ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೫೧. ಏವಂ ಅನಿಯತಕಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಥಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಖೋಮ’’ನ್ತಿಆದಿ । ಖೋಮನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಚೀವರಂ। ಖೋಮನ್ತಿ ಗಚ್ಛವಿಸೇಸಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಸ್ಸ ವಾಕೇಹಿ ಕತಚೀವರಂ ಕಾರಣೋಪಚಾರವೋಹಾರವಸೇನ ‘‘ಖೋಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಪ್ಪಾಸನ್ತಿ ಕಪ್ಪಾಸಸುತ್ತಮಯಂ ಚೀವರಂ, ಇದಮ್ಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ‘‘ಕಪ್ಪಾಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ನಾಮ ಕೋಸಕಾರಕಿಮಿಕೋಸಂ, ಕೋಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಸುತ್ತಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ। ಇಧ ಪನ ತೇನ ಕೋಸೇಯ್ಯಸುತ್ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಚೀವರಂ ‘‘ಕೋಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಾಣನ್ತಿ ಸಾಣವಾಕಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕತಚೀವರಂ। ಇದಞ್ಚ ಖೋಮಂ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ, ಏಕಚ್ಚಾನಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಚೀವರಂ। ಇದಮ್ಪಿ ಕರಣಪ್ಪಕಾರೇನ ಲದ್ಧನಾಮಕಂ। ‘‘ಭಙ್ಗಂ ನಾಮ ಏಕಾ ಗಚ್ಛಜಾತಿ, ತಸ್ಸಾ ವಾಕಮಯಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕತಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಖೋಮಂ ವಿಯ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಮವಾಳಲೋಮಂ ವಿನಾ ಸೇಸಲೋಮೇಹಿ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕತಚೀವರಂ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಇದಂ ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೬೩) ಪದಭಾಜನೇ ಚ ‘‘ಖೋಮಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಸಾಣಂ ಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೨-೪೬೩) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ವುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ‘‘ಜಾತಿತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪಮಾಣಾದಿಭೇದಸ್ಸ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಜಾತಿತೋತಿ ಖೋಮಾದಿಸಾಮಞ್ಞತೋ। ಸಾಮಞ್ಞಞ್ಹಿ ‘‘ಜಾತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ದೀಘರಸ್ಸಥೂಲಸುಖುಮನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವತ್ಥಾವಯವಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಿಕಖೋಮಸುತ್ತಮಯತಾಸಾಮಞ್ಞಂ ಜಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ।

೫೫೨. ದುಕೂಲನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ರುಕ್ಖವಾಕಮಯಚೀವರಂ। ಪತ್ತುಣ್ಣನ್ತಿ ಪತ್ತುಣ್ಣದೇಸೇ ಸಞ್ಜಾತವತ್ಥಂ। ‘‘ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಕೋಸೇಯ್ಯವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಅಭಿಧಾನಕೋಸೇ ವುತ್ತಂ। ಚಿನನ್ತಿ ಚಿನದೇಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥಂ। ಸೋಮಾರಪಟ್ಟಕನ್ತಿ ಸೋಮಾರದೇಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥಂ। ‘‘ಸೋಮಾರಚಿನಪಟಕ’’ನ್ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ। ಇದ್ಧಿಜನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಚೀವರಂ। ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ದೇವತಾಹಿ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ। ತಞ್ಹಿ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಜಾಲಿನಿಯಾ ದೇವಕಞ್ಞಾಯ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನವತ್ಥಸದಿಸಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿತೋ ಛಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಸ್ಸ। ಇದಂ ಛಬ್ಬಿಧಚೀವರಂ ಯಥಾರಹಂ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುಕೂಲಞ್ಹಿ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಾಕಮಯತ್ತಾ, ಪತ್ತುಣ್ಣಾದೀನಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯತ್ತಾ, ಇದ್ಧಿಜಮ್ಪಿ ಖೋಮಾದೀನಂಯೇವ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಅನುಲೋಮಂ, ದೇವದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಖೋಮಾದೀನಂಯೇವ ಅನುಲೋಮಂ ಹೋತಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಭಾವತೋ। ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಾಣಸ್ಸ ತು ದುಕೂಲಞ್ಹಿ, ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನಕಂ।

ಖೋಮಾದೀನಂವಸಿಟ್ಠಂತು, ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸಾನುಲೋಮಿಕ’’ನ್ತಿ॥

೫೫೩. ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ತಿಚೀವರನ್ತಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸೇವ ನಾಮತ್ತಾ ತದೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಗಣನವಸೇನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರತ್ತಯಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸಮುದ್ದೇಕದೇಸೋಪಿ ಯಥಾ ‘‘ಸಮುದ್ದೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇಸು ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿವಿಸಿಟ್ಠನಾಮೇಹಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಯಾಮೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಚತುರಙ್ಗುಲವಿತ್ಥತಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೫೮) ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕತಾಕತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಚೀವರಸ್ಸ ರುಳ್ಹಿಸಞ್ಞಾ।

ಮುಖಂ ಸನ್ದಮಾನಲಾಲಂ ಪುಞ್ಛತಿ ಏತೇನಾತಿ ಮುಖಪುಞ್ಛನನ್ತಿ ಕಪೋಲತೋ ನಿಚ್ಚಂ ಸನ್ದಮಾನಲಾಲಾನಂ ಪುಞ್ಛನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಚೀವರವಿಸೇಸಸ್ಸ ನಾಮಂ। ನಿಸೀದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಇಮಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೫೮೫) ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮೇವ ಚಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಮಞ್ಚಪೀಠೇ ಸರೀರಸಮ್ಫುಸನೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಮೋಚನತ್ಥಾಯ ತತ್ಥ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಚೀವರಞ್ಚ।

೫೫೪. ಏಕಾಹನ್ತಿ ವಸನಕಿರಿಯಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ತಿಚೀವರನ್ತಿ ತಿಚೀವರೇನ। ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೬) ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕದೇಸೇ ಸಮುದಾಯೋಪಚಾರವಸೇನ ಅವಯವಸ್ಸ ವಚನತೋ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವಿನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨, ೨೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮) ಯಥಾ, ಏತ್ಥ ‘‘ವಳಞ್ಜಿಯಮಾನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ವಳಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ನಿಸೀದನಂ ತಥಾ ವಿನಾ ಚತುಮಾಸಂ ನ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।

೫೫೫. ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಣಂ ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಭೇದಕರಣಂ। ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಚ ಕಾರಣೇ ಕಾರಿಯೂಪಚಾರೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾತಿ ‘‘ನೀಲಂ ವಾ ಕದ್ದಮಂ ವಾ ಕಾಳಸಾಮಂ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೩೬೮) ವುತ್ತಲೋಹಮಲಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿಪಿ ಮಙ್ಗುಲಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾದಿಕಂ ಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೇಸು ತಿಚೀವರಾದೀಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ತಿಚೀವರನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬಂ। ಉಪಪನ್ನನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ। ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಅನನ್ತರಂ ವಕ್ಖಮಾನೇನ ಪಮಾಣೇನ। ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ಏವಕಾರೇನ ಪನ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಚೀವರೇಸುಪಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೫೮)। ತಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಾದೀನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ। ತಿಚೀವರಂ ವಾ ಹೋತು ಅಞ್ಞಂ ವಾ, ಯದಿ ತಂ ತಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ, ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಹೋತಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ತಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

೫೫೬-೭. ‘‘ಉಪಪನ್ನಂ ಪಮಾಣೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿ। ವತ್ಥಖಣ್ಡಾನಿ ಸಿಬ್ಬನಕಮ್ಮೇನ ಸಙ್ಘಟೇತ್ವಾ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟೀ’’ತಿ ಚೀವರಾನಂ ಸಾಮಞ್ಞನಾಮಂ। ಇಧ ಪನ ರುಳ್ಹಿಯಾ ಅನ್ತರವಾಸಕಾದಿವಿಸೇಸನಾಮಬ್ಯತಿರಿತ್ತೇ ಚೀವರವಿಸೇಸೇ ವತ್ತತಿ। ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಾದೀನಮಟ್ಠಾರಸನ್ತಾನಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದಾನಂ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ವತ್ತಮಾನತ್ತಾ ಪಞ್ಚಸದ್ದೋ ಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಪ್ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಹತ್ಥಸಙ್ಖಾತರತನೇಯೇವ ಪವತ್ತತಿ, ತೇನೇವ ಮುಟ್ಠಿಸದ್ದೋಪಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಮುಟ್ಠಿರತನೇ ವತ್ತತಿ। ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಪಞ್ಚಮೋ, ಮುಟ್ಠಿಯಾ ಪಞ್ಚಮೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಮೋ। ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಮೋ ಪರಿಮಾಣಮೇತಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಮಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಮ-ಕಾರಲೋಪೇನ ‘‘ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿ ವುತ್ತಾ।

ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ವತ್ತಮಾನೋ ತಿ-ಸದ್ದೋ ಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಪ್ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಹತ್ಥಸಙ್ಖಾತರತನೇಯೇವ ವತ್ತತಿ, ತೇನೇವ ಮುಟ್ಠಿಸದ್ದೋಪಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಮುಟ್ಠಿರತನೇ ವತ್ತತಿ। ತಿಣ್ಣಂ ಪೂರಣೋ ತತಿಯೋ, ಮುಟ್ಠಿಯಾ ತತಿಯೋ ಮುಟ್ಠಿತತಿಯೋ, ಮುಟ್ಠಿತತಿಯೋ ಪರಿಮಾಣಮೇತಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಮುಟ್ಠಿತತಿಯಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ತಿಯ-ಪಚ್ಚಯಲೋಪೇನ ‘‘ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಏವಮುಪರಿಪಿ। ತಿರಿಯನ್ತಿ ತಿರಿಯತೋ।

ಉತ್ತಮನ್ತೇನಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಮಾಣನ್ತೇನ। ಸತ್ಥುನೋ ಚೀವರೂನಾಪೀತಿ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಸುಗತಸ್ಸ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ, ದೀಘಸೋ ನವ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ, ತಿರಿಯಂ ಛ ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೪೮) ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಸುಗತಚೀವರತೋ ಊನಾಪಿ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನೇ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ತತ್ತಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ತತೋ ಚೇ ಊನಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತದ್ವಯಸನ್ದಸ್ಸನೇನ ಉಭಯಮಜ್ಝೇ ಯಂ ಪಹೋನಕರುಚ್ಚನಕಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

೫೫೮. ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಸದ್ದೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನಿಧ ದೀಘನ್ತೇ ವತ್ತತಿ। ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕೋ ದೀಘನ್ತೋ ಯಸ್ಸ, ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪಮಾಣೇತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ದೀಘನ್ತತೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಮ’’ನ್ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ। ತಿರಿಯನ್ತತೋತಿ ವಿತ್ಥಾರನ್ತತೋ। ಅಡ್ಢಹತ್ಥೋ ಅಡ್ಢೋ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ಸೋ ತೇಯ್ಯೋ ತತಿಯೋ ಯಸ್ಸ ಪಮಾಣಸ್ಸಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಂ, ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದ್ವಿಹತ್ಥಂ ವಾತಿ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಾ ಯಸ್ಸ ಪಮಾಣಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ದ್ವಿರತನಪ್ಪಮಾಣಂ ವಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಞ್ಚ ‘‘ತಿರಿಯಂ ದ್ವಿಹತ್ಥೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಪಾರುಪನೇನಪಿ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ನಾಭಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯) ಅಟ್ಠಕಥಾಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸೇಸೇ ಅನ್ತರವಾಸಕೇ’’ತಿ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಪರಿಮಾಣೇನ ಪರಿಮಿತಚೀವರನಿದಸ್ಸನಂ।

೫೫೯. ಅಹತಾಹತಕಪ್ಪಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವತ್ಥಾನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಅಹತಾನಂ ವತ್ಥಾನನ್ತಿ ನವವತ್ಥಾನಂ। ಅಹತತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಊನಾನಿ ಅಹತಕಪ್ಪಾನಿ, ತೇಸಂ ನವವೋಹಾರೂಪಗಾನಂ ಕತಿಪಯಧೋತಾನಂ ವತ್ಥಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಙ್ಘಾಟೀತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿನಾಮಕಚೀವರಂ। ದಿಗುಣಾತಿ ದುಪಟ್ಟಕತಾ।

೫೬೦. ಉತುದ್ಧಟಾನನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತದಿವಸಾನಂ, ಬಹುಕಾಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ಯಾನಿ ಉತುತೋ ಉದ್ಧಟಾನಿ, ತೇಸಂ ವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಉತೂನಮಞ್ಞತರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಂ ಪುರಾಣವತ್ಥಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚೀವರಾನನ್ತಿ ಚೀವರತ್ಥಾನಿ ವತ್ಥಾನೇವ ಗಹಿತಾನಿ। ಚತುಗ್ಗುಣಾತಿ ಚತುಪಟ್ಟಾ। ಸೇಸಾ ದುವೇತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಾ ದ್ವೇ। ಯಥಾಸುಖನ್ತಿ ಯಥಾರುಚಿ। ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ಸುಸಾನಾದೀಸು ಪತಿತಪಿಲೋತಿಕಚೀವರಂ।

೫೬೧. ‘‘ತೀಣಿಪೀ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ತಿಚೀವರೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ಸಬ್ಬಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ದ್ವೇ ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಅಛಿನ್ನಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೬೦) ಆದಿವಚನತೋ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವತ್ಥಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಪಹೋತಿ ಚೇತಿ ವತ್ಥಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕರಣೇ ಯದಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಪಹೋತಿ। ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು। ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸೂತಿ ವತ್ಥಾನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬನೇನ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು। ಅನ್ವಾಧಿಕನ್ತಿ ವತ್ಥೇ ಊನಾತಿರೇಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಅನುವಾತಂ ಚೀವರಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ, ಮಜ್ಝೇ ಚ ಯಥಾರಹಂ ದೀಘರಸ್ಸಪರಿಮಾಣಯುತ್ತಂ ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೫೬೨. ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಾ। ಅನಾದಿನ್ನನ್ತಿ ಅನಾದಿನ್ನಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಂ । ತಿಚೀವರನ್ತಿ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಏಕೇಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದುಬ್ಭೋಗೇನಾತಿ ದುಟ್ಠು ಪರಿಭೋಗೇನ । ಯಥಾ ಪರಿಭುತ್ತಂ ನಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಾನಂ ಧೋವನಾದಿಮಕತ್ವಾ ನಿವಾಸನಾದಿನಾ ಪರಿಭೋಗೇನ।

೫೬೩-೪. ಕುಸಿನ್ತಿ ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಅನುವಾತಂ ಚೀವರಮಜ್ಝೇ ತಾದಿಸಮೇವ ದೀಘಪತ್ತಞ್ಚ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕುಸೀತಿ ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಅನುವಾತಾದೀನಂ ದೀಘಪತ್ತಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)। ಅಡ್ಢಕುಸಿನ್ತಿ ಅನುವಾತಸದಿಸಂ ಚೀವರಮಜ್ಝೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರಸ್ಸಪತ್ತಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅಡ್ಢಕುಸೀತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ರಸ್ಸಪತ್ತಾನಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)। ಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಖಣ್ಡೇ ಮಹಾಮಣ್ಡಲಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಪಞ್ಚಖಣ್ಡಿಕಚೀವರಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಖಣ್ಡೇ ಮಹಾಮಣ್ಡಲ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)। ಅಡ್ಢಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿವೇಸಿಯಮಾನಂ ಖುದ್ದಕಮಣ್ಡಲಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅಡ್ಢಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಮಣ್ಡಲ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)। ವಿವಟ್ಟನ್ತಿ ಮಣ್ಡಲಂ, ಅಡ್ಢಮಣ್ಡಲಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಂ ವೇಮಜ್ಝೇ ಖಣ್ಡಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ವಿವಟ್ಟನ್ತಿ ಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಅಡ್ಢಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಖಣ್ಡ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)। ಅನುವಿವಟ್ಟನ್ತಿ ಮಜ್ಝಿಮಖಣ್ಡಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಸಿಬ್ಬಿತಂ ತಥೇವ ದ್ವಿಮಣ್ಡಲಪತ್ತಂ ಖಣ್ಡದ್ವಯಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅನುವಿವಟ್ಟನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ದ್ವೇ ಖಣ್ಡಾನೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)। ಬಾಹನ್ತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅನುವಿವಟ್ಟಾನಂ ಬಾಹಿರಪಸ್ಸೇ ಸಿಬ್ಬಿತಂ ಬಾಹಿರಖಣ್ಡದ್ವಯಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಬಾಹನ್ತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅನುವಿವಟ್ಟಾನಂ ಬಹಿ ಏಕೇಕಂ ಖಣ್ಡ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)।

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ಪಞ್ಚಕಂ, ದಸ್ಸಿತಪ್ಪಕಾರಪಞ್ಚಖಣ್ಡೇಹಿ ಸಿಬ್ಬಿತಚೀವರಂ ಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸತ್ತಖಣ್ಡಾದೀಹಿ ಸಿಬ್ಬಿತಚೀವರಾನಂ ಗಹಣಂ। ತೇನೇವೇತ್ಥಾಹ ‘‘ಕತ್ತಬ್ಬಂ ತು ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ। ಸತ್ತಖಣ್ಡಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಏಕಂ ಮಜ್ಝಿಮಖಣ್ಡಂ ವಿವಟ್ಟನಾಮಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಖಣ್ಡಾನಿ ಚೂಳಾನುವಿವಟ್ಟಮಹಾನುವಿವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಅನುವಿವಟ್ಟನಾಮಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಥ ವಾ ಅನುವಿವಟ್ಟನ್ತಿ ವಿವಟ್ಟಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಏಕಪಸ್ಸತೋ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಖಣ್ಡಾನಮೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)। ಬಾಹನ್ತನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಪರಿಯನ್ತೇಸು ಸಿಬ್ಬನೀಯಂ ಬಾಹಿರಖಣ್ಡದ್ವಯಂ, ತಞ್ಚ ಸಙ್ಘಟೇತ್ವಾ ಬಾಹಮತ್ಥಕೇ ಠಪಿಯಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಮಞ್ಚಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಆಧೇಯ್ಯೇ ಆಧಾರೋಪಚಾರವಸೇನ ಬಾಹಾತಿ ಚ ಚೀವರಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತಾವಯವತ್ತಾ ‘‘ಅನ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಬಾಹನ್ತನ್ತಿ ಸುಪ್ಪಮಾಣಂ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತೇನ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಬಾಹಾಯ ಉಪರಿ ಠಪಿತಾ ಉಭೋ ಅನ್ತಾ ಬಹಿಮುಖಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಏತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೪೫)। ಇದಂ ಸತ್ತಖಣ್ಡಚೀವರಮೇವ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಹಿತನ್ತಿ ಇದಾನಿಪಿ ತದೇವ ವಟ್ಟತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅಯಮೇವ ಹಿ ನಯೋ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕುಸಿಂ…ಪೇ॰… ಬಾಹನ್ತಮ್ಪಿಚಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಛಿನ್ನಂ ಪಞ್ಚಕಾದಿಪ್ಪಭೇದಕಂ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಂ ತಿಚೀವರಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

೫೬೫-೬. ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಿಂ ಅವಿರಾಧೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕಥಂ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಾನೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ದಾನೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇನ। ಅಚ್ಛಿಜ್ಜಗಾಹೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನ। ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಹಣೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ತನಿ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಗಹಣೇನ। ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇ ವಿಯ ಚೀವರೇ ನಿರಾಲಯಭಾವೇನೇವ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ।

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನಾತಿ ಏವಮತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಪನ ವಿಬ್ಭನ್ತೋಪಿ ಯಾವ ಸಿಕ್ಖಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖುಯೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಬ್ಭಮನೇನೇವ ಅಸ್ಸಮಣಿಭಾವತೋ।

ಸಿಕ್ಖಾಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಿಕ್ಖಾಯ। ಪಹಾನೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ। ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಯಲಗ್ಗಮ್ಪಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಹಿತಂ। ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಯ ಚ ಪಹಾನತೋ’’ತಿ ಚ ಲಿಖನ್ತಿ, ತಂ ‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾಪಿ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಚ ಪಹಾನತೋ’’ತಿ ಪಾಠಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ಯಥಾವುತ್ತೋ ಪನ ಪಾಠೋ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಯ ಚ ಪಹಾನೇನ, ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಪೀ’’ತಿ ಪಾಠಕ್ಕಮೇ ಯುಜ್ಜತಿ। ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಹೋತು, ನ ಕೋಚಿ ವಿರೋಧೋ।

ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನಾತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣೇನ। ‘‘ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ವಿನಾಸೇನಾತಿ ಚೀವರಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಜೀವಿತವಿನಾಸೋವ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನಾತಿ ಏವಂ ಉಭಯಥಾ ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನೇನ। ಸಬ್ಬಂ ನವವಿಧಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ। ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹೀ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯)। ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಪಜಹತಿ। ಛಿದ್ದಸ್ಸ ಭಾವೋ ಛಿದ್ದಭಾವೋ, ತಸ್ಮಿಂ, ಛಿದ್ದೇ ಸತಿ ಛಿದ್ದೇ ಜಾತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಿಚೀವರನ್ತಿ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಿಚೀವರಮೇವ ವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಞ್ಚ ‘‘ಛಿದ್ದಭಾವೇನ ಪನ ತಿಚೀವರಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ।

೫೬೭. ಕೀವಪ್ಪಮಾಣೇ ಛಿದ್ದೇ ಜಾತೇತಿ ಆಹ ‘‘ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಕನಿಟ್ಠ…ಪೇ॰… ಮಾಣಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ।

೫೬೮. ಏಕೋ ತನ್ತುಪೀತಿ ದೀಘತೋ ವಾ ತಿರಿಯತೋ ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ।

೫೬೯. ಜಿಣ್ಣಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಳಂ ದೇನ್ತೇನ ತೇಚೀವರಿಕೇನ ವತ್ತಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಠಮ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪಠಮನ್ತಿ ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಛಿನ್ದನತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ। ಅಗ್ಗಳಂ ದತ್ವಾತಿ ವತ್ಥಖಣ್ಡಂ ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇತ್ವಾ। ರಕ್ಖತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಅನುವತ್ತತೇ, ‘‘ತೇಚೀವರಿಕೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ, ಏವಂ ವತ್ಥಖಣ್ಡಂ ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇನ್ತೋ ತೇಚೀವರಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ರಕ್ಖತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತೀತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಪಠಮಂ ದ್ವೇ ಕೋಟಿಯೋ ಘಟೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಜ್ಝೇ ಜಿಣ್ಣಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಂ ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ದ್ವೇ ಕೋಟಿಯೋ ಏಕತೋ ಘಟೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ। ಪಚ್ಛಾತಿ ಕೋಟಿಘಟನತೋ ಪಚ್ಛಾ। ಛಿನ್ದತೀತಿ ಮಜ್ಝಂ ಉಭಯಕೋಟಿಂ ಕಾತುಂ ಛಿನ್ದತಿ। ರಕ್ಖತೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮೇವ।

೫೭೦. ತಿಚೀವರೇ ಕತ್ಥ ಜಾತಂ ಛಿದ್ದಮಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುರಙ್ಗುಲಾ’’ತಿಆದಿ। ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಅಟ್ಠ ಚ ಚತುರಟ್ಠಂ, ಚತುನ್ನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವಾ ಅಙ್ಗುಲಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ಚತುರಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ, ತಸ್ಮಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಚತುರಙ್ಗುಲಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಓರನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ। ಏಕಞ್ಚ ದ್ವೇ ಚ ಏಕದ್ವೇ, ತೇಸಂ ಏಕದ್ವಿನ್ನಂ, ‘‘ಚೀವರಾನ’’ನ್ತಿ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಏಕಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ, ದ್ವಿನ್ನಞ್ಚ ಚೀವರಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಾನುದ್ದೇಸವಸೇನ ಏಕಸ್ಸ ತಿರಿಯತೋ ಚತುರಙ್ಗುಲತೋ ಓರಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿರಿಯತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲತೋ ಓರನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ವಾಕ್ಯದ್ವಯೇಪಿ ‘‘ಛಿದ್ದಂ ಭಿನ್ದತೇವಾ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

ಏಕಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಚೀವರಸ್ಸ। ತಿರಿಯತೋತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ। ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಓರನ್ತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ। ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸಙ್ಘಾಟೀನಂ। ತಿರಿಯತೋತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲತೋ ಓರನ್ತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ। ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ದೀಘತೋ ವಿದತ್ಥಿಯಾ ಓರಂ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ವಿದತ್ಥಿ ವಡ್ಢಕಿವಿದತ್ಥಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಏವಂ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇ ಛಿದ್ದೇ ಜಾತೇ ತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಚೀವರತ್ತಾ ದಸಾಹಮನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ತಥಾ ಅಕರೋನ್ತೇನ ಪನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ।

೫೭೧. ‘‘ನಿಸೀದನಸ್ಸಾ’’ತಿ ‘‘ನಿಸೀದನಚೀವರಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ದಿಯಡ್ಢಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಾ ವಿದತ್ಥಿ ‘‘ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸುಗತಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ಅಡ್ಢೇನ ದುತಿಯಾ ದಿಯಡ್ಢಾ, ದುತಿಯಂ ಅಡ್ಢಮೇತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ದುತಿಯಡ್ಢಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ತಿಯ-ಪಚ್ಚಯಲೋಪೇನ ‘‘ದಿಯಡ್ಢಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಡ್ಢದುತಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಸುಗತಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಪಮಾಣನಿಯಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ವಡ್ಢಕಿವಿದತ್ಥಿಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಏಕಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ಹೋತಿ। ಇದಂ ನಿಸೀದನಚೀವರಂ ದೀಘತೋ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥೇನ ತಿಹತ್ಥಂ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಛಳಙ್ಗುಲಾಧಿಕದ್ವಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ। ‘‘ದಸಾ ವಿದತ್ಥೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೩೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥಾ ದಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೫೭೨. ಚತಸ್ಸೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾವ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಯಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿಪರಿಣಾಮೇನ ದೀಘತೋತಿ ಯೋಜನಾ।

೫೭೩. ಅಡ್ಢಂ ತೇಯ್ಯಂ ತತಿಯಂ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾ, ಅಡ್ಢತತಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೫೭೪. ತತೋ ಉತ್ತರಿಂ ತದುತ್ತರಿಂ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅತಿರೇಕಂ। ಅಧಿಕಚ್ಛೇದನನ್ತಿ ಅಧಿಕಸ್ಸ ಪಮಾಣಾತಿರಿತ್ತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಛೇದನಂ ಅಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ದೇಸನಾಯಾತಿ ಅಧಿಕಚ್ಛೇದನಂ, ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಟ್ಠಾನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಉದೀರಿತಂ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೫೭೫. ಅಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಗುಣವಸೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ।

೫೭೬. ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಆಗತಂ ನೀಲಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಮಹನ್ತಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಚೀವರಂ ವಟ್ಟತಿ।

೫೭೭. ‘‘ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಂ ಏಕ’’ನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ಏಕಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಯಾವ ಸುಕ್ಖಾಪೀಯತಿ, ತಾವ ಅಞ್ಞೇನ ಮುಖಪುಞ್ಛನೇನ ಭವಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಸಬ್ಬಥಾ’’ತಿ।

೫೭೯. ಪಮಾಣತೋ, ಗಣನತೋ ಚ ಅತೀತಾತಿ ಪಮಾಣಗಣನಾತೀತಾ। ‘‘ಪಮಾಣಾತೀತಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಗುಣತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಗಣನಾತೀತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಗಣನತಂ। ಪಕತಂ ವಿನಯೇ ಪಠಮಂ ಕತಂ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಪಕತಞ್ಞೂ, ವಿನಯಧರಾ, ತೇ ಪಕತಞ್ಞುನೋ। ಅಪರಿಮಾಣಗುಣಮಣಿಗಣಭೂಸಿತಉಪಾಲಿದಾಸಕಾದಿಮಹಾಥೇರಾಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಗತಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪಥಾತೀತಾ ವಿನಯಧರಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೫೮೦. ಸುಗತಟ್ಠಙ್ಗುಲಾಯಾಮನ್ತಿ ವಡ್ಢಕಿರತನಪ್ಪಮಾಣದೀಘಂ। ಚತುರಙ್ಗುಲವಿತ್ಥತನ್ತಿ ವಡ್ಢಕಿವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣವಿತ್ಥಾರಂ। ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಪಚ್ಛಿಮಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಪಟಾದೀನಂ ವಿಸೇಸನಂ, ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೫೮೧. ಪರಿಸ್ಸಾವಪಟನ್ತಿ ಉದಕಪರಿಸ್ಸಾವನತ್ಥಂ ಪಟಂ। ಪತ್ತತ್ಥವಿಕನ್ತಿ ಪತ್ತಕಞ್ಚುಕಂ। ಪೋತ್ಥಕತ್ಥವಿಕನ್ತಿ ಪೋತ್ಥಕಕಞ್ಚುಕಂ । ಆದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಾದಿಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಂ, ದಣ್ಡಪಟಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।

೫೮೨. ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ। ಠಪಿತೇತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾಯ ಠಪಿತೇ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯) ಆಹ। ನತ್ಥಿ ದೋಸತಾತಿ ದೋಸೋ ಏವ ದೋಸತಾ। ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಇಮಿನಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಮಾತುಯಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠಪೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ‘‘ಇದಂ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ, ಮಾತುಯಾ’’ತಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಸಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಹೋತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಯಂ ವತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಲದ್ಧಂ, ಕತಂ ಮಾತಾದಿಸನ್ತಕಂ।

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ, ತಮಾಹು ವಿನಯಞ್ಞುನೋ’’ತಿ॥

೫೮೩. ವಸ್ಸಮಾಸೇ ಚತುರೋತಿ ವಸ್ಸಾನೇ ಚತುರೋ ಮಾಸೇ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿರಿಯಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅವಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ವಸ್ಸಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಾ ಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ।

೫೮೪. ಕಣ್ಡುಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ, ಕಣ್ಡುರೋಗಾತುರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಮನುಞ್ಞಾತಚೀವರಸ್ಸೇತಮಧಿವಚನಂ। ಹೋನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಮಾತಿಕಟ್ಠಕಥಾಯಸ್ಸಾ, ಕಣ್ಡುಚ್ಛಾದಿಕಸಾಟಿಯಾ।

ನ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ವುತ್ತಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿವಟ್ಟನಂ॥

ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಹಾನಙ್ಗೇ-ಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಸೇಸತೋ।

ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞೂಹಿ, ತತ್ಥ ಯಂ ಕಾರಣಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ॥

೫೮೬. ‘‘ಅಸಮ್ಮುಖೇ ಏತನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ ವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಮುಖೇ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ವಿಚಕ್ಖಣೋ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।

೫೮೭. ಅಧಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ।

೫೮೮. ಇತಿ ಸಬ್ಬಮಿದನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಇದಂ ತಿಚೀವರಾದೀನಂ ಪಮಾಣಾದಿಸಬ್ಬವಿಧಾನಂ। ತೇಚೀವರಿಕಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ ವಿನಯತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ। ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ತಿಚೀವರಂ, ತಿಣ್ಣಂ ತಿಚೀವರಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋತಿ ‘‘ತಿತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕದೇಸಸರೂಪೇಕಸೇಸನಯೇನ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ ನವಚೀವರಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ, ತಿಚೀವರೇ ನಿಯುತ್ತೋ ತೇಚೀವರಿಕೋತಿ ವಿನಯತೇಚೀವರಿಕೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಧುತಙ್ಗತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸಾಪಿ ತಿಚೀವರೇ ಇದಮೇವ ವಿಧಾನನ್ತಿ ಸೋಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಅಞ್ಞೇಸು ವಾ ಪನ ಛಸು ಚೀವರೇಸು ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಏಕಂ ಅಂಸಕಾಸಾವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ತಥಾ ವತ್ವಾವಾತಿ ‘‘ಇಮಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವತ್ವಾ। ತಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ। ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ವಾ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಿಕೋ।

೫೮೯. ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಪನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಚೀವರತ್ತಯಮೇವ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸುಖಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ಏಕಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಏಕದೇಸೇ ಸಮುದಾಯೋಪಚಾರವಸೇನ ಏಕಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಮೇವ ಹೋತಿ।

ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಕಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಬದ್ಧಸೀಮತೋ ಬಹಿ ವಸನ್ತೇನ ಏಕಕೇನ ತೇಚೀವರಿಕೇನ ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ಅಸತಿಯಾ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಅಕತೇಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ, ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಾನಂ ದುಲ್ಲಭತ್ತಾ ಚ ಸುಖಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ತೀಸು ಏಕಂ ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಏವ ವಾ ತಿಚೀವರನಾಮೇನ ಕತಾಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಏವಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭೇಯ್ಯ, ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪರಿಹಾರೋ ನಿರತ್ಥಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯) ವುತ್ತಂ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಏವಂ ಚುದೋಸಿತೇ’’ತಿಆದಿ। ಏವಂ ಚೇತಿ ಏವಂ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಚೇ। ಉದೋಸಿತೇತಿ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನನ್ತರೇ ದುತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ವುತ್ತೋ ಪರಿಹಾರೋತಿ ‘‘ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ। ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೮) ನಯೇನ ಪದಭಾಜನಾವಸಾನೇ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಚ ‘‘ಗಾಮಾದೀಸು ಪದೇಸೇಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನನ್ತರಂ ವಕ್ಖಮಾನೋ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಪರಿಹರಣವಿಧಿ। ನಿರತ್ಥಕೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ ತೇನ ವಿಧಿನಾ ತಿಚೀವರಂ ಅಪರಿಹರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವತೋ ನಿಪ್ಪಯೋಜನೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೫೯೦. ತಪ್ಪರಿಹರಿತುಮಾಹ ‘‘ನ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ನ ನಿರತ್ಥಕೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಹೇತುಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ಯೋ ತಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ಚೀವರಂ ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ಅಮೋಚೇತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಉದೋಸಿತಪರಿಹಾರಸ್ಸ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಮಾ ತಾದಿಸಸ್ಸೇವ ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪರಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ। ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ತಂ ನವವಿಧಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ। ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೫೯೧. ಇಮಿನಾ ಉದೋಸಿತಪರಿಹಾರಸ್ಸ ಅನಿರತ್ಥಕಭಾವಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಕತ್ಥಸ್ಸ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಭಾವೇ ಕಿರಿಯನ್ತರಾನುಜಾನನಸಙ್ಖಾತಅಧಿಕವಚನಸ್ಸ ಞಾಪಕಹೇತುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿಆದಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಪಾಠೇ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೇ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಪರಿಯತ್ತೇ (ಪಾರಾ॰ ೪೬೯) ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯನ್ತರಾನುಜಾನನೇನ ಪಕಾರನ್ತರೇನಾಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೫೯೨. ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ತಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ। ಇದಾನಿ ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಚೋದಕಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಮೂಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಕಾತಬ್ಬಪ್ಪಕಾರನ್ತರಸ್ಸಾಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ತಿಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಮುಖಪುಞ್ಛನಾದಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹತೋಪಿ ದೋಸೋ ನ ಸಿಯಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಇತಿ ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣೇ।

೫೯೩. ಕಿಚ್ಚವಿಧಾನತೋತಿ ತೇಸಂ ಮುಖಪುಞ್ಛನಾದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸಾಧನತೋ, ತಾದಿಸಂ ಕಿಚ್ಚವಿಸೇಸಾಪೇಕ್ಖಂ ವಿನಾ ತಂತಂನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಕಿಚ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಮುಖಪುಞ್ಛನಾದಿಕಿಚ್ಚರಹಿತಸ್ಸ। ಅಧಿಕಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಿಜಹಿತತ್ತಾ ಅತಿರೇಕಸ್ಸ। ಅಸ್ಸಾತಿ ತಿಚೀವರಸ್ಸ। ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ತು ಯುಜ್ಜತೀತಿ ದಸಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಯುಜ್ಜತಿ।

೫೯೪. ನಿಧಾನಸ್ಸ ಮುಖಂ ಉಪಾಯೋತಿ ನಿಧಾನಮುಖಂ, ಅನ್ತರವಾಸಕಾದಿತಂತಂಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಅತಿರೇಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರಂ ಯಥಾ ಠಪಿತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಥಾ ನಿಧಾನಸ್ಸ ಉಪಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾಧಿಟ್ಠಾನಂ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತಿಸ್ಸಭಯೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಜಮ್ಬುದೀಪಂ ನೇತುಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವಾನಮಿನ್ದಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ವಿಸುಕಮ್ಮೇನ ನಿಮ್ಮಿತಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಲಿಖಿತತ್ತಾ ತಂನಾಮಕಾಯಂ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ, ‘‘ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದಿಸೂ’’ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ।

೫೯೫. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಧಾನಸ್ಸ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ ಕತಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿ। ‘‘ನಿದಾನೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ‘‘ಚೀವರಂ ಪರಿಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ನಿದಾನೇ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ಇದಮತಿರೇಕಚೀವರಂ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಗವತೋ ಆರೋಚಿತವತ್ಥುಮ್ಹಿ । ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ, ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ ತಿಚೀವರಂ, ಅತ್ಥೋ ಚ ಹೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇಹಿಪಿ ಥವಿಕಾಹಿಪಿ। ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೫೭) ಏತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ಏವಂ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ನಾಮೇನಾಧಿಟ್ಠಿತತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಾಧನೇನ ತದೇಕಸಾಧನತ್ತಾ ಏವ ಏಕಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ತೇನೇವಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಯೋ ತಿಚೀವರೇ ಏಕೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಓಕಾಸೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯)।

೫೯೬-೮. ಏತ್ತಾವತಾ ಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಞ್ಚ ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಕುಸವಾಕಾದೀ’’ತಿಆದಿ। ಕುಸನ್ತಿ ದಬ್ಬತಿಣಂ। ವಾಕನ್ತಿ ರುಕ್ಖಾದೀನಂ ವಾಕಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಫಲಕಂ ಗಹಿತಂ, ಚೀರ-ಸದ್ದೋ ಚೀವರಪರಿಯಾಯೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಸಾದಯೋ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತೇ ಚೀವರೇಯೇವ ವತ್ತತಿ। ಕೇಸಜಂ ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಕೇಸೇಹಿ ವೀತಕಮ್ಬಲಞ್ಚ। ವಾಲಜಂ ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಅಸ್ಸವಾಲಚಮರವಾಲೇಹಿ ವೀತಕಮ್ಬಲಞ್ಚ। ಉಲೂಕಪಕ್ಖನ್ತಿ ಕೋಸಿಯಸಕುಣಪತ್ತಂ। ಇಧ ಪನ ತಂ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತಚೀವರಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಜಿನಕ್ಖಿಪೇತಿ ಅಜಿನದೀಪಿಚಮ್ಮೇ। ‘‘ಧಾರಯತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

ಕದಲಿದುಸ್ಸೇತಿ ಕದಲಿವಾಕಮಯವತ್ಥೇ। ಏರಕದುಸ್ಸೇತಿ ಏರಕಮಯವತ್ಥೇ। ಅಕ್ಕದುಸ್ಸೇತಿ ಅಕ್ಕದಣ್ಡೇ ವಾ ತೇಸಂ ಸುತ್ತಾನಿ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತವತ್ಥೇ। ಪೋತ್ಥಕೇತಿ ಮಕಚಿವಾಕಮಯವತ್ಥೇ। ತಿರೀಟೇ ವಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ರುಕ್ಖತಚೇ। ವೇಠನೇತಿ ಸೀಸವೇಠನೇ। ಕಞ್ಚುಕೇತಿ ಕವಚೇ।

ಸಬ್ಬನೀಲಕೇತಿ ಕೇವಲನೀಲಕೇ। ಏಸ ನಯೋ ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಾದೀಸು। ಮಹಾನಾಮರತ್ತೇತಿ ತನುಪದುಮದಲವಣ್ಣರತ್ತೇ। ಮಹಾರಙ್ಗರತ್ತೇತಿ ಸತಪದಿವಣ್ಣರತ್ತೇ।

೫೯೯. ಅಚ್ಛಿನ್ನದಸಕೇತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾ ದಸಾ ಯಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ। ಏಸ ನಯೋ ದೀಘದಸೇಪಿ। ಫಲದಸೇತಿ ಫಲಸದಿಸಗನ್ಥಿತಾ ದಸಾ ಯಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂ। ಪುಪ್ಫದಸೇತಿ ಕಣ್ಣಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಕಾಸೇತ್ವಾ ಕತಾ ದಸಾ ಯಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ನಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಿಲುತ್ತಚೀವರಸ್ಸ । ಏತ್ಥಾತಿ ಕುಸವಾಕಾದೀಸು, ಸಬ್ಬನೀಲಾದೀಸು ಚ। ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನತ್ಥಿ ಅನನುಲೋಮಿಕಂ ನತ್ಥಿ। ‘‘ನಗ್ಗೇನ ಏತೇಸು ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧಂ, ತೇನ ಹಿರಿಕೋಪಿನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಪ್ಪಿಯಚೀವರೇ ಲದ್ಧೇ ತಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಇದಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬನೀಲಕಾದಿವತ್ಥೇಸು ಲದ್ಧೇಸು ಕಪ್ಪಿಯರಜನೇನ ರಜಿತ್ವಾ, ತಂ ವಣ್ಣಂ ನಾಸೇತ್ವಾ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥಾನಿ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇತ್ವಾ, ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಾ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ।

೬೦೦. ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಸಬ್ಬಪದೇಹಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇತಿ। ಇಧ ದಾನಂ ದುವಿಧಂ ಸಮ್ಮುಖಾದಾನಂ, ಪರಮ್ಮುಖಾದಾನನ್ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾದಾನಂ ನಾಮ। ಪರಮ್ಮುಖಾ ‘‘ಇದಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಪರಮ್ಮುಖಾದಾನಂ। ‘‘ಇದಂ ತ್ವಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಸಚೇ ವದತಿ, ದಾನಗಹಣದ್ವಯಮ್ಪಿ ಸುದ್ಧಂ। ‘‘ಇದಂ ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹಿ, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ದಾಯಕೇನ ವುತ್ತೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಮಿ, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದತಿ ಚೇ, ದಾನಂ, ಗಹಣಞ್ಚ ಅಸುದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಸಾಧು ಭನ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಗಹಣಂ ಸುದ್ಧಂ। ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಪುನ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮಯಾ, ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಇತರೋಪಿ ಪುನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಂ ಚೀವರಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಸನ್ತಕತ್ತಾ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಛಾ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮಿದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ವುತ್ತಂ।

ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವೇಮತಿಕೇನ ಅತ್ತನೋ ವಿಮತಿಂ ಪಠಮಂ ಆವಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ, ಏವಂ ಕತೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದದೋಸೋ ನಾಪಜ್ಜತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ನ ಹಿ ಏವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯)। ‘‘ಕೇಚಿ ‘ತಥಾ ವೇಮತಿಕಚೀವರಂ ಅಞ್ಞೇನ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ದಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯ ಥೋಕಂ ವಿಸದಿಸಂ) ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತಂ।

ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ಚೋರಾದೀಹಿ ವಿನಸ್ಸತಿ। ‘‘ನಸ್ಸತಿ, ಡಯ್ಹತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಾನಿಪಿ ವಿನಾಸಪ್ಪಕಾರತ್ತಾ ‘‘ವಿನಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ನಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಚೋರಾದೀಹಿ ಹಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ‘‘ವಿನಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಉನ್ದೂರಖಾಯಿತಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಡಯ್ಹತೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಂ ಸನ್ಧಾಯ। ವಿಸ್ಸಾಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ಚ ಸಮ್ಭತ್ತೋ ಚ ಆಲಪಿತೋ ಚ ಜೀವತಿ ಚ ಗಹಿತೇ ಚತ್ತಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಅತ್ತನಿ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಅಞ್ಞೇನ ಗಹಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಕಾಸಿತಾತಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೪೬೯) ನಯೇನ ವುತ್ತಾ।

೬೦೧. ಇದಂ ಪನ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮೇನ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಕಾಯವಾಚತೋ ಚ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ। ಅತಿರೇಕಚೀವರಭಾವಸ್ಸ ಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಪಣ್ಣತ್ತಿಜಾನನಚಿತ್ತೇ ಅಸತಿಪಿ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಅಚಿತ್ತಂ। ಅನಧಿಟ್ಠಾನತೋ, ಅವಿಕಪ್ಪನತೋ ಚ ಅಕ್ರಿಯಂ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ವಾ ಚೇತಿಯಾದಿಂ ವನ್ದನ್ತೋ ವಾ ಏಕಾದಸಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಕಲಹಾದಿಪಸುತೋ ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಜಾನನ್ತೋ ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಪನ ಅಸತಿಯಾ ವಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಾ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ತಿಚಿತ್ತಂ। ವುತ್ತನಯೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾದಿಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋ ಸುಖವೇದನಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ, ಕಲಹಾದಿಪಸುತಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಹೋತೀತಿ ತಿವೇದನಂ। ಏಸ ನಯೋ ಉಪರಿಪಿ ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।

ಪಠಮಕಥಿನಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೦೨. ಗಾಮಾದೀಸು ಪದೇಸೇಸು ತಿಪಞ್ಚಸೂತಿ ತಿಚೀವರಾನಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ದೋಸಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜನಟ್ಠಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೭) ನಯೇನ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಗಾಮನಿವೇಸನಉದೋಸಿತಅಟ್ಟಮಾಳಪಾಸಾದಹಮ್ಮಿಯನಾವಾಸತ್ಥಖೇತ್ತಧಞ್ಞಕರ- ಣಆರಾಮವಿಹಾರರುಕ್ಖಮೂಲಅಜ್ಝೋಕಾಸಸಙ್ಖಾತೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಾನೇಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಗಾಮೋ ನಾಮ ಏಕಕುಟಿಕಾದಿಗಾಮೋ।

ನಿವೇಸನಂ ನಾಮ ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಚತುಸಾಲಾದಿಕೋ ಗೇಹೋ। ತೇನಾಹ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಗಾಮನಿವೇಸನಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ವದನ್ತಾ ‘ಪುನ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ನಿವೇಸಿತಾ ಬಹುಗೇಹಾ ನಿವೇಸನಂ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ನಿವೇಸನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ‘ಗಾಮತೋ ಬಹೀ’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಇದಞ್ಚ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿವೇಸನಾದಿಕಂ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚೇ ಹೋತಿ, ಗಾಮೇ ವುತ್ತಪರಿಹಾರಸ್ಸೇವ ಲಬ್ಭನತೋ ಅನ್ತೋಗಾಮತೋ ಬಹೀ’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।

ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಉದೋಸಿತೋತಿ ಯಾನಾದೀನಂ ಭಣ್ಡಾನಂ ಸಾಲಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೮೨-೪೮೭) ವುತ್ತಸರೂಪಂ ಉದೋಸಿತಂ ನಾಮ। ‘‘ಅಟ್ಟೋತಿ ಪಟಿರಾಜಾದಿಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತೋ ಬಹಲಭಿತ್ತಿಕೋ ಚತುಪಞ್ಚಭೂಮಿಕೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೮೨-೪೮೭) ವುತ್ತಸರೂಪೋ ಅಟ್ಟೋ ನಾಮ। ‘‘ಮಾಳೋತಿ ಏಕಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತೋ ಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೨-೪೮೭) ವುತ್ತೋ ಏಕಕಣ್ಣಿಕಸಙ್ಗಹಿತೋ ಚತುರಸ್ಸಗೇಹೋ ಮಾಳೋ ನಾಮ। ಪಾಸಾದೋತಿ ದೀಘಪಾಸಾದೋ। ಹಮ್ಮಿಯನ್ತಿ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋ। ನಾವಾತಿ ಯಾನಪ್ಪತ್ತಿ। ಸತ್ಥನ್ತಿ ಜಙ್ಘಸತ್ಥಸಕಟಸತ್ಥವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಜನಸಮೂಹೋ, ಸೋ ಚ ನಿವಿಟ್ಠಾನಿವಿಟ್ಠವಸೇನ ಪಚ್ಚೇಕಂ ದುವಿಧೋ। ತತ್ಥ ನಿವಿಟ್ಠೇ ವತಿಆದಿಪರಿಕ್ಖೇಪೋಪಿ ಹೋತೇವ।

ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಯವಖೇತ್ತಾದಿಖೇತ್ತಂ। ಧಞ್ಞಕರಣಂ ಖಲಂ। ಆರಾಮೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೋ, ಫಲಾರಾಮೋ ಚ। ವಿಹಾರೋತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಸೇನಾಸನಂ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ರುಕ್ಖೋ ನಾಮ ಯಂ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕೇ ಕಾಲೇ ಸಮನ್ತಾ ಛಾಯಾ ಫರತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೯೪) ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛನ್ನೋ ರುಕ್ಖೋ। ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ ನಾಮ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೋ, ಸೋ ವಿಞ್ಚಾಟವಿಆದಿಅಗಾಮಕಾರಞ್ಞೇ ಚ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ ಅಗಮನಪಥೇ ಸಮುದ್ದದೀಪೇ ಚ ಲಬ್ಭತಿ। ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ ಅಗಮನಪಥೋ ನಾಮ ಉದಕಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ತದಹೇವ ಗೇಹಂ ಆಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ದೂರೋ ಸಮುದ್ದಪ್ಪದೇಸೋ ವುಚ್ಚತಿ।

ಅಯಂ ಗಾಮಾದಿಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಏಕೂಪಚಾರೋ, ನಾನೂಪಚಾರೋತಿ ದುವಿಧೋ। ತತ್ಥ ಅಜ್ಝೋಕಾಸಂ ವಿನಾ ಗಾಮಾದಿಕೋ ತಂತಂರಾಜಾದಿಸಾಮಿಕಕುಲಾನಂ ಏಕತ್ಥನಾನತ್ಥವಸೇನ ಏಕಕುಲಸನ್ತಕೋ ಚೇ ಹೋತಿ, ಏಕೂಪಚಾರೋ। ನಾನಾಕುಲಸನ್ತಕೋ ಚೇ, ನಾನೂಪಚಾರೋ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೮)। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋತಿ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಾ ಭೋಜಕಸ್ಸ ವಾ ಗಾಮೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋತಿ ನಾನಾರಾಜೂನಂ ವಾ ಭೋಜಕಾನಂ ವಾ ಗಾಮೋ ವೇಸಾಲೀಕುಸಿನಾರಾದಿಸದಿಸೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೭೯) ಚ।

ಏಕಕುಲೇನ ಕಾರಾಪಿತೋ ವಿಹಾರೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ, ನಾನಾಕುಲೇಹಿ ಕಾರಾಪಿತೋ ನಾನೂಪಚಾರೋ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ವಿಹಾರೇ ಏಕಕುಲನಾನಾಕುಲವೋಹಾರೋ ಕಾರಾಪಕಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ’’ತಿ। ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಪನ ಉಪಚಾರಭೇದೋ ಅಬ್ಭನ್ತರವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ ಏಕೂಪಚಾರೋ। ತತೋ ಪರಂ ನಾನೂಪಚಾರೋ’’ತಿ। ಇಧ ಏಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಅಟ್ಠವೀಸತಿರತನಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೮೯)। ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಸರೂಪಪ್ಪಭೇದಾನಿ ಪನ್ನರಸ ಠಾನಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಗಾಮಾದೀಸು ಪದೇಸೇಸು ತಿಪಞ್ಚಸೂ’’ತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

‘‘ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ವಾ। ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೬, ೪೭೮) ವಚನತೋ ಏತ್ಥ ತಿಚೀವರನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಮಞ್ಞತರಮೇವ ಚೀವರಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏಕರತ್ತನ್ತಿ ವಿಪ್ಪವಾಸಕಿರಿಯಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಿಂ ಪನ ದಿರತ್ತಾದಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುತಿಯಾ ವಿನಾತಿ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೇನ ಗಿಲಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಙ್ಘಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಗಿಲಾನೋ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ತಿಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತುಂ, ಸೋಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಾಚಿತೇನ ಸಙ್ಘೇನ ತಸ್ಸ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ದಿನ್ನಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಂ ವಿನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಲಞ್ಞೇ ಅವೂಪಸನ್ತೇ ವಾ ವೂಪಸನ್ತೇಪಿ ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಮನಕಾಲೇ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ರೋಗೇ ಅವೂಪಸನ್ತೇ ತಾಯಯೇವ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ನ ದೋಸೋ।

೬೦೩. ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಅಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ತೇನ ಚೀವರೇನ। ವಿಪ್ಪವತ್ಥುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿನಾ ವಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ‘‘ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ, ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ। ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ। ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ, ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ ಸಭಾಯೇ ವಾ ದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ, ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೮) ನಯೇನ ಪಾಳಿಯಾ ವುತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಬಹಿ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾಠೇ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪಾಕಾರೇನ ವಾ ವತಿಯಾ ವಾ ಪರಿಖಾಯ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನಾಮ ಅಡ್ಢತಿಯರತನಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಂ ಘರಂ ಸಮನ್ತತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ, ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನಪ್ಪಮಾಣಾ ಪದೇಸಾ ಉದ್ಧಂ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೭೭-೪೭೮)।

ವಿಪ್ಪವಸನ್ತಸ್ಸ ಕೋ ದೋಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ಅರುಣುಗ್ಗಮೇ’’ತಿ। ಅನುಞ್ಞಾತಟ್ಠಾನತೋ ಹಿ ಬಹಿ ಚೀವರೇನ ವಿನಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ತಂ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ತಂಹೇತುಕಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಪಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ವಿಞ್ಞುನಾ’’ತಿ।

೬೦೪. ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ದೂರೇ ನಹಾಯನ್ತಸ್ಸೇವ, ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ।

೬೦೬. ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಿಲುತ್ತಂ ಚೀವರಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ, ಭಿಕ್ಖು, ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಿಂ।

೬೦೭. ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನ್ತರವಾಸಕ’’ನ್ತಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇತರಾನೀ’’ತಿ ಚ ಸೇಸೋ। ಇದಞ್ಚ ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ, ಆಸನ್ನೇ ಮಗ್ಗೇ ಚ ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಬಾಧೇ ಅಸತಿ ಕತ್ತಬ್ಬದಸ್ಸನಂ। ಇತರತ್ಥ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಂಸೇ ಕತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ವಿಹಾರೇ ಸಭಾಗೇಸು ಅಲಬ್ಭಮಾನೇಸು ಆಸನಸಾಲಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಭಾಗಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೯೫ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ವುತ್ತಂ। ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಇದಂ ಮೇ ಭನ್ತೇ ಚೀವರಂ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವುತ್ಥಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘೇ ವಾ ‘‘ಇದಂ ಮೇ ಭನ್ತೇ ಚೀವರಂ…ಪೇ॰… ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ತಿಣ್ಣಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ ‘‘ಇದಂ ಮೇ ಆವುಸೋ…ಪೇ॰… ಇಮಾಹಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವಿಞ್ಞುನಾತಿ ಏವಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಿಸ್ಸಜ್ಜನಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರವಿಧಿಜಾನನಕೇನ ಞಾಣವತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೬೦೮. ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಚೀವರಂ।

೬೦೯. ‘‘ಅದೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಆಪತ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಮಂ ವಿಧಿಂ ಜಾನನತಾಯ ಬ್ಯತ್ತೇನ ಯಥಾವಿಧಿಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥತಾಯ ಪಟಿಬಲೇನ ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೨೩೯) ಆಗತನಯೇನ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಸಙ್ಘೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಇದಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ಸಚೇ ತಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ, ಇದಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದದೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ, ಸಚೇ ಏಕಕೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಂ ‘‘ಅತ್ತನೋಯೇವ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಸುದ್ಧಸಞ್ಞಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಅದೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಲೇಸೇನ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಭಣ್ಡಗ್ಘವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಪನ ಞತ್ವಾ ಲೇಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯)। ಪರಿಯಾಪುತನ್ತಿ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಂ ನ ದಾತಬ್ಬಂ, ಯೋ ನ ದದೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೦) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೬೧೦-೧. ಥೇರೇ ದಹರೇ ಚಾತಿ ಏತೇಸು ಉಭೋಸುಪಿ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸೂತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಥೇರೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಿಸ್ಸಿತಭಾವಮಾಹ, ‘‘ದಹರೇ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಸ್ಸಿತಭಾವಂ। ಓಹೀನೇತಿ ಓಸಕ್ಕಿತೇ। ಸಚೇ ಸೋ ಥೇರೋ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಗರು’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ದಹರೇ। ವತ್ಥನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಿತಚೀವರಂ। ನ ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನೇವ ‘‘ಮುಹುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।

೬೧೪. ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇ ಅನ್ತೋಯೇವಾರುಣೇತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ದಹರಭಿಕ್ಖುನೋ ದೂರಭಾವಞ್ಚ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ಚೀವರಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಿತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪುರಾರುಣಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇತಿ। ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ಚೋರಾದೀಹಿ ನಸ್ಸತಿ।

ದುತಿಯಕಥಿನಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೧೬. ಅಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೦೦) ವಚನತೋ ಅನತ್ಥತಕಥಿನೇ ವಿಹಾರೇ ‘‘ಚೀವರಮಾಸೋ’’ತಿ ಯೋ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಕಾಳಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಪರಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮೀ, ತಾವ ಮಾಸೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತತೋ ಪರೇಸು ಏಕಾದಸಸು ಮಾಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಅತ್ಥತಕಥಿನೇ ವಿಹಾರೇ ಯೋ ಚೀವರಮಾಸೋ, ಹೇಮನ್ತಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾತಿ ಪಞ್ಚಮಾಸತೋ ಬಹಿ ಸತ್ತಸು ಮಾಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಅತ್ಥತಕಥಿನೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ‘‘ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚ ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಞ್ಚೇತಿ ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೦೦) ವಚನತೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ‘‘ಇದಂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಗಣಸ್ಸ ದೇಮ, ಇದಂ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಗಣಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ದಿನ್ನತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ವಾ ಞಾತಿಆದಿತೋ ವಾ ಸುಸಾನಾದಿಪಂಸುಕೂಲಖೇತ್ತತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ಸುತ್ತಕಪ್ಪಾಸಾದಿಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುತೋ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಮಾಸಪರಮಂ ನಿಕ್ಖಿಪೇತಿ ಮಾಸೋ ಪರಮಂ ಪಮಾಣಂ ಏತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಿಪನಸ್ಸಾತಿ ಮಾಸಪರಮಂ, ನಿಕ್ಖಿಪನನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಮಾಸಪರಮಂ ನಿಕ್ಖಿಪನಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ, ನೋ ಚಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರೀ, ಮಾಸಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಂ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ಊನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೦೦) ವಚನತೋ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋತಿ, ದಸಾಹಮನತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಊನಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಣತ್ಥಂ ಮಾಸಪರಮಂ ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಕದಾ ಏವಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸತಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಯಾ’’ತಿ, ‘‘ಪಚ್ಚಾಸಾ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೦೦) ವುತ್ತಸಙ್ಘಾದಿತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗಾದಿತೋ ಲಭೇಯ್ಯ, ತೇನ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಊನೇ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಸತಿ ಏವಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಮಾಸತೋ ಅತಿರೇಕಕಾಲಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ತದಹುಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ…ಪೇ॰… ವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದಸಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೦೦) ಕಸ್ಮಾ ಆಹಾತಿ? ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಸ್ಸ ದಸದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಪೇತುಂ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ, ಮೂಲಚೀವರಸ್ಸ ತಗ್ಗತಿಕತ್ತಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಮೂಲಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸತೋ ಯಾವ ವೀಸತಿಮೋ ದಿವಸೋ, ತಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೦೦)।

ತತಿಯಕಥಿನಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೧೮-೯. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಯೋ ಧೋವಾಪೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಾಮ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೦೦) ವಚನತೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾತಿ ಅಟ್ಠವಾಚಿಕಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಾಮ। ಭುತ್ತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುತ್ತಂ ರಜಿತಂ ಆದಿನ್ನಕಪ್ಪಂ, ‘‘ಪರಿಭೋಗಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯನಮತ್ತೇನಾಪಿ ಪುರಾಣಭೂತಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಂ ಕತ್ವಾ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ನಿವತ್ಥಂ ವಾ ಪಾರುತಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಪರಿಭೋಗಸೀಸೇನ ಅಂಸೇ ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ವಾ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಉಸ್ಸೀಸಕಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏತಮ್ಪಿ ಪುರಾಣಚೀವರಮೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೦೩-೫೦೫)। ವತ್ಥನ್ತಿ ಕಾರಿಯೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರವಸೇನ ಚೀವರಮೇವ ಆಹ।

ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯಾತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ನಾಮ ಮಾತಿತೋ ವಾ ಪಿತಿತೋ ವಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತ್ತನೋ ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಾ ಮಾತು ವಾ ಪಿತು ವಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಞಾತಕೇನ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಾವೇನ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಚಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಿತಾಮಹೋಯೇವ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ। ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ। ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮೋ ಪುರಿಸೋ, ತಾವ ಯಾ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೦೩-೫೦೫)। ಆಕೋಟಾಪೇತೀತಿ ಪಹರಾಪೇತಿ।

ತತೋ ಧೋವಾಪನಾದಿತೋ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತೀತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಾಮೇನ ವಿಸಿಟ್ಠಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಪಯೋಗಾನಂ ಅನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದಸ್ಸನಂ। ತಸ್ಸ ನಿಯೋಗೇನ ಧೋವನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ತದತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಪುಬ್ಬಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಾವ ನಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೦೩-೫೦೫)। ಪಠಮೇನಾತಿ ತೀಣಿಪಿ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಯಂ ಪಠಮಂ ಕಾರಾಪೇತಿ, ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೀಪಿತನ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀ ಪುರಾಣಚೀವರಂ ಧೋವಾಪೇತಿ ರಜಾಪೇತಿ ಆಕೋಟಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಆಪತ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದುಕ್ಕಟಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೦೬) ದೇಸಿತಂ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ದ್ವೇ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತಿ, ದುತಿಯೇನ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ।

೬೨೦. ‘‘ಧೋವನತ್ಥಾಯ ದೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭುತ್ತಂ ವತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ಲಬ್ಭತಿ।

೬೨೧. ಸಾಮಣೇರನಿದ್ದೇಸೇಪೀತಿ ‘‘ಸಾಮಣೇರಾ’’ತಿ ನಿದ್ದೇಸೋ ನಾಮ ಯಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ, ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುತ್ತಂ ವತ್ಥಂ ಧೋವನತ್ಥಾಯ ದೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಚೀವರಂ ಧೋವನತ್ಥಾಯ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾತಿ ಪುಬ್ಬಕಿರಿಯಾಯ ‘‘ಧೋವತೀ’’ತಿ ಅಪರಕಿರಿಯಾ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ।

೬೨೨. ದಹರಾನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ನವಕತರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ನಿಯ್ಯಾದಿತೇ ದಿನ್ನೇ। ಏಸ ನಯೋತಿ ‘‘ಏಕೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅವಸಿಟ್ಠೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ಏಕೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ನಯೋ।

೬೨೩. ಚೀವರೇತಿ ಪರಿಭುತ್ತಚೀವರೇ।

೬೨೪. ‘‘ಧೋವನಪ್ಪಚ್ಚಯಾಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇತರದ್ವಯಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಕತತ್ತಾ ತತೋ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಮಾಹ।

೬೨೬. ಞಾತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨-೨೩, ೪೨೨; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮; ೮.೯; ಮಹಾನಿ॰ ೨೦೬; ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೫೫; ವಿಭ॰ ೫೧೮) ವಿಯ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ಯ-ಕಾರಲೋಪೋ, ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಞಾತಿಕಾ ಅಞ್ಞಾತಿಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ಪಚ್ಚತ್ಥರಣನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠೇ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಚೀವರಞ್ಚ।

೬೨೭. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಸೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚೇ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಮ್ಭವಾ ವುತ್ತಂ । ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪನ ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೦೬)। ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇ ಪಠಮಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಚೇ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ತಾ ಭಗವತಿ ಧರಮಾನೇ ಪಠಮಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೦೬)। ಭಿಕ್ಖುನೋ ಲಿಙ್ಗೇ ಪರಿವತ್ತೇ ತಸ್ಸೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಸೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋಯೇವ।

೬೨೮. ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತೀತಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಧೋವಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತಾ ಚೀವರಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ಅವತ್ವಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಸಯಮೇವ ವತ್ವಾ ಯಾಚನಾದಿನಯೇನ ವಾ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಧೋವನಾದಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಚೇ। ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ವಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಚೀವರಂ। ಅಞ್ಞಂ ವಾತಿ ಉಪಾಹನತ್ಥವಿಕಪತ್ತತ್ಥವಿಕಪೋತ್ಥಕತ್ಥವಿಕಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ।

ಪುರಾಣಚೀವರಧೋವಾಪನಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೨೯. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಉಪಾದಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹತೋತಿ ಯೋಜನಾ, ಏತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಞಾತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಚ ವಕ್ಖಮಾನವಚನಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭಮಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗರತನವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣವತ್ಥತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪಕರಣತೋ ಚ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತೋ ಚ ಲಬ್ಭತಿ। ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾರಿವತ್ತಕನ್ತಿ ‘‘ಪಾರಿವತ್ತಕಂ ಪರಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿಪುಲಂ, ವಿಪುಲೇನ ವಾ ಪರಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೪) ವಚನತೋ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ಹರೀತಕಖಣ್ಡೇನಾಪೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೧೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತತೋ ಹರೀತಕಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪರಿವತ್ತನಂ ಪರಿವತ್ತಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ, ಕಯವಿಕ್ಕಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೬೩೦. ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಪಯೋಗೇತಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಹತ್ಥಪಸಾರಣಾದಿಪ್ಪಯೋಗೇ। ಪರಿಯಾಪುತನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೨) ದೇಸಿತಂ।

೬೩೧. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಹತ್ಥೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನಿತೋ ಅಞ್ಞೇ ಸಬ್ಬೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಗಹಿತಾ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರಿಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸಿತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೧೨)।

೬೩೨. ಏಕತೋತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೧೩)।

೬೩೩. ‘‘ಪಾರಿವತ್ತಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದೋಸೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

೬೩೪. ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಥವಿಕಕಾಯಬನ್ಧನಾದಿ ಅವಿಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಅವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ ಪನ ಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೧೪)। ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಕಿರಿಯಾ, ಪಾರಿವತ್ತಕಸ್ಸ ಅದಾನಂ ಅಕಿರಿಯಾತಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಚ ಅಕಿರಿಯಾಯ ಚ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಿಯಂ।

ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೩೫. ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಂ ಅಪ್ಪವಾರಿತ’’ನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ‘‘ಗಹಪತಿಂ ವಾ ಗಹಪತಾನಿಂ ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಂ ಗಹಪತಿಂ ವಾ ಗಹಪತಾನಿಂ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೬, ೫೧೮)। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಸಮ್ಬದ್ಧಞ್ಞಾತಿಕತಾಯ ಅಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಾತಕಂ। ‘‘ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪವಾರೇಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತಂ। ‘‘ಗಹಪತಿ ನಾಮ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೯) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ವಾ। ‘‘ಗಹಪತಾನೀ ನಾಮ ಯಾ ಕಾಚಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೯) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಘರಣಿಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಹೋತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತೀತಿ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೯) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾತಿ ‘‘ತತ್ಥಾಯಂ ಸಮಯೋ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ ವಾ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖು ನಟ್ಠಚೀವರೋ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೮) ಮಾತಿಕಾಯ, ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ರಾಜೂಹಿ ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಾ ಧುತ್ತೇಹಿ ವಾ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಹೋತಿ। ನಟ್ಠಚೀವರೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ದಡ್ಢಂ ಹೋತಿ, ಉದಕೇನ ವಾ ವೂಳ್ಹಂ ಹೋತಿ, ಉನ್ದೂರೇಹಿ ವಾ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವಾ ಖಾಯಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೧೯) ಪದಭಾಜನೇ ಚ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸರೂಪಕಾಲತೋ ಅಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೬೩೬. ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕೇ ಅಞ್ಞಾತಕಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ, ಞಾತಕಸಞ್ಞೀ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೦) ಪಾಚಿತ್ತಿಯತ್ತಯಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಞಾತಕೇ ಅಞ್ಞಾತಿಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಞಾತಕೇ। ವೇಮತಿಕಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಞಾತಕೋ ನು ಖೋ, ಅಞ್ಞಾತಕೋ’’ತಿ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ। ದ್ವಿಕದುಕ್ಕಟಂ ತಥೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ತಥೇವಾ’’ತಿ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಆಕಡ್ಢತಿ, ‘‘ಞಾತಕೇ ಅಞ್ಞಾತಕಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೦) ದೇಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೬೩೭-೮. ಸಮಯೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ‘‘ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತ’’ನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲದ್ವಯತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಂ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಞಾತಕೇ ವಾ ಪವಾರಿತೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರೋ, ‘‘ಸಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ ಅಸಮಯೇಪಿ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕೇ, ಪವಾರಿತೇ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕೇ ವಾ ಪವಾರಿತೇ ವಾ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇತರಂ ಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಞಾತಕೇ ವಾ ಪವಾರಿತೇ ವಾ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ, ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ವಾತಿ ಪುರಿಮವಿಕಪ್ಪಾಪೇಕ್ಖಂ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಞಾತಕೇ ವಾ ಪವಾರಿತೇ ವಾ ತಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

‘‘ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅನಾಪತ್ತಿಅಙ್ಗಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದಿನೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ , ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಸುತ್ತಕಪ್ಪಾಸಾದಿಕಂ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೩೯. ಅಪ್ಪವಾರಿತಮಞ್ಞಾತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಹಪತಿಂ ವಾ ಗಹಪತಾನಿಂ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ತತುತ್ತರಿನ್ತಿ ತತೋ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತೋ ಉತ್ತರಿನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೇನ ಸಾದಿತಬ್ಬಅನ್ತರವಾಸಕಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಮತ್ತೇನ ಅಧಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೩) ವಚನತೋ ‘‘ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಚೀವರವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ನ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಥಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೨) ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತೇನೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ತತುತ್ತರಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೪) ಚ ಆಪತ್ತಿಭೇದಸನ್ದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕೇ ಅಞ್ಞಾತಕಸಞ್ಞೀ ತತುತ್ತರಿ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೫) ಚ ವುತ್ತಂ। ಯದಿ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಯೇವ ‘‘ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ಉಭಯತ್ಥ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ, ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅವಿಞ್ಞಾಪಿತೇಪಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಮ್ಪಿ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೇನ ಏವಮೇವ ಸಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ। ಇಮಸ್ಸೇವ ಚ ಅಧಿಕವಿಞ್ಞಾಪನನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ವದನ್ತೇನಾಪಿ ‘‘ತಞ್ಚೇ ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಾನೀ ವಾ ಬಹೂಹಿ ಚೀವರೇಹಿ ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾದಿತಬ್ಬನಿಯಮಪ್ಪಧಾನಂ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೇನ ಅತ್ತನಾ ವಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇನಪಿ ಅವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇಪಿ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನಾಪಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತಂ ನಾತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತತ್ಥೋತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಞಾಪೇತುಂ ‘‘ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾಭಿಸನ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೬೪೦. ಇದಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ ಚ ಅಧಿವಾಸನೇ ಚ ಉಭಯತ್ಥೇವ ನಿಯಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ। ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನಿ, ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ। ಏಕಂ ನಟ್ಠಂ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೪) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಯಸ್ಸ ತೀಣಿಪಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ದ್ವೇ ವಾ ನಟ್ಠಾನಿ, ಏಕಂ ವಾ ನಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ‘‘ತೇನ ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಯಸ್ಸ ತೀಣಿಪಿ ಚೀವರಾನಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ಬಹು ಚ ದಿಯ್ಯತಿ, ತೇನ ದ್ವೇಯೇವ ಚೀವರಾನಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ। ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ। ಏಕಞ್ಚೇ ನಟ್ಠಂ, ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಪಚ್ಛಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಲದ್ಧನೀಹಾರೇನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸೇಸಂ ಸಭಾಗಟ್ಠಾನತೋ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪನ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ನಟ್ಠೇಸು ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಚತೂಸು ನಟ್ಠೇಸು ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ತೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೨೨-೫೨೪) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ।

೬೪೧-೨. ಸೇಸಕಂ ಆಹರನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಚೀವರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತಿರೇಕಂ ವತ್ಥಂ ಪಚ್ಚಾಹರಿತ್ವಾ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಹುಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ದಿನ್ನಂ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾರಣಾ ದಿನ್ನೇತಿ ಯೋಜನಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಭಾವಂ ಅನುದ್ದಿಸ್ಸ ಬಹೂನಂ ಚೀವರಾನಂ ಗಹಣನಿಮಿತ್ತೇನಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಮೇವ ‘‘ನ ನಟ್ಠಕಾರಣಾ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ದಸ್ಸಿತಮೇವ। ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತತುತ್ತರಿಚೀವರವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ನ ಗಹಿತಂ।

ತತುತ್ತರಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೪೩. ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಯತಾಹೇತೂತಿ ಸುನ್ದರಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘಸ್ಸ ಕಾಮತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಚೀವರೇ ವಿಕಪ್ಪನಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ, ‘‘ಕೀದಿಸೇನ ತೇ ಭನ್ತೇ ಚೀವರೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ ‘‘ಆಯತಂ ವಾ ಹೋತು ವಿತ್ಥತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಿತಂ ವಾ ಸಣ್ಹಂ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೨೯) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತವಿಸಿಟ್ಠಕಪ್ಪಂ ಅಧಿಕವಿಧಾನಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ಲಾಭಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಭವೇತಿ ತಥಾ ಅಪ್ಪವಾರಿತೇನ ಹುತ್ವಾ ಕತೇನ ಅಧಿಕವಿಧಾನೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಲಾಭಪ್ಪಯೋಗೇನ ದುಕ್ಕಟನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ।

೬೪೪. ಮಹಗ್ಘಂ …ಪೇ॰… ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ವೀಸತಿಅಗ್ಘನಕಂ ಚೀವರಂ ದಾತುಕಾಮಮ್ಹಿ ಉಪಾಸಕೇ, ‘‘ಅಲಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತೇನ, ದಸಗ್ಘನಕಂ ವಾ ಅಪ್ಪಗ್ಘನಕಂ ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದತಿ।

೬೪೫. ‘‘ಞಾತಕೇ ಅಞ್ಞಾತಿಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ।

ಪಠಮೋಪಕ್ಖಟಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೪೬. ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಏಕೇನ ಉಪಾಸಕೇನ ಪೀಳಾ ಲದ್ಧಾ, ಇಧ ದ್ವೀಹೀತಿ ಏತ್ತಕಂ ನಾನಾಕರಣಂ। ಸೇಸಂ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ದುತಿಯೋ…ಪೇ॰… ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ। ಉಪಕ್ಖಟಪದೇನ ಲಕ್ಖಿತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ, ದುತಿಯಞ್ಚ ತಂ ಉಪಕ್ಖಟಞ್ಚಾತಿ ದುತಿಯೋಪಕ್ಖಟಂ, ತಸ್ಮಿಂ ದುತಿಯೋಪಕ್ಖಟೇ। ಅಸ್ಸಾತಿ ದುತಿಯೋಪಕ್ಖಟಸ್ಸ।

ದುತಿಯೋಪಕ್ಖಟಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೪೭. ರಞ್ಞಾ ವಾತಿ ರಾಜತೋ ವಾ। ರಾಜತೋ ಭೋಗ್ಗಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ರಾಜಭೋಗ್ಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ರಾಜತೋ ಭತ್ತವೇತ್ತನಲಾಭಿತೋ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ದಾಯಕಾ ಆಭತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನ ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಭಾವತೋ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಉತ್ತರಿಕರಣೀಯಂ ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತು’’ನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ (ವಿ॰ ವಿ॰ ೬೭೧) ವಕ್ಖತಿ।

೬೪೮. ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನವಸೇನ ಅಧಿಗತರಜತಾದಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾಪಿ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ರಜತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಧವಲಸಭಾವತಾಯ ರಾಜತೀತಿ ರಜತಂ, ಸಜ್ಝು। ಜಾತಂ ರೂಪಂ ವಣ್ಣಾಯತನಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತರೂಪಂ, ಸುವಣ್ಣಂ। ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ। ಅತ್ತನೋ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

೬೪೯. ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತಿಯಾ ರೂಪಿಯಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಗಣಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ, ನವಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ। ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ರಜತಂ, ಜಾತರೂಪಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

೬೫೦-೧. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸರೂಪತೋ ವಿಭಾವೇತುಮಾಹ ‘‘ನೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ನೇತ್ವಾತಿ ಆನೇತ್ವಾ। ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ‘‘ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ’’ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ। ಇತ್ಥನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನಪ್ಪಕಾರೇನ। ನ ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಕಾರೇನ ವಟ್ಟತಿ ಚಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಕತನ್ತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

‘‘ಸಚೇ ಪನ ‘ನಯಿದಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ‘ವಡ್ಢಕೀನಂ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾನಂ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹೇ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಂ ಜಾನಾಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ, ವಟ್ಟತಿ। ಅಥಾಪಿ ‘ಮಮ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯ್ಹಮೇವ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹೇ ಯಂ ಯಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಪೇಸೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ ವದತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯)।

೬೫೨. ವಿಹಾರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನವಕಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ನ ವುತ್ತಂ।

೬೫೪. ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾತಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಕೋಚಿ ಬಹುಮ್ಪಿ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಚೇ ಸಙ್ಘೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯)। ಏವಂ ಆಭತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ನಯಿದಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಸಚೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಲಾಭನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯೋ ಹಿ ತಂ ಚೋದೇತಿ, ಸ್ವೇವ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪನ ಏಕೇನ ಬಹೂ ಅನಾಪತ್ತಿಕಾ ಕತಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯)। ಇಧ ಸ್ವೇವ ಸಾಪತ್ತಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ। ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅಲಿಖಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ ಚ ಲಿಖನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ। ಇದಾನಿ ದಸ್ಸಿತಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೇ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಸುನ್ದರೋ।

೬೫೫. ತಳಾಕಸ್ಸಾತಿ ವಾಪಿಯಾ। ಸಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿನಿದಾನತೋ ತಳಾಕಂ ಖೇತ್ತಂ, ತತೋ ತಸ್ಸ ಗಹಣಂ ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ವಾ ನ ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಳಾಕಸ್ಸ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಕಾರೇನ ಖೇತ್ತವತ್ಥು ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ನ ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚಕಾರೇನ ವಟ್ಟತಿ ಚಾತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ।

೬೫೬. ತಂ ಕತಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿ। ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ತಳಾಕಪೋಕ್ಖರಣಿಖೇತ್ತಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ।

೬೫೮-೯. ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾಗಸ್ಮಿನ್ತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಕತಸ್ಸ ಕಮ್ಮೇಹಿ ಏತ್ತಕೋ ಭಾಗೋ ದೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಿಯಮಿತಆಯೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ। ಅಕತಪುಬ್ಬಂ ನವಸಸ್ಸಂ ನಾಮ। ಏತ್ತಕಂ ಭಾಗಂ ದೇಥಾತಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಹಾಪಣಭಾಗಂ ದೇಥ। ಉಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ।

‘‘ಕಸಥ ವಪಥಾ’’ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾಚಂ ವತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವಪಥಾತಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಇಧ ಅವುತ್ತಂ ತಂಕತ್ತುಯೋಗಕಾಲೇ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನನ್ತರಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ। ಉಪ್ಪಾದಿತಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಕಹಾಪಣಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ತಥಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಕಹಾಪಣಞ್ಚ ಏವಂ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಞ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಂ।

೬೬೦. ಕಸಥಾದಿಕಂ ವಚನಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಿಕಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಏತ್ತಕೋ ನಾಮ ಭಾಗೋ’’ತಿ ಭೂಮಿಂ ಯೋ ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸೇವೇತಮಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಚ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನಪುಗ್ಗಲನ್ತರಾಪೇಕ್ಖೋ।

೬೬೧-೨. ಭೂಮಿಯಾ ಸಯಮೇವ ಪಮಾಣಸ್ಸ ಜಾನನತ್ಥಂ ತೂತಿ ಯೋಜನಾ, ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಸ್ಸಂ ಕತಂ, ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಭಾಗಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಕಸಕೇಹಿ ವುತ್ತೇ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಖೇತ್ತಭೂಮಿಯಾ ಪಮಾಣಂ ಞಾತುಕಾಮತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತು-ಸದ್ದೋ ಇಮಮೇವ ವಿಸೇಸಂ ಜೋತೇತಿ। ಯೋ ಪನ ಮಿನಾತಿ, ತಸ್ಸೇವೇತಮಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ರಜ್ಜುಯಾಪಿ ಚ ದಣ್ಡೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾದೇನಾಪಿ ಮಿನಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ರಕ್ಖತೀ’’ತಿಆದಿಕಿರಿಯಾಪದೇಹಿಪಿ ಏವಮೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

ಖಲೇ ಠತ್ವಾ ರಕ್ಖತೀತಿ ಧಞ್ಞಕರಣೇ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಪಾಲೇತಿ। ಕಥಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಥಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ತಂ ಪನ ವೀಹಿಂ ‘‘ಇದಂ ವಾ ಏತ್ತಕಂ ವಾ ಮಾ ಗಣ್ಹ, ಇದಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇತೋ ಅಪನೇಹಿ, ಇಧ ಪುಞ್ಜಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಮಾದಿನಾ ಪಯೋಗೇನ ಚೇ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ। ಸಚೇ ‘‘ಮಯಿ ಠಿತೇ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ರಕ್ಖತಿ, ಗಣ್ಹನ್ತೇ ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಭಣತಿ, ವಟ್ಟತಿ। ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥೇನೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಸತಿ ಏತಂ ಭೋ ಪವತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಿಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ। ನೀಹರಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಚೇ ಪರಿಯಾಯೇನ ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ತಸ್ಸೇವೇತಮಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಇದಂ ಖೇತ್ತಮಿನನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಿನವುಪ್ಪಾದಿತಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದ್ವೀಸು ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ।

೬೬೩. ‘‘ಏತ್ತಕೇಹಿ ವೀಹೀಹಿ ಇದಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಸಚೇ ಆಹರನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಸೇವೇತಮಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಧಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯)।

೬೬೪. ಹಿರಞ್ಞೇನಾತಿ ಕಹಾಪಣೇನ। ‘‘ತಮಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಕಹಾಪಣಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಕಹಾಪಣಾನಂ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯)।

೬೬೫. ಪೇಸಕಾರಕದಾಸಂ ವಾತಿ ಪೇಸಕಾರಕಸಙ್ಖಾತಂ ದಾಸಂ ವಾ, ಪೇಸಕಾರೋ ತನ್ತವಾಯೋ। ಆರಾಮಿಕಾನಂ ನಾಮೇನ ದೇನ್ತೇತಿ ‘‘ಆರಾಮಿಕಂ ದಮ್ಮಿ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದೇನ್ತೇ।

೬೬೬. ಖೀರಂ ದಧಿ ತಕ್ಕಂ ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತನ್ತಿ ಪಞ್ಚಗೋರಸಾ।

೬೬೭. ಅಜಿಕಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಹಿಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।

೬೬೯. ಪಟಿಸಿದ್ಧೇಪೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಪಿ। ಮೂಲಂ ದತ್ವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮೂಲಂ ದತ್ವಾ। ಕುಕ್ಕುಟಾದಯೋ ಪನ ‘‘ಸುಖೇನ ವಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅರಞ್ಞೇಯೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರೇ ‘ಸುಖಂ ಜೀವನ್ತೂ’ತಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೩೮-೫೩೯)। ಸೂಕರಮಯೂರಾದೀಸುಪಿ ಲದ್ಧೇಸು ತೇಸಂ ಅನುರೂಪೇಯೇವ ವಿಸಯೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ।

೬೭೧. ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತು’’ನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ಕೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ? ‘‘ರಞ್ಞಾ ವಾ ರಾಜಭೋಗ್ಗೇನಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಗಹಿತನಯೇನ ರಾಜರಾಜಾಮಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನೇನ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಸಙ್ಖಾತಂ ಚೀವರಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಪಹಿತದೂತೇನ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಭನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಆಭತಂ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯಸ್ಮಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಯದಿ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ನ ಖೋ ಮಯಂ ಆವುಸೋ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ, ಚೀವರಞ್ಚ ಖೋ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ ಕಾಲೇನ ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಚೇ ತೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನಾಯಸ್ಮತೋ ಕೋಚಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಚೀವರತ್ಥಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಏಸೋ ಖೋ ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ಆರಾಮಿಕೇ ವಾ ಉಪಾಸಕೇ ವಾ ದಸ್ಸಿತೇ ಯದಿ ಸೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಅಚ್ಛಾದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಖೋ ಭನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಂ ನಿದ್ದಿಸಿ, ಸಞ್ಞತ್ತೋ ಸೋ ಮಯಾ, ಉಪಸಙ್ಕಮತು ಆಯಸ್ಮಾ ಕಾಲೇನ, ಚೀವರೇನ ತಂ ಅಚ್ಛಾದೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯದಿ ವದೇಯ್ಯ, ತೇನ ಚೀವರತ್ಥಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹಾತಿ ಅಯಮಿಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದನಾ ವುತ್ತಾತಿ ‘‘ಚೀವರತ್ಥಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ ಸಾರೇತಬ್ಬೋ ‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ ಆವುಸೋ ಚೀವರೇನಾ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದನಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಾ।

ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಾನಮಬ್ರವೀತಿ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದಯಮಾನೋ ಸಾರಯಮಾನೋ ತಂ ಚೀವರಂ ಅಭಿನಿಪ್ಫಾದೇಯ್ಯ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ, ನೋ ಚೇ ಅಭಿನಿಪ್ಫಾದೇಯ್ಯ, ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೩೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ ಆವುಸೋ ಚೀವರೇನಾ’’ತಿ ಕತಾಯ ಚೋದನಾಯ ನ ನಿಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತೇನ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ನ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಆಮಿಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೩೯) ವಚನತೋ ಠಾನಭಞ್ಜನಕಂ ನಿಸಜ್ಜಾದಿಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ‘‘ಜಾನಾಹಿ , ಆವುಸೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಂ ವತ್ವಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಾನಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವರಚಕ್ಕವತ್ತಿನಾ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಯದಿ ಚೋದೇತಿಯೇವಾತಿ ಸಚೇ ಠಾನಂ ಅಕತ್ವಾ ಚೋದನಾಮತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಛ ಅಬ್ರವೀತಿ ಯೋಜನಾ, ‘‘ಚೋದನಾ’’ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಕಿಮ್ಪಿ ನ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಛಚೋದನಂ ಅಕತ್ವಾ ಯೋ ಠಾನಮೇವ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಕತಿ ಠಾನಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚೋದನಾದಿಗುಣಾ ಠಿತೀ’’ತಿ, ‘‘ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ‘‘ಅಬ್ರವೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಾತಬ್ಬಂ, ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಾತಬ್ಬಂ, ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ನ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೩೯) ವಚನತೋ, ‘‘ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೩೯) ವಚನತೋ ಚ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದನಾಯ ದಿಗುಣಾ ದ್ವಾದಸಕ್ಖತ್ತುಕಾ ಠಿತಿ ಹೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಚೋದನಮೇವ ಅಕತ್ವಾ ಠಾನಮತ್ತಮೇವ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಾದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತತೋ ಪರಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏತ್ತಕೇನೇವ ನಿವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಞಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ವಾಯಮಮಾನೋ ತಂ ಚೀವರಂ ಅಭಿನಿಪ್ಫಾದೇತಿ, ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೩೯) ವುತ್ತನಯಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

೬೭೨. ‘‘ಅಚೋದೇತ್ವಾ ಲದ್ಧೇ’’ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ ‘‘ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಲದ್ಧೇ’’ತಿ ಚ ಗಯ್ಹಮಾನತ್ತಾ।

ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

ಚೀವರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।

೬೭೩. ‘‘ಏಕೇನಾಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಪನ ದ್ವೀಹಿ, ಬಹೂಹಿ ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ವಾತೇನ ಆಹಟೇನಾಪಿ ಕೋಸಿಯಂಸುನಾ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ। ಸನ್ಥತನ್ತಿ ‘‘ಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತಂ ಹೋತಿ ಅವಾಯಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೪೪) ಪದಭಾಜನೇ ಚ ‘‘ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಕೋಸಿಯಂಸೂನಿ ಉಪರೂಪರಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಕಞ್ಜಿಕಾದೀಹಿ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೪೨) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ವುತ್ತಸರೂಪಂ ಕಞ್ಜಿಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕೋಸಿಯಂಸೂನಿ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಬಹಲಮಿಚ್ಛತಿ, ತಾವ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನನಿಪಜ್ಜನಾದಿಅತ್ಥಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸನ್ಥತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೋಸಿಯಂಸುನಾತಿ ಕೋಸಿಯಕಿಮಿಕೋಸಿಯಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಕೋಸಿಯಂ, ಸುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಂಸು, ತೇನ ಕೋಸಿಯಂಸುನಾತಿ ಅತ್ಥೋ । ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ‘‘ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕೇನಾಪಿ ಕೋಸಿಯಂಸುನಾ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕರೋತಿ ವಾ ಕಾರಾಪೇತಿ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೪೪)। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪರತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ।

೬೭೫. ಭೂಮತ್ಥರಣನ್ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಛವಿರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥರಣಂ। ಭಿಸಿ ನಾಮ ಮಞ್ಚಭಿಸಿ, ಪೀಠಭಿಸೀತಿ ದ್ವಯಂ। ಬಿಬ್ಬೋಹನಂ ಉಪಧಾನಂ।

ಕೋಸಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೭೬. ಕಾಳಕೇಳಕಲೋಮಾನನ್ತಿ ‘‘ಕಾಳಕಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ಕಾಳಕಾನಿ ಜಾತಿಯಾ ಕಾಳಕಂ ವಾ ರಜನಕಾಳಕಂ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೪೯) ವಚನತೋ ಏವಂ ಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ। ಸುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಇತರವಣ್ಣೇಹಿ ಏಳಕಲೋಮೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಾನಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನನ್ತಿ ಸುದ್ಧಾನಂ ಕಾಳಕಾನಂ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಿತಕಾಳಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೪೭)। ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಕರೋತಿ ವಾ ಕಾರಾಪೇತಿ ವಾ’’ತಿ। ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಆಹ।

ಸುದ್ಧಕಾಳಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೭೭. ಓದಾತಂ ತುಲಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಸಬ್ಬಮೇವ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಪಿಲಮ್ಪಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏವಮೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಮೇವ ವಾತಿ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಮೇವ ವಾ ಲೋಮಂ। ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ನವ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಲಬ್ಭತಿ, ನವಂ ಸನ್ಥತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಪಿಲಮ್ಪಿ ವಾತಿ ವಾಕಾರೇನ ಪಕಾರನ್ತರೇನಾಪಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ? ‘‘ನವಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸನ್ಥತಂ ಕಾರಯಮಾನೇನ ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಆದಾತಬ್ಬಾ ತತಿಯಂ ಓದಾತಾನಂ ಚತುತ್ಥಂ ಗೋಚರಿಯಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೫೩) ಮಾತಿಕಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಪ್ಪಕಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ಏತ್ಥ ‘‘ಓದಾತಂ ಕಪಿಲಮ್ಪಿ ವಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ‘‘ಬಹುಂ ವಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನೇನ ಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಭಾಗದ್ವಯತೋ ಅಧಿಕಂ ಏಳಕಲೋಮಮ್ಪಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ ಕೇವಲಾನಂ ಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬತಾಯ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ। ‘‘ಸಬ್ಬಮೇವ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಇಮೇ ಓದಾತಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇ ಕೇವಲಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಪಕಾರೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ।

ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ? ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಅನಾದಾ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ದ್ವೇ ಭಾಗೇ ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ತತಿಯಂ ಓದಾತಾನಂ ಚತುತ್ಥಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ನವಂ ಸನ್ಥತಂ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ। ಯತ್ತಕಪ್ಪಮಾಣೇಹಿ ಏಳಕಲೋಮೇಹಿ ನವಂ ಸನ್ಥತಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಲೋಮೇ ಚತುಭಾಗಂ ತುಲಯಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ತುಲೇ ವಾ ಊನೇ ವಾ ಕಾಳಕಲೋಮೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ತುಲಂ ಓದಾತೇಹಿ ವಾ ಏಕಂ ತುಲಂ ಗೋಚರಿಯೇಹಿ ವಾ ಕಾಳಕೇಹಿ ವಾ ಊನೇ ಕತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಅಧಿಕೇ ವಾ ಕತ್ವಾ ಕಾಳಕಲೋಮೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ಏವ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾತುಞ್ಚ ಕಾರಾಪೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ । ಏವಂ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನೇನ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

೬೭೮. ‘‘ಅನುಕ್ಕಮೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಮೇವ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಾನನ್ತರಂ ವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದದ್ವಯಞ್ಚ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ। ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಾನಿಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೫೫) ವುತ್ತದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಚೀವರಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೬೮) ಪಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಇಹಾಪಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಸನ್ಥತಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಕಾರಕೇಹಿ ಪೇಯ್ಯಾಲವಸೇನ ಸಂಖಿತ್ತಂ ತಂ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

೬೭೯. ತತಿಯಂ ತು ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಿಯನ್ತಿ ಇದಂ ತತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪನ ‘‘ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೫೪) ವುತ್ತನಯೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಳಕಾನಂ ಅತಿರೇಕಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಅನನುಞ್ಞಾತಪ್ಪಕಾರೇನ ಕರಣತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ ನಾಮ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಆದಾಯ ಚ ಅನಾದಾಯ ಚ ಕರಣತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೫೨)।

ದ್ವೇಭಾಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೮೦. ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಓರೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಕತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪರಿ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹೋತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತೀತಿ ಛಬ್ಬಸ್ಸನ್ತರೇ ಕತಸನ್ಥತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಕಾರಕಸ್ಸ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸನ್ಥತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಗಿಲಾನೋ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಸನ್ಥತಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತುಂ, ಸೋಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೫೯) ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸಜ್ಜ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಾಚಿತೇ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತೋಪಿ ಸನ್ಥತಂ ಕಾತುಂ ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನಸಮ್ಮುತಿಂ ವಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೬೮೨. ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯದಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ, ತದಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ಛಬ್ಬಸ್ಸೇಸು ಪರಿಪುಣ್ಣೇಸು ಸನ್ಥತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯದಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತದಾ ಸನ್ಥತಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೫೭)। ತದುದ್ಧಮ್ಪೀತಿ ಛಬ್ಬಸ್ಸತೋ ಉಪರಿಪಿ। ವಿತಾನೇತಿ ವಿತಾನನಿಮಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ। ಸಾಣಿಪಾಕಾರೇತಿ ಪಾಕಾರಸದಿಸತಿರೋಕರಣೀಯನಿಮಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ। ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕತೇಪಿ ಚಾತಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸನ್ಥತೇ ಓರತೋ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಕತೇಪಿ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಯಮನಾಪತ್ತಿವಾರೋ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಭತೋ ಆಚರಿಯೇನ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪನ ‘‘ಅನನ್ತರಸ್ಸಿಮಸ್ಸಾಪಿ, ವಿಸೇಸೋ ನುಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ।

ಛಬ್ಬಸ್ಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೮೩. ಅನಾದಾಯಾತಿ ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಸ್ಸ ವಿವಣ್ಣಕರಣತ್ಥಾಯ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ಆದಾತಬ್ಬಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೭) ಯಾ ಆದಾತುಂ ವುತ್ತಾ, ತಂ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಛಿನ್ನಮುಖಾವತ್ತತೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಅದತ್ವಾ। ಏವಮೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ‘‘ಅನಾದಾನವಸೇನಸ್ಸ, ಸುಗತಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನೇನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಸನ್ಥತೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪುರಾಣೇ’’ಇತಿ ಚ ಕಾರೇತುಂ ಕತಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನವಂ ನಿಸೀದನಂ ಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಚ ಸೇಸೋ , ಪುರಾಣೇ ಸನ್ಥತೇ ಅಸನ್ತೇ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಅನಾದಾಯ ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಕಾರೇತುಂ, ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕಾರೇತು’’ನ್ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನೇವ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋತಿ ವಾ ಕಾರಾಪೇತಿ ವಾ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೯) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ, ತಬ್ಬಣ್ಣನಾಸು ಚ ಅದಿಸ್ಸಮಾನತ್ತಾ ವಾ ತಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಕರೋತಿ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋತಿ ವಾ ಕಾರಾಪೇತಿ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೪) ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಮೋಲೋಕೇತ್ವಾ ವಾ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಚ ವಿಹಿತತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಲಿಖಿತನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಕತಞ್ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋವ ದಸ್ಸಿತೋ।

೬೮೪. ಸುಗತಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಯಾ ಅನಾದಾನವಸೇನ ಚ ಅಸ್ಸ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಕರಣೇನ ಚ ಸತ್ಥಾರಾ ಏತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

೬೮೫. ನನು ಚ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೬೭) ವುತ್ತಾನಿ, ಇಹ ‘‘ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಮಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಾನೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿಪಿ ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಾನೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೫೨) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತಾನಿ, ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇನ ಸಮಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಮೂಲಮೇವ ಸರಿತ್ವಾ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಸಙ್ಖಾತವಿಸೇಸಸ್ಸ ವಿಸುಂ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅವಸಿಟ್ಠವಿನಿಚ್ಛಯಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ದ್ವೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ಅವಿಸೇಸತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅನನ್ತರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ।

ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೮೬-೭. ಗಚ್ಛನ್ತೇತಿ ತಿಯೋಜನಪೂರಣಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಗಚ್ಛನ್ತೇ। ಯಾನೇತಿ ಸಕಟಾದಿಕೇ। ಲೋಮಾನೀತಿ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ। ಸಾಮಿಕಸ್ಸಾತಿ ಯಾನಾದಿಸಾಮಿನೋ। ಅಜಾನತೋತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೋ ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಏಳಕಲೋಮಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ತಿಯೋಜನಪರಮಂ ಸಹತ್ಥಾ ಹಾರೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೭೩) ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಿಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಹತ್ಥೇನಾಪಿ ಹರಿತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪರೇಸಂ ಯಾನಾದೀಸು ಸಾಮಿಕೇಸು ಅಜಾನನ್ತೇಸು ‘‘ಏತೇ ಹರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯದಿ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಸೂತಿ ಯೇಸು ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಠಪಿತಾನಿ, ತೇಸು ಯಾನಾದೀಸು ತಿಯೋಜನಮತೀತೇಸು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಯೋಗಂ ವಿನಾಪಿ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇಸು ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ‘‘ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ। ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೭೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಅಯಂ ನಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಯೋಗಂ ವಿನಾ ಯತ್ಥ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಠಪಿತಾನಿ, ತೇಸು ಯಾನಾದೀಸು ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೬೮೮. ಅಗಚ್ಛನ್ತೇತಿ ತಿಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತೇ। ‘‘ಅಭಿರೂಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅನಾಪತ್ತಿಕಾರಣೇಸು ಏಕಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ। ‘‘ಭೂಮಿಯಞ್ಹಿ ಠತ್ವಾ ದೇನ್ತೋ, ಅವ್ಹಾಯನ್ತೋ ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಸೇವನಯೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತ್ತನಾ ಪೇಸಿತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಹರನ್ತೇ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಸಾರೇತಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಂ ಪನಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತಿ, ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ।

೬೯೦. ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದೇಸೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಣ್ಣಬಿಲೇಸು।

೬೯೧. ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಕತಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತ್ಥ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುತ್ತಕೇನ ಬದ್ಧಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕತಭಣ್ಡಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತಕೇನ ಚ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿ। ವೇಣಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕುದ್ರೂಸಸೀಸಪಲಾಲವೇಣಿಸದಿಸಂ ವೇಣಿಂ ಕತ್ವಾ। ಆಪತ್ತಿ ಪರಿದೀಪಿತಾತಿ ‘‘ವೇಣಿಂ ಕತ್ವಾ ಹರತಿ, ಇದಂ ನಿಧಾನಮುಖಂ ನಾಮ, ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೭೫) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ।

೬೯೨. ಸುಙ್ಕಘಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಂ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ಯದಿ ತಂ ಠಾನಂ ಸುಙ್ಕಘಾತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ತಿಯೋಜನೋಸಾನಟ್ಠಾನಂ ಯದಿ ಸುಙ್ಕಘಾತಟ್ಠಾನಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನುಪ್ಪತ್ವಾತಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ। ಚೋರಾದೀಹಿ ಉಪದ್ದುತೋ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಯೋ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಆಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ತಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೋತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಮಾಹ। ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಚಿತ್ತಕತಾಯ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ। ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕಂ ಪನ ಸಚಿತ್ತಕತಾಯ ಏತೇಸಂ ನ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ, ಸಾ ಇಧ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಯಾ ಇಧ ಆಪತ್ತಿ, ಸಾ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೭೨)। ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಹರತೋ ಭಣ್ಡಗ್ಘವಸೇನ ಪಾರಾಜಿಕಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟೇಸು ಏಕಂ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ಪನ ಸುಙ್ಕಘಾತೇ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೭೨)।

೬೯೩. ತಿಯೋಜನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹರಣಕಿರಿಯಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ‘‘ಹರನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮದೀಪಕಂ ‘‘ಲೋಮಾನೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಕಾಸಿತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಕ್ಖಮಾನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ತಾನಿಯೇವ ಪಚ್ಚಾಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಿಯೋಜನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಂಯೇವ ತಿಯೋಜನನ್ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಅತ್ತನಾ ಗತಂ ತಿಯೋಜನಂ ಪುನ ತಾನೇವ ಲೋಮಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೬೯೪. ನಿವಾಸತ್ಥಾಯ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ತಿಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ವಾ ಸೀಮಾಯ ವಾ ಆವಾಸೇ ವಸಿತುಕಾಮತಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ। ತತೋ ಪರಂ ಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಉದ್ದೇಸಾದಿಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ವಸಿತುಕಾಮತಾಯ ಪುನಪಿ ತಿಯೋಜನಂ ಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ತತೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಠಾನಂ, ತತೋಪಿ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗತಗತಟ್ಠಾನತೋ ಪುನಪಿ ಪರಮ್ಪರಂ ಠಾನಂ ಗಮನವಸೇನ ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಹರತೋ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏವಂ ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೭೫)। ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಾಪಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಹರತೋಪೀತಿ ‘‘ಚೋರಾವಹಟಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಹರನ್ತಸ್ಸ। ಇಧ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ‘‘ನಿವಾಸತ್ಥಾಯ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಕೇ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಪಠಮಲದ್ಧಟ್ಠಾನತೋ ಪಭುತಿ ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನಮ್ಪಿ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಲಭಿತ್ವಾ।

೬೯೫. ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ತಾನಿ ಹಾರಿನಾ ಅಞ್ಞೇನ। ಕತಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ‘‘ಕಮ್ಬಲಕೋಜವಸನ್ಥತಾದಿಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುತ್ತಕೇನ ಬದ್ಧಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೭೫) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಏಳಕಲೋಮೇಹಿ ಕತಭಣ್ಡಕಂ।

೬೯೬. ಇದಂ ಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ। ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನತಾಯ ವಾ ಞತ್ವಾಪಿ ಚೀವರಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಲೋಮಸ್ಸ ಅಲ್ಲಿನಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ವಾ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಅರಹತೋಪಿ ಇಮಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ಅಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ।

ಏಳಕಲೋಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೯೭. ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಕಥಾ ಉತ್ತಾನಾಯೇವ।

ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೬೯೮. ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯೋ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ‘‘ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾ ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತತ್ಥತ್ತನೋ ಪನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಚ ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವಾಕಾರೇನ ‘‘ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ‘‘ಇದಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಹೋತೂ’’ತಿ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚೇ ಸಾದಿಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ರಜತನ್ತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸಜ್ಝು ವುಚ್ಚತಿ, ಇಧ ಪನ ವೋಹಾರೂಪಗಕಹಾಪಣಾದಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ರಜತಂ ನಾಮ ಕಹಾಪಣೋ ಲೋಹಮಾಸಕೋ ದಾರುಮಾಸಕೋ ಜತುಮಾಸಕೋ, ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪)। ಇಧ ಕಹಾಪಣಾದೀನಂ ಸರೂಪಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

‘‘ತತ್ಥ ಕಹಾಪಣೋತಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯೋ ವಾ ರೂಪಿಯಮಯೋ ವಾ ಪಾಕತಿಕೋ ವಾ। ಲೋಹಮಾಸಕೋತಿ ತಮ್ಬಲೋಹಾದೀಹಿ ಕತಮಾಸಕೋ। ದಾರುಮಾಸಕೋತಿ ಸಾರದಾರುನಾ ವಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ತಾಲಪಣ್ಣೇಪಿ ರೂಪಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಮಾಸಕೋ। ಜತುಮಾಸಕೋತಿ ಲಾಖಾಯ ವಾ ನಿಯ್ಯಾಸೇನ ವಾ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕತಮಾಸಕೋ। ‘ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಪದೇನ ಯೋ ಯೋ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಜನಪದೇ ಯದಾ ಯದಾ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅಟ್ಠಿಮಯೋಪಿ ಚಮ್ಮಮಯೋಪಿ ರುಕ್ಖಫಲಬೀಜಮಯೋಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೩-೫೮೪) –

ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಕತಿಕೋ ನಾಮ ಏತರಹಿ ಪಕತಿಕಹಾಪಣೋ। ರುಕ್ಖಫಲಬೀಜಮಯೋತಿ ತಿನ್ತಿಣಿಕಾದಿರುಕ್ಖಾನಂ ಫಲಬೀಜೇನ ಕತೋ।

ಜಾತರೂಪಕಂ ಸುವಣ್ಣಂ। ಯಥಾಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಜಾತರೂಪಂ ನಾಮ ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪)। ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯುಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಸಾದಿತಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಪರೇನ ಉಗ್ಗಹಾಪಿತಂ ವಾ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನವಸೇನ ಸಾದಿತಂ ವಾ ರಜತಂ ವಾ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ ‘‘ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪) ವಚನತೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿಂ, ಇದಂ ಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಏವ ಆಪನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಏವಮೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ। ಏವಂ ದೇಸಿತಾ ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾನುಮತೇನ ಬ್ಯತ್ತೇನ ಪಟಿಬಲೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಆಪತ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪)।

೬೯೯. ರಜತನ್ತಿ ರೂಪಿಯಂ। ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ। ಇಮಿನಾ ಪದದ್ವಯೇನ ಕತಾಕತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಉಭಿನ್ನಂ ಮಾಸಕೋತಿ ಜಾತರೂಪಮಾಸಕೋ, ರಜತಮಾಸಕೋಪಿ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಧ ರಜತಮಾಸಕೋತಿ ‘‘ರಜತ’’ನ್ತಿ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪) ವುತ್ತಕಹಾಪಣಾದಿ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರೋ ಮಾಸಕೋ ಗಹಿತೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ರಜತಮಾಸಕೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೩-೫೮೪)। ಇಧ ‘‘ಜಾತರೂಪಮಾಸಕೋ’’ತಿ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಕಹಾಪಣಪದೇನ ಸುವಣ್ಣಕಹಾಪಣಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇತರದ್ವಯಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾವಹ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪನಸಾದಿಯನಾನಿ ಕರೋನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ದುಕ್ಕಟಾವಹಞ್ಚ ಹೋತೇವ।

೭೦೦-೧. ಮುತ್ತಾದೀನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಅವುತ್ತತ್ತೇಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡೇ ನವಮವಗ್ಗೇ ದುತಿಯಸ್ಸ ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ರತನಂ ನಾಮ ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಲಂ ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೦೬) ವುತ್ತಾನಂ ದಸನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ರಜತಂ, ಜಾತರೂಪಞ್ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ರತನಾನಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಭಾವೋ ಇಮಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವವತ್ಥಾಪಿತೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಮುತ್ತಾ…ಪೇ॰… ಮಸಾರಗಲ್ಲ’’ನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ವೇಳುರಿಯೋ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ನ ವುತ್ತೋ , ಸೋ ಏಕಯೋಗನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಗಹಣೇನೇವ ಗಯ್ಹತಿ। ಮುತ್ತಾದಯೋ ಯಥಾದಸ್ಸಿತಸರೂಪಾಯೇವ। ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಾದಿಸುತ್ತನ್ತವಸೇನಾಪಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಾ’’ತಿ ಸಿದ್ಧಾನಂ ಸತ್ತಧಞ್ಞಾದೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಧಞ್ಞಾನೀ’’ತಿಆದಿ।

೭೦೨. ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಯೇವ ‘‘ರತನಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ ಆಗತಂ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಮುಗ್ಗಮಾಸಾದಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿ।

೭೦೩-೪. ಏವಂ ತಿಪ್ಪಕಾರೇನ ಠಿತಂ ವತ್ಥುಂ ಗಣ್ಹತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯನಾನತ್ತೇನ ಸಮ್ಭವನ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ತೀಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾದಿವತ್ಥೂಸು। ಸಙ್ಘಾದೀನನ್ತಿ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಚೇತಿಯಾದೀನಂ। ತನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಚ ಸಙ್ಘಾದೀನಮತ್ಥಾಯ ಚ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯೇನೇತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಿಪನತ್ಥಾಯ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸೀಸೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೋ ಉಪರಿ ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತವಸೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೩-೫೮೪) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯವಿಸೇಸಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ।

೭೦೫. ಕಹಾಪಣಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸುವಣ್ಣಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ‘‘ಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ, ಸಹಸ್ಸಮ್ಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೭೦೬. ಥವಿಕಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಿಥಿಲಪೂರಿತಾನಿ ಭಾಜನಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ। ‘‘ಸಿಥಿಲಬದ್ಧೇಸೂ’’ತಿ ವಿಸೇಸನೇನ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ‘‘ಘನಬದ್ಧೇ, ಪನ ಘನಪೂರಿತೇ ವಾ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೩-೫೮೪) ಅಟ್ಠಕಥಾಸೇಸಂ ದೀಪೇತಿ।

೭೦೭. ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಾದಿಯನಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋಪೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಹೋತೂ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ನಿಸೇಧೇತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ‘‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಮೇವ, ಏವಂ ಸತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘ನಯಿದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೩-೫೮೪) ಆಗತೋಯೇವ।

೭೦೮. ತಂ ವತ್ಥುನ್ತಿ ತಥಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವತ್ಥುಂ। ಠಪೇತ್ವಾ ಯದಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಗಣ್ಹಥ ವಾ, ಮಾ ವಾ, ದಿನ್ನಂ ದಿನ್ನಮೇವಾ’’ತಿ ಸಚೇ ಸೋ ಠಪೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ। ಯಥಾ ತಂ ನ ವಿನಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ತಂ ಗೋಪಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅಞ್ಞೋ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತನಯೇನ ತತ್ಥಾಗತೇನ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ‘‘ಕಿಮಿದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಸರೂಪಂ ಆವಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಗೋಪಯಿಸ್ಸಾಮಹಂ ಭನ್ತೇ, ಗುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಮ್ಪಿ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಸುರಕ್ಖಿತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಪಿತೇ ಅಗ್ಗಳಂ ದತ್ವಾ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೭೦೯. ಗುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಅವತ್ತಬ್ಬವೋಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಆಹರೇದಮಿದ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಚನ’’ನ್ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಏವಂ ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನಂ ಅವತ್ವಾ ಸುರಕ್ಖಿತಟ್ಠಾನೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ವಿಕ್ಕಾಯಿಕೇ ಪತ್ತಚೀವರಾದಿಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇ ಆಹಟೇ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ಇಮಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಏವ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ‘‘ಅಹಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ, ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಚೇ ರುಚ್ಚತಿ, ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇನ್ತೇ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ। ಅತಿರೇಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ‘‘ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಣ್ಡಂ ನ ಗಣ್ಹಾಮ, ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಳಂ ದತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇ ಲದ್ಧೇ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏವರೂಪೇನ ಅತ್ಥೋ, ಇದಂ ನಾಮ ಮೂಲಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।

೭೧೦. ಠಪೇತ್ವಾ ರೂಪಿಯಗ್ಗಾಹನ್ತಿ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಕ್ಖಮಾನಸರೂಪಂ ಸುವಣ್ಣಾದಿರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೇಸಿತಾಪತ್ತಿಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿವತ್ತಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದೇಸಿತಾಯ ‘‘ಸಚೇ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛತಿ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಉಪಾಸಕೋ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ತತ್ಥಾಗತಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ‘‘ಆವುಸೋ ಇಮಂ ಜಾನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಆಹರಿಯ್ಯತೂ’’ತಿ ತೇನ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇಮಂ ವಾ ಇಮಂ ವಾ ಆಹರಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ಮಧು ವಾ ಫಾಣಿತಂ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಮತ್ತೇ ಆಚಿಕ್ಖಿತೇ ತೇನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠವತ್ಥುಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆಹಟಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೭೧೧. ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಭಾಗಮ್ಪೀತಿ ತಥಾ ಆಹಟೇ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಾಜಿಯಮಾನೇ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸಮ್ಪಿ। ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೇಸಿತಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞತೋತಿ ಅತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜಿತಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ। ಲದ್ಧನ್ತಿ ತೇಹಿ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ದಿನ್ನವಸೇನಪಿ ಲದ್ಧಂ ತಂ ವತ್ಥುಂ।

೭೧೨. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ತಂ ವತ್ಥುಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಹಿತೇಸು ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಞ್ಞತರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯಂ। ಅನ್ತಮಸೋ ಪಥವಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದಿತೋದಕಮ್ಪಿ ದಾರೂಹಿ ಆದಿತ್ತಅಗ್ಗಿಮ್ಪಿ ತೇಲೇನ ಜಲಿತಪದೀಪಮ್ಪಿ ರುಕ್ಖೇ ವಾ ಗೇಹೇ ವಾ ಪಕತಿಛಾಯಮ್ಪಿ ತಾಲಪಣ್ಣಮ್ಪಿ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಾರಹಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತನಯಂ ಇಮಿನಾವ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ಮಕ್ಕಟಾದೀಹಿ ತತೋ ಹರಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಠಪಿತಂ ವಾ ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಗಳಿತ್ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಪರಿಗ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಪಂಸುಕೂಲಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೩-೫೮೪), ‘‘ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಪನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೋ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೮೫) ಚಾತಿ। ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ।

೭೧೩. ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾತಿ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾ। ತಂ ರೂಪಿಯಂ, ‘‘ಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಅಜ್ಝಾವಸಥೇಪಿ ವಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನಲಕ್ಖಣೇ ಅನ್ತೋಆವಾಸೇ ಚ। ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಠಾನೇ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಗಣನಞ್ಚ ಉಪಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ।

೭೧೪. ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ, ವೇಮತಿಕೋ, ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೬) ಭಗವತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದ್ವಿಕದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ।

೭೧೫. ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಿಯನ್ತಿ ಗಹಣೇನ ಆಪಜ್ಜನತೋ ಕಿರಿಯಂ। ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ ಅಕಿರಿಯನ್ತಿ।

ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೭೧೬-೭. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಸ್ಸಾಪಿ ವತ್ಥುನ್ತಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ವತ್ಥೂ’’ತಿ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ರಜತಾದೀಸು ಚತೂಸು ಅಞ್ಞತರಂ ವತ್ಥುಂ। ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಚ ವತ್ಥುಂ ವಾತಿ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸಿತಮುತ್ತಾದಿದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂಸು ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ, ಇಹೋಭಯತ್ಥ ಹೇತುಫಲಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಚ ವತ್ಥುಂ ವಾತಿ ಯಥಾದಸ್ಸಿತೇಸು ಏವ ಮುಗ್ಗಮಾಸಾದಿಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂಸು ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ, ಇಹ ಅವಯವಾವಯವಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅವಯವಾವಯವೀನಂ ಅಭೇದೇಪಿ ಭೇದೂಪಚಾರವಸೇನ ಯಥಾ ‘‘ಸಿಲಾಪುತ್ತಕಸ್ಸ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯೇನ ವತ್ಥುನಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ। ಇದಾನೇತ್ಥ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ, ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನೋ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ಪರಿವತ್ತಿತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ಯೋ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವತ್ಥುನಾ, ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಚ ವತ್ಥುನಾ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ಆಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಧ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಪರಿವತ್ತಿತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಏವಂ ತೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ।

೭೧೮. ದುಕ್ಕಟಸ್ಸೇವ ವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಚ ವತ್ಥುಂ ವಾ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ವತ್ಥುಂ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ, ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಮಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನೋಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಪರಿವತ್ತಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

೭೧೯. ‘‘ವತ್ಥುನಾ ಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾಪಿ ಪರಿವತ್ತಿತೇ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಥಾ’’ತಿ।

೭೨೦. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವತ್ಥುನೋ’’ತಿ ಇದಂ ಆಕಡ್ಢತಿ। ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮಾಹ। ಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪಠಮಂ, ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಮಿನಾತಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ। ಪರಿವತ್ತನಂ ವಾರಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

೭೨೧. ರೂಪಿಯನ್ತಿ ಚ ಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ಕಹಾಪಣೋ ಲೋಹಮಾಸಕೋ ದಾರುಮಾಸಕೋ ಜತುಮಾಸಕೋ, ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೯) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತೇಸು ರೂಪಿಯಸಞ್ಞಿತೇಸು ವತ್ಥೂಸು ‘‘ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಿಸ್ಸ। ಅರೂಪಿಯೇತಿ ಖರಪತ್ತಾದಿಮ್ಹಿ। ತೇನ ಅರೂಪಿಯೇನ। ‘‘ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅರೂಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತಿ , ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೯೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನೇ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭವತೋ ರೂಪಿಯಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಂ ಇತಿ ಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಚ ವಿಮತಿಸ್ಸ ಚ ಅರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ತೇನ ದ್ವೇ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

೭೨೨. ಅರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯನ್ತಿ ಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅರೂಪಿಯಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಪಞ್ಚಹೀತಿ ಸಹತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ‘‘ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹೀ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವದತೋತಿ ವೋಹರತೋ, ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನಿಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರಿಸಿಕ್ಖಮಾನಾಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಅರೂಪಿಯಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೭೨೩. ಸಂವೋಹಾರೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಕ್ರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಂ।

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೭೨೪. ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ‘‘ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾ, ಅನ್ತಮಸೋ ಚುಣ್ಣಪಿಣ್ಡೋಪಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಮ್ಪಿ ದಸಿಕಸುತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾನಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಚೀವರಾದೀನಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನಂ ವಸೇನ ಅನೇಕವಿಧ’’ನ್ತಿ। ಕಪ್ಪಿಯೇನೇವಾತಿ ತೇನೇವ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ವತ್ಥುನಾ। ‘‘ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ‘ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೇಹಿ, ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ಆಹರ, ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ಪರಿವತ್ತೇಹಿ, ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ಚೇತಾಪೇಹೀ’ತಿ ಅಜ್ಝಾಚರತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೯೫) ವಚನತೋ ‘‘ಪರಿವತ್ತಯತೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತೋ’’ತಿ ಪರಿಯಾಯೋ।

ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಕಯೋ ನಾಮ। ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥತೋ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ವಿಕ್ಕಯೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’ತಿಆದಿನಾ ಹಿ ನಯೇನ ಪರಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಕಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಅತ್ತನೋ ಕಪ್ಪಿಯಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಕ್ಕಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪರಿವತ್ತಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞೇ ನಾಮ ಗಿಹಿನೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾ, ಸಾಸನತೋ ಬಾಹಿರಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ। ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿಪಿ ನ ಕಾತಬ್ಬೋಯೇವ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಯಞ್ಹಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಅವಸೇಸೇಹಿ ಗಿಹಿಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೯೫)।

೭೨೫. ಅಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಚೀವರಾದಿಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಸ್ಸ। ತೇನೇವಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾಯೇವ। ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ತೇನೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಞ್ಹಿ ಪಾಠಸೇಸೇ ಅಕತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ ತಸ್ಸ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಇಧ ಚ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಸ್ಸೇವ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಪರಿವತ್ತನಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ’’ತಿ ನಿಯಮಿತತ್ತಾ। ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಪರಿವತ್ತನಞ್ಹಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೯೪) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೭೨೬. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಸ್ಸಾಪಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ, ಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಚ ವತ್ಥುನೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೇನೇವ ವತ್ಥುನಾ ಪರಿವತ್ತನಞ್ಚ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೇ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ।

೭೨೯. ಇದಂ ನಾಮಾತಿ ಓದನಾದಿಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಮೇವ ಆಹ।

೭೩೦-೧. ‘‘ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ವತ್ಥುಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಉದಾಹರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ವಿಘಾಸಾದ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಛಲ್ಲಿನ್ತಿ ರುಕ್ಖತಚಂ। ವಲ್ಲಿನ್ತಿ ಲತಂ। ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಇನ್ಧನದಾರುಂ। ದಾರುನ್ತಿ ಗೇಹಸಮ್ಭಾರಾದಿದಾರುಂ। ವಿಪಲ್ಲಾಸೇನಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ವಲ್ಲಿಂ ವಾ ಪನ ಛಲ್ಲಿಂ ವಾ, ದಾರುಂ ವಾ ಕಟ್ಠಮೇವ ವಾ’’ತಿ। ವತ್ಥೂನನ್ತಿ ತಥಾ ವತ್ವಾ ಆಹರಾಪಿತಾನಂ ಛಲ್ಲಿಆದಿವತ್ಥೂನಂ। ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೭೩೨. ‘‘ಇತಿ ಏವಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ, ‘‘ಪಿವಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ವಿಹಿತಪಚ್ಚಯನ್ತಂ ಅಕತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೭೩೩. ಭೂಮಿಯಾ ಲಿಮ್ಪನೇತಿ ಯೋಜನಾಯಂ ಪನ ಸೇನಾಸನಭೂಮಿಯಂ ಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಕಾಳಕಾದಿವಣ್ಣಕರಣವಸೇನ ಲೇಪನೇ। ವತ್ಥುಧೋವನೇತಿ ಚೀವರಾದಿವತ್ಥೂನಂ ಧೋವನೇ। ಏತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಸು। ಏತೇಸಂ ಗಹಣಸ್ಸ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಏವರೂಪೇಸು ಅಞ್ಞೇಸು ಠಾನೇಸು।

೭೩೪. ಅಯನ್ತಿ ಭೂಮಿಸೋಧನಾದಿವಸೇನ ಆಪನ್ನಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ।

೭೩೫. ಠಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಸಾಮಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಸ್ಸಾತಿ ಲಬ್ಭತಿ।

೭೩೬. ಭಾಸತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।

ಕಯವಿಕ್ಕಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

ಕೋಸಿಯವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।

೭೩೭. ಕಪ್ಪಿಯಾ ಪತ್ತಾ ಮತ್ತಿಕಾಯೋಮಯಾ ಜಾತಿತೋ ದುವೇತಿ ಯೋಜನಾ। ವಣ್ಣಾತಿ ಪಮಾಣಾನಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾತಿ ತೀಣಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೨)। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕೋ’’ತಿ।

೭೩೮. ದ್ವಿನ್ನಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳೀನನ್ತಿ ಸುಕೋಟ್ಟಿತಾನಂ ಅಖಣ್ಡಾನಂ ಪುರಾಣಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಂ ದ್ವೇ ನಾಳಿಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನುಪಹತಪುರಾಣಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಂ ಸುಕೋಟ್ಟಿತಪರಿಸುದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೨)। ಭತ್ತನ್ತಿ ಅವಸ್ಸಾವಿತಂ ಅನುತ್ತಣ್ಡುಲಂ ಅಕಿಲಿನ್ನಂ ಅಪಿಣ್ಡಿತಂ ಸುವಿಸದಂ ಕುನ್ದಮಕುಲರಾಸಿಸದಿಸಂ ಸುಪಕ್ಕೋದನಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನುತ್ತಣ್ಡುಲಂ ಅಕಿಲಿನ್ನಂ ಅಪಿಣ್ಡಿತಂ ಸುವಿಸದಂ ಕುನ್ದಮಕುಲರಾಸಿಸದಿಸಂ ಅವಸ್ಸಾವಿತೋದನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೨)। ಮಗಧನಾಳಿಯಾತಿ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ನಾಳಿಯಾ, ಸಾ ನಾಳಿ ತಿಲಾನಂ ಅಟ್ಠಪಸತಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –

‘‘ಖಾರಿದಸದ್ವಯಂ ವಾಹೋ, ಖಾರೀ ದೋಣಟ್ಠಕದ್ವಯಂ।

ದ್ವಿಅಟ್ಠನಾಳಿಯೋ ದೋಣೋ, ನಾಳೇಕಾ ಪಸತಟ್ಠಕಂ।

ಲಕ್ಖಂ ತಿಲಾನಂ ಪಸತಂ, ಏತಂ ವುತ್ತಂ ಪಮಾಣತೋ’’ತಿ॥

‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೨) ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ತಬ್ಬಣ್ಣನಾಯ ‘‘ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾನಿ ಮಾಸೇಹಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನಾಹು –

‘‘ಚತುಪ್ಪಸತಿಕಾ ಮುಟ್ಠಿ, ಪಲಞ್ಚೇತಂ ಚತುಗ್ಗುಣಂ।

ಕುಡುವಪ್ಪಸತಞ್ಚೇವ, ಚತ್ತಾರಿ ಚೇವ ನಾಳಿ ತು॥

‘‘ಸೋಯೇವ ಪತ್ಥೋ ಚತ್ತಾರೋ, ಪತ್ಥಾ ಅಳ್ಹಕಮುಚ್ಚತೇ।

ಅಳ್ಹಕಾನಮ್ಪಿ ಚತ್ತಾರಿ, ‘ದೋಣೋ’ತಿ ಪರಿಕಿತ್ತಿತೋ’’ತಿ॥

ಆಚರಿಯಾ ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠಪಸತಾ ಮಾಗಧನಾಳೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಪಕ್ಖಮೇವ ರೋಚಯನ್ತಿ।

ಖಾದನಞ್ಚ ಚತುಬ್ಭಾಗನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಭತ್ತೇ ಚತುಧಾ ವಿಭತ್ತೇ ಏಕಭಾಗಮತ್ತಂ ಹತ್ಥಹಾರಿಯಘನಮುಗ್ಗಸೂಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಸ್ಸ ಓದನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣೋ ನಾತಿಘನೋ ನಾತಿತನುಕೋ ಹತ್ಥಹಾರಿಯೋ ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೨)।

ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ತದೂಪಿಯನ್ತಿ ಯಾವ ಚರಿಮಾಲೋಪಂ, ತಾವ ಸಬ್ಬಾಲೋಪಾನುರೂಪಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಆಲೋಪಸ್ಸ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಯಾವಚರಿಮಾಲೋಪಪ್ಪಹೋನಕಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಮತ್ತಾ ನಾಮ ಓದನಚತುತ್ಥಭಾಗೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೮೭) ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಪನ ಸೂಪಸ್ಸೇವ ಓದನಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಇತರಸ್ಸಾಪಿ ದಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ತಥಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಂ ನ ದಸ್ಸಿತಂ। ಓದನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾನಿ ಸಪ್ಪಿತೇಲತಕ್ಕರಸಕಞ್ಜಿಕಾದೀನಿ ಗಣನೂಪಗಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ।

೭೩೯. ತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಭತ್ತಾದಿನಿರವಸೇಸಂ। ಗಣ್ಹತೀತಿ ವಕ್ಖಮಾನೇಹಿ ತೀಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ। ಉಪಡ್ಢೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತೇ ಗಣ್ಹನಕದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಗಾಹೀ ಪತ್ತೋ ತಂಸಹಚರಿಯೇನ ‘‘ಉಪಡ್ಢೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ತದುಪಡ್ಢೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢೋ ತದುಪಡ್ಢೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

೭೪೦. ಇಮೇಸು ತೀಸು ಪತ್ತೇಸು ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ವುತ್ತಂ ಓದನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿಮತ್ಥಕೇ ಪುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ಹೀರಕಂ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ಫುಸತಿ, ಸೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಮಜ್ಝಿಮೋ ನಾಮ, ಹೀರತೋ ಅತಿರೇಕಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋಮಕೋ ನಾಮ, ಅನ್ತೋಪತ್ತೇ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ, ಏವಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಚ ಓಮಕೋ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಂ ತಿವಿಧೋ ಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬೇ ನವ ಪತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸೇವ। ಓಮಕೋ ಚ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಚಾತಿ ಓಮಕಮಜ್ಝಿಮಾ। ಇಧ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಚ ಓಮಕೋ ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಭೇದೋ। ಏಸ ನಯೋ ಇತರದ್ವಯೇಪಿ। ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾ ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋಮಕೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಮಜ್ಝಿಮೋ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕಾನಮ್ಪಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮೋ ಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠೋ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕೋ, ಓಮಕುಕ್ಕಟ್ಠೋ ಓಮಕಮಜ್ಝಿಮೋ ಓಮಕೋಮಕೋ ಚಾ’’ತಿ।

೭೪೧. ತೇಸೂತಿ ನವಸು ಪತ್ತೇಸು। ತಸ್ಮಾತಿ ಅಪತ್ತಭಾವತೋ। ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಓಮಕೋಮಕಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ। ಏತೇ ಭಾಜನಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಏತೇ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೨)।

೭೪೨. ಪತ್ತಲಕ್ಖಣಸಂಯುತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ ಯಥಾವುತ್ತಪಮಾಣಯುತ್ತತಾ, ‘‘ಅಯೋಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಪಕ್ಕೋ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಪಕ್ಕೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೮) ವುತ್ತಾ ಪಾಕಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ಚೇ, ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಮೂಲಸ್ಸ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಭಾವೋ, ಛಿದ್ದಾಭಾವೋ, ಛಿನ್ನರಾಜೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ। ಹೋತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಪಮಾಣಯುತ್ತತಾ ಪಾಕ-ಸಮ್ಪತ್ತಿ ದಿನ್ನಮೂಲತಾ।

ಅಚ್ಛಿದ್ದಾರಾಜಿತಾ ಚೇತಿ, ಪತ್ತಲಕ್ಖಣಪಞ್ಚಕ’’ನ್ತಿ॥

‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಪಠಮಂ ಪರಿಭುತ್ತೇ ಪತ್ತೇ ಸತಿ ತಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಪತ್ತೋ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಚೇ ಹೋತಿ, ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಚೀಭೇದಕರಣವಸೇನ ವಾಚಾಯ ವಾ ವಚೀಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಏವಮೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಫನ್ದಾಪೇನ್ತೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ ದೂರೇ ಚೇ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ಹೋತಿ, ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೮ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ವುತ್ತನಯೇನ ಏಕಕೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇ ಸರಾಪೇತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ನಿಧಾನೇ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಅಯಮಾನಿಸಂಸೋ – ಸಚಸ್ಸ ‘ಅಧಿಟ್ಠಿತೋ ನು ಖೋ ಮೇ, ನೋ’ತಿ ವಿಮತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇತರೋ ಸಾರೇತ್ವಾ ವಿಮತಿಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೮) ಅಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ। ‘‘ದ್ವೇ ಪತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ।

ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೩೭೩; ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೦೮; ಕಙ್ಕಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ ಏಕತ್ತಬಹುತ್ತಂ, ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತತ್ತಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಚೇ ಸನ್ನಿಹಿತಂ, ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಹಿ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ತೇನ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಟೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಟವಿಸೇಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।

೭೪೩. ಧಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ, ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ। ತಂ ಕಾಲಂ ಪತ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ‘‘ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಯುಜ್ಜತಿ। ಪತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಮಾಗಧಿಕಾನಂ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತೋ।

೭೪೪. ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ಅನನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಅತಿರೇಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಯಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ।

೭೪೫. ಸಮ್ಮುಖೇತಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಪ್ಪದೇಸತೋ ಅನ್ತೋ ಠಿತಂ ಪತ್ತಂ। ದೂರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನತೋ ಪರಭಾಗೇ ‘‘ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಾ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ದೂರೇಪಿ। ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಕಪ್ಪನಕಾಲೇಪಿ ಸನ್ತಿಕದೂರವಚನಭೇದಾ ಏವಮೇವ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಪನ ಬಹೂನಿಪಿ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ನಯೋತಿ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಯೋ।

೭೪೬. ವಾಚಾಕಾಯವಸೇನ ದುವಿಧೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವಾಚಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಆಭೋಗ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಆಭೋಗನ್ತಿ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ। ‘‘ಮನಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ವಚಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಾಯವಿಕಾರೋವ ಕಾಯವಿಕಾರಕಂ, ಹತ್ಥೇನ ಫನ್ದಾಪನಾದಿಕಾಯಕಿರಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನೇವ ಕಾಯಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಹತ್ಥೇನ ಅಪತ್ತಬ್ಬೇ ದೂರೇ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

೭೪೭-೮. ‘‘ಜಹತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ದಾನತೋತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇನ। ಭೇದಕತೋತಿ ಭಿಜ್ಜನೇನ। ನಾಸತೋತಿ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ। ವಿಬ್ಭಮತೋತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನ। ಉದ್ಧಾರತೋತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣೇನ। ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ। ಪರಿವತ್ತನತೋತಿ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನೇನ। ಗಾಹತೋತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಹಣೇನ, ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನ ಚ।

ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ಖುದ್ದಕತರಸ್ಸ ಕಙ್ಗುನೋ ಸಿತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇನ। ಖೇನಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ದ್ವಙ್ಗುಲತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಕಾಸಪರಿಯಾಯೇನ ಛಿದ್ದೇನ। ಆಣಿಯಾ ವಾತಿ ಅಯೋಮಯಾಯ ಆಣಿಯಾ ವಾ।

೭೫೦-೧. ಮಣಿಪತ್ತೋತಿ ಮಣಿನಾ ಕತೋ। ವೇಳುರಿಯುಬ್ಭವೋತಿ ಮರಕತಮಣಿಮಯೋ। ಫಲಿಕುಬ್ಭವೋತಿ ಫಲಿಕಪಾಸಾಣೇನ ಕತೋ। ಕಾಚಮಯೋತಿ ಕಾಚಮತ್ತಿಕಾಮಯೋ। ಕಂಸಮಯೋತಿ ಕಂಸಲೋಹೇನ ಕತೋ। ತಿಪುಮಯೋತಿ ಕಾಳತಿಪುಮಯೋ। ಸೀಸಮಯೋತಿ ಸೇತತಿಪುಮಯೋ। ವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಚ ವದನ್ತಿ। ಸಜ್ಝುಮಯೋತಿ ರಜತಮಯೋ।

೭೫೨. ಘಟಕಟಾಹೋತಿ ಘಟಕಪಾಲಂ। ಸೀಸಕಟಾಹೋತಿ ಛವಸೀಸಕಪಾಲಂ। ತುಮ್ಬನ್ತಿ ಅಲಾಬು। ಅಸ್ಸಾತಿ ಏಕಾದಸವಿಧಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ। ಅನುಲೋಮಿಕನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವಸೇನ ಅನುಲೋಮಂ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಾದಸವಿಧೇ। ತಮ್ಬಮಯಂ ಲೋಹಮಯಂ ಥಾಲಕಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ಪತ್ತೋಯೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಮ್ಬಲೋಹಮಯಾ ಥಾಲಕಾ ಪನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೭೫೩. ತಟ್ಟಿಕಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವಟ್ಟಕಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ವಟ್ಟಕನ್ತಿ ಚ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರೋ ಲೋಹಾದಿಮಯೋ ಭಾಜನಿಯವಿಸೇಸೋ। ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಗಿಹೀ ಚ ಸಙ್ಘೋ ಚ ಗಿಹಿಸಙ್ಘಾ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಾ ಗಿಹಿಸಙ್ಘಿಕಾ।

೭೫೪. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪತ್ತನ್ತಿ ಸತ್ತಸು ಪತ್ತೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪತ್ತಂ। ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ವಿಗತೋದಕಂ ಕತ್ವಾ। ಪಟಿಸಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ನಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನೇ ನಿಕ್ಖಿಪನವಸೇನ, ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬನ್ಧನವಸೇನ ವಾ ಸಙ್ಗೋಪೇಯ್ಯ।

೭೫೫. ಓತಾಪೇತುನ್ತಿ ಆತಪೇ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ವಾ ತಾಪೇತುಂ। ಉಣ್ಹೇತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಉಣ್ಹೇ। ನ ನಿದಹೇತಬ್ಬೋತಿ ನ ಝಾಪೇತಬ್ಬೋ। ಸೀಸಾಪನಯನಮೇವ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ನ ನಿದಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಕನಿವಾರಣೇನೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।

೭೫೬. ಮಿಡ್ಢನ್ತೇತಿ ಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಅನ್ತೇ। ಪರಿಭಣ್ಡನ್ತೇತಿ ಪಮುಖೇ ಮಹಾಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಅನ್ತೇ। ‘‘ವಿತ್ಥಿಣ್ಣೇತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದ್ವಿಪತ್ತಮತ್ತೋಕಾಸವಿತ್ಥಾರೇ’’ತಿ ಕೇಚಿ। ಠಪೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ವಲಯಾದಿಆಧಾರೇನ ವಿನಾಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಪಮುಖೇ ಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಚ ಖರಭೂಮಿಪದೇಸಾದೀಸು ಚ ವಲಯಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।

೭೫೭. ದಾರುಆಧಾರಕೇತಿ ಉದುಕ್ಖಲಸದಿಸೇ ದಾರುಮಯೇ ಆಧಾರೇ। ದ್ವೇ ಪತ್ತೇ ಠಪೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪತ್ತಮತ್ಥಕೇ ಅಪರಸ್ಸಾಪಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಠಪನವಸೇನ ದ್ವೇ ಪತ್ತೇ ಠಪೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಯಮೇವ ನಯೋತಿ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಪತ್ತೇ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ನಯೋ। ದಣ್ಡಭೂಮಿಆಧಾರಕೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ದಣ್ಡಾಧಾರೋ ನಾಮ ಬಹೂಹಿ ದಣ್ಡೇಹಿ ಕತೋ। ಭೂಮಿಆಧಾರಕೋ ನಾಮ ಭೂಮಿಯಂ ಕತೋ ಆಲವಾಲವಲಯಾಕಾರೋ ಸಿಲಿಟ್ಠಾಧಾರೋ। ‘‘ದನ್ತವೇತ್ತಲತಾದಿಮಯೋ ಭೂಮಿಆಧಾರಕೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ।

೭೫೮-೯. ತಟ್ಟಿಕಾಯಾತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಕತತಟ್ಟಿಕಾಯ। ಪೋತ್ಥಕೇತಿ ಮಕಚಿವಾಕಮಯೇ ವಾ ರುಕ್ಖವಾಕಮಯೇ ವಾ ಅತ್ಥರಣೇ। ಕಟಸಾರಕೇತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ವೀತೇ ಅತ್ಥರಣೇ। ಪರಿಭಣ್ಡಕತಾಯಾತಿ ಕತಗೋಮಯಪರಿಭಣ್ಡಾಯ। ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸುಧಾಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಸಾಣೇನ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಮಟ್ಠಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಾಲುಕಾಸು ವಾತಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಕಪಾಲಾದಿಅಮಿಸ್ಸಾಸು ಸಣ್ಹಸುಖುಮವಾಲುಕಾಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಥಾರೂಪಾಸೂ’’ತಿಆದಿ। ರಜಮ್ಹಿ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಸನ್ತೇಪಿ ವಿಸುಂಯೇವ ‘‘ಖರಭೂಮಿಯಾ ನ ಠಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸರಜಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ರಜೋಕಿಣ್ಣಂ ಸಣ್ಹಭೂಮಿಮಾಹ। ಖರಭೂಮಿಯಾತಿ ಫರುಸಭೂಮಿಯಾ।

೭೬೦. ಲಗ್ಗೇತುನ್ತಿ ಓಲಮ್ಬೇತುಂ। ದಣ್ಡಕೋಟಿಯಾ, ನಾಗದನ್ತಕೋಟಿಯಾ ಚ ಪತ್ತಮುಖೇನ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪನಮ್ಪಿ ಲಗ್ಗನಂ ನಾಮ। ಛತ್ತಙ್ಕಮಞ್ಚಪೀಠೇಸೂತಿ ಛತ್ತೇ, ಅಙ್ಕೇ, ಮಞ್ಚಪೀಠೇ ಚ।

೭೬೧. ಅಟನೀಸೂತಿ ಅಙ್ಗೇಸು। ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಥವಿಕಾಯ ಅಂಸವದ್ಧನಕಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಓಲಮ್ಬೇತುಮ್ಪೀತಿ ಲಗ್ಗೇತುಮ್ಪಿ। ‘‘ಠಪೇತುಂ ಉಪರೀ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ।

೭೬೨. ಮಞ್ಚಪೀಠಟ್ಟಕೇತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಸು ಠಪಿತಪತ್ತಾ ಯಥಾ ನ ಪತನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಟನಿಮತ್ಥಕೇ ದಾರುನಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ಕತೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಟ್ಟಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಟ್ಟಕೇ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭತ್ತಪೂರೋಪೀತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪೂರೋಪಿ। ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಯಾಗುತೇಲಪರಿಪೂರಿತಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ। ತುಚ್ಛಪತ್ತೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಯಥಾವುತ್ತೋಯೇವ। ಪೂರಣಂ ಪೂರೋ, ಭತ್ತಸ್ಸ ಪೂರೋ ಭತ್ತಪೂರೋ।

ತಿಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೭೬೩. ಕವಾಟನ್ತಿ ದ್ವಾರಕವಾಟಫಲಕಂ। ‘‘ಸೇನಾಸನೇ ದ್ವಾರಕವಾಟವಾತಪಾನಕವಾಟಾದೀ’’ತಿಆದೀಸು ದ್ವಾರಫಲಕಂ ‘‘ಕವಾಟ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಪಣಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ನ ನಾಮೇಯ್ಯ ನ ಚಾಲೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಪಿದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥೇ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಪತ್ತಹತ್ಥೋತಿ ಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣೋಯಂ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ ‘‘ವಜಿರಪಾಣೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ‘‘ಪಣಾಮೇಯ್ಯ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ।

೭೬೪. ನ ನೀಹರೇಯ್ಯ ಪತ್ತೇನ ಚಲಕಾನೀತಿ ರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪಾತಿತಮಧುಕಫಲಟ್ಠಿಕಾದಿ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇತುಂ ಪತ್ತೇನ ನ ನೀಹರೇಯ್ಯ। ಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ವಾತಿ ಪನಸಟ್ಠಿಕೋಲಟ್ಠಿಆದಿಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ವಾ। ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮುದಕನ್ತಿ ಮುಖಧೋವನಾದಿಕಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮುದಕಂ। ಪತ್ತೇನ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ, ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇತುಂ ತಂ ಪತ್ತೇ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇತರಥಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಪತ್ತಧೋವನೋದಕಮ್ಪಿ ತೇನೇವ ಪತ್ತೇನ ಬಹಿ ನ ನೀಹರಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ।

೭೬೫. ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಿ ಮುಖಧೋವನೋದಕನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ, ಖೇಳಮಲ್ಲಕೋವ। ಮುಖತೋ ನೀಹಟನ್ತಿ ಮುಖೇನ ಛಡ್ಡಿತಂ ಮಂಸಖಣ್ಡಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ।

೭೬೬. ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ವಿಬ್ಭಮೇನ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ ವಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ವಾ ವಿನಸ್ಸತಿ। ಅಥ ವಾ ಯೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಾಮಿವಸೇನ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪತ್ತೋ ಭೇದೇನ ವಾ ಅಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ಚೋರಿಕಾಯ ಹರಣೇನ ವಾ ನಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

೭೬೭. ಪಠಮಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ತವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಠಮಸ್ಸ। ಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ। ಪಠಮೇನಾತಿ ಚೀವರವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಠಮೇನ ಕಥಿನೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಹೇಸಿನಾತಿ ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಗುಣೇ ಏಸಿ ಗವೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ। ಪಠಮಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇ ಇಧ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಪಠಮೇನ ಕಥಿನೇನ ಸಮಾ ಸದಿಸಾ ಇತಿ ಮಹೇಸಿನಾ ಮತಾ ಅನುಮತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಯೋಜನಾ।

ಪಠಮಪತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೭೬೮. ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ಊನಾನಿ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನಊನೋ, ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ, ಅಬನ್ಧನಞ್ಚ ಏಕದ್ವಿತಿಚತುಬನ್ಧನಞ್ಚ ‘‘ಪಞ್ಚಬನ್ಧನಊನ’’ನ್ತಿ ಗಹಿತಂ। ಯಥಾಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ ಅಬನ್ಧನೋ ವಾ ಏಕಬನ್ಧನೋ ವಾ ದ್ವಿಬನ್ಧನೋ ವಾ ತಿಬನ್ಧನೋ ವಾ ಚತುಬನ್ಧನೋ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೧೩)। ಬನ್ಧನೇ ಅಕತೇಪಿ ಬನ್ಧನಾರಹೋ ವಕ್ಖಮಾನಲಕ್ಖಣರಾಜಿಯುತ್ತೋಪಿ ‘‘ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋಯೇವಾ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಏತ್ಥ ಅಬನ್ಧನೋ ನಾಮ ಯಸ್ಸ ಬನ್ಧನಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಸೋ। ತೇನೇವಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಅಬನ್ಧನಸ್ಸಪಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ನ ಪೂರೇನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ನತ್ಥಿತಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೨-೬೧೩)। ದ್ವಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನರಾಜಿಯುತ್ತೋ ಅಬನ್ಧನೋಕಾಸೋಪಿ ‘‘ಅಬನ್ಧನೋಯೇವಾ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಯಥಾಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಬನ್ಧನೋಕಾಸೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ ಯಸ್ಸ ದ್ವಙ್ಗುಲಾ ರಾಜಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೧೩)।

೭೬೯. ಉದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ‘‘ಬನ್ಧನೋಕಾಸೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ ಯಸ್ಸ ದ್ವಙ್ಗುಲಾ ರಾಜಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೧೩) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಂ। ದ್ವಙ್ಗುಲಾಯ ರಾಜಿಯಾ ಏಕಞ್ಚ ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಟ್ಠಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೨-೬೧೩) ‘‘ಸಬ್ಬಾಪಿ ರಾಜಿಯೋ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಟ್ಠಾಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹೇ ವುತ್ತಂ। ಮುಖವಟ್ಟಿಂ ವಿನಾ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇ ವಾ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋಕಾಸೇ ವಾ ಸತಿ ಸೋಪಿ ಪತ್ತೋ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ನ ಹೋತೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೨-೬೧೩) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವಚನಂ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಪನ ತಥಾ ನಿಯಮೋ ನ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಮೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ। ಚ-ಕಾರಸ್ಸ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥತ್ತಾ ದ್ವಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಾಹಿ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೇ ಬನ್ಧನಾನಿ ಚ ತೀಣಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಚಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೇ ರಾಜಿಯೋ, ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಾ, ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಬನ್ಧನಾನಿ ದಾತಬ್ಬಾನಿ। ಯಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ, ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಛಳಙ್ಗುಲಾ, ತಸ್ಸ ತೀಣಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೨-೬೧೩)।

ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಪತ್ತೇಸು ಅನ್ತಿಮಪತ್ತಸ್ಸ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಬನ್ಧನಾನಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ರಾಜೀನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚಕಾರೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ಸಮುಚ್ಚಯಂ ಕರೋತಿ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲರಾಜಿಯಾ ತಥಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾಯಾಮಂ ಭಟ್ಠಾಯ ರಾಜಿಯಾ ದ್ವಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ತೇನೇವ ನೀಹಾರೇನ ಬದ್ಧಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೭೭೦. ಏವಂ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಪತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಚಬನ್ಧನಪತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಞ್ಚ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ದ್ವಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಾಯಾಮಂ ಓತಿಣ್ಣಾ ಪಞ್ಚ ರಾಜಿಯೋ ಚ। ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನವಿಕಪ್ಪಾ ದಸ್ಸಿತಾ। ಏಕಾ ವಾಪಿ ದಸಙ್ಗುಲಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ದಸಙ್ಗುಲಾಯಾಮಾ ಏಕಾ ವಾ ರಾಜಿ ಹೋತಿ। ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ತಸ್ಸಾ ರಾಜಿಯಾ ಬನ್ಧನೋ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನಪಕ್ಖೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಅಯಂ ಪತ್ತೋತಿ ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ರಾಜಿಯೋ ವಾ ತತ್ಥ ಬನ್ಧನಾನಿ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನಾನಿ ವಾ, ದಸಙ್ಗುಲಾ ಏಕಾ ರಾಜಿ ವಾ ತತ್ಥ ಬನ್ಧನಾನಿ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನಾನಿ ವಾ ಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ನಾಮ।

೭೭೧. ಏತ್ತಾವತಾ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಯೋಪತ್ತೇ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅಯೋಪತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ। ಛಿದ್ದಾನಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾನಿ ಅಯೋಪಟ್ಟಾನಿ ಲೋಹಮಣ್ಡಲಕಾನಿ ನಾಮ। ‘‘ಭಣ್ಡೀ’’ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿಯಾಯೋ। ಭಣ್ಡಿತಬ್ಬಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಛಿದ್ದೇ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತೇಪಿ ಯತ್ಥ ಅಸಣ್ಹತಾಯ ಆಮಿಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಾದಿಸೋಪಿ ಅಪತ್ತೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಟ್ಠೋ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಅಯೋಚುಣ್ಣೇನ ವಾಣಿಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಮಟ್ಠೋ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ।

೭೭೨. ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ತಂ ಪತ್ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ, ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೧೩) ವಚನತೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ತಸ್ಸ ತಂ ಪತ್ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತನಿಸ್ಸಜ್ಜಕೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ।

೭೭೩. ದೀಯಮಾನೇ ತು ಪತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನ ವಿಞ್ಞಾಪಿತನವಪತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ತಂ ಪತ್ತಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ಚತಸ್ಸೋ ಅಗತಿಯೋ ಅಗಮನಂ, ಗಹಿತಾಗಹಿತಜಾನನನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಠಮಂ ಸಙ್ಘಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘೇನ ಪತ್ತಗಾಹಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮತೇನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪತ್ತಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನಂ ಗುಣಂ ವತ್ವಾ ಪಣಾಮಿತೇ। ಯಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ, ರೋಚನತ್ಥಯೋಗೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ। ಸೋ ದೀಯಮಾನೋ ಪತ್ತೋ। ತಂ ದೀಯಮಾನಂ ಪತ್ತಂ।

೭೭೪. ದೀಪಿತೋತಿ ‘‘ಅಪತ್ತಕಸ್ಸ ನ ಗಾಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೧೫) ವುತ್ತೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಂ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾಯಂ। ಪತ್ತಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏವಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಪತ್ತೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೫) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇನ ಪತ್ತಪರಿವತ್ತನೇನ ಆಗತೋ ವಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಆಗತೋ ಸೋ ಏವ ವಾ ಪತ್ತೋ ಪರಿಯನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಪತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ।

೭೭೫. ತನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ದಿನ್ನಂ ತಂ ಪರಿಯನ್ತಪತ್ತಂ। ಅಪ್ಪದೇಸೇತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಅಟ್ಠಾನೇ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಮಞ್ಚಪೀಠಛತ್ತನಾಗದನ್ತಾದಿಕೇ ಅದೇಸೇ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೫)। ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇತಿ। ಅತ್ತನಾ ಅದಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ತಂ ಪತ್ತಂ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅನುರೂಪಂ ಪತ್ತಂ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಅಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಯಾಗುರನ್ಧನಾದಿವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಭೋಗೇನಾತಿ ಯಾಗುರನ್ಧನರಜನಪಚನಾದಿನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೫)। ‘‘ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನ ಬ್ಯಾಧಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಅಸತಿ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ವಾ ಪಚಿತುಂ ಉದಕಂ ವಾ ತಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೧೫) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇ ತಥಾಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ।

೭೭೬. ನಟ್ಠೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯಮಾನೇ ಪತ್ತೇ ಚೋರಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ ನಟ್ಠೇ। ಭಿನ್ನೇತಿ ಭೇದಮುಪಗತೇ। ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಪತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಪಕಾಸಿತಾತಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ನಟ್ಠಪತ್ತಸ್ಸ ಭಿನ್ನಪತ್ತಸ್ಸ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೬೧೭) ನಯೇನ ಪಾಳಿಯಂ ದೇಸಿತಾ। ಇಧ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ವಳಞ್ಜಿಯಮಾನೇ ಪತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಞಾತಕಾದೀನಂ ಗಣ್ಹತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಅತ್ತನೋ ಧನೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಧನಂ ನಾಮ ಸುತ್ತವತ್ಥಾದಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥು।

೭೭೭. ಏತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ಕ್ರಿಯಂ।

ದುತಿಯಪತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೭೭೮. ಸಪ್ಪಿಆದಿಂ ಭೇಸಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ? ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತಂ ತೇಲಂ ಮಧು ಫಾಣಿತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೨) ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಪ್ಪಿ ನಾಮ ಗೋಸಪ್ಪಿ ವಾ ಅಜಿಕಾಸಪ್ಪಿ ವಾ ಮಹಿಂಸಸಪ್ಪಿ ವಾ, ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಘತಞ್ಚ ‘‘ತೇಸಂಯೇವ ನವನೀತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ನವನೀತಞ್ಚ ‘‘ತಿಲತೇಲಂ ಸಾಸಪತೇಲಂ ಮಧುಕತೇಲಂ ಏರಣ್ಡಕತೇಲಂ ವಸಾತೇಲ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ತೇಲಞ್ಚ ‘‘ಮಧು ನಾಮ ಮಕ್ಖಿಕಾಮಧೂ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಮಧುಞ್ಚ ‘‘ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಗುಳಾದಿಫಾಣಿತಞ್ಚಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಭೇಸಜ್ಜರಾಸಿಮ್ಹಿ ಯಂ ಯಂ ಭೇಸಜ್ಜನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುರೇಭತ್ತನ್ತಿ ಪುರೇಭತ್ತೇ। ಪಟಿಗಯ್ಹಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ।

೭೭೯. ತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ। ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ‘‘ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮೋ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ। ತಸ್ಸಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ಭಾಜನಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇಪಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಾನಿ ನವನೀತಪಿಣ್ಡಗುಳಪಿಣ್ಡಸಕ್ಕರಮಧುಪಟಲಾನಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಂ ಕರೋನ್ತಿ।

೭೮೦. ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ಸನ್ನಿಧೀಯತೀತಿ ಸನ್ನಿಧಿ, ಸನ್ನಿಹಿತವತ್ಥು, ತಸ್ಸ ಕಾರಕಂ ಕರಣಂ ಅಪರಾಪರದಿವಸತ್ಥಾಯ ಠಪನಂ, ತಂ ಕತ್ವಾ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಥಾ ಅಪರಂ ದಿವಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿರಾಮಿಸಂ ಸಾಯತೋತಿ ಆಮಿಸೇನ ಅಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ।

೭೮೧. ಉಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಿತಂ। ಸರೀರಭೋಗೇತಿ ಬಹಿ ಸರೀರಪರಿಭೋಗೇನೇವ।

೭೮೨. ಗಹಿತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ। ತಾಪೇತ್ವಾತಿ ವಿಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ।

೭೮೩. ‘‘ಸಯಂ ತಾಪೇತಿ…ಪೇ॰… ನ ಹೋತಿ ಸೋ’’ತಿ ಇದಂ ಸುಧೋತನವನೀತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ದುದ್ಧೋತೇನ ಪನ ದಧಿಗುಳಿಕಾದಿಸಹಿತೇನ ಸಾಮಂಪಾಕೋ ಹೋತೇವ। ನವನೀತಸ್ಸ ಯಂ ಸಯಂ ತಾಪನಂ, ಸೋ ಸಾಮಂಪಾಕೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

೭೮೪. ಯೇನ ಕೇನಚೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ವಾ।

೭೮೫. ‘‘ಸಯಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ತೇನ ಕತಂ ಪನ ತದಹು ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಖೀರೇನ ವಾ ದಧಿನಾ ವಾ ಕತಸಪ್ಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ತದಹು ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೨)।

೭೮೬. ಸವತ್ಥುಕಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು ನಾಮ ಖೀರದಧಿ।

೭೮೭. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಖೀರದಧೀಹಿ ಕತಸಪ್ಪಿಮಾಹ। ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಇದಂ ‘‘ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಗಿಲಾನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಸಾಯನೀಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ? ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತಂ ತೇಲಂ ಮಧು ಫಾಣಿತಂ, ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೨) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಾತಿಕಾಪಾಠೇ ‘‘ಯಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಸಪ್ಪಿಆದೀನಮೇವ ‘‘ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಖೀರದಧೀನಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೭೮೮. ಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿಮ್ಹೀತಿ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಘತೇ। ಅಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿಮ್ಹೀತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಘತೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೭೮೯. ತೇನ ಸಪ್ಪಿನಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಮಂಸಂ ಯೇಸಂ ತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾ, ಮನುಸ್ಸಾದಯೋ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಾಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾ, ತೇಸಂ।

೭೯೦-೧. ಏವಂ ಚೇ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪೀ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಹರಿತುಮಾಹ ‘‘ಯೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಯೇಸಞ್ಹಿ ಕಪ್ಪತಿ ಮಂಸಂ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇದಾನಿ ಪರಿಚ್ಛೇದನಿಯಮನಸಙ್ಖಾತಂ ತಂಪಯೋಜನಞ್ಚ ತಬ್ಬಿಸಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಣೀತಭೋಜನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಣೀತಭೋಜನಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದನಿಯಾಮನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಭೇಸಜ್ಜೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಸ್ಸ ವತ್ಥೂನನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬದಸ್ಸನಂ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ತಂಹೇತುಕಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವತ್ಥೂನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿನವನೀತದ್ವಯಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ವತ್ಥು ನಾಮ ಏತೇಸಮೇವ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಾನಿ, ಪಣೀತಭೋಜನಞ್ಚ ತೇಸಮೇವ ಖೀರದಧಿಸಪ್ಪಿನವನೀತಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಥಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸತ್ತಾನಂ ಸಪ್ಪಿಆದಿನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಾಳಿಯಂ ತಥಾಗತಾ ಧಿಪ್ಪೇತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೭೯೨. ಗಹಿತುಗ್ಗಹಿತಾದಿಕೇ ಉಗ್ಗಹಿತಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾದಿಕೇ ನವನೀತೇಪಿ ಸಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪುರೇಭತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಖೀರದಧೀಹಿ, ಉಗ್ಗಹಿತಖೀರದಧೀಹಿ ಚ ಕತಂ ನವನೀತಂ, ತಾದಿಸಮೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸನವನೀತಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಸಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಆಪತ್ತಿಆದಿಕಂ ಸಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಪರಿಭೋಗಾಪರಿಭೋಗನಯೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೨)।

೭೯೩-೪. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಕಿರನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪತ್ತೇ’’ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ಆದಿಚ್ಚಪಕ್ಕನ್ತಿ ಆತಪೇ ವಿಲೀನಂ। ಸಂಸಟ್ಠಂ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ।

೭೯೫-೬. ತಿಲತೇಲಂ ಸಾಸಪತೇಲಂ ಮಧುಕತೇಲಂ ಏರಣ್ಡಕತೇಲಂ। ಗಹಿತನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ। ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ನಿರಾಮಿಸಮ್ಪಿ ಸಾಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇಸಂ ವಸಾತಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ತೇಲಾನಂ ವಸೇನ, ತೇಲಭಾಜನಗಣನಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೭೯೮. ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪೀತಿ ಏರಣ್ಡಮಧುಕಸಾಸಪಬೀಜಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ।

೭೯೯. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।

೮೦೦. ಸಾಸಪಾದೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಟಿಲೋಮೇನ ಮಧುಕೇರಣ್ಡಕಾನಂ ಗಹಣಂ। ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಲತ್ಥಾಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾನಂ ಸಾಸಪಾದೀನಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।

೮೦೧-೨. ನಾಳಿಕೇರಞ್ಚ ಕರಞ್ಜಞ್ಚ ನಾಳಿಕೇರಕರಞ್ಜಾನಿ, ತೇಸಂ, ನಾಳಿಕೇರಫಲಾನಂ, ನತ್ತಮಾಲಟ್ಠೀನಞ್ಚ ತೇಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕುರುವಕಸ್ಸಾತಿ ಅತಸಿಬೀಜಸ್ಸ। ನಿಮ್ಬಞ್ಚ ಕೋಸಮ್ಬಕಞ್ಚ ನಿಮ್ಬಕೋಸಮ್ಬಕಾನಿ, ತೇಸಂ, ಪುಚಿಮನ್ದಬೀಜಸ್ಸ ಚ ಫನ್ದನಬೀಜಸ್ಸ ಚ ತೇಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ಸಾತಿ ಏವಂನಾಮಕಸ್ಸ ರುಕ್ಖಬೀಜಸ್ಸ। ಸಮಯಚ್ಚಯೇತಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ।

೮೦೩. ಯಾವಕಾಲಿಕಭೇದಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿ ಭೇದೋ ವಿಸೇಸನಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ‘‘ಇದಂ ವತ್ಥು’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ। ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವಿಸೇಸನಂ। ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಸಾಮಂಪಾಕಸವತ್ಥುಕ ಪುರೇಭತ್ತಪಚ್ಛಾಭತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಿತಉಗ್ಗಹಿತಕವತ್ಥುವಿಧಾನಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೨) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಸೇಸಂ ವಿಸೇಸಪ್ಪಕಾರಜಾತಮಾಹ। ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತೇಲವಿನಿಚ್ಛಯೇಪಿ।

೮೦೪. ಅಚ್ಛಸ್ಸ ಇಸಸ್ಸ। ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಜಲಜಸ್ಸ। ವರಾಹಸ್ಸ ಸೂಕರಸ್ಸ। ಸುಸುಕಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಕರಸ್ಸ। ಮಚ್ಛವಚನೇನೇವ ಮಕರಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತೇಪಿ ವಾಳಮಚ್ಛಭಾವೇನ ವಿಸುಂ ಗಹಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಗದ್ರಭಸ್ಸ ಖರಸ್ಸ। ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾನಂ ವಸಾನಂ ತೇಲಞ್ಚ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೦೫. ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಚಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಮೇವ ವಸಾತೇಲಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಅಚ್ಛವಸಂ ಮಚ್ಛವಸಂ ಸುಸುಕಾವಸಂ ಸೂಕರವಸಂ ಗದ್ರಭವಸ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೬೨) ಅನುಞ್ಞಾತಪಾಠೇ ಅಚ್ಛವಸಾಗ್ಗಹಣೇನ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಬ್ಬಾಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸತ್ತಾನಂ ವಸಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಂ ಸಙ್ಗಹೇತುಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಗ್ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಚ್ಛವಸ’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನಂ ವಸಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩)। ಏತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸತ್ತಾನಂ ಮಂಸಾನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವೋ ‘‘ಮಂಸೇಸು ಹಿ ದಸ ಮನುಸ್ಸಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಸುನಖಅಹಿಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘದೀಪಿಅಚ್ಛತರಚ್ಛಾನಂ ಮಂಸಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನಿ। ವಸಾಸು ಏಕಾ ಮನುಸ್ಸವಸಾವ। ಖೀರಾದೀಸು ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಮನುಸ್ಸವಸಾಯಪಿ ಗಯ್ಹಮಾನತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ನೀಹರಿತುಮಾಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ।

೮೦೬. ಪುರೇಭತ್ತನ್ತಿ ಪುರೇಭತ್ತೇ। ಸಂಸಟ್ಠಂ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ। ‘‘ಪುರೇಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ಪಕ್ಕಂ, ಸಂಸಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೬೨)।

೮೦೭. ತಂ ಕತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ಅಪಟಿಗ್ಗಹಿತವಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ತೇಲಂ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಕತಂ ನಿಬ್ಬಟ್ಟಿತವಸಾತೇಲಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩)। ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸತ್ತಾಹಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩)। ಇಧ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಕಾಲೇ, ವಿಕಾಲೇ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಮಂಸವಸಾನಂ ತೇಲಂ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಸುಖುಮಮಂಸಚುಣ್ಣಾದಿಕಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಸುಖುಮರಜಸದಿಸಂ ಮಂಸಂ ವಾ ನ್ಹಾರು ವಾ ಅಟ್ಠಿ ವಾ ಲೋಹಿತಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩)।

೮೦೮. ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಸ’’ನ್ತಿ ಚ ಕಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತೇಲ’’ನ್ತಿ ಚ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಕಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಚಿತುಂ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತುನ್ತಿ ಉಭಯಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿಪಯೋಗತ್ತಯೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ದುಕ್ಕಟತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ವಿಕಾಲೇ ಚೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ವಿಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೬೨)। ಇಮಾನಿ ಹಿ ತೀಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ತೀಣಿ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಸೇಸೋತಿ ಉಗ್ಗಹಿತಕಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಸವತ್ಥುಕವಿಸಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ ಭಾಜನಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ಚಾತಿ ಏವಂಪಕಾರೋ ವತ್ತಬ್ಬವಿಸೇಸೋ।

೮೦೯. ಗಹಿತನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ। ಮಧುಕರೀಕತನ್ತಿ ಮಧುಮಕ್ಖಿಕಾಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾಭಮರಮಕ್ಖಿಕಾಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ತೀಹಿ ಮಧುಕರೀಹಿ ಕತಂ।

೮೧೦. ವತ್ಥೂನಂ ಗಣನಾತಿ ಮಧುಪಟಲೇನ ಠಿತಂ ಚೇ, ಪಟಲಗಣನಾಯ, ಪೀಳೇತ್ವಾ ಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಚೇ, ಭಾಜನಗಣನಾಯ, ಸಿಲೇಸಮಿವ ಪತ್ಥಿನ್ನಂ ಚೇ, ಮಹಾಭಮರಮಧುಖಣ್ಡಪಿಣ್ಡವಸೇನ, ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕತೇ ತೇಸಂ ಗಣನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೧೧. ಘನಾಘನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗುಳಞ್ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಸಕ್ಕರಾ ಚ ಘನಪಕ್ಕಂ ನಾಮ। ಪಕ್ಕತನುಕಂ ಫಾಣಿತಂ ಅಘನಪಕ್ಕಂ ನಾಮ। ಉಚ್ಛುಸಿಲೇಸೋ ಅಪಕ್ಕಘನಂ ನಾಮ। ಉಚ್ಛುದಣ್ಡತೋ ಪೀಳಿತರಸೋ ಅಪಕ್ಕಾಘನಂ ನಾಮ। ‘‘ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೩) ಸಾಧಾರಣಪಾಳಿವಚನತೋ, ‘‘ಫಾಣಿತಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುರಸಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ; ವಿ॰ ಸಙ್ಗ ಅಟ್ಠ॰ ೯೮) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಚ ಇಹ ರಸಾದೀಹಿ ಉಚ್ಛುಪಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಕೇಚಿ ಉಚ್ಛುನೋ ಚತುಕಾಲಿಕತ್ತಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ।

೮೧೨. ಫಾಣಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ತಸ್ಮಿಂ ಫಾಣಿತೇ ಅಞ್ಞತರಂ। ಗಹಿತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ।

೮೧೩. ಅಸಂಸಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತೇನ। ಕತಫಾಣಿತನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಫಾಣಿತಂ। ಪುರೇಭತ್ತಂ ಗಹಿತೇನಾತಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ। ‘‘ಸಯಂ ಕತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಕತನ್ತಿ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।

೮೧೬. ಕತ್ವಾತಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಫಾಣಿತಂ ಕತ್ವಾ।

೮೧೭. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಕತಞ್ಚಾಪೀತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಅತ್ತನಾ ಚ ಕತಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಚ ಕತಂ ಫಾಣಿತಮ್ಪಿ।

೮೧೮. ಕತಂ …ಪೇ॰… ಸೀತವಾರಿನಾತಿ ಸೀತುದಕೇ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತರಸೇನ ಕತಂ ಮಧುಕಫಾಣಿತಂ।

೮೧೯. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಧುಕಫಾಣಿತಸ್ಸ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತದಾಧಾರಭಾಜನಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ। ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಮಧುಕಫಾಣಿತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಚೇ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಖಣ್ಡಸಕ್ಕರಾಕತಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಚಾರಣಾಯಂ ಖೀರಜಲ್ಲಿಕಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಗಯ್ಹಮಾನತ್ತಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪರಿಹರನ್ತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಖಣ್ಡಸಕ್ಕರಂ ಪನ ಖೀರಜಲ್ಲಿಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೋಧೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೩)। ‘‘ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮಧುಕಪುಪ್ಫಮೇರಯಂ ವಿನಾ ಆಮಕಞ್ಚ ಪಕ್ಕಞ್ಚ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ।

೮೨೦. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪನ ಫಲಾನನ್ತಿ ಕದಲಿಖಜ್ಜೂರಿಆದಿಫಲಾನಂ।

೮೨೧. ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಯ ವಿಸೇಸೇಪಿ ಅವಟ್ಠಾನತೋ ‘‘ಕಾಲಿಕಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ’’ತಿ ವಚನಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಯಾವಕಾಲಿಕವಜ್ಜಾ ತಯೋ ಕಾಲಿಕಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ , ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಂ ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಯಾವಕಾಲಿಕವಜ್ಜಾ ತಯೋ ಕಾಲಿಕಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಿಕಾಲೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಿಪಾಸಾದಿಕಾರಣೇ ಸತಿ ಕೇವಲಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಮ್ಪಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಕಾಲಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಕಾಲೇ ಯಾವಮಜ್ಝನ್ಹಾ ಕೇವಲಮ್ಪಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾಪಿ ಯಥಾಸುಖಂ ಅಸತಿಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

೮೨೨. ಅರುಆದೀನೀತಿ ವಣಾದೀನಿ। ‘‘ಮಕ್ಖೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗೋಪಿ ನಿವಾರಿತೋ।

೮೨೩. ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಕಾರೇ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚತ್ತೇನ ವನ್ತೇನ ಮುತ್ತೇನ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ದತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೫) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚಜಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪೀ’’ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ತೇನಾಹ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ದಿನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ಪುನ ಪರಿಭೋಗೇ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಭೋಗೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮಿದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಗಹಿತತೇಲೇನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವಾ ದಿನ್ನಂ ಲಭಿತ್ವಾ। ಸಾಯಿತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಲಭತೀ’’ತಿ ಸೇಸೋ।

೮೨೪. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅನ್ತರೇ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ಸಬ್ಬಪದೇಹಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ಅಧಿಟ್ಠೇತೀತಿ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಪ್ಪಿಞ್ಚ ತೇಲಞ್ಚ ವಸಞ್ಚ ಮುದ್ಧನಿ ತೇಲಂ ವಾ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಂ ವಾ, ಮಧುಂ ಅರುಮಕ್ಖನಂ, ಫಾಣಿತಂ ಘರಧೂಪನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಿತೇನ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಚೇ ಮಿಸ್ಸಂ ಹೋತಿ, ಪುನಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದೇತಿ। ಸಚೇ ತಥಾ ದಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞೇನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ , ತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಇತರಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ತೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೫ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ವುತ್ತಂ।

ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಯಥಾ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಚೋರಿಕಾಯ ಹರಣಾದಿವಸೇನ ನಸ್ಸತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೫)। ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೀತಿ ಅಞ್ಞೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ। ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಞ್ಞೋ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ।

೮೨೫. ಅಕಥಿನಚಿತ್ತೇನ ಸತ್ಥುನಾ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇವ ಪಠಮೇನ ಕಥಿನೇನ ಸಮಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಕಥಿನಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಮಹಾಕರುಣಾರಸೇನ ತಿನ್ತತಾಯ ಅಕಕ್ಕಸಚಿತ್ತೇನ, ಅವಿಹಿಂಸಾಭಿರತಚಿತ್ತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸತ್ಥುನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾದೀಹಿ ಅತ್ಥೇಹಿ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅನುಸಾಸತೀತಿ ಸತ್ಥಾ, ತೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನಾ ದಸಬಲೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ।

ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೮೨೬. ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಾಸಾನ’’ನ್ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಗಿಮ್ಹೇಸು ಚತೂಸು ಮಾಸೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ’’ತಿ, ಏತ್ಥ ‘‘ವತ್ತಬ್ಬೇ ಕಾಲೇ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಫಗ್ಗುನಮಾಸಕಣ್ಹಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜೇಟ್ಠಮಾಸಪುಣ್ಣಮಿಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ತೀಸು ಮಾಸೇಸು ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಮಾಸೋ ನಾಮ ಜೇಟ್ಠಮಾಸಸ್ಸ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಸಾಳ್ಹಿಮಾಸಪುಣ್ಣಮಿಪರಿಯೋಸಾನೋ। ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಮಾಸೋ ಸೇಸೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಗಿಮ್ಹಮಾಸೇ ಜೇಟ್ಠಮಾಸಸ್ಸ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಚೇ ನ ಲದ್ಧಾ, ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಂ ಖೇತ್ತಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನನಿವಾಸನಾನಂ ಅಖೇತ್ತಂ। ಆಸಾಳ್ಹಿಪುರಿಮಪಕ್ಖೋ ಪರಿಯೇಸನಕರಣನಿವಾಸನಾನಂ ಖೇತ್ತಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅಖೇತ್ತಂ। ಆಸಾಳ್ಹಿಕಣ್ಹಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಯಾವ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮೀ, ಇದಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ।

ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೮) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ‘‘ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಚನೇನ ಅವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಾಲೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಸಮಯೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸತುಪ್ಪಾದಮತ್ತಕರಣೇನ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯ।

ಸಾಟಿಕನ್ತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ। ‘‘ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಸೇಸೋ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಗಿಮ್ಹಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಯುಜ್ಜತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ವತ್ತಬ್ಬೇ ಕಾಲೇ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ಆಸಾಳ್ಹಿಮಾಸಸ್ಸ ಪುರಿಮಪಕ್ಖೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಸತುಪ್ಪಾದೇನ ವಾ ಅವಸೇಸಾನಂ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಕುಲಾನಂ ವಾ ಸನ್ತಿಕಾ ಲದ್ಧಂ ಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಬಿನ್ದುದಾನವಸೇನ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪರಿದಹೇತಿ ನಿವಾಸೇಯ್ಯ।

೮೨೭-೮. ಪಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮತೇ ಸಮಯೇತಿ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಮಾಸಾ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೮) ಏವಂ ದಸ್ಸಿತೇಸು ಸತ್ತಸು ಮಾಸೇಸು। ಞಾತಕಾಞ್ಞಾತಕಾದಿನೋ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪವಾರಿತಾಪವಾರಿತಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ’’ತಿ।

ತೇಸುಯೇವಾತಿ ಞಾತಕಅಞ್ಞಾತಕಪವಾರಿತಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಹೋತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರ’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೮)। ಞಾತಕಪವಾರಿತೇಸು ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ಚ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

೮೨೯-೩೦. ಅಞ್ಞಾತಕಾದಿನೋ ಕತ್ವಾ ಪನ ಸತುಪ್ಪಾದನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಕುಚ್ಛಿಸಞ್ಞಿತೇ ಸಮಯೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ವಿನಾ ಇತರೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ವುತ್ತಾ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೮)। ವತ್ಥನ್ತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ। ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬೇಸೂತಿ ಯೇಹಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ನ ದಿನ್ನಪುಬ್ಬಾ, ತೇಸು, ಇಮಿನಾ ವತ್ತಭೇದಸ್ಸ ಕಾರಣಮಾಹ। ಇಹ ವತ್ತಭೇದೋ ನಾಮ ‘‘ಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೮) ದಿನ್ನಪುಬ್ಬೇಸು ಕಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಸತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬೇಸು ಕರಣಂ। ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ದಿನ್ನಪುಬ್ಬೇಸು ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ।

ತತ್ರಾತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಾದಿಮ್ಹಿ। ‘‘ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಹ। ಯಥಾಹ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯಚತುಕ್ಕೇ ‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ। ಅಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕೇಸುಪಿ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಇದಂ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕೇಸುಪಿ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೮) ವಚನತೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।

೮೩೧. ಓವಸ್ಸಾಪೇತೀತಿ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತಉದಕೇನೇವ ಕಾಯಂ ತೇಮೇತಿ, ಇಮಿನಾ ‘‘ಘಟಾದೀಹಿ ಓಸಿಞ್ಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ನಿಬ್ಬಕೋಸಮ್ಬುನಾ ನಹಾಯಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಸತಿಪಿ ಚೀವರೇತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ಸತಿಯಾಪಿ। ‘‘ಪರಿಯೋಸಾನೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಿನ್ದುಗಣನಾಯಾತಿ ದೀಪೇತಿ। ವಿವಟಙ್ಗಣೇತಿ ರುಕ್ಖಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಅನಾವಟಟ್ಠಾನೇ।

೮೩೨. ಮಾಸಸ್ಮಿನ್ತಿ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಸ್ಮಿಂ।

೮೩೩. ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೩೦) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರುಪದ್ದವೋ ಆಪದಾ ನಾಮ। ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕನ್ತಿ ನಹಾನತ್ಥಾಯ ಕತಕೋಟ್ಠಕಂ। ‘‘ವಾಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಜಾತಸ್ಸರಾದಯೋ ಉಪಲಕ್ಖಿತಾ। ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸಾತಿ ನಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ನಹಾಯನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತಉದಕೇನೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೯) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ವುತ್ತಂ।

೮೩೪. ಕ್ರಿಯನ್ತಿ ಅಕಾಲೇ ಪರಿಯೇಸನಕರಣಅಧಿಟ್ಠಾನನಿವಾಸನೇಹಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಕಿರಿಯಂ। ಕಾಯೇನ ಚ ವಾಚಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ।

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೮೩೫. ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೩೨) ವಚನತೋ ಸಾಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚ ದತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ’’ಇತಿ ಚ ಲಬ್ಭತಿ। ಚೀವರನ್ತಿ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ। ‘‘ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೩೨) ವಚನತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕುಪಿತಸ್ಸ ಅನತ್ತಮನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ಕುಪಿತಸ್ಸ ಅನತ್ತಮನಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನಚೀವರಂ। ‘‘ಸಕಸಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಯ ಅವತ್ಥುಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ।

೮೩೬. ತಥಾತಿ ಏಕಾಯೇವ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।

೮೩೭. ವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಚೀವರಾನಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ।

೮೪೧. ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಗಣ್ಹ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಯೋಜನಾ।

೮೪೨. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಆಯಾಮತೋ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥಂ ತಿರಿಯಂ ತಥಾ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಂ ವತ್ಥಖಣ್ಡಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ನಾಮ। ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ಅನ್ತಮಸೋ ಸುಚಿಮ್ಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪರಂ ಪುಗ್ಗಲಂ। ಛಿನ್ದಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪೇನ್ತಸ್ಸ। ಕಾರಿತನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಿಕಮ್ಮಕತ್ತಾ ‘‘ಪರ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ ಚ ಕಮ್ಮದ್ವಯಗಹಣಂ। ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿಸೇಸನಂ। ದುಕ್ಕಟಂ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ, ವಚನಗಣನಾಯ ಚ।

೮೪೪. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಿನೋ ದುಕ್ಕಟಂ, ಏವಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ…ಪೇ॰… ವೇಮತಿಕಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸಾಮಿವಚನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರೇನ ಸಹ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಪಕರಣತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೮೪೫. ಸೋ ವಾತಿ ಯಸ್ಸ ಚೀವರಂ ದಿನ್ನಂ, ಸೋ ಏವ ವಾ ಭಿಕ್ಖು। ತುಟ್ಠೋ ವಾ ದುಟ್ಠೋ ವಾ ಸೋ ದೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ವಿಸ್ಸಾಸಮೇವ ವಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೋತಿ ಯೋಜನಾ।

೮೪೬. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ।

ಚೀವರಚ್ಛಿನ್ದನಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೮೪೭. ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ವತ್ಥವಾಯಾಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯಾಚಿತ್ವಾ। ಛಬ್ಬಿಧಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಖೋಮಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಸಾಣಂ ಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೩೮) ಆಗತಂ ಛಪ್ಪಕಾರಂ ಸುತ್ತಂ। ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಏಳಕಲೋಮಸುತ್ತಂ। ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಛಪ್ಪಕಾರಸುತ್ತಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚೀವರವಿನಿಚ್ಛಯೇ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಚೀವರತ್ಥಂ ವತ್ಥಂ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತನ್ತವಾಯೇಹೀತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಪೇಸಕಾರೇಹಿ। ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ವಾಯಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಸಚೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯುಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಸೋ ಅಪಾಠೋ। ‘‘ವಾಯಾಪೇತಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಸಚೇ ವಾಯಾಪೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಯದಿ ವಾಯಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೪೮. ತಥಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ। ಕೀದಿಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಾದಿಕೋ’’ತಿ। ಅಞ್ಞಾತಕಾದಿಕೋತಿ ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಅಞ್ಞಾತಕಾದಿಕೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ ಗಹಿತೋ। ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ತನ್ತವಾಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕೋ, ತೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ ಚ, ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕಾದಿಕೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಿಞ್ಞತ್ತೋ ಸೋ ತನ್ತವಾಯೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೪೯. ಅಕಪ್ಪಿಯೇನಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಪಿತೇನ। ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ವಾಯಾಪೇತಿ, ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೩೮)।

೮೫೦. ಕಿತ್ತಕೇ ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ’’ತಿಆದಿ। ಹತ್ಥಮತ್ತೇತಿ ರತನಮತ್ತೇ। ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ‘‘ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹಾತಿ? ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ। ತತ್ಥಾಪಿ ತಥಾ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ತದನನ್ತರಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ವೀತವೀತಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಲದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ, ಪದಭಾಜನೇಪಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ಚೀವರಂ ವಡ್ಢತಿ, ತಾವ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣೇನ ಆಪತ್ತಿಯೋ ವಡ್ಢನ್ತಿ। ಫಲಕೇಪಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಕಂ ನಾಮ ತುರಿವೀತಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ। ಫಲಕೇ ಫಲಕೇಪಿ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

೮೫೧. ತೇನೇವಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತತನ್ತವಾಯೇನೇವ। ಕಪ್ಪಿಯಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧಸುತ್ತಂ। ಕಪ್ಪಿಯೇನ ತನ್ತವಾಯೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ತಥೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

೮೫೨. ಏಕನ್ತರಿಕತೋ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೇಹೇವ ಸುತ್ತೇಹಿ ವೀತೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಾನಂ ಪಸಾರಣೇನ, ವಾಯನೇನ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೀಘತೋ ವಾ ತಿರಿಯತೋ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೇಹೇವ ಸುತ್ತೇಹಿ ವೀತೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ದೀಘತೋ ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ತಿರಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತೇನ ವೀತೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಾಗ್ಗಹಣೇನ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯತೋಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ದೀಘತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ತಿರಿಯತೋ ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತೇನ ವೀತೇತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಪರಿಯಾಯೋ। ವೀತೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ’’ತಿ ಅನುವತ್ತೇತಬ್ಬಂ।

೮೫೩. ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೇಹಿ ತನ್ತವಾಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೇ ವೀತೇ ಫಲಕೇ ಫಲಕೇ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ವೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಅಥ ವಾ ವೇ ತಸ್ಮಿಂ ಕತೇ ವೀತೇತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೫೪-೫. ತೇ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಾರೇನೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ಸಚೇ ವಿನನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ತನ್ತವಾಯೇನ ವೀತೇ। ಛನ್ದಾನುರಕ್ಖನತ್ಥಂ ‘‘ವಿತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಮಾಣಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಮಿಂ। ತದೂನೇತಿ ತತೋ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನೇ। ಇತರೇನಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ। ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಪಮಾಣಸ್ಮಿಂ, ತದೂನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ಏವಾತಿ ಯೋಜನಾ।

೮೫೬. ಸಚೇ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯಾ ದ್ವೇಪಿ ವೇಮಂ ಉಭಯಕೋಟಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋವ ವಿನನ್ತಿ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಿರಿಯಂ ಸುತ್ತಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ ಘನಭಾವಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತಂ ವೇಮಂ ವುಚ್ಚತಿ।

೮೫೭. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭೇದೇತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತತನ್ತವಾಯೇಹಿ ಕತೇ ಪಮಾಣತದೂನಏಕನ್ತರಿಕದೀಘತಿರಿಯಪ್ಪಕಾರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾರಭೇದೇ। ಆಪತ್ತಿಭೇದೋತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತೇಹಿ ಆಯಾಮವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ವೀತಪ್ಪದೇಸೇ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇತರತ್ರ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಭೇದೋ।

೮೫೮. ಕಪ್ಪಿಯೋ ತನ್ತವಾಯೋ ನಾಮ ಞಾತಕೋ ವಾ ಪವಾರಿತೋ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಮೂಲೇನ ಪಯೋಜಿತೋ ವಾ।

೮೫೯. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಚೀವರಂ ಸಿಬ್ಬೇತುಂ, ಆಯೋಗೇ, ಕಾಯಬನ್ಧನೇ, ಅಂಸಬದ್ಧಕೇ, ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾಯ, ಪರಿಸ್ಸಾವನೇ, ಞಾತಕಾನಂ, ಪವಾರಿತಾನಂ, ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ, ಅತ್ತನೋ ಧನೇನಾ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೦) ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿ। ಇಧ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋವ ಲಕ್ಖಣೇನ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಚೀವರಂ ಸಿಬ್ಬೇತುಂ ಸುತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಧನಂ ನಾಮ ತಣ್ಡುಲಾದಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥು। ‘‘ಪರಿಸ್ಸಾವನೇ’’ತಿಆದೀಸು ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಪರಿಸ್ಸಾವನಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸುತ್ತಞ್ಚ ತನ್ತವಾಯೇ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೮೬೦. ಅಪ್ಪವಾರಿತಞ್ಞಾತೀನನ್ತಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಾತೀನಂ, ‘‘ಕೀದಿಸೇನ ತೇ ಭನ್ತೇ ಚೀವರೇನ ಅತ್ಥೋ, ಕೀದಿಸಂ ತೇ ಚೀವರಂ ವಾಯಾಪೇಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೩) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಾತೀನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ। ವಿಕಪ್ಪನ್ತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಕಪ್ಪಂ ಅಧಿಕವಿಧಾನಂ। ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಕರೋತಿ, ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಆವುಸೋ ಚೀವರಂ ಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಯ್ಯತಿ, ಆಯತಞ್ಚ ಕರೋಥ, ವಿತ್ಥತಞ್ಚ ಅಪ್ಪಿತಞ್ಚ ಸುವೀತಞ್ಚ ಸುಪ್ಪವಾಯಿತಞ್ಚ ಸುವಿಲೇಖಿತಞ್ಚ ಸುವಿತಚ್ಛಿತಞ್ಚ ಕರೋಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೨) ನಯೇನ ದಾಯಕಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಅಧಿಕತರಆಯತಾದಿಕರಣತ್ಥಂ ವಿಧಾನಂ ಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ತತ್ಥ ಆಯತನ್ತಿ ದೀಘಂ। ವಿತ್ಥತನ್ತಿ ಪುಥುಲಂ। ಅಪ್ಪಿತನ್ತಿ ಘನಂ। ಸುವೀತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ವೀತಂ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ವೀತಂ। ಸುಪ್ಪವಾಯಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಪವಾಯಿತಂ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ತನ್ತೇ ಪಸಾರಿತಂ। ಸುವಿಲೇಖಿತನ್ತಿ ಲೇಖನಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಲಿಖಿತಂ। ಸುವಿತಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಕೋಚ್ಛೇನ ಸುಟ್ಠು ವಿತಚ್ಛಿತಂ, ಸುವಿನಿದ್ಧೋತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೬೧. ಸುತ್ತವಡ್ಢನಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ದೀಘಾಯತಪ್ಪಿತತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ತೇನ ಚ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಆಯತಂ ವಾ ವಿತ್ಥತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಿತಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೩) ಏತಂ ಆಯತಾದಿತ್ತಯಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಸುತ್ತವಡ್ಢನಕೇ ಕತೇತಿ ಏತ್ಥ ಅನನ್ತರಂ ವತ್ತಬ್ಬೇನ ‘‘ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಲಾಭೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಸಹ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ದಾಯಕೇಹಿ ತುಲಯಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಸುತ್ತಂ ವಡ್ಢಿತುಂ ತೇನ ಕತೇನ ಸಬ್ಬೇನಾಪಿ ಪಯೋಗೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೬೨. ಞಾತಕಾದೀನಂ ತನ್ತವಾಯೇಸು ಚೀವರೇ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ವಿನಿದ್ದಿಸೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಅತ್ತನೋ ಧನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಯೋಜಿತೇಸೂ’’ತಿ ಸೇಸೋ, ತನ್ತವಾಯೇಸೂತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ। ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಪಯೋಜಿತೇಸು ತನ್ತವಾಯೇಸು ಚೀವರೇ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ವಿನಿದ್ದಿಸೇತಿ ಯೋಜನಾ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನನ್ತೇಸು ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿನನ್ತೇಸು ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಹ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

೮೬೩. ಮಹಗ್ಘಂ ಕತ್ತುಕಾಮಿನೋ ತನ್ತವಾಯೇಹಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ವಿನಿದ್ದಿಸೇತಿ ಯೋಜನಾ।

ಪೇಸಕಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೮೬೪. ವಸ್ಸಂವುತ್ಥೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ। ಪವಾರಣಾಯ ಪುಬ್ಬೇವ ಯಂ ಚೀವರಂ ದೀಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತಂ ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೮) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಮಹಾಪವಾರಣಾಉಪೋಸಥದಿವಸಸ್ಸ ಪುರೇತರಮೇವ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಯಂ ಚೀವರಂ ‘‘ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಸೇನಾಯ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೯) ಪದಭಾಜನಾಗತೇಸು ಗಮಿಕಗಿಲಾನಗಬ್ಭಿನಿಅಭಿನವುಪ್ಪನ್ನಸದ್ಧಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ದೂತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವಾ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಿಯ್ಯತೀತಿ। ತಂ ಹೋತಚ್ಚೇಕಚೀವರನ್ತಿ ತಂ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ।

೮೬೫. ಪುರೇ ಪವಾರಣಾಯೇವಾತಿ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ದಿವಸೇ। ಭಾಜೇತ್ವಾ ಯದಿ ಗಯ್ಹತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯೇನಾ’’ತಿ ಚ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ಚ ಕರೋತಿ ಚೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸೋ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದ’’ನ್ತಿ ಚ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ಭಾಜೇತ್ವಾ ಯದಿ ಯೇನ ಗಯ್ಹತಿ, ತೇನ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಸೋ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ಕರೋತಿ ಚೇ, ತಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಗಹಿತಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ಛಿನ್ನವಸ್ಸೇನ ತಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೮೬೬. ‘‘ಅನ್ತೋಸಮಯಮೇವಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಚೀವರಕಾಲಸಮಯೋ ನಾಮ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಪಞ್ಚಮಾಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಸಮಯಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ತಂ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ।

೮೬೭. ಕಥಿನೇ ತು ಅನತ್ಥತೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನಂ ಅನತ್ಥತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತು-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ। ಅನಧಿಟ್ಠಾಯ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಹರೀಯತಿ ಏತ್ಥ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರನ್ತಿ ಪರಿಹಾರೋ, ಮಾಸೋ, ಏಕೋ ಚ ಸೋ ಮಾಸೋ ಚಾತಿ ಏಕಮಾಸೋ, ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಪರಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮೀ, ಅಯಂ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯೋತಿ ವುತ್ತೋ ಮಾಸೋ। ದಸನ್ನಂ ಅಹಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ದಸಾಹಂ, ತಂ ಪರಮಂ ಅಧಿಕಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದಸಾಹಪರಮೋ, ಮಾಸೋ। ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತಂ ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೮) ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಿಪರಿಯನ್ತದಸಾಹಾಧಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥಿನೇ ಅನತ್ಥತೇ ತು ದಸಾಹಪರಮೋ ಏಕಮಾಸೋವ ತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಾಯಿಕವತ್ಥಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ ಮತೋತಿ ಯೋಜನಾ।

೮೬೮. ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇತಿ ಕಥಿನತ್ಥತವಿಹಾರೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಾಯಿಕವತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದಸಾಹಪರಮಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನತ್ಥತಕಥಿನೇ ವಿಹಾರೇ ಯಥಾವುತ್ತಚೀವರಕಾಲಸಮಯಸಙ್ಖಾತವಸ್ಸಾನಾವಸಾನಮಾಸೋ ಚ ಕಥಿನುದ್ಧಾರದಿವಸಸಙ್ಖಾತಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಕಾಳಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಯಾವ ಫಗ್ಗುನಮಾಸಪುಣ್ಣಮೀ, ತಾವ ಹೇಮನ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ। ಪಕಾಸಿತಾತಿ ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೯) ದೀಪಿತಾ। ದಸಾಹಪರಮಾತಿ ವುತ್ತತ್ಥೋಯೇವ। ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ದಸಾಹಪರಮಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಾಯಿಕವತ್ಥಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ ಕಾಲೋತಿ ಮುನಿನ್ದೇನ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ।

ಅಯಮುಭಯತ್ಥ ವುತ್ತಾ ದಸಾಹಪರಮತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೦) ವುತ್ತಪಾಠೇನ ಯಥಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಏವಞ್ಹಿ ಪಾಠೇ ಸತಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ –

‘‘ತಸ್ಸಚ್ಚಾಯಿಕವತ್ಥಸ್ಸ , ಕಥಿನೇ ತು ಅನತ್ಥತೇ।

ಪರಿಹಾರೇಕಮಾಸೇಕಾ-ದಸಾಹಪರಮೋ ಮತೋ॥

ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ತಸ್ಸ, ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಪಕಾಸಿತಾ।

ಪರಿಹಾರೋ ದಿನೇನೇಕಾ-ದಸಾಹಪರಮಾ ಪನಾ’’ತಿ॥

೮೬೯. ಪಠಮೇನ ಕಥಿನೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅಕ್ರಿಯಂ ಅಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ಅಕ್ರಿಯನ್ತಿ ಅನ್ತೋಸಮಯೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಿಅಕರಣಂ।

ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೮೭೦-೧. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತೇ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೇ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಮಾಹ। ಯಥಾಹ ‘‘ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಆರಞ್ಞಕಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತಾನಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಾನಿ, ತಥಾರೂಪೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೩)। ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಂ ವಸಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ನಾಮ ಅಸ್ಸಯುಜಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪನ್ನರಸೀ, ಏತ್ಥ ಪನ ಸಹಚರಿಯನಯೇನ ತದುಪಲಕ್ಖಿತಾ ಪುರಿಮಿಕಾ ತಯೋ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಪುಣ್ಣಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಾಸಕಿರಿಯಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ತಯೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯೋ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಯಾವ ಪಠಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಂ ವಸತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೩-೬೫೪)।

‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಗಾಮೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಏತ್ಥ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ’’ತಿ ಚ ಸೇಸೋ, ಅಪರಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಕತ್ತಿಕಚೋರಭಯೇನ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತುಕಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಗೋಚರಗಾಮೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ಉಪವಸ್ಸಂ ಖೋ ಪನ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಂ…ಪೇ॰… ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೩)।

‘‘ಸಮನ್ತಾ ಗೋಚರಗಾಮೇ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮನ್ತಾ ಗೋಚರಗಾಮೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೪) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅಪರಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ’’ತಿ ಚ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮನ್ತಿ ಕತ್ತಿಕಚಾತುಮಾಸಿನೀ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೪) ಪದಭಾಜನಿಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಇಧಾಪಿ ಹಿ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮ’’ನ್ತಿ ಅಪರಕತ್ತಿಕಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪನ್ನರಸಿಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾಯಾಪಿ ಸಹಚರಿಯನಯೇನ ತಂಸಹಚರಿತೋ ಚತುತ್ಥೋ ಮಾಸೋ ವುತ್ತೋ।

ಏತ್ತಾವತಾ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರೇತ್ವಾ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಕತ್ತಿಕಚೋರಭಯೇ ಸತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗಂ ಪೂರಯತೋ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾಸೇ ನ ಹೋತೀತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ। ತದೇವ ಪಕಾಸೇತುಂ ನಿಕ್ಖೇಪೋಪಾಯಸನ್ದಸ್ಸನಮುಖೇನ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಕತ್ತಿಕೇಯೇವ ಮಾಸಸ್ಮಿಂ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।

ಇದಾನಿ ಅಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಾಸೇ ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕೇನಚಿ ಕರಣೀಯೇನ ಗಚ್ಛತೋ ಗಾಮೇ ಠಪಿತೇನ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸತೋ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ‘‘ಸಿಯಾ ಚ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ…ಪೇ॰… ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೩) ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಚ್ಚಯೇ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಮುತಿ’’ನ್ತಿ। ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ತಾದಿಸೇತಿ ‘‘ಸಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ, ಸಿಯಾ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೪) ವಚನತೋ ತಾದಿಸೇ ಕಿಚ್ಚೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಛಾರತ್ತಪರಮನ್ತಿ ಛ ರತ್ತಿಯೋ ಪರಮಾ ಯಸ್ಸ ವಾಸಕಮ್ಮಸ್ಸ ತಂ ಛಾರತ್ತಪರಮಂ, ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ, ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ವಾಸಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನ ವಿನಾ ವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಗಾಮೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇನ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿನಾ ತಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ತದೇವ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ಥೇವ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ಮತ’’ನ್ತಿ।

ತತೋತಿ ಛಾರತ್ತತೋ। ಉತ್ತರಿ ವಸತೋತಿ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸತ್ತಮೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೪)। ದೋಸೋತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ‘‘ವಿನಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಗಿಲಾನಭಿಕ್ಖುನೋ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಂ ದಾತು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೩) ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಙ್ಘೇನ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪುರಿಮಮೇವ ಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ ದಿನ್ನಾ, ತಂ ವಿನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕೇನ ಯಾವ ರೋಗೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ತಾವ ಚಿರಮ್ಪಿ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿನಾ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಯಾ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಕೋಸಮ್ಬಕಸಮ್ಮುತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ। ಸಚೇ ಸಾ ಲದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಛಾರತ್ತಾತಿರೇಕಮ್ಪಿ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೩-೬೫೪)।

೮೭೨-೩. ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಕತ್ತಿಕೇಯೇವ…ಪೇ॰… ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ। ಕತ್ತಿಕೇಯೇವ ಮಾಸಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಾನಂ ಮಾಸಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇಯೇವ ಇದಮೇಕಙ್ಗಂ। ಪಠಮಾಯ ಪವಾರಿತೋತಿ ದುತಿಯಮಙ್ಗಂ, ಇಧ ಪಠಮಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪವಾರಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ, ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೩-೬೫೪)। ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪಮಾಣೇನ ಯುತ್ತೇತಿ ತತಿಯಮಙ್ಗಂ। ಸೇನಾಸನೇತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ। ಇಹ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ಪಾಕಾರೇನ ವಾ ವತಿಯಾ ವಾ ಪರಿಖಾಯ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲಸಙ್ಖಾತಗಾಮದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕುಮ್ಮಾರತೋ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಪರಿಯನ್ತಗೇಹಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಬಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಲೇಡ್ಡುಪಾತದ್ವಯತೋ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಯಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಗಾಮಪರಿಯನ್ತಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ಅವಧಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಗಮನೀಯೇನ ಪಕತಿಮಗ್ಗೇನ ವಿದತ್ಥಿಗಮ್ಭೀರಂ ಆರೋಪಿತೇನ ಆಚರಿಯಧನುನಾ ಪಮಿತಪಞ್ಚಧನುಸತಪಮಾಣದೂರನ್ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತೇತಿ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ, ‘‘ಇಹ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೇ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ‘‘ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತಾನಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೩) ಹಿ ಪಾಳಿ। ಇದಂ ದ್ವಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸೇನಾಸನೇ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ। ಆರಾಮಆರಾಮೂಪಚಾರೇಸು ಚೋರಾನಂ ನಿಸಿನ್ನಸಯಿತಟ್ಠಿತಭುತ್ತಪೀತಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ದಿಸ್ಸಮಾನತಾಯ ಆಸಙ್ಕಾಸಹಿತೇ ತತ್ಥೇವ ಆರಾಮಾದೀಸು ಪಹಟಮಾರಿತವಿಲುತ್ತಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಿಸ್ಸಮಾನತಾಯ ವಿಸೇಸೇನ ಸಹಭಯತಾಯ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೇ ಆರಞ್ಞಕೇ ಸೇನಾಸನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಸನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು। ವಸನ್ತೋವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಕಾರೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ। ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಆನೇತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗಸಮಾಯೋಗೇ ಏವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಚತುರಙ್ಗಸಮಾಯೋಗೇ ಏವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಸಮಾಯೋಗೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಸತಿ ಏವ। ಏತ್ಥ ಏವಕಾರೇನ ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವೇ ಅಲಬ್ಭಮಾನತಂ ದೀಪೇತಿ। ಪಕಾಸಿತೋತಿ ‘‘ತತ್ರಾಯಂ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಾಯ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೩-೬೫೪) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತೋ।

೮೭೪. ತಂ ಚೀವರಂ। ಮಾಸಮೇಕನ್ತಿ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಸಙ್ಖಾತಂ ಏಕಂ ಮಾಸಂ। ಯೋ ಗಾಮೋ ಸಚೇ ಪುರಿಮಬದ್ಧಾಯ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಮಾಸತೋ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಪಾರಾಜಿಕ ೬೫೩ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ವಜಿರಬುದ್ಧಿತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಂ।

೮೭೫. ಅಞ್ಞತ್ಥೇವಾತಿ ಯಸ್ಸ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತತೋ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನತೋ ಬಹಿ ಏವ। ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ‘‘ಯಂ ಗಾಮ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ ದಿಯಡ್ಢಗಾಥಾಯ ಪಟಿಪಾದಿತತ್ಥದ್ವಯಸಙ್ಖಾತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ। ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ‘‘ಚೀವರೇನ ವಿನಾ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೩) ಇಮಿನಾ ಗೋಚರಗಾಮೇ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಞ್ಞಕಾವಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಕೇನಚಿ ಕರಣೀಯೇನ ತತೋ ಆವಾಸತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿ ವಸತೋ ದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾಯೇವಾಹ ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ।

೮೭೬. ‘‘ಸಚೇ ಗೋಚರಗಾಮತೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸೇನಾಸನಂ, ಅಯಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ಗತೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೬) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸೇನಾಸನಮಥಾಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ನಿವುತ್ಥಂ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನಂ। ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ಬಹಿ ಗತಟ್ಠಾನತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ। ಗೋಚರಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರತೋ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತತೋ ಗೋಚರಗಾಮತೋ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಯ ದೂರಟ್ಠಾನಂ ಗತಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನತೋ ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿದೂರತ್ತಾ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಿಂ ವಿಹಿತನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ।

೮೭೭. ಗಾಮಸೀಮಮ್ಪಿ ವಾಗನ್ತ್ವಾತಿ ಯತ್ಥ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಂ ಗಾಮಸೀಮಮ್ಪಿ ಪುರಾರುಣಾಯೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ। ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೬) ಸಭಾದೇವಾಲಯದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಟ್ಠಾನೇ । ‘‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಸಾ ಗಾಮಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗಾರಕ್ಖನಾರಹಂ ದೂರಟ್ಠಾನಂ ಲದ್ಧಂ ಚೇ, ಅಙ್ಗಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಧುತಙ್ಗೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಅನ್ತೋಗಾಮೇಪಿ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಚೀವರಪವತ್ತಿಯೇವ ಞಾತಬ್ಬಾ। ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಗಾಮಸೀಮಮ್ಪಿ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಭಾಯಂ ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಚೀವರಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೬)।

೮೭೮. ಏವಞ್ಚಾಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಅಙ್ಗಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾ, ಕತ್ವಾ ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮಸೀಮಾಯ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ। ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಸ್ಸ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಠಿತೋ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಸೀಘಂ, ಪುರಾರುಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅತಿರೇಕೇ ಠಾನೇತಿ ಯೋಜನಾ, ಯಥಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೬), ‘‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೭೯. ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಸತ್ತಮಅರುಣುಟ್ಠಾನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇತಿ। ಉಪರಿಪಿ ಏವಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ।

೮೮೦. ಸಾಸಙ್ಕಸಮ್ಮತೇ ಏವಂನಾಮಕೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇ ತೇನ ದುತಿಯೇನ ಕಥಿನೇನ ಸಮಾ ಇತಿ ಮುನಿನ್ದೇನ ಮತಾ ಅನುಮತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಯೋಜನಾ।

ಸಾಸಙ್ಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

೮೮೧. ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಪರಿಣಾಮಿತಭಾವಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಜಾನನ್ತೋ। ಯಥಾಹ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಸಾಮಂ ವಾ ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೯)। ಪರಿಣತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಪರಿಣತಂ ನಾಮ ‘ದಸ್ಸಾಮ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲಾಭನ್ತಿ ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಚೀವರಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಲಾಭೋ ನಾಮ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾ, ಅನ್ತಮಸೋ ಚುಣ್ಣಪಿಣ್ಡೋಪಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಮ್ಪಿ ದಸಿಕಸುತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ। ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಬಹೂ ಆವುಸೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾಯಕಾ, ಬಹೂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭತ್ತಾ, ಮಯಂ ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಇಧ ವಿಹರಾಮ। ತುಮ್ಹೇ ಚೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನ ದಸ್ಸಥ, ಅಥ ಕೋ ಚರಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸತಿ। ದೇಥಾವುಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೭) ಪಾಳಿಯಾ ಆಗತನಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಇದಂ ಪರಿಣತೇ ಪರಿಣತಸಞ್ಞಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಪರಿಣತೇ ವೇಮತಿಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞಿನೋ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಪರಿಣತೇ ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ।

೮೮೨. ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಚೇ ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ತಥಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಯದಿ ಪರಿಣಾಮೇತಿ। ಸುದ್ಧಿಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬವತ್ಥುರಹಿತಂ ಕೇವಲಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಸವಾಸನಾನವಸೇಸಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಭಗವತಾ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮುದೀರಿತನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇಸು ಅಟ್ಠಮಸ್ಸ ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗಸ್ಸ ಅವಸಾನೇ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಜಾನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಪರಿಣತಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೯೦) ದೇಸಿತಂ।

೮೮೩. ಏಕಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಚೀವರತೋ ಏಕಂ ಚೀವರಂ। ಚೀವರಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚಯನ್ತರವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ। ವಾ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ। ಏಕಂ ಚೀವರಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಸ್ಸ, ಏಕಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏಕತೋ, ಏಕಕ್ಖಣೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೋ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮನೇನ ಸುದ್ಧಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮನೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೋ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೮೪. ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಪರಾಜಯೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪಾದಪ್ಪಹೋನಕಂ ವತ್ಥುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾವತ್ಥುವಸೇನ ಪನ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ।

೮೮೫. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪೋಣಂ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾಪಿ ಪನ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏವಮೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತಿ , ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೯೨)। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪೋಣಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯಾತಿ।

೮೮೬. ಇಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸತ್ತವಿಸಯತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ।

೮೮೭. ಇದಂ ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ತಿಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತವಾಚಾಚಿತ್ತಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ತೀಹಿ ಸಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ। ಪರಿಣಾಮನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಕ್ರಿಯಂ। ಸಙ್ಘಾದೀನಂ ಪರಿಣತನ್ತಿಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ವಿಮುಚ್ಚನತೋ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ। ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತೀಹಿ ಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬತೋ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ।

ಪರಿಣತಕಥಾವಣ್ಣನಾ।

ಪತ್ತವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ।

೮೮೮. ಯೇ ಇಮಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ತರನ್ತಿ, ತೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ತರನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಿನಯಪಿಟಕಮೇವ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ವಿಯಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮಹಾಸಮುದ್ದೋ, ತಂ। ಏವಂ ಸಮುದಾಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತದವಯವೇ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ನೇಕಾ’’ತಿಆದಿ। ನೇಕಾನಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ವತ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನವತ್ತಾದೀನಿ ಖನ್ಧಕಾಗತಾನಿ ಉಗ್ಗಾ ಉತ್ತುಙ್ಗಾ ತರಙ್ಗಮಾಲಾ ಮಹಾವೀಚಿಪರಮ್ಪರಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಖನ್ಧಕವತ್ತಸಙ್ಖಾತಮಹಾತರಙ್ಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೀಲಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾದಿಕಮೇವ ಅನ್ತೋ ವೇಲಾವಲಯೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಸೀಲನ್ತೋ, ತಂ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಾದಿಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಮೇವ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬತಾಯ ಅನ್ತಂ ವೇಲಾವಲಯಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸತ್ತಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ, ಸೀಲಾಚಾರದಿಟ್ಠಿಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಗಾಹಕಾ ಮಕರಾದಯೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಸೀಲಾಚಾರಾಜೀವದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಮುದುಸತ್ತನಾಸಕಆಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾ- ತಮಾತಙ್ಗಮಕರಾದಿಚಣ್ಡಸತ್ತವನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಸಮುದಾಯಾವಯವಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮೇವ ರೂಪಕಾಲಙ್ಕಾರೇನ ವಿರಚಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

ಇತಿ ವಿನಯತ್ಥಸಾರಸನ್ದೀಪನಿಯಾ

ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾಯ

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।