ಸೇಖಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೮೭೦. ಏವಂ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಸೇಖಿಯಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಯೋ ಅನಾದರಿಯೇನೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ಯೋತಿ ಥೇರೋ ವಾ ನವೋ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮೋ ವಾ। ಏತ್ಥ ಅನಾದರಿಯಂ ನಾಮ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಂ, ನಿವಾಸನಾದಿವತ್ಥಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹಣೇ ನಿರುಸ್ಸಾಹಞ್ಚ। ಪಚ್ಛತೋಪಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಪಸ್ಸತೋಪಿ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ವಕ್ಖಮಾನಸಮುಚ್ಚಯೋ।
೧೮೭೧. ನ ಕೇವಲಂ ವುತ್ತನಯೇನ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ, ಖನ್ಧಕಾಗತಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಾದಿಆಕಾರೇನಾಪಿ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಾದೀ’’ತಿಆದಿ। ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಾದಿನಿವಾಸನಂ ಪರತೋ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೨೮೦) ಆವಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಮಣ್ಡಲಂ ಕತ್ವಾ। ವತ್ಥಬ್ಬನ್ತಿ ನಿವತ್ಥಬ್ಬಂ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೮೭೨. ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಸೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಕನ್ತಿ ವಡ್ಢಕಿಅಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ। ‘‘ಯೋ ಪನ ಸುಕ್ಖಜಙ್ಘೋ ವಾ ಮಹಾಪಿಣ್ಡಿಕಮಂಸೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾರುಪ್ಪತ್ಥಾಯ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೭೬) ಅಟ್ಠಕಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಮಾಹ ‘‘ತತೋ ಊನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
೧೮೭೩. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಮುಪರಿಪಿ। ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ‘‘ಅಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಪರಿಮಣ್ಡಲಂಯೇವ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಸತಿಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಸ್ಸಾಪಿ ತಥಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕೇವಲಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಪಿಚ ನಿವಾಸನವತ್ತಂ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಉಗ್ಗಹಿತವತ್ತೋಪಿ ಸಚೇ ‘‘ಆರುಳ್ಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಓರುಳ್ಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ। ಗಿಲಾನಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಜಙ್ಘಾಯ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ವಣೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ವಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಪಾದೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಪಾದಸಮೀಪಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಆಪದಾಸೂತಿ ವಾಳಾ ವಾ ಚೋರಾ ವಾ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾಸು ಆಪದಾಸು ಅನಾಪತ್ತಿ।
ಪರಿಮಣ್ಡಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೧೮೭೪. ಉಭೋ ಕೋಣೇ ಸಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪಾರುಪನಸ್ಸ ಏಕಂಸೇ ಕತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ, ಉದರಪಸ್ಸೇ ಚ ಓಲಮ್ಬಮಾನೇ ಉಭೋ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಪದಂ। ಸಾದರನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ। ಸಾದರಂ ವಾ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ಸಾದರಂ ಪಾರುಪನಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾರುಪನವತ್ತೇ ಆದರಂ ಜನೇತ್ವಾ ಏವಂ ಅಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ।
೧೮೭೫. ‘‘ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಕರಣೀಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೭೬) ವಾ ‘‘ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಾರುಪಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಕರಣೀಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೭೭) ವಾ ‘‘ಅನ್ತರಘರೇ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದದ್ವಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಘರೇ, ವಿಹಾರೇ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಘರೇತಿ ಅನ್ತರಘರೇ। ವಿಹಾರೇ ವಾತಿ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಾದಿಕಾಲಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಮೇವ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದುತಿಯಂ।
೧೮೭೬. ಉಭೋ ಕೋಣೇ ಸಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗೀವಮೇವ ಚ ಅನುವಾತೇನ ಛಾದೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೧೮೭೭. ತಥಾ ಅಕತ್ವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಾನಂ ಅಕತ್ವಾ। ಜತ್ತೂನಿಪೀತಿ ಉಭೋ ಅಂಸಕೂಟಾನಿಪಿ। ಉರಮ್ಪಿ ಚಾತಿ ಹದಯಮ್ಪಿ। ವಿವರಿತ್ವಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ। ಯಥಾಕಾಮನ್ತಿ ಇಚ್ಛಾನುರೂಪಂ। ಗಚ್ಛತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನ್ತರಘರೇ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಅನ್ತರಘರಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ಹೋತು ವಿಹಾರೇ ವಾ, ಪಚಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗಿಹೀನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ।
ತತಿಯಂ।
೧೮೭೮-೯. ‘‘ಮಣಿಬನ್ಧತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ವಾಸೂಪಗಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಾಯಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತೋ’’ತಿ ವಾಸೂಪಗೋ ನಾಮ ರತ್ತಿವಾಸತ್ಥಾಯ ಉಪಗತೋ, ಏತೇನ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಅನ್ತರಘರಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನೇವ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಏತೇನೇವ ವಾಸೂಪಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಸ್ಸ ಯಥಾಕಾಮಂ ಗಮನೇ ನ ದೋಸೋತಿ ಚ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ವಾಸೂಪಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಚತುಪಞ್ಚಾಹಂ ವಾಸಮಧಿಟ್ಠಾಯ ವಸಿತಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ।
ಚತುತ್ಥಂ।
೧೮೮೦. ಸುವಿನೀತೇನಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ಅಕೀಳಾಪನೇನೇವ ಸುಟ್ಠು ವಿನೀತೇನ।
ಪಞ್ಚಮಂ।
೧೮೮೧. ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ‘‘ಸತೀಮತಾ’’ತಿ ದೀಘೋ ಕತೋ। ಅವಿಕಾರೇನಾತಿ ತಂತದವಲೋಕಾಸಹಿತೇನ ಯುಗಮತ್ತಂ, ರಥಯುಗಂ ಚತುಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ, ತತ್ತಕಂ ಪದೇಸಂ। ಪೇಕ್ಖಿನಾತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೇನ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ।
೧೮೮೨. ಅನ್ತರಘರೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ತಥಾರೂಪೇ ಅನ್ತರಾಯೇ ಸತಿ ಗಚ್ಛತೋಪಿ ಓಲೋಕೇತುಂ ಲಬ್ಭತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ। ‘‘ತಥಾ ಗಾಮೇ ಪೂಜ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಪನ-ಸದ್ದತ್ಥೋ, ಓಲೋಕೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೧೮೮೩. ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಹಂ ತಹನ್ತಿ ಯೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಂ ತಂ ದಿಸಾಭಾಗಂ ಪಾಸಾದಂ ಕೂಟಾಗಾರಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ।
ಸತ್ತಮಂ।
೧೮೮೪. ಏಕತೋ ವಾಪೀತಿ ಏಕಅಂಸಕೂಟತೋ ವಾ। ಉಭತೋ ವಾಪೀತಿ ಉಭಯಂಸಕೂಟತೋ ವಾ। ಇನ್ದಖೀಲಕತೋ ಅನ್ತೋತಿ ಗಾಮದ್ವಾರಿನ್ದಖೀಲತೋ ಅನ್ತೋ, ಘರೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ನವಮಂ।
೧೮೮೫. ತಥಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇಪೀತಿ ಇನ್ದಖೀಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇಪಿ। ಕುಣ್ಡಿಕಂ ನೀಹರನ್ತೇನ ಚ ಚೀವರಂ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾ ಕುಣ್ಡಿಕಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕುಣ್ಡಿಕನ್ತಿ ಚ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ। ಧಮ್ಮಕರಣಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ದಸಮಂ।
ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ।
೧೮೮೬. ಗನ್ತುಞ್ಚೇವ ನಿಸೀದಿತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಕಿರಿಯಾಸಮುಚ್ಚಯೋ। ಹಸನೀಯಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಹಾಸಜನಕೇ ಕಾರಣೇ। ಸಿತಮತ್ತನ್ತಿ ಮನ್ದಹಾಸಂ।
ಪಠಮದುತಿಯಾನಿ।
೧೮೮೭. ಅಪ್ಪಸದ್ದೇನಾತಿ
ತತಿಯಂ।
೧೮೮೮. ಕಾಯಪ್ಪಚಾಲಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಾಯಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಚಾಲೇತ್ವಾ। ಉಪರಿಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಹತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ‘‘ಬಾಹೂ’’ತಿ ಮಣಿಬನ್ಧತೋ ಯಾವ ಅಂಸಕೂಟಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ।
೧೮೮೯. ಉಜುಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಉಜುಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ಆಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಸಮೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ತೂ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ।
೧೮೯೦. ಇತ್ಥಮ್ಭೂತೇ ಕರಣವಚನಂ। ಗಮನಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಗಮನಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಸೀದನೇನ ಯುತ್ತೇಸೂ’’ತಿ।
ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಸತ್ತಮಟ್ಠಮನವಮಾನಿ।
ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ।
೧೮೯೧. ಖಮ್ಭಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಟಿಯಾ ಏಕಪಸ್ಸೇ ವಾ ದ್ವೀಸು ವಾ ಪಸ್ಸೇಸು ಕಪ್ಪರಸನ್ಧಿತೋ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಖಮ್ಭಕತೋ ನಾಮ ಕಟಿಯಂ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಖಮ್ಭೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೯೬)। ಉಕ್ಕುಟಿಕಾಯ ವಾ ಗಚ್ಛತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಉಕ್ಕುಟಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಣ್ಹಿಯೋ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಪಾದೇಹಿ ವಾ ಅಗ್ಗಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಣ್ಹೀಹಿ ಏವ ವಾ ಭೂಮಿಂ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಗಮನಂ।
೧೮೯೨. ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯಾತಿ ಆಯೋಗಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ। ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೧೮೯೩. ದುತಿಯೇ ಚಾತಿ ‘‘ನ ಖಮ್ಭಕತೋ ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೯೭) ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚ। ಚತುತ್ಥೇ ಚಾತಿ ‘‘ನ ಓಗುಣ್ಠಿತೋ ಛಟ್ಠೇತಿ ‘‘ನ ಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ ಅನ್ತರಘರೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ (ಪಾಚಿ॰ ೬೦೧) ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚ। ಇತಿ ಏವಂ ಸಾರುಪ್ಪಾ ಸಮಣಾಚಾರಾನುಚ್ಛವಿಕಾ ಛಬ್ಬೀಸತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಪಕಾಸಿತಾನಿ।
ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಾನಿ।
೧೮೯೪. ವಿಞ್ಞುನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸತಿಯುತ್ತೇನ, ಪತ್ತಸಞ್ಞಿನಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸಮಸೂಪೋವ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ಏತಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದತ್ತಯಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಸಕ್ಕಚ್ಚನ್ತಿ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ। ‘‘ಸತಿಯುತ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಸಕ್ಕಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಪದಂ। ‘‘ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೦೨) ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಪತ್ತೇ ಸಞ್ಞಾ ಪತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪತ್ತಸಞ್ಞೀ, ಅನಞ್ಞವಿಹಿತೇನ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನೇಯೇವ ಉಪನಿಬದ್ಧಸಞ್ಞಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೮೯೫. ಭತ್ತಚತುಬ್ಭಾಗೋತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಚತುಬ್ಭಾಗಪ್ಪಮಾಣೋ। ತತೋ ಅಧಿಕಂ ಗಣ್ಹತೋ ದುಕ್ಕಟಂ।
೧೮೯೬. ‘‘ರಸರಸೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ರಸೇರಸೇ’’ತಿ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ದ್ವೇ ಸೂಪೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಿ ಓಲೋಣಿಸಾಕಸೂಪೇಯ್ಯಮಚ್ಛರಸಮಂಸರಸಾದೀನಿ ರಸರಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಓಲೋಣೀತಿ ದಧಿಕತಂ ಗೋರಸ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ‘‘ಏಕಾ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಕತೀ’’ತಿ ಅಪರೇ। ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಸುದ್ಧೋ ಕಞ್ಜಿಕತಕ್ಕಾದಿರಸೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇ। ಸಾಕಸೂಪೇಯ್ಯಗ್ಗಹಣೇನ ಯಾ ಕಾಚಿ ಸೂಪೇಯ್ಯಸಾಕೇಹಿ ಕತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಕತಿ ವುತ್ತಾ। ಮಂಸರಸಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅವಸೇಸಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಕತಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಞಾತಕಾದೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಅಞ್ಞತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಧನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿ ಚ
ಸತ್ತಮಟ್ಠಮನವಮಾನಿ।
೧೮೯೭. ಅಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗಸ್ಸ
೧೮೯೮. ಅನಾಪತ್ತಿವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗೇ ಪತ್ತೇ। ಥೂಪೀಕತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದಿಯ್ಯಮಾನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಯಥಾವುತ್ತಲೇಖಾತಿಕ್ಕಮೋ ಯಥಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಥೂಪೀಕತಂ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಗಣ್ಹತೋ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ಪಠಮಂ ಥೂಪೀಕತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗಪತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಪಠಮಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪತ್ತೇ ಪಚ್ಛಾ ಭೋಜನಸ್ಸ ಥೂಪೀಕತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ನಿವಾರಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೧೮೯೯. ಕಾಲಿಕತ್ತಯಮೇವ ಚ ಥೂಪೀಕತಂ ವಟ್ಟತೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೇಸೇತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗೇ ಪತ್ತೇ। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕಾಲಿಕಂ ಥೂಪೀಕತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೧೯೦೦. ಪೇಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯದಿ ಪೇಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ವಿಹಾರಂ ಪೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೦೫) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏವ ಪೇಸಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಪೂರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
೧೯೦೧. ಪಕ್ಖಿಪ್ಪಮಾನನ್ತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಉಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಪಕ್ಖಿಪಿಯಮಾನಂ। ಫಲಾದಿಕನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಓದನಾದಿಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ಓರೋಹತೀತಿ ಸಮನ್ತಾ ಓಕಾಸಸಮ್ಭವತೋ ಚಾಲಿಯಮಾನಂ ಮುಖವಟ್ಟಿಪ್ಪಮಾಣತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಸ್ಸತಿ।
೧೯೦೨. ತಕ್ಕೋಲಕಾದೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪೂಗಫಲಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಭತ್ತಮತ್ಥಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ವಟಂಸಕನ್ತಿ ಅವಟಂಸಕಂ।
೧೯೦೩. ಪೂವಸ್ಸಾತಿ ವಿಕಾರಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಪೂವವಟಂಸಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪೂವಸ್ಸ ಯಾವಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಥೂಪೀಕತಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ।
೧೯೦೪. ಪಣ್ಣಾನಂ ವಿಸುಂ ಭಾಜನತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
೧೯೦೫. ಅಸ್ಸಾತಿ ತಂ ತು ಸಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಥೂಪೀಕತತ್ತಾ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ತಂ ಪನ ಸಬ್ಬಂ। ಗಹಿತಂ ಸುಗಹಿತನ್ತಿ ವಿರಾಧೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಚೇ, ಸುಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ।
ದಸಮಂ।
ತತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ।
೧೯೦೬. ‘‘ಉಪರಿ ಓಧಿ’’ನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ಉಪರೀತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿ। ಓಧಿನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ। ಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ದಿಸಾಯ ಪರಿಯನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ।
೧೯೦೭. ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದೇನ್ತೋ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಅತ್ತನೋ ಭತ್ತಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಾಜನೇ ಆಕಿರಂ ಆಕಿರನ್ತೋ ಪನ ಪಟಿಪಾಟಿಂ ವಿನಾಪಿ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಓಮಸತಿ ಚೇ, ನತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಕಂ ತಥಾ ಆಕಿರನ್ತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಓಮಸತಿ, ನತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ಯೋಜನಾ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಂ ನಾಮ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ।
ತತಿಯಂ।
೧೯೦೮. ಮತ್ಥಕಂ ಓಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ದೋಸೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಥೂಪಕತೋತಿ ಮತ್ಥಕತೋ, ವೇಮಜ್ಝತೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೧೦) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಮತ್ಥಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭತ್ತಮತ್ಥಕಮಾಹ। ಓಮದ್ದಿತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಭತ್ತಂ ಅವಮದ್ದಿತ್ವಾ।
೧೯೦೯. ಸೇಸಕೇ ಪರಿತ್ತೇಪಿ ಚಾತಿ ಅವಸಿಟ್ಠೇ ಅಪ್ಪಕೇಪಿ ಚ। ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ। ಏಕತೋ ಪನ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಪಞ್ಚಮಂ।
೧೯೧೦. ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾಹೇತೂತಿ ಪುನ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾಹೇತು। ಸೂಪಂ ವಾತಿ ಮುಗ್ಗಾದಿಸೂಪಂ ವಾ। ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾತಿ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಂ ವಾ।
ಛಟ್ಠಂ।
೧೯೧೧. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯನ್ತಿ ‘‘ಉಜ್ಝಾನೇ ಗಿಲಾನೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ಉಜ್ಝಾನೇತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ।
೧೯೧೨. ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ತತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ। ಅವಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಉಜ್ಝಾಯನಚಿತ್ತಂ ಉಜ್ಝಾನಂ, ಉಜ್ಝಾನೇ ಸಞ್ಞಾ ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಾ, ಸಾ
ಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಿ।
೧೯೧೩. ‘‘ತೇಸಂ ಮಜ್ಝಪ್ಪಮಾಣೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸಾರುಪ್ಪವಸೇನ ಖುದ್ದಕಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ‘‘ನಾತಿಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ಅತಿಮಹನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಖುದ್ದಕೇ ಆಪತ್ತಿ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ। ಕಬಳೋತಿ ಆಲೋಪೋ।
೧೯೧೪. ಮೂಲಖಾದನೀಯಾದಿಕೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಖಜ್ಜಕೇ ಪನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಫಲಾಫಲೇತಿ ಖುದ್ದಕೇ, ಮಹನ್ತೇ ಚ ಫಲೇ।
ನವಮಂ।
೧೯೧೫. ದಸಮೇ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ದಸಮಂ।
ಚತುತ್ಥೋ ವಗ್ಗೋ।
೧೯೧೬. ‘‘ಅನಾಹಟೇ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಪದಂ ‘‘ಮುಖದ್ವಾರಂ ಅಪ್ಪತ್ತೇ’’ತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಅನಾಹಟೇತಿ ಅನಾಹರಿತೇ, ಮುಖದ್ವಾರಂ ಅಸಮ್ಪಾಪಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೧೭)। ‘‘ಮುಖದ್ವಾರಂ ವಿವರನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇ ಮುಖದ್ವಾರ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದತ್ತಾ ಕಸ್ಸಾತಿ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ‘‘ಮುಖದ್ವಾರಂ ವಿವರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ-ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಏವಕಾರತ್ಥೋ, ಅಪ್ಪತ್ತೇ ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಠಮಂ।
೧೯೧೭. ಸಕಲಂ ಹತ್ಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥ-ಸದ್ದೋ ತದೇಕದೇಸೇಸು ಅಙ್ಗುಲೀಸು ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ಹತ್ಥಮುದ್ದಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಮುದಾಯೇ ಪವತ್ತವೋಹಾರಸ್ಸ ಅವಯವೇಪಿ ಪವತ್ತನತೋ ಏಕಙ್ಗುಲಿಮ್ಪಿ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ।
೧೯೧೮. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ಬ್ಯಾಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ।
ದುತಿಯತತಿಯಾನಿ।
೧೯೨೦. ಪಿಣ್ಡುಕ್ಖೇಪಕನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಇಧಾಪಿ ಖಜ್ಜಕಫಲಾಫಲೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ। ಕಬಳಚ್ಛೇದಕಮ್ಪಿ ವಾತಿ ಕಬಳಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಇಧ ಖಜ್ಜಕಫಲಾಫಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಗಣ್ಡೇ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಾಫಲಮತ್ತೇಯೇವ ಅನಾಪತ್ತಿ।
ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಾನಿ।
೧೯೨೧-೨. ಹತ್ಥಂ ನಿದ್ಧುನಿತ್ವಾನಾತಿ ಹತ್ಥಂ ನಿದ್ಧುನಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತೋತಿ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಿತ್ಥಾವಕಾರಕನ್ತಿ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಅವಕಿರಿತ್ವಾ ಅವಕಿರಿತ್ವಾ। ಜಿವ್ಹಾನಿಚ್ಛಾರಕಂ ವಾಪೀತಿ ಜಿವ್ಹಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ। ಚಪು ಚಪೂತಿ ವಾತಿ ‘‘ಚಪು ಚಪೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ। ಸತ್ತಮೇತಿ ‘‘ನ ಹತ್ಥನಿದ್ಧುನಕ’’ನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ಅಟ್ಠಮೇತಿ ‘‘ನ ಸಿತ್ಥಾವಕಾರಕ’’ನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ಕಚವರುಜ್ಝನೇತಿ ಕಚವರಾಪನಯನೇ।
ಸತ್ತಮಟ್ಠಮನವಮದಸಮಾನಿ।
ಪಞ್ಚಮೋ ವಗ್ಗೋ।
೧೯೨೩. ‘‘ಸುರು ಹತ್ಥನಿಲ್ಲೇಹಕಂ ವಾಪೀತಿ ಹತ್ಥಂ ನಿಲ್ಲೇಹಿತ್ವಾ ನಿಲ್ಲೇಹಿತ್ವಾ।
೧೯೨೪. ಫಾಣಿತಂ
೧೯೨೫. ಏಕಾಯ ಅಙ್ಗುಲಿಕಾಯಪಿ ಪತ್ತೋ ನ ಲೇಹಿತಬ್ಬೋವ। ಜಿವ್ಹಾಯ ಏಕಓಟ್ಠೋಪಿ ನ ನಿಲ್ಲೇಹಿತಬ್ಬಕೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಬಹಿ ಓಟ್ಠಞ್ಚ ಜಿವ್ಹಾಯ ನ ಲೇಹಿತಬ್ಬಂ। ಓಟ್ಠೇ ಲಗ್ಗಂ ಸಿತ್ಥಾದಿಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಭೋಹಿ ಓಟ್ಠಮಂಸೇಹಿಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ।
೧೯೨೬-೮. ನ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಹಿ-ಇತಿ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೇ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಪಾನೀಯಥಾಲಕ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ ಸಙ್ಖಾದೀನಮ್ಪಿ ತಥಾ ನಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ। ಸರಾವಂ ವಾತಿ ತಟ್ಟಕಂ ವಾ।
ಅನಾಮಿಸೇನ ಹತ್ಥೇನಾತಿ ಆಮಿಸರಹಿತೇನ ಹತ್ಥೇಕದೇಸೇನ। ಯಥಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಹತ್ಥಸ್ಸ
ಏಕದೇಸೋ ಆಮಿಸಮಕ್ಖಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪದೇಸೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೩೧)। ಆಮಿಸಮಕ್ಖಿತೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ‘‘ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಧೋವಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿ।
ಪಞ್ಚಮಂ।
೧೯೨೯. ಉದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಸಸಿತ್ಥಕಾ ಪತ್ತಧೋವನಾ ಸಿತ್ಥಕಾನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಂ ಪತ್ತಧೋವನೋದಕಂ ಘರಾ ಬಹಿ ಅನ್ತರಘರೇ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಸಸಿತ್ಥಕೇ ಪತ್ತಧೋವನೇ ಸಿತ್ಥಕಾನಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಸಮ್ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉದಕಗತಿಕಾನೇವ ಕತ್ವಾ ತಂ ಉದಕಂ ಘರಾ ಬಹಿ ಅನ್ತರಘರೇ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಸಿತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಧೋವನೋದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸಸಿತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಧೋವನೋದಕಂ ಘರಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ ಖೇಳಮಲ್ಲಾದಿಕೋ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಹತ್ಥಧೋವನಭಾಜನವಿಸೇಸೋ।
ಛಟ್ಠಂ।
೧೯೩೦. ಛತ್ತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ‘‘ಛತ್ತಂ ನಾಮ ತೀಣಿ ಛತ್ತಾನಿ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಕಿಲಞ್ಜಚ್ಛತ್ತಂ ಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಬದ್ಧಂ ಸಲಾಕಬದ್ಧ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೬೩೪) ವುತ್ತೇಸು ತೀಸು ಛತ್ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಸೇತಚ್ಛತ್ತನ್ತಿ ವತ್ಥಪಲಿಗುಣ್ಠಿತಂ ಪಣ್ಡರಚ್ಛತ್ತಂ। ಕಿಲಞ್ಜಚ್ಛತ್ತನ್ತಿ ವಿಲೀವಚ್ಛತ್ತಂ। ಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತನ್ತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಕತಂ। ‘‘ಮಣ್ಡಲಬದ್ಧಂ ಸಲಾಕಬದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಛತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಜರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತಾನಿ ಹಿ ಮಣ್ಡಲಬದ್ಧಾನಿ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಸಲಾಕಬದ್ಧಾನಿ ಚ। ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಗ್ಗಹವಚನೇನ ‘‘ಯಮ್ಪಿ ಚ ತತ್ಥಜಾತದಣ್ಡೇನ ಕತಂ ಏಕಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಛತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೩೪) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತಂ ಛತ್ತವಿಸೇಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಹತ್ಥೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಸರೀರಾವಯವೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅಪಿ-ಸದ್ದತ್ಥೋ। ಅಂಸಕೂಟಾದಿಸರೀರಾವಯವೇನ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಛತ್ತಂ ಧಾರೇತಿ, ಛತ್ತಪಾದುಕಾಯ ವಾ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಪಸ್ಸೇ ವಾ ಠಿತಂ ಹೋತಿ,
ಹತ್ಥತೋ ಅಪಗತಮತ್ತೇ ಛತ್ತಪಾಣಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ನ ಛತ್ತಪಾಣಿಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನತೋ, ಇಧ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಚ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚೇತ್ಥ ಪದಸೋಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಮುಪರಿಪಿ।
ಸತ್ತಮಂ।
೧೯೩೧. ದಣ್ಡಪಾಣಿಮ್ಹೀತಿ ‘‘ಚತುಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೋ’’ತಿಆದಿ। ಮಜ್ಝಿಮಹತ್ಥತೋತಿ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ, ಯೋ ‘‘ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಅಟ್ಠಮಂ।
೧೯೩೨. ಸತ್ಥಪಾಣಿಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ಥಂ ನಾಮ। ಖಗ್ಗಂ ಸನ್ನಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಸತ್ಥಪಾಣಿ ನು ಖೋತಿ ಆಸಙ್ಕಾಯ ನಿವತ್ತನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಸತ್ಥಪಾಣೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ನ ಹೋತಿ ಅಸಿ’’ನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ।
ನವಮಂ।
೧೯೩೩-೫. ಸರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಧನುಂ ವಾ ಸುದ್ಧಧನುಂ ವಾ ಸುದ್ಧಸರಂ ವಾ ಸಜಿಯಂ ಧನುದಣ್ಡಂ ವಾ ನಿಜಿಯಂ ಧನುದಣ್ಡಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ವಾ ನಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ವಾ ಸಚೇ ಯೋ ತಥಾ ಪದಸೋಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಧನು ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಂ ಹೋತಿ, ಯಾವ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಾವ ವಟ್ಟತಿ। ಜಿಯಾಯ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಸಜಿಯಂ।
ದಸಮಂ।
ಛಟ್ಠೋ ವಗ್ಗೋ।
೧೯೩೬. ಪಾದುಕಾರುಳ್ಹಕಸ್ಸಾತಿ ಪಾದುಕಂ ಆರುಳ್ಹೋ ಪಾದುಕಾರುಳ್ಹೋ, ಸೋಯೇವ ಪಾದುಕಾರುಳ್ಹಕೋ, ತಸ್ಸ। ಕಥಂ ಆರುಳ್ಹಸ್ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಮುಕ್ಕಸ್ಸ ವಾತಿ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ। ಏತಂ ದ್ವಯಮ್ಪಿ ‘‘ಪಾದುಕಾರುಳ್ಹಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಪದಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ನ ಪಾದುಕಾರುಳ್ಹಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸೇತಬ್ಬೋ। ಯೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಮುಕ್ಕಸ್ಸ ವಾ ಓಮುಕ್ಕಸ್ಸ ವಾ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೬೩೮)।
ಪಠಮಂ।
೧೯೩೭-೪೦. ಉಪಾಹನಗತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅಕ್ಕನ್ತಾದಿಆಕಾರೇನ ಉಪಾಹನಾರುಳ್ಹಸ್ಸ ಚ। ಯಥಾಹ ‘‘ಅಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಮುಕ್ಕಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಛತ್ತಪಾಣಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು। ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಯಾನೇ ವಾ ಗತಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಯಾನೇ ವಾ ಗತಸ್ಸಾತಿ ಸಚೇ ದ್ವೀಹಿ ಜನೇಹಿ ಹತ್ಥಸಙ್ಘಾತೇನ ಗಹಿತೋ, ಸಾಟಕೇ
ಸಯನೇಪಿ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಕಟಸಾರಕೇ ವಾ ಛಮಾಯ ವಾ ನಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಥಾಹ ‘‘ಸಯನಗತಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಕಟಸಾರಕೇಪಿ ಪಕತಿಭೂಮಿಯಮ್ಪಿ ನಿಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೪೧)। ಉಚ್ಚೇ ಪೀಠೇ ವಾ ಉಚ್ಚೇ ಮಞ್ಚೇಪಿ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇನ, ಠಿತೇನ ವಾ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಠತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿಸೀದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಮೇವ। ಸಯನೇಸು ಗತಸ್ಸ ಚ ದೇಸೇನ್ತೇನ ಸಯನೇಸು ಗತೇನಾಪಿ ಸಮಾನೇ ವಾಪಿ ಉಚ್ಚೇ ವಾ ನಿಪನ್ನೇನೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೧೯೪೧. ‘‘ತಥೇವ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಗಹಿತಂ।
ದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ।
೧೯೪೨. ‘‘ಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ಯಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಆಯೋಗಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ ವಾ ಹತ್ಥಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ ವಾ ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ ವಾ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇಠಿತಸೀಸಸ್ಸಾತಿ ದುಸ್ಸವೇಠನೇನ ವಾ ಮೋಲಿಆದೀಹಿ ವಾ ಯಥಾ ಕೇಸನ್ತೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ವೇಠಿತಸೀಸಸ್ಸ।
೧೯೪೩. ಯದಿ ಕೇಸನ್ತಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅಯಮೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸೀಸಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋಪಿ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ।
ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾನಿ।
೧೯೪೪-೫. ಅಟ್ಠಮೇ ‘‘ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ವತ್ಥಮ್ಪಿ ತಿಣಾನಿಪಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೪೫) ಇದಞ್ಚ ನವಮೇ ‘‘ಉಚ್ಚೇ ಆಸನೇತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೇಪಿ ಉನ್ನತೇ ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೪೭) ಇದಞ್ಚ ದಸಮೇ ‘‘ಸಚೇಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಕ್ಖಮಾನವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬವಿಸೇಸಾಭಾವಾ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಮೇ ನವಮೇ ವಾಪಿ, ದಸಮೇ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿಪೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಥೇರುಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾನ ಠಿತಂ ದಹರಂ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರೋ ಚೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರಯೋಜನಾ। ಕಥೇತಬ್ಬಮುಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇ ಪನಞ್ಞಸ್ಸ, ಕಥೇತಬ್ಬಂ ವಿಜಾನತಾ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಠಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ
ಅಟ್ಠಮನವಮದಸಮಾನಿ।
ಸತ್ತಮೋ ವಗ್ಗೋ।
೧೯೪೬. ಗಚ್ಛತೋ ಪುರತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತೋ ಪಞ್ಹಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಚೇ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ।
೧೯೪೭. ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಮಮೇವ ಗಚ್ಛತೋ ಯುಗಗ್ಗಾಹಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಯುಗಗ್ಗಾಹನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞ-ಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ ಹಿ ಯುಗಗ್ಗಾಹ-ಸದ್ದೋ।
ಪಠಮಂ।
೧೯೪೮. ಸಕಟಮಗ್ಗೇ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಚಕ್ಕಸ್ಸ ಪಥೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಚಕ್ಕಸ್ಸ ಪಥೇನ ಸಮಂ ಗಚ್ಛತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಉಪ್ಪಥೇನಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉಪ್ಪಥೇನ ಸಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರಯೋಜನಾ। ಉಪ್ಪಥೇನಾತಿ ಅಮಗ್ಗೇನ। ಏವಂ ಅನಾಪತ್ತಿವಿಸಯೇ ದಸ್ಸಿತೇ ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ಆಪತ್ತಿವಿಸಯೋ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ದುತಿಯಂ।
೧೯೪೯. ತತಿಯೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ನ ಠಿತೋ ಅಗಿಲಾನೋ ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೬೫೧) ಏತಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಯಥಾರುತವಸೇನ ‘‘ಉಚ್ಚಾರಾದಿಚತುಕ್ಕ’’ನ್ತಿ।
೧೯೫೦. ಏತ್ಥ ಹರಿತಂ ನಾಮ ಇದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಜೀವರುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ರುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ ಜೀವಮಾನಕತಿಣಲತಾದೀನಮ್ಪಿ ಹರಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ। ‘‘ದಿಸ್ಸಮಾನಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವಚನೇನೇವ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಗತಂ ಅಹರಿತನ್ತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಸಾಖಾ ವಾ ಭೂಮಿಲಗ್ಗಾ ದಿಸ್ಸಮಾನಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಹರಿತಮೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೧೯೫೧. ಸಹಸಾ ವಚ್ಚಂ ನಿಕ್ಖಮತೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ವಚ್ಚನ್ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸಾವಾದೀನಮ್ಪಿ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ। ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಿಲಾನಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ।
೧೯೫೨. ಪಲಾಲಣ್ಡುಪಕೇ ವಾಪೀತಿ ಪಲಾಲಚುಮ್ಬಟಕೇಪಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಅಪ್ಪಹರಿತಂ ಅಲಭನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚೀತಿ ಸುಕ್ಖತಿಣಾದಿಮ್ಹಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ। ತಂ ವಚ್ಚಂ ಪಚ್ಛಾ ಹರಿತಂ ಓತ್ಥರತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೧೯೫೩. ಏತೀತಿ ಪವಿಸತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ‘‘ಖೇಳೇನ ಏವ ಚಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ।
ತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ।
೧೯೫೪. ವಚ್ಚಕುಟಿಸಮುದ್ದಾದಿಉದಕೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರಿಭೋಗಜಲಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೇನೇವ ‘‘ತೇಸಂ ಅಪರಿಭೋಗತ್ತಾ’’ತಿ ಅಪರಿಭೋಗತ್ತಮೇವ ಕಾರಣಮಾಹ।
೧೯೫೫. ಉದಕೋಘೇತಿ ಅಜಲನ್ತಿ ಅಜಲಟ್ಠಾನಂ। ಜಲೇತಿ ಪರಿಭೋಗಾರಹಜಲೇ। ಇಧಾಪಿ ಥಲಕತೋ ಉದಕಂ ಓತ್ಥರತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ।
ಪಞ್ಚಮಂ।
ಅಟ್ಠಮೋ ವಗ್ಗೋ।
೧೯೫೬-೭. ಪಕಿಣ್ಣಕವಿನಿಚ್ಛಯಂ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಯೋ’’ತಿಆದಿ। ಞೇಯ್ಯಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಸೇಖಿಯೇಸು। ಉಜ್ಜಗ್ಘಿಕಾ ಆದಿ ಯೇಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ತಗ್ಗುಣಸಂವಿಞ್ಞಾಣೋಯಂ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ, ಉಜ್ಜಗ್ಘಿಕಾಅಪ್ಪಸದ್ದಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಛಮಾ ಚ ನೀಚಾಸನಞ್ಚ ಠಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಛಾ ಚ ಉಪ್ಪಥೋ ಚ ಛಮಾನೀಚಾಸನಟ್ಠಾನಪಚ್ಛಾಉಪ್ಪಥಾ, ತೇ ಸದ್ದಾ ಏತೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ತಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಛಮಾ…ಪೇ॰… ಉಪ್ಪಥವಾ, ಛಮಾದಿಪದವನ್ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಠಾನ-ಸದ್ದೇನ ಠಾ-ಧಾತುಸ್ಸೇವ ರೂಪತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾಗತೋ ಠಿತ-ಸದ್ದೋ ಗಹಿತೋ। ‘‘ದಸಸೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಣ್ಣಲೋಪೇನ, ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವಾ ‘‘ದಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಮನುಭಾಸನೇ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ ಏತೇಸು ದಸಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಯೋ ತುಲ್ಯಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಇಮಾನಿ ದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮನುಭಾಸನಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ, ಏಕೇಕಮೇತ್ಥ ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೧೯೫೮-೯. ‘‘ಛತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಪದಾನಿ। ಏತಾನಿ ಏಕಾದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿನಾ ಪನ ಧಮ್ಮದೇಸನೇನ ತುಲ್ಯಾವ ಸದಿಸಾ ಏವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ
ಸೂಪೋದನೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಸೂಪೋದನ-ಸದ್ದೇನ ಲಕ್ಖಿತಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಬಹುತ್ತಾ ಇದಮೇವ ವಿಸೇಸಿತಂ। ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮಂ ಮತನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಸಮಾನಂ ಮತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ।
೧೯೬೦. ಅವಸೇಸಾ ತಿಪಞ್ಞಾಸಾತಿ ಅವಸೇಸಾನಿ ತೇಪಞ್ಞಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ। ಸಮಾನಾ ಪಠಮೇನ ತೂತಿ ಪಠಮೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿತೋ ಸಮಾನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಸಮುಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಆಪದಾ ನಾಮ। ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ನದಿಸನ್ತರಣಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೇಖಿಯೇಸು ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ।
೧೯೬೧. ‘‘ನ ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞೀ ಪರೇಸಂ ಪತ್ತಂ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದೀನಂ (ಪಾಚಿ॰ ೬೧೪) ಇಮಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ ನ ಪನಾಗತೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ನ ವುತ್ತೋ। ತಸ್ಸಾಪಿ ಯಥಾವತ್ಥುಕಾವ ಆಪತ್ತಿಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಇತಿ ವಿನಯತ್ಥಸಾರಸನ್ದೀಪನಿಯಾ
ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾಯ
ಸೇಖಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೯೬೨. ಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿನಯೇ ವಿಸಾರದೋ ಹೋತಿ, ವಿನೀತಮಾನಸೋ ಚ ಹೋತಿ, ಪರೇಹಿ ದುಪ್ಪಧಂಸಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ, ತತೋ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಸಮಾಹಿತೋ ಸತತಂ ಇಮಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ತತ್ಥ ಇಮಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿನಿದಾನಂ ಇಮಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅತ್ಥತೋ, ಗನ್ಥತೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ಚ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಞತ್ವಾ। ವಿಸಾರದೋತಿ ಸಾರಜ್ಜನಂ ಸಾರದೋ, ವಿಗತೋ ಸಾರದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಾರದೋ, ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಯಾ, ಆಪತ್ತಾದಿವಿಭಾಗೇ ಚ ನಿಬ್ಭಯೋ ನಿರಾಸಙ್ಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನ ಕೇವಲಂ ಇಮಸ್ಸ ಜಾನನೇ ಏಸೋವ ಆನಿಸಂಸೋ, ಅಥ ಖೋ ವಿನೀತಮಾನಸೋ ಚ ಹೋತಿ, ಸಂಯತಚಿತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋತಿ ಇಮಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಪರೇಹೀತಿ ಇಮಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ। ದುಪ್ಪಧಂಸಿಯೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅನಭಿಭವನೀಯೋ ಚ ಹೋತಿ।
ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ವಿನಯೇ ವಿಸಾರದತಾದಿಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಹೇತುತ್ತಾ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಿಕ್ಖೇತಿ ಸಜ್ಝಾಯನಸವನಾದಿವಸೇನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸತತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ವಿಯ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸತತಾಭಿಯೋಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಪಟಿವೇಧಾಭಾವತೋ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾಯ ಏಕಗ್ಗತಾಯ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಹಿತೋ’’ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ
೧೯೬೩. ಏವಂ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಕಾರನ್ತರೇನಾಪಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತೇತಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಯೇ’’ತಿ ಪರಮನ್ತಿ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮೂಲಕಾರಣಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ಉತ್ತಮಂ। ಅಸಂಕರನ್ತಿ ನಿಕಾಯನ್ತರಲದ್ಧೀಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ। ಸಂಕರನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಗುಣೋಪೇತತ್ತಾ ಕಾಯಚಿತ್ತಸುಖಕಾರಣಂ ಸಮ್ಮುಖಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಂಕರಂ। ಸವನಾಮತನ್ತಿ ಸದ್ದರಸಾದಿಯೋಗೇನ ಕಣ್ಣರಸಾಯನಂ। ಅಮತನ್ತಿ ತತೋಯೇವ ಅಮತಂ ಸುಮಧುರಂ। ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಾವಹತ್ತಾ ವಾ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಅಮತಂ। ಇಮಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ। ಅವೇಚ್ಚಾತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವಿದಿತ್ವಾ। ಅಧಿಕೇತಿ ಅಧಿಸೀಲಾದಿಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ। ಹಿತೇತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸುಖಹೇತುತ್ತೇನ ಹಿತೇ। ಹಿನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲನ್ತಿ ‘‘ಹಿತ’’ನ್ತಿ ಸುಖಹೇತು ವುಚ್ಚತಿ। ಕಲಿಸಾಸನೇತಿ ಲೋಭಾದಿಕಿಲೇಸವಿದ್ಧಂಸನೇ। ಸಾಸನೇತಿ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸಾಸನೇಕದೇಸೇ। ಪಟುತ್ತನ್ತಿ ಬ್ಯತ್ತಭಾವಂ। ನ ಯನ್ತಿ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಕೇ ತೇತಿ ಕತಮೇ ತೇ। ‘‘ನ ಕೇಚಿ ಸನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹೇ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ ಲಿಖಿತೋ।
ಏವಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಪರಮಂ ಉತ್ತಮಂ ಅಸಂಕರಂ ನಿಕಾಯನ್ತರಲದ್ಧೀಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಸಂಕರಂ ಸಕಲಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸುಖಾಭಿನಿಪ್ಫಾದಕಂ ಸವನಾಮತಂ ಸೋತರಸಾಯನಂ ಇಮಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪಕರಣಂ ಅವೇಚ್ಚ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅಧಿಕೇ ಅಧಿಸೀಲಾದಿಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ ಹಿತೇ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸುಖಹೇತುಭೂತೇ ಕಲಿಸಾಸನೇ ಸಕಲಸಂಕಿಲೇಸವಿದ್ಧಂಸಕೇ ಸಾಸನೇ ವಿನಯಪಿಟಕಸಙ್ಖಾತೇ ಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನೇ ಯೇ ಪಟುತ್ತಂ ನ ಯನ್ತಿ, ತೇ ಕೇ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ, ಯೇ ಇಮಂ ಪಕರಣಂ ಅವೇಚ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ, ತೇ ಏಕಂಸತೋ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಪಟುತ್ತಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ ಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಇತಿ ವಿನಯತ್ಥಸಾರಸನ್ದೀಪನಿಯಾ
ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾಯ
ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।