೋತಿ ನ ಚ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದಟ್ಠುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುಕ್ಖಾತಿ ಜಾತಿದುಕ್ಖಾದಿದುಕ್ಖತೋ।
೨೯೫೧. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಾ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ। ಓವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಂ ವಿಸೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಓವಾದಂ ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಮೇಹಿತೀ’’ತಿ। ಏಹಿತಿ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ।
ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ।