ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೦೧೪. ಕಮ್ಮಾನಂ ‘‘ವತ್ಥುತೋ’’ತಿಆದಿ। ವಸತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಫಲಂ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ವತ್ಥು, ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಧಾನಕಾರಣಂ, ತತೋ ವತ್ಥುತೋ ಚ। ಅನುಸ್ಸಾವನಸೀಮತೋತಿ ಅನುಸ್ಸಾವನತೋ, ಸೀಮತೋ ಚ। ಪಞ್ಚೇವಾತಿ ಏವಕಾರೇನ ಕಮ್ಮದೋಸಾನಂ ಏತಂಪರಮತಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೩೦೧೫. ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಮ್ಮದೋಸಮಾತಿಕಾನುಕ್ಕಮೇ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿಆದಿ। ಸಙ್ಘಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖಾಸಙ್ಖಾತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಂ ನಾಮ।
ತತ್ಥ ಯಾವತಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪತ್ತಾ, ತೇ ಆಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದೋ ಆಹಟೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ ನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ। ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಯೇನ ವಿನಯೇನ ಯೇನ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನ ಸಙ್ಘೋ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುಖತಾ, ವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾ। ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ಭೂತಂ ವತ್ಥು। ವಿನಯೋತಿ ಚೋದನಾ ಚೇವ ಸಾರಣಾ ಚ। ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ನಾಮ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ ಚೇವ ಅನುಸ್ಸಾವನಸಮ್ಪದಾ ಚ। ಯಸ್ಸ ಸಙ್ಘೋ ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ। ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಯಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ‘‘ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಕರೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಲಕ್ಖಣತೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಕರೋತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸಙ್ಖಾತೇನ ವತ್ಥುನಾ ವೇಕಲ್ಲಂ ‘‘ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೩೦೧೬-೮. ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯೇ ವತ್ಥುತೋ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿಆದಿ।
ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಕತಂ ಪಕಾಸನೀಯಕಮ್ಮಞ್ಚ। ಸೇಕ್ಖಸಮ್ಮುತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸಮ್ಮುತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅವನ್ದಿಯಕಮ್ಮಂ ಪುಗ್ಗಲಸೀಸೇನ ‘‘ಅವನ್ದಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಡ್ಢಕಾಸಿಯಾ ಗಣಿಕಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ದೂತೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ದೂತೂಪಸಮ್ಪದಾ। ಇತಿ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಕಮ್ಮಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾನ ಸೇಸಾನಿ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಾನೀ’’ತಿ ಸೋಭನಗಮನಾದೀಹಿ ಸುಗತೋ ಸತ್ಥಾ ಅಬ್ರ್ವಿ ಕಥೇಸೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೩೦೧೯-೨೦. ಏವಂ ‘‘ಞತ್ತಿತೋ’’ತಿಆದಿ। ವಿಪಜ್ಜನನಯಾತಿ ವಿನಯವಿಪಜ್ಜನಕ್ಕಮಾ। ವತ್ಥುಂ ನ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವದತಿ। ಏವಂ ವತ್ಥುಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ।
ಸಙ್ಘಂ ನ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಾಮಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ ವದತಿ। ಏವಂ ಸಙ್ಘಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ।
ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಯೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ತಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವದತಿ। ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ।
ಞತ್ತಿಂ ನ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಞತ್ತಿಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ, ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ಞತ್ತಿಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಏವ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇಪಿ ಞತ್ತಿಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಏವ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ಏವಂ ಞತ್ತಿಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ।
ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತೀತಿ ಪಠಮಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏಸಾ ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ, ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ। ಏವಂ ಪಚ್ಛಾ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತಿ। ಪಞ್ಚಹೇತೇಹೀತಿ ಏತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ।
೩೦೨೧-೨. ಏವಂ ಞತ್ತಿತೋ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನುಸ್ಸಾವನತೋ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅನುಸ್ಸಾವನತೋ’’ತಿಆದಿ। ಅನುಸ್ಸಾವನತೋ ಕಮ್ಮದೋಸಾ ಪಞ್ಚ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ನ ಪರಾಮಸತಿ ವತ್ಥುಂ ವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವತ್ಥುಆದೀನಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಏವಂ ಪನ ನೇಸಂ ಅಪರಾಮಸನಂ ಹೋತಿ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೫) – ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಪಠಮಾನುಸ್ಸಾವನೇ ವಾ
‘‘ಸುಣಾತು
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪರಾಮಸತಿ ನಾಮ।
ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ನ ಕರೋತಿ, ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಞತ್ತಿಮೇವ ಠಪೇತಿ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಞತ್ತಿಮೇವ ಠಪೇತಿ। ಏವಂ ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತಿ। ಯೋಪಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ಏಕಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇನ್ತೋ ಅಕ್ಖರಂ ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಪದಂ ವಾ ದುರುತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತಿಯೇವ। ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇ ಪನ ಏಕಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕಿಮೇವ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಅಕ್ಖರಂ ವಾ ಪದಂ ವಾ ಛಡ್ಡೇನ್ತೋಪಿ ದುರುತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತಿಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ದುರುತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೫) – ಯೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಕ್ಖರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಂ ವದತಿ, ಅಯಂ ದುರುತ್ತಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ। ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯ್ವಾಯಂ –
‘‘ಸಿಥಿಲಂ ಧನಿತಞ್ಚ ದೀಘರಸ್ಸಂ।
ಗರುಕಂ ಲಹುಕಞ್ಚ ನಿಗ್ಗಹಿತಂ।
ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವವತ್ಥಿತಂ ವಿಮುತ್ತಂ।
ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋ’’ತಿ॥ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೫) –
ವುತ್ತೋ
ಏತ್ಥ ಹಿ ಸಿಥಿಲಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸು ವಗ್ಗೇಸು ಪಠಮತತಿಯಂ। ಧನಿತಂ ನಾಮ ತೇಸ್ವೇವ ದುತಿಯಚತುತ್ಥಂ। ದೀಘನ್ತಿ ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಆಕಾರಾದಿ ರಸ್ಸನ್ತಿ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಕಾಲೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕಾರಾದಿ। ಗರುಕನ್ತಿ ದೀಘಮೇವ, ಯಂ ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ, ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಂಯೋಗಪರಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಲಹುಕನ್ತಿ ರಸ್ಸಮೇವ, ಯಂ ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಥೇರಸ್ಸ, ಯಸ್ಸ ನ ಖಮತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಸಂಯೋಗಪರಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ। ನಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಯಂ ಕರಣಾನಿ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ಅನುನಾಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸಮ್ಬನ್ಧನ್ತಿ ಯಂ ಪರಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ತುಣ್ಹಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತುಣ್ಹಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ। ವವತ್ಥಿತನ್ತಿ ಯಂ ಪರಪದೇನ ಅಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ತುಣ್ಹೀ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತುಣ್ಹ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ। ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಕರಣಾನಿ ಅನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ಅನುನಾಸಿಕಂ ಅಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ।
ತತ್ಥ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ತ-ಕಾರಸ್ಸ ಥ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸುಣಾಥು ಮೇ’’ತಿ ವಚನಂ ಸಿಥಿಲಸ್ಸ ಧನಿತಕರಣಂ ನಾಮ, ತಥಾ ‘‘ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಏಸಾ ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಪತ್ಥಕಲ್ಲಂ, ಏಸಾ ಞತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿವಚನಞ್ಚ। ‘‘ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಭಕಾರಘಕಾರಾನಂ ಬಕಾರಗಕಾರೇ ಕತ್ವಾ ‘‘ಬನ್ತೇ ಸಂಗೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಧನಿತಸ್ಸ ಸಿಥಿಲಕರಣಂ ನಾಮ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿ ವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪನ ‘‘ಸುಣಂತು ಮೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏಸಾ ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಏಸಂ ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವಾ ಅವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ಅನುನಾಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವಚನಂ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹಿತವಚನಂ ನಾಮ। ‘‘ಪತ್ತಕಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ಅವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ಅನುನಾಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಪತ್ತಕಲ್ಲಾ’’ತಿ ವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ಅನುನಾಸಿಕಂ ಅಕತ್ವಾ ವಚನಂ ನಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತವಚನಂ ನಾಮ। ಇತಿ ಸಿಥಿಲೇ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಧನಿತಂ, ಧನಿತೇ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಸಿಥಿಲಂ, ವಿಮುತ್ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ನಿಗ್ಗಹಿತಂ, ನಿಗ್ಗಹಿತೇ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಅನ್ತೋಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕಮ್ಮಂ ದೂಸೇನ್ತಿ। ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಕ್ಖರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಂ ವದತಿ, ದುರುತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಇತರೇಸು
ಯಂ ಪನ ಸುತ್ತನ್ತಿಕತ್ಥೇರಾ ‘‘ದ-ಕಾರೋ ತ-ಕಾರಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತ-ಕಾರೋ ದ-ಕಾರಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಚ-ಕಾರೋ ಜ-ಕಾರಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಜ-ಕಾರೋ ಚ-ಕಾರಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಯ-ಕಾರೋ ಕ-ಕಾರಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಕ-ಕಾರೋ ಯ-ಕಾರಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ದ-ಕಾರಾದೀಸು ವತ್ತಬ್ಬೇಸು ತ-ಕಾರಾದಿವಚನಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಪತ್ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತಸ್ಮಾ ವಿನಯಧರೇನ ನೇವ ದ-ಕಾರೋ ತ-ಕಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ…ಪೇ॰… ನ ಕ-ಕಾರೋ ಯ-ಕಾರೋ। ಯಥಾಪಾಳಿಯಾ ನಿರುತ್ತಿಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ದಸವಿಧಾಯ ಬ್ಯಞ್ಜನನಿರುತ್ತಿಯಾ ವುತ್ತದೋಸೇ ಪರಿಹರನ್ತೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಇತರಥಾ ಹಿ ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತಿ ನಾಮ।
ಅಸಮಯೇ ಸಾವೇತೀತಿ ಸಾವನಾಯ ಅಕಾಲೇ ಅನವಕಾಸೇ ಞತ್ತಿಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಂಯೇವ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತಿ। ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಅನುಸ್ಸಾವನತೋ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಂ ಪನ ವಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅನುಸ್ಸಾವನತೋಪಿ ಚಾ’’ತಿ।
೩೦೨೩. ಏವಂ ಅನುಸ್ಸಾವನತೋ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೀಮತೋ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾಯ ವುತ್ತನಯಾ ಏವಾತಿ ತಮೇವ ಅತಿದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕಾದಸಹಿ…ಪೇ॰… ಮಯಾ’’ತಿ। ಕಮ್ಮದೋಸೋಯೇವ ಕಮ್ಮದೋಸತಾ। ತಾವ ಪಠಮಂ।
೩೦೨೪-೭. ಏವಂ ‘‘ಚತುವಗ್ಗೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಕಮ್ಮಪತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಕತತ್ತಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಚತುವಗ್ಗಕರಣೇ ಕಮ್ಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪತ್ತಾ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೪೯೭)। ಏತ್ಥ ಚ ಪಕತತ್ತಾ ನಾಮ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾ ಅನಿಸ್ಸಾರಿತಾ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ। ಕಮ್ಮಪತ್ತಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅರಹಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಸಾಮಿನೋ। ನ ತೇಹಿ ವಿನಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ, ನ ತೇಸಂ ಛನ್ದೋ ವಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ವಾ ಏತಿ। ಅನಾಗತಾತಿ ಪರಿಸಾಯ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅನಾಗತಾ। ಛನ್ದೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಛನ್ದಾರಹಾನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ಅವಸೇಸಾ ಪಕತತ್ತಾ ಛನ್ದಾರಹಾ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ – ‘‘ಅವಸೇಸಾ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಚೇ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಾ, ಸಬ್ಬೇ ಛನ್ದಾರಹಾವ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾ।
ತಿವಙ್ಗಿಕೋತಿ ಕಮ್ಮಪತ್ತಾನಾಗಮನಛನ್ದಾನಾಹರಣಪಟಿಕ್ಕೋಸನಸಙ್ಖಾತಅಙ್ಗತ್ತಯಯುತ್ತೋ। ದೋಸೋ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣೋ। ಪರಿಸಾಯ ವಸಾ ಸಿಯಾತಿ ಪರಿಸವಸೇನ ಹೋತಿ।
ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತಿ। ದುತಿಯೇ ಚತುವಗ್ಗಿಕೇ ಕಮ್ಮೇ ದುವಙ್ಗಿಕೋ ದೋಸೋ ಪರಿಸಾಯ ವಸಾ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ತತಿಯೇ ಚತುವಗ್ಗಿಕೇ ಪಟಿಕ್ಕೋಸೋವ ಅತ್ಥಿ, ನ ಇತರೇ ಪರಿಸದೋಸಾತಿ ಏಕಙ್ಗಿಕೋ ದೋಸೋ ಪರಿಸಾಯ ವಸಾ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ದುವಙ್ಗ ಯುತ್ತಪರಿಸಾದೋಸಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ದೇಸಿತತ್ತಾ ದುವಙ್ಗ ಯುತ್ತಪರಿಸಾದೋಸೋ ‘‘ದುತಿಯೋ’’ತಿ ‘‘ಏವಂ…ಪೇ॰… ತಿವಿಧೇಸುಪೀ’’ತಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದಸವಗ್ಗವೀಸತಿವಗ್ಗಸಙ್ಘಾನಂ ಗಹಣಂ।
೩೦೨೮. ಏವಂ ಚತೂಸು ಸಙ್ಘೇಸು ಚತುನ್ನಂ ತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಪರಿಸತೋ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಯಾ ದ್ವಾದಸವಿಧತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಚತುತ್ಥಿಕಾ’’ತಿ। ಅನುವಾದೇನ ‘‘ದಸ ದ್ವೇ ಸಿಯು’’ನ್ತಿ ವಿಧೀಯತಿ। ಪರಿಸಾವಸಾ ಚತುತ್ಥಿಕಾ ದೋಸಾ ದಸ ದ್ವೇ ದ್ವಾದಸ ಸಿಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ‘‘ವತ್ಥುತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಮ್ಮದೋಸೇಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ‘‘ಪರಿಸಾವಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಂ। ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಅಪಲೋಕನಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಚತುವಗ್ಗಾದಿಕರಣೀಯೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಪಕತತ್ತೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಕತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಪತ್ತೇನ ಕತಂ ಹೋತಿ। ಕಮ್ಮಪತ್ತೇ ಪಕತತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಪಕತತ್ತೇನ ಕೇನಚಿ, ಕೇವಲೇನೇವ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಕತಂ ಅಪಕತತ್ತಕಮ್ಮಪತ್ತಲಕ್ಖಣಾಭಾವಾ, ಕಮ್ಮಪತ್ತೇನ ಚ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಸ್ಸಾವಿತತ್ತಾ ಅನುಸ್ಸಾವನದೋಸೇನ ವಿಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಪೋರಾಣಕವಿನಯಧರತ್ಥೇರಾ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಸಙ್ಕಾಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ ಏಕತೋ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವಯನ್ತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಪರಿವಾರಾವಸಾನೇ ಪಾಳಿಯಾ (ಪರಿ॰ ೪೮೨ ಆದಯೋ) ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೨ ಆದಯೋ) ಚ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ।