ಚತುಬ್ಬಿಧಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೮೩. ಅಪಲೋಕನಸಞ್ಞಿತಂ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ಇಮಾನೀತಿ ಅನನ್ತರಮೇವ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಆಸನ್ನಪಚ್ಚಕ್ಖವಚನಂ। ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ। ‘‘ಅಪಲೋಕನಸಅಞತ’’ನ್ತಿಆದಿ ತೇಸಂ ಸರೂಪದಸ್ಸನಂ।
ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೧೫; ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೨) – ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ತಂ ತಂ ವತ್ಥುಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ರುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ। ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ, ಏಕಾಯ ಚ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯಾತಿ ಏವಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ। ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ, ತೀಹಿ ಚ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಹೀತಿ ಏವಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಹಿ ತೀಹಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ। ಞತ್ತಿ ದುತಿಯಾ ಯಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸಾವನಸ್ಸ ತಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಂ, ತೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ। ಞತ್ತಿ ಚತುತ್ಥಾ ಯಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸಾವನತ್ತಯಸ್ಸ ತಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಂ, ತೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಂ।
೨೯೮೪-೭. ತೇಸಂ ಠಾನವಸೇನ ಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ। ನವನ್ನಂ ಠಾನಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ನವಟ್ಠಾನಂ, ‘‘ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಞತ್ತಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಗಮನಕಿರಿಯಾಕತ್ತುನಿದಸ್ಸನಂ ನವಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ। ದುತಿಯನ್ತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ। ಸತ್ತ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಇದಾನಿ ತಂ ಠಾನಭೇದಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರಣಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ನಿಸ್ಸಾರಣಾದಿ ಕಮ್ಮವಿಸೇಸಾನಂ ಸಞ್ಞಾ। ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾರಣಂ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಚಮಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಏವಂ ನಾಮವಸೇನ ದಸ್ಸಿತಾನಿ ನಿಸ್ಸಾರಣಾದೀನಿ ಅತ್ಥತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರಣಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ಸಮಣುದ್ದೇಸತೋತಿ ಕಣ್ಟಕಸಾಮಣೇರತೋ ನಿಸ್ಸಾರಣಞ್ಚ ಓಸಾರಣಞ್ಚ ವದೇತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಕಣ್ಟಕಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ ತಾದಿಸಾನಂಯೇವ ಸಮ್ಮಾವತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪವೇಸನಾ ‘‘ಓಸಾರಣಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಪಬ್ಬಜನ್ತೇನ ಭಣ್ಡುಕಂ ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಪುಚ್ಛನಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಕೇಸಚ್ಛೇದನಪುಚ್ಛನಂ ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಛನ್ನೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಕಂ ಕಮ್ಮಂ ವದೇತಿ ಯೋಜನಾ। ತಥಾರೂಪಸ್ಸಾತಿ ಛನ್ನಸದಿಸಸ್ಸ ಮುಖರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ದುರುತ್ತವಚನೇನ ಘಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ। ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಮುಖರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ದುರುತ್ತವಚನೇಹಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಂ ವದೇಯ್ಯ। ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ನೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ನ ಓವದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋ। ಸಙ್ಘಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಚ್ಛಾಮಿ ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಸ್ಸ ದಾನಂ ರುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಾಮಿ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಸ್ಸ ದಾನಂ ರುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೯೫-೪೯೬) ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೋ ಕಾತಬ್ಬೋ।
೨೯೮೮-೯. ‘‘ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾನಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಕಿರಿಯಾಯ ‘‘ಗಹಿತಾಯಾ’’ತಿ ಅಪರಕಿರಿಯಾ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಾ, ‘‘ರುಚಿಯಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ದೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಬ್ಬೇ ಸೀಮಟ್ಠೇ ಆಗತಾಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾನ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ರುಚ್ಚತಿ ತಸ್ಸ ದಾನ’’ನ್ತಿ ವಿಸುಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ರುಚಿಯಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಚೀವರಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾದೀನಂ ದೇತಿ, ಯಂ ಏವಂಭೂತಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಲಕ್ಖೀಯತೀತಿ ಲಕ್ಖಣಂ, ಕಮ್ಮಮೇವ ಲಕ್ಖಣಂ, ನ ನಿಸ್ಸಾರಣಾದೀನೀತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ।
೨೯೯೦-೧. ಏವಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರಣ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಇತಿ ‘‘ಞತ್ತಿಯಾ ನವ ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ಅಯಮುದ್ದೇಸೋ ವಕ್ಖಮಾನೇನ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯೇ’’ತಿಆದಿನಿದ್ದೇಸೇನೇವ ವಿಭಾವೀಯತಿ।
೨೯೯೨. ವಿನಿಚ್ಛಯೇತಿ ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಿನಿಚ್ಛಯೇ। ಅಸಮ್ಪತ್ತೇತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗತೇ। ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅವಿನಯಞ್ಞುನೋ’’ತಿ। ತಸ್ಸ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ಇಮಸ್ಸ ನೇವ ಸುತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನೋ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೋ, ಸೋ ಅತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಚ್ಛಾಯಾಯ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಇಮಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೩೩) ಏವಂ ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯಾ ನಿಸ್ಸರಣಾ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮೇ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೯೯೩-೪. ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ
ಉಪೋಸಥವಸೇನಾಪಿ, ಪವಾರಣಾವಸೇನಾಪಿ। ಞತ್ತಿಯಾ ಠಪಿತತ್ತಾತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಪನ್ನರಸೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ (ಮಹಾವ॰ ೧೩೪), ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಜ್ಜ ಪವಾರಣಾ ಪನ್ನರಸೀ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೧೦) ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾವಸೇನ ಞತ್ತಿಯಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ಉಪೋಸಥೋ, ಪವಾರಣಾ ವಾತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಾನಿ।
‘‘ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಞ್ಹಿ, ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯಹನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೨೬) ಅಯಂ ಏಕಾ ಞತ್ತಿ ಗಹಿತಾ।
೨೯೯೫. ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಮಹಂ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ವಿನಯನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ವಿನಯಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೧) ಅಯಂ ಏಕಾ ಞತ್ತಿ ಗಹಿತಾ। ಏವಮಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಅನ್ತರಾಯಿಕೇ ಧಮ್ಮೇ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೨೬), ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಅನ್ತರಾಯಿಕೇ ಧಮ್ಮೇ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ವಿನಯಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೧), ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇನ ವಿನಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏದಿಸಾ ಇಮಾ ಅಟ್ಠ ಞತ್ತಿಯೋ ‘‘ಸಮ್ಮುತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ।
೨೯೯೬. ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಾದೀನಂ ದಾನನ್ತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಇದಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹೋತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ ವಿವರತಿ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋತಿ ದೇಸೇತಿ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೩೯), ‘‘ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೩೯)। ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹೋ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಾಹೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
೨೯೯೭. ಪವಾರುಕ್ಕಡ್ಢನಾತಿ ಪವಾರಣುಕ್ಕಡ್ಢನಾ। ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ಣ-ಕಾರಲೋಪೋ। ಅಥ ವಾ ಪವಾರಣಂ ಪವಾರೋತಿ ಪವಾರಣ-ಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ ಪವಾರ-ಸದ್ದೋ। ‘‘ಇಮಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ವಾ, ಕಾಳೇ ಪವಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ ಆವಾಸಿಕಾ, ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಇದಾನಿ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾಮ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಮ, ಆಗಮೇ ಕಾಳೇ ಪವಾರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೪೦) ಅಯಂ ಞತ್ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತೋ ದಸ್ಸಿತಾ। ಏವಂ ಕತಪವಾರಣಾ ‘‘ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢನಾ’’ತಿ ಮತಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಳೇತಿ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥೇ। ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಆಗಮೇ ಜುಣ್ಹೇ ಪವಾರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಜುಣ್ಹೇತಿ ಅಪರಕತ್ತಿಕಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಉಪೋಸಥೇ।
೨೯೯೮. ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇತಿ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥೇ। ಸಬ್ಬಪಠಮಾ ಞತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಞತ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇತರಾ ಚಾತಿ ಉಭಯಪಕ್ಖೇ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಠಪಿತಾ ದ್ವೇ ಞತ್ತಿಯೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ತಿಧಾ ಪವತ್ತಂ ಏತಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ಇತಿ ಏವಂ ವುತ್ತನಯೇನ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಞತ್ತಿಯಾ ನವ ಠಾನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೯೯೯-೩೦೦೦. ಏವಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮೇ ನವ ಠಾನಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ಸತ್ತ ಠಾನಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾ ಉದ್ದೇಸಗಾಥಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾವ।
ನಿದ್ದೇಸೇ ಪತ್ತನಿಕ್ಕುಜ್ಜನಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪತ್ತುಕ್ಕುಜ್ಜನಂ ಗಹಿತಂ। ನಿಸ್ಸಾರೋಸಾರಣಾ ಮತಾತಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರಣಾ, ಓಸಾರಣಾ’’ತಿ ಚ ಮತಾ। ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಲಾಭಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಾದಿಕೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಸಙ್ಘೇನ ಅಸಮ್ಭೋಗಕರಣತ್ಥಂ ಪತ್ತನಿಕ್ಕುಜ್ಜನವಸೇನ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ ಚ ವಡ್ಢಲಿಚ್ಛವಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಚೂಳವ॰ ೨೬೫) ವುತ್ತಾ।
೩೦೦೧. ಸೀಮಾದಿಸಮ್ಮುತಿ ಸಮ್ಮುತಿ ನಾಮ। ಸಾ ಪಞ್ಚದಸಧಾ ಮತಾತಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿ ತಿಚೀವರೇನಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾಪಕ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕ ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಾಹಕ ಯಾಗುಭಾಜಕ ಫಲಭಾಜಕ ಖಜ್ಜಭಾಜಕ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜಕ ಸಾಟಿಯಗ್ಗಾಹಾಪಕ ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕ ಆರಾಮಿಕಪೇಸಕ ಸಾಮಣೇರಪೇಸಕಸಮ್ಮುತೀತಿ ಏವಂ ಸಾ ಸಮ್ಮುತಿ ಪಞ್ಚದಸವಿಧಾ ಮತಕೋ, ಮತಕಸ್ಸ ವಾಸೋ ಮತಕವಾಸೋ, ತಸ್ಸ ಮತಕವಾಸಸೋ, ಮತಕಚೀವರಸ್ಸ।
೩೦೦೨. ಆನಿಸಂಸಖೇತ್ತಭೂತಪಞ್ಚಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಉಬ್ಭಾರೋ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೋ। ಕುಟಿವತ್ಥುಸ್ಸ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಚ ದೇಸನಾ ದೇಸನಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೩೦೦೩. ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಕ್ಖಾನಂ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ ಠಪೇತಬ್ಬಞತ್ತಿ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಪಕ್ಖದ್ವಯೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಠಪೇತಬ್ಬಾ ದ್ವೇ ಞತ್ತಿಯೋ ಚಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಞತ್ತಿಯೋ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಭಾವೇನ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮೇ ‘‘ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ, ಪಚ್ಛಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ದ್ವೀಸು ಪಕ್ಖೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಾ ದ್ವೇ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ‘‘ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇ ಕಮ್ಮೇ’’ತಿ। ‘‘ಮೋಹಾರೋಪನತಾದಿಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇಸು ದಸ್ಸಿತಮೋಹಾರೋಪನಕಮ್ಮಞ್ಚ ಅಞ್ಞವಾದಕವಿಹೇಸಕಾರೋಪನಕಮ್ಮಾದಿಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ। ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಮೇವ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣತಾ।
೩೦೦೪-೫. ಇತಿ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಠಾನಭೇದಾ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಸ್ಸ। ಏವಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ಸತ್ತ ಠಾನಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇ ಠಾನಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ತಥಾ’’ತಿಆದಿ।
೩೦೦೬. ತಜ್ಜನಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನಿಯಸ್ಸಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ತೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ। ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ವೂಪಸಮೋ।
೩೦೦೭. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಓವಾದೋ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಸಮ್ಮುತಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ವುತ್ತಾ।
೩೦೦೮-೯. ಮೂಲಪಟಿಕ್ಕಸ್ಸೋ ಉಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸಾನುವತ್ತಿಕಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ ಏಕಾ ಯಾವತತಿಯಕಾ, ಅಟ್ಠ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ, ಅರಿಟ್ಠೋ ಚಣ್ಡಕಾಳೀ ಚ ದ್ವೇ, ಇಮೇ ಏಕಾದಸ ಯಾವತತಿಯಕಾ ಭವನ್ತಿ। ಇಮೇಸಂ ವಸಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾದೀನಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಇಮೇಸಂ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ। ದಸೇಕಾತಿ ಏಕಾದಸ।
೩೦೧೧. ಏವಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಠಾನಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನ್ವಯತೋ, ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಕಾತಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ಞತ್ತಿಯಾಪಿ ನ ಕಾರಯೇ, ಞತ್ತಿದುತಿಯೇನಪಿ ನ ಕಾರಯೇತಿ ಯೋಜನಾ।
೩೦೧೨. ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಾದೀನಮ್ಪಿ ಕಾತಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೋ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ ತಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ ಲಹುಕಾನಿಪಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಾನಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಾನಿ ಪನ ಕತಮಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಸಿಯು’’ನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಂ ವಿನಾ ಸೇಸಾ ತಿಚೀವರೇನಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಆದಯೋ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೦೧೩. ಸೇಸಾನೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಸೇಸಾನಿ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಆದೀನಿ ಛ ಕಮ್ಮಾನಿ। ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ನ-ಕಾರಲೋಪೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿ, ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ, ಕಥಿನದಾನಂ, ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ, ಕುಟಿವತ್ಥುದೇಸನಾ, ವಿಹಾರವತ್ಥುದೇಸನಾತಿ ಇಮಾನಿ ಛ ಕಮ್ಮಾನಿ ಗರುಕಾನಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾವ ‘‘ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮವಸೇನಾಪಿ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೇವ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವ, ತೇನ ತೇನೇವ ಕಾರಯೇ’’ತಿ, ಯೋ ಯೋ ನಯೋ ತಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವುತ್ತೋ, ತೇನೇವ ತೇನೇವ ನಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಚತುಬ್ಬಿಧಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ।