ಚೂಳವಗ್ಗಯೋಜನಾ
ಮಹಾವಗ್ಗಖನ್ಧಕಸ್ಸೇವಂ
ಅಧುನಾ ಚೂಳವಗ್ಗಸ್ಸ, ಕರಿಸ್ಸಂ ಯೋಜನಾನಯಂ॥
೧. ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕಂ
೧. ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ
೧. ಚೂಳವಗ್ಗಸ್ಸ ತಾವಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಾದಿತೋ ಬಲವಾಬಲವನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಪರಿಯಾಯಭಾವೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತಿಸಯತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಬಲವಬಲವ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಾಚಾಸಿಲಿಟ್ಠವಸೇನ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ಪಟಿವದಥಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಕಥೇಥ। ಇಮಿನಾ ಪಟಿಮನ್ತೇಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಮನ್ತಧಾತುಯಾ ಗುತ್ತಭಾಸನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತ್ಥೇಸು ಕರಣಭಾಸನಕಿಚ್ಚೇಸು ಅಲಂ ಸಮತ್ಥಾತಿ ಅಲಮತ್ಥಾ, ತೇಸಂ ವಿಸೇಸೇನಾತಿ ಅಲಮತ್ಥತರಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮತ್ಥತರಾ’’ತಿ।
ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮದ್ವಾದಸಕಕಥಾ
೪. ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಅಸಮ್ಮುಖಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖಾನಂ ವಿನಾ ಕತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಟಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಏತ್ಥ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯಸ್ಸಾಕಾರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಚುದಿತಕಸ್ಸೇವ। ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾರಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ…ಪೇ॰… ವಾ’’ತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮೇ। ನವ ಪದಾತಿ ನವಸು ಪದೇಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಚೇತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ। ಪುರಿಮಕೇಸು ತೀಸು ತಿಕೇಸು ವುತ್ತೇಸು ನವಸು ಪದೇಸೂತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಏಕೇಕ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಇಮೇಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ। ದ್ವಾದಸ ತಿಕಾತಿ ಪುರಿಮೇಹಿ ತೀಹಿ ತಿಕೇಹಿ ನವ ತಿಕೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ದ್ವಾದಸ। ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಸುಪೀತಿ ಪಟಿಸೇಧವಿರಹವಸೇನ ಸುಕ್ಕೇಸು ಪಕ್ಖೇಸುಪಿ।
೬. ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಿಹೀನಂ ಅನನುಲೋಮಿಕತಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಸಹಸೋಕಿತಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಹನನ್ದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಹುತ್ವಾ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ‘‘ನ ಸಮ್ಪಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಲಹೋ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ಅಟ್ಠಾರಸಸಮ್ಮಾವತ್ತನವತ್ತಾನಂ ಸಂವಣ್ಣನಾಪಾಠೋ ಲಿಖಿತೋ, ಸೋ ಪಾಠೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನ ಲಿಖಿತಬ್ಬೋ। ಕಸ್ಮಾ? ಪಾಳಿಕ್ಕಮಾನುಪ್ಪತ್ತಾಭಾವತೋ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನವತ್ತಾನಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ, ಯಥಾವಚನಞ್ಚ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೭೬) ಸಂವಣ್ಣಿತತ್ಥಾ ಚ। ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಪಾಠೋ ನ ಪೋರಾಣಪಾಠೋ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಪಾಠೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ತಿಣ್ಣಂ ಏಕೇಕೇನಾಪೀತಿ ತೀಸು ಅಙ್ಗೇಸು ಏಕೇಕೇನಾಪಿ। ಇಮಿನಾ ಅವಯವವಾಕ್ಯನಿಬ್ಬತ್ತಿವಸೇನ ಕಮ್ಮಾರಹಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ನಿಯಸ್ಸಸ್ಸ ವಿಸೇಸೇನ ಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕತ್ತಂ ಅಙ್ಗಂ ಇತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಆಕಾರವಾಚಕೋ ತಜ್ಜನೀಯಂ, ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಂ। ‘‘ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿಯಸ್ಸೀಯತಿ ಬಾಲೋ ಭಜಾಪೀಯತಿ ಅನೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನಾತಿ ನಿಯಸ್ಸಂ, ದಿವಾದಿಗಣಿಕತ್ತಾ ಸಕಾರಸ್ಸ ದ್ವೇಭಾವೋ ಹೋತಿ ‘‘ನಸ್ಸಂ ವಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ನಿಯಸ್ಸಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ನಿಯಸ್ಸಕಮ್ಮಂ। ಗಾಮಾದಿತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿಯತಿ ಅನೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಂ, ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ। ತೀಸೂತಿ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕಕುಲದೂಸಕವಸೇನ ತಿವಿಧೇಸು ಅಙ್ಗೇಸು। ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಙ್ಗೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯದಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ಸತಿ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೪೦೦ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಂ ಇದಂ ವಚನಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಚನತ್ಥನಾನತ್ತತೋತಿ ವಚನಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ನಾನಾಭಾವತೋ। ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸಮ್ಭವೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ। ಸಙ್ಘೇನ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಸಮ್ಭವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾದೀಸೂತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕಕುಲದೂಸಕಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಸಙ್ಘೋ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಮ್ಮಾರಹನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ಕಮ್ಮೇ ವಾ ಅರಹಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇನ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇನ। ಅಪರನ್ತಿ ಅಪರೇ ವುತ್ತಂ ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕಂ। ಸಮೇತೀತಿ ಸಮಂ ಗಚ್ಛತಿ।
ತತ್ಥಾತಿ ಕಮ್ಮೇಸು, ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಅಙ್ಗೇಸು ವಾ, ಭಣ್ಡನಕಾರಕವಸೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಥ ಖೋತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕರೋನ್ತೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾವಾಚಕೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಫಲಜೋತಕೋ। ಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ತಚ್ಛೇನ ವತ್ಥುನಾ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ। ಕಸ್ಮಾ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಬಹುಲಸ್ಸ ಇದಮ್ಪೀತಿ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು।
ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬಅಟ್ಠಾರಸಕಾದಿಕಥಾ
೮. ಪನ್ನಲೋಮಾತಿ ಪತಿತಮಾನಲೋಮಾ। ಏತನ್ತಿ ವತ್ತಂ। ನೇತ್ಥಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಫುಟ್ಠಕ್ಖರಸಂಯೋಗೇ ಪರಸ್ಸ ಯೇನಾತಿ ವತ್ತೇನ। ನಿಸ್ಸಾರಣಾತಿ ನಿಸ್ಸಾರಣತೋ। ದಸ ವಾ ದಿವಸಾನಿ, ಪಞ್ಚ ವಾ ದಿವಸಾನಿ ಪೂರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಏತ್ತಕೇನಾತಿ ಏತಪ್ಪಮಾಣೇನ ದಸಪಞ್ಚದಿವಸೇನ।
೨. ನಿಯಸ್ಸಕಮ್ಮಕಥಾ
೧೧. ಅಪಿಸ್ಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಪಾತಾನಮನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಇಧ ಅಪಿಸ್ಸುಸದ್ದೋ ನಿಚ್ಚತ್ಥೋ ಹೋತಿ। ಪಕತಸದ್ದೋ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ; ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೩೮) ಅಭಿಭವನತ್ಥೋ, ಇಧ ಪನ ಬ್ಯಾವಟತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಿಚ್ಚಂ ಬ್ಯಾವಟಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ।
೩. ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ
೨೭. ಏತ್ಥಾತಿ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕವತ್ಥುಮ್ಹಿ। ಕಾಯಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯೇನ ಕೀಳತೀತಿ ಕಾಯಿಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಕೀಳಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಾಚಾಯ ಕೀಳತೀತಿ ವಾಚಸಿಕೋ, ಕಾಯಿಕೋ ಚ ವಾಚಸಿಕೋ ಚ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಚ್ಛಿಮವಚನತ್ಥೋ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೋ, ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೇಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಸದ್ದವಿದೂ ‘‘ಧಮ್ಮವಿನಯೋ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೦೯) ವಿಯ। ಕಾಯದ್ವಾರಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಕಾಯಿಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ಕಾಯೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೇತೀತಿ ಕಾಯಿಕೋತಿ ವಚನತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ। ‘‘ಉಪಹನನಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಹನನಂ ಉಪಘಾತಂ, ತಮೇವ ಉಪಘಾತಿಕನ್ತಿ
೪. ಪಟಿಸಾರಣೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ
೩೩. ಸುಧಮ್ಮವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪಪುಬ್ಬೋ ಲೋಕಸದ್ದೋ ಆಪುಚ್ಛನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ’’ತಿ।
೩೪. ಕಿನ್ತಿ ವೋತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ। ಗಹಪತೀತಿ ಆಲಪನಪದಂ। ಥೇರಾನಂ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಟಿಯತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಯಾದಿತಂ। ‘‘ಏತಂ ಅವೋಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಗ್ಗಹಿತಾದೇಸಸನ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯದಿದನ್ತಿ ಸದ್ದೋ ‘‘ತಿಲಸಂಗುಳಿಕಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜಿತತ್ತಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ। ತಿಲಸಕ್ಖಲಿಕಾತಿ ತಿಲೇನ ಸಂಸಟ್ಠಾ ಸಕ್ಖಲಿಕಾ। ‘‘ಸಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇ ಯಂಸದ್ದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ತಂಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಕೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪೂವಿಯೋತಿ ಪೂವಂ, ಪೂವೇನ ವಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ। ತೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ। ನನ್ತಿ ಗಹಪತಿಂ। ಥೇರೋತಿ ಸುಧಮ್ಮತ್ಥೇರೋ। ಯದೇವ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಏವ ಯಂ ವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ತಿಲಸಂಗುಳಿಕಾವಚನ’’ನ್ತಿ। ಇದನ್ತಿ ಇಮಂ ಅತ್ಥಂ। ಸೋತಿ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕೋ। ಕಾಕವಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಕಾಕಸ್ಸ ವಸ್ಸಿತಂ, ನೇವ ಅಕಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಯಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ನೇವ ಭಿಕ್ಖುವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಗಿಹಿವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಾದಿದ್ವಾದಸಕಕಥಾ
೩೯. ಪುರಿಮೇಹಿ ಕಮ್ಮೇಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಙ್ಗೇಸು। ಯಥಾ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯಮಾನೇ ಗಿಹಿನೋ ಲಾಭಂ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪರಿಪುಬ್ಬೋ ಸಕ್ಕಧಾತು ಪರಕ್ಕಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಕ್ಕಮನ್ತೋ’’ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಅನತ್ಥಾದೀಸು ಅತ್ಥಭಙ್ಗೋತಿ ಗಿಹೀನಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಭಙ್ಗೋ। ಅವಸನನ್ತಿ ಗಿಹೀನಂ ಅವಸನಂ। ಗಿಹೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಿಹೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ। ಯಥಾ ಕರಿಯಮಾನೇ ಸಚ್ಚೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕಙ್ಗೇನಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ, ತತೋ ಅಧಿಕೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪಟಿಸಾರಣೀಯಕಮ್ಮೇ। ಪಟಿಮುಖಂ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ಸರಾಪೇತಬ್ಬಂ ಅನೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಪಟಿಸಾರಣೀಯಂ, ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಸಾರಣೀಯಕಮ್ಮಂ।
೫. ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ
೪೬. ಸಂಸಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸಧಾತುಯಾ ಕಥನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆರೋಚೇಥಾ’’ತಿ। ತುಮ್ಹೇ ಸಂಸಥ, ಕಥೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೫೦. ಭಣ್ಡನಕಾರಕೋ ಹೋತೀತಿಆದಿ ಕಾರಣೂಪಚಾರವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭಣ್ಡನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾದಿ ಕಾರಣಂ, ತೇನ ಆಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿ ಫಲಂ, ತಸ್ಸಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ।
೫೧. ಏತ್ಥಾತಿ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸವತ್ತೇಸು। ಅನುದ್ಧಂಸೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಂಸಧಾತುಯಾ ಗತ್ಯತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ‘‘ರಜೋನುದ್ಧಂಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಬು॰ ವಂ॰ ೨.೧೦೧) ಹಿ ಧಂಸಧಾತು ಗತ್ಯತ್ಥೇ ವತ್ತತಿ। ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸೋಯೇವ ಭಿಕ್ಖು ತೇಹೇವ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಅತ್ಥಂ ನಿವಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ। ನ ಗಿಹಿದ್ಧಜೋತಿ ಏತ್ಥ ಗಿಹೀನಂ ಧಜೋ ಗಿಹಿದ್ಧಜೋತಿ ವುತ್ತೇ ಓದಾತವತ್ಥಾದೀನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಓದಾತವತ್ಥಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ನ ತಿತ್ಥಿಯಾದಿಪದತ್ತಯನ್ತಿ ‘‘ನ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖುಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಂ ತಯಂ। ‘‘ನ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಆಸಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಪುಬ್ಬಸದಧಾತುಯಾ ಅಪಪುಬ್ಬಸದಧಾತುಯಾ ಸಮಾನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾತಿ’’ ಏತ್ಥ ಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂವತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮೇನ।
೬೫. ತಸ್ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ। ಇಧಾತಿ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ಕತೇ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮೇ। ಆಪತ್ತಿಅದಸ್ಸನಾದೀಸು ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಖಿಪೀಯತಿ ಅಪನೀಯತಿ ಅನೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಂ, ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ।
ಇತಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೨. ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ
೧. ಪಾರಿವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾ
೭೫. ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಪರಿವಾಸಂ ಪರಿವಸನ್ತೀತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿವಾಸಂ ಪರಿವಸನ್ತಾ’’ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಪರಿವಾಸಂ ಪರಿವಸನ್ತಾ’’ತಿ ತದ್ಧಿತವಾಕ್ಯೇ। ತೇಸೂತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಸು ಪರಿವಾಸೇಸು। ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸೋತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿವಾಸೋ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಾ ದಾತಬ್ಬೋ ಪರಿವಾಸೋ, ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ವಾ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬೋ ಪರಿವಾಸೋ ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸೋ। ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪರಿವಾಸೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೇ। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ। ಅಯಂ ಪನಾತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ ಪನ। ಇಧಾತಿ ಸೇಸಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸತೋ ಸೇಸಾ। ತಯೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸಾದಯೋ ತಯೋ, ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಆಪನ್ನಾ ಚೇವಾತಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಚೇವ। ತೇಸೂತಿ ತಿವಿಧೇಸು ಪರಿವಾಸೇಸು। ಏತೇ ಪನಾತಿ ತಯೋ ಪನ। ಇಧಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಮಾ। ಏತೇಸೂತಿ ತಿವಿಧೇಸು ಪರಿವಾಸೇಸು।
ಪಕತತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಪಕತತ್ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಾದೀನಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಮಾನತ್ತಾರಹಮಾನತ್ತಚಾರಿಕಅಬ್ಭಾನಾರಹಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಪಕತಿಪಕತತ್ತಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ತೇತಿ ಪಕತತ್ತಾ। ಯಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಸಾದಿಯನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾದಿಯನಂ ನಾಮ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಭಿವಾದನಾದೀಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸ್ಸ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಭಿವಾದನಾದೀನೀತಿ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಾನಿ। ಬೀಜನವಾತದಾನಾದಿನೋತಿ ಬೀಜನಿಯಾ ಪಹರಿತೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ವಾತಸ್ಸ ದಾನಾದಿನೋ। ಆಸನಾಭಿಹಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಹರಣಂ ಅಭಿಹಾರೋ, ಆಸನಸ್ಸ ಅಭಿಹಾರೋ ಆಸನಾಭಿಹಾರೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಸನಸ್ಸ ಅಭಿಹರಣ’’ನ್ತಿ। ಪಞ್ಞಾಪನಮ್ಪಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ ಅಭಿಹಾರೋಯೇವ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಪನಮೇವ ವಾ’’ತಿ। ‘‘ಪಾದಧೋವನಉದಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾದಸ್ಸ ಧೋವನಂ ಉದಕಂ ಪಾದೋದಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಾದಟ್ಠಪನಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾದಸ್ಸ ಠಪನಕಂ ಪೀಠಂ ಪಾದಪೀಠನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಾದಘಂಸನಂ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾದಸ್ಸ ಘಂಸನಂ ಕಥಲಿಕಂ ಪಾದಕಥಲಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಮ್ಪಿ ಅಭಿವಾದನಾದಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ। ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ। ಕುಲಪುತ್ತಾತಿ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತಾ, ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ ಚ। ಕರೋನ್ತಿ, ಆಪುಚ್ಛನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಾರಿತಮ್ಪಿ ಅಸಾದಿಯನಂ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಾರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ। ಮಿಥು ಯಥಾವುಡ್ಢನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಿಥುಸದ್ದೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಯಾಯೋ, ಯಥಾಸದ್ದೋ ಯಂಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ, ವಿಚ್ಛತ್ಥೋ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಯೋ ಯೋ ವುಡ್ಢೋ’’ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಞ್ಹಿ ಮಿಥತಿ ಸಙ್ಗಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಮಿಥೂತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ತೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ, ‘‘ಸಾದಿತು’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಭಾವಕತ್ತಾ। ಸಾದಿತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ವುಡ್ಢಪಟಿಪಾಟಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಪಟಿಪಾಟಿ ಯಥಾವುಡ್ಢನ್ತಿ ಚತುತ್ಥೀಅಬ್ಯಯೀಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪುರಿಮಪದೇ ಪನ ಪಠಮಾಅಬ್ಯಯೀಭಾವೋ। ಪಾಳಿಯಾತಿ ಪನ್ತಿಯಾ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಸಙ್ಘನವಕಟ್ಠಾನೇ ಏವ। ಪವಾರಣಾಯಪೀತಿ
ಓಣೋಜನನ್ತಿ ಅವನುದತೇ ಓಣೋಜನಂ। ಅವಪುಬ್ಬೋ ನುದಧಾತು ನಕಾರಸ್ಸ ಣಕಾರಂ, ದಕಾರಸ್ಸ ಚ ಜಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಓಣೋಜನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ನುದಧಾತು ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಾದೀನೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ। ತಾನೀತಿ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಾದೀನಿ। ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಹೇಟ್ಠಾ। ಗಾಹೇಥಾತಿ ನವಕತರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾಹಾಪೇಥ। ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಾತಿ ಭತ್ತಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಾ, ಪಚ್ಚಾಸಾಭತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅವನುದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಓಣೋಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಯೋಜನಾ। ತಾನೀತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಾದೀನಿ। ಯದಿ ಪನ ನ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಚೇ ಸಙ್ಘತೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಸಚೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ। ಓದಿಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಸಙ್ಘನವಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಭತ್ತಗ್ಗೇತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಗಹಣಟ್ಠಾನೇ। ಸೋತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ, ಮಾ ಕಿಲಮಿತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇದನ್ತಿ ಓಣೋಜನಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ, ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಆಗತಾಗತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚತುಸ್ಸಾಲಭತ್ತನ್ತಿ ಚತುಮುಖಾ ಸಾಲಾ ಚತುಸ್ಸಾಲಾ ಭೋಜನಸಾಲಾ, ತತ್ಥ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದಿನ್ನಂ ಭತ್ತಂ ಚತುಸ್ಸಾಲಭತ್ತಂ। ಏತನ್ತಿ ಚತುಸ್ಸಾಲಭತ್ತಂ। ಪಾಳಿಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಳಿಯಾ। ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ। ಹತ್ಥಪಾಸೇತಿ ಭತ್ತದಾಯಕಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ। ಸೇನೋತಿ ಕುಲಲೋ। ‘‘ಆರಾಮಿಕಸಮಣುದ್ದೇಸೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆಹರಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ಸಯಮೇವಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೇನ ಅನಾಣತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಯಮೇವ। ಮಹಾಪೇಳಭತ್ತೇಪೀತಿ ಮಹತಿಯಂ ಪೇಳಾಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಭತ್ತೇಪಿ। ಯತ್ಥ ಪನಾತಿ ಪರಿವಿಸಟ್ಠಾನೇ ಪನ।
೭೬. ತತ್ರಾಯಂ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇದಾನಿ ಯಾ ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ। ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಏತಾಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾಯಂ। ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಚರಿಯೇನ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಸಾವನಮ್ಪಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯೇನ ಹುತ್ವಾಪಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ನ ಸಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಸತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾವಾಚಕೇ ಅಸತಿ। ನ ನಿಸ್ಸಯೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಗನ್ತುಕಾನಮೇವ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋ, ನ ದಿನ್ನನಿಸ್ಸಯಾನಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ನಿಸ್ಸಯೋ
ಅಞ್ಞೋ ಸಾಮಣೇರೋತಿ ಪಕತತ್ತಕಾಲೇ ಉಪಜ್ಝಂ ದತ್ವಾ ಗಹಿತಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಸಾಮಣೇರೋ। ಆಧಿಪಚ್ಚಟ್ಠಾನಭೂತಾತಿ ಸಬ್ಬಸಮ್ಮುತೀನಂ ಅಧಿಪತಿಭಾವಸ್ಸ ಠಾನಭೂತಾ। ಪಟಿಬಲಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದಿತುಂ ಪಟಿಬಲಸ್ಸ। ಇಮಿನಾ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕೇನ ಆಣತ್ತೋ ಅಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕೋಪಿ ಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದಿತುಂ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಗತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ। ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ವೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ದಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಯಾತಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆಪತ್ತಿಕಾರಣಾ। ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾದಿಗರುಕಾಪತ್ತಿ ನಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ ಆಪತ್ತಿವತ್ಥೂನಂ ಪಾಪಿಟ್ಠಭಾವಞ್ಚ ಪಾಪಿಟ್ಠತರಭಾವಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಾಪಿಟ್ಠತರಾತಿ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತಿತೋ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಪಾಪಿಟ್ಠತರಾ। ತಾಸನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ। ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಪುರಿಮಾನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ನಯೇನೇವ। ಭೇದೋತಿ ವತ್ಥೂನಂ ವಿಸೇಸೋ। ಏವಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ ಆಪತ್ತಿವತ್ಥೂನಂ ಪಾಪಿಟ್ಠಪಾಪಿಟ್ಠತರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ತೇಸಂ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ವತ್ಥುಆಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ।
ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಭೂತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕಾರಿಯಭೂತಾಯಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಂ ಉಪಚಾರವಸೇನ ಕಾರಿಯಭೂತಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿವಾಸಕಮ್ಮವಾಚಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ, ಕಮ್ಮೇನ ವಾ ವಚಿತಬ್ಬಾತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಕಸಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಸಿಸಙ್ಖಾತಂ ಕಮ್ಮಂ। ಗೋರಕ್ಖಕಮ್ಮನ್ತಿ ಗೋರಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಂ ಕಮ್ಮಂ। ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮಿಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇತಿ ಕಮ್ಮಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ನ ಗರಹಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ವಚಿತಬ್ಬಂ ಅನೇನ ದೋಸೇನಾತಿ ವಚನೀಯಂ, ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ವಚನೀಯಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸವಚನೀಯಂ, ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಲಿಬೋಧತ್ಥಾಯ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಯಾವ ನ ತಂ ತೇತಿ ತುಯ್ಹಂ।
ಅನುವಾದೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸಾಸನವಸೇನ ಅಞ್ಞೇ ವದತೀತಿ ಅನುವಾದೋತಿ ವುತ್ತೇ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಹಾರೇ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನಂ ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನಂ ಸರೂಪೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ। ತನ್ತಿ ತವಂ। ನ ಚೋದೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೇನ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥುನಾ ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ’’ತಿ। ನ ಸಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ನ ಸರಾಪೇತಬ್ಬೋ। ನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತ್ತನಾ ಕಲಹವಸೇನ ನ ಸಮ್ಪಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಲಹೋ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇನ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇನ ಹೋನ್ತೇನಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುರತೋ ಅಗನ್ತಬ್ಬೇ ಸಮಾನೇ ಕಿಂ ಪಚ್ಛತೋ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವಾದಸಹತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಆಸನಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಆಸನಮೇವ ಪರಿಯನ್ತೋ ಲಾಮಕೋತಿ ಆಸನಪರಿಯನ್ತೋ, ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘನವಕಾಸನಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ಸ್ವಾಸ್ಸಾತಿ ಸೋ ಅಸ್ಸ। ಸೋತಿ ಆಸನಪರಿಯನ್ತೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ। ತತ್ಥಾತಿ ಆಸನಪರಿಯನ್ತೇ। ಅಯನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ, ನ ಲಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗಹಿತಾವಸೇಸಾತಿ ಗಹಿತಾಹಿ ಸೇಯ್ಯಾಹಿ ಅವಸೇಸಾ। ಮಙ್ಗುಲಗೂಥಭರಿತಾತಿ ಮಙ್ಗುಲಾನಂ ಗೂಥೇಹಿ ಪೂರಿತಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ। ರಜೇಹಿ ಹತಾ ನಾಸಿತಾ ಭೂಮಿ ಏತ್ಥಾತಿ ರಜೋಹತಭೂಮಿ। ಜತುಕಮೂಸಿಕಭರಿತಾತಿ ಜತೂಹಿ ಚ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಚ ಪೂರಿತಾ। ಪಣ್ಣಸಾಲಾತಿ ಪಣ್ಣೇಹಿ ಛಾದಿತಾ ಸಾಲಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ। ಸಬ್ಬೇಪಿ ಆವಾಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತೇಹೀತಿ ಪಕತತ್ತೇಹಿ। ತೇಸೂತಿ ಆವಾಸೇಸು। ಯನ್ತಿ ಆವಾಸಂ। ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಲಾಭಂ। ಏಕಪಸ್ಸೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ, ದೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋ ಏವಾತಿ ಆಸನಾದಿಪರಿಯನ್ತೋ ಏವ। ಞಾತಿಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ನಿಮನ್ತಿತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಕುಲಸ್ಸ, ಭವೇಯ್ಯ ವಾ।
ಹರಾಯಮಾನೇನಾತಿ ಲಜ್ಜಮಾನೇನ। ಯೇನಾಪೀತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೇನಪಿ। ಸಮಾದಿನ್ನನ್ತಿ ಆರಞ್ಞಿಕಧುತಙ್ಗಸಮಾದಿನ್ನಂ। ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ ನ ಸಮಾದಾತಬ್ಬಂ, ತಥಾ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಧುತಙ್ಗಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಯೋ ಪನಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ ಪನ।
ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಮೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನಾರೋಚೇನ್ತೇ ಸತೀತಿ ವಾ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋ, ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಞ್ಚ ಕಾರಣತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೋ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಏವ ಪಚ್ಚಯೋ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ‘‘ಸಾಮಣೇರೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಪಚಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಕತಿಯಾ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾಪಿ ವಿಹಾರೇ ಪಚಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧೋ ನತ್ಥಿ। ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಗಾಮೇತಿ ಮಹಾಗಾಮೇ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅವಿವಿತ್ತೇ ಗಾಮೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಾಮಕಾವಾಸನ್ತಿ ಗಾಮೋಯೇವ ಖುದ್ದಕಟ್ಠೇನ ಗಾಮಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾರಿತೋ ಆವಾಸೋ ಗಾಮಕಾವಾಸೋ, ತಂ।
ಗತೇನ ತತ್ಥಾತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವಿಹಾರೇ, ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ। ನ ಏಕಚ್ಚೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಪಸ್ಸಿತತ್ತಾ ನಾರೋಚೇತಿ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಏಕಸ್ಸ ವಾ ಬಹೂನಂ ವಾ ಆಗನ್ತುಕಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದೇ। ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ ಆರೋಚೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ। ತಂ ವುತ್ತನಯಮಾವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ। ತೇಸಮ್ಪೀತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಮ್ಪಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ। ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಅನಾದರೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅಯಞ್ಚ ಪನಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ ಚ। ಗತಕಾಲೇತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಗತಕಾಲೇ। ಯೇಪೀತಿ ಆಗನ್ತುಕಾಪಿ। ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಓಸರಿತ್ವಾ, ಪವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಞ್ಚಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ ಚ, ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನೇಸನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ। ಯೋಪೀತಿ ಆಗನ್ತುಕೋಪಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ಆಗತಭಾವಸ್ಸ ಅಜಾನಿತತ್ತಾ। ‘‘ಅಬ್ಭಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕರೋತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಹೋತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ। ಅಧಿಕಾ ರತ್ತಿಯೋತಿ ಆಪತ್ತಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನರತ್ತಿತೋ ಅಧಿಕಾ ರತ್ತಿಯೋ। ಅಯನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕವತ್ತಪಟಿಪದಾ। ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಾತಿ ಅವಿರದ್ಧಪಟಿಪದಾ, ಏಕಂಸಪಟಿಪದಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಾವೇತುನ್ತಿ ಸುಣಾಪೇತುಂ। ವಿಸಯಾವಿಸಯೇನಾತಿ ಆರೋಚೇತುಂ ದೇಸಾದೇಸೇನ। ಕರವೀಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪೋಸಥೇತಿ ಏತ್ಥ ಉಪೋಸಥಸದ್ದಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾದಯೋ ಅತ್ಥೇ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಪವಾರಣಾಯಪೀತಿ ಪವಾರಣದಿವಸೇಪಿ। ಗನ್ತುನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ। ದೂತೇನಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನಧಿಪ್ಪೇತದೂತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತದೂತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ॰… ಆರೋಚಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ಸುಞ್ಞವಿಹಾರೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿವಿತ್ತವಿಹಾರೋ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಸುಞ್ಞವಿಹಾರೇ। ದಸವಿಧನ್ತರಾಯೇ ಸತಿ ಪನ ಗನ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ನಾನಾಸಂವಾಸಕೇಹೀತಿ ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೇಹಿ।
೮೧. ಆವಾಸಾದೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆವಾಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತತಿಯಪದೇನಾತಿ ‘‘ಆವಾಸೇ ವಾ ಅನಾವಾಸೇ ವಾ’’ತಿ ತತಿಯಪದೇನ। ಏತೇಸೂತಿ ಆವಾಸಾದೀಸು। ಛದನತೋತಿ ಛದನಕೋಟಿತೋ। ಅನ್ತೋಆವಾಸೇತಿ ಭಿತ್ತಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಅನ್ತೋಆವಾಸೇ। ಅವಿಸೇಸೇನಾತಿ ‘‘ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ’’ತಿ ಉದಕಪಾತೇನಾತಿ ಛದನತೋ ಉದಕಂ ಪತತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉದಕಪಾತೋ, ತೇನ। ಪಞ್ಚವಣ್ಣಚ್ಛದನಬದ್ಧಟ್ಠಾನೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಪಮಾಣೇನ ಛದನೇನ ಬದ್ಧಟ್ಠಾನೇಸು ಏತೇಸು ಆವಾಸೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ ಚ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸ್ಸ ಚ ಪಕತತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಾರಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ನಾನೂಪಚಾರೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ಏಕೂಪಚಾರೇ ಪನ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ಆವಾಸಾದಿಕೇ, ಸಚೇ ನಿಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೇಪಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೇ।
ವುಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ನಿಮನ್ತೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢತರಂ ಪಕತತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ನಿಮನ್ತೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ತದಹುಪಸಮ್ಪನ್ನಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಓಬುದ್ಧನ್ತಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ। ಏಕಾಸನೇತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸದ್ದೋ ಸಮಾನಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕಾಸನೇ’’ತಿ, ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕಾನಂ ಆಸನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಛಮಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಏತ್ಥ ಛಮಾಸದ್ದೋ ಭೂಮಿಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭೂಮಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೇ’’ತಿ। ಇತರೇನಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೇನ। ಸಹಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಙ್ಕಮತಿ ವಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಙ್ಕಮೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಚಙ್ಕಮಸದ್ದಸ್ಸ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಸಮಾಸವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಛಮಾಯಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಛಮಾಯಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ’’ತಿ। ಅಯಂ ಪನಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನೋ ಪನ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಛಮಾಯಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ’’ತಿ ಪಾಠೇ। ಚಙ್ಕಮನ್ತೇತಿ ಪಕತತ್ತೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ। ನ ಚಙ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೇನ ನ ಚಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ। ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಇಟ್ಠಕಾಚಯಸಮ್ಪನ್ನೇ ವೇದಿಕಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಇತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಬ್ಬತನ್ತರವನನ್ತರಗುಮ್ಬನ್ತರೇಸೂತಿ ಪಬ್ಬತಮಜ್ಝವನಮಜ್ಝಗುಮ್ಬಮಜ್ಝೇಸು, ಪಬ್ಬತವಿವರವನವಿವರಗುಮ್ಬವಿವರೇಸು ವಾ। ಉಪಚಾರನ್ತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಉಪಚಾರಂ।
೮೨. ಇತರೋತಿ ನವಕೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ನವಕಸ್ಸ। ನ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತತ್ತಾ ನ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಅಪಚ್ಛಾಪುರಿಮನ್ತಿ ಅಪಚ್ಛಾ ಅಪುರಿಮಂ, ಏಕಪಹಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮವಸ್ಸಾ ದ್ವೇ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾತಿ ಯೋಜನಾ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾನಂ ಏಕತೋ ವಸನದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಹಿ ದ್ವೇ’’ತಿಆದಿ। ನೇಸನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾನಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು। ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಯೋಜನಾ।
ಪರಿವಾಸದಾನಾದೀನೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಮಾನತ್ತದಾನಅಬ್ಭಾನಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏತೇಸ್ವೇವಾತಿ ಪರಿವಾಸದಾನಾದೀಸು ಏವ। ಅಯನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ।
೮೩. ‘‘ಅಥ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕವತ್ತೇ। ಸೋತಿ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ। ತತ್ಥಾತಿ ತೀಸು ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೇಸು। ಯ್ವಾಯನ್ತಿ ಯೋ ಅಯಂ, ಏಕತೋ ವಾಸೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋ ವಾಸೋ ಸಹವಾಸೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಕತತ್ತೇನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಾಸೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕಕಸ್ಸೇವ ವಾಸೋ’’ತಿ। ಆಗನ್ತುಕಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಆವಾಸಿಕಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ।
೮೪. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಂ ತಂ ಠಾನಂ। ದ್ವೀಸು ಪದೇಸೂತಿ ದ್ವೀಸು ವಾಕ್ಯಸಙ್ಖಾತೇಸು ಪದೇಸು। ಏಕೇನೇಕೇನಪೀತಿ ಏಕೇನ ಏಕೇನ ವಾಕ್ಯಪದೇನಪಿ। ಪರಿವಸಿಯಿತ್ಥಾತಿ ಪರಿವುತ್ಥೋ, ಪರಿವುತ್ಥೋ ಪರಿವಾಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸೋ, ತಸ್ಸ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಏಸಾತಿ ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸುದ್ಧನ್ತೇತಿ ಸುದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ। ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ। ಅನ್ತನ್ತಿ ಅವಸಾನಂ, ವಿನಾಸಂ ವಾ।
೨. ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹವತ್ತಕಥಾ
೮೬. ನವಕತರಂ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಕತತ್ತಾ ಏವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನೇಸನ್ತಿ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಮಾನತ್ತಾರಹಮಾನತ್ತಚಾರಿಕಅಬ್ಭಾನಾರಹಾನಂ ಚತುನ್ನಂ, ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಾದಿಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಸ್ಸ ವತ್ತೇ। ಇತೋತಿ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಸ್ಸ ವತ್ತತೋ।
೮೭. ಯಥೇವ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ ಗಣಪೂರಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಏತೇಪಿ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೪. ಮಾನತ್ತಾಚಾರಿಕವತ್ತಕಥಾ
೯೨. ಊನೇ ಗಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಗಣೋ ನಾಮ ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ॰ ೨೧೭ ಆದಯೋ) ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಾ ವಾ’’ತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೩. ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕಂ
೧. ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಕಥಾ
ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ ತತ್ಥಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಸು ಮಾನತ್ತೇಸು। ಯಂ ಮಾನತ್ತಂ ದಿಯ್ಯತಿ, ಇದಂ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಅನನ್ತರವಾಕ್ಯೇಸುಪಿ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾತಿ ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ವಾ। ಅದ್ಧಮಾಸನ್ತಿ ಪನ್ನರಸದಿವಸಕಾಲಂ। ಓಧಾಯಾತಿ ಸಮೂಹಂ ಕತ್ವಾ। ‘‘ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಓಧಾಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇಸೂತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಸು ಮಾನತ್ತೇಸು। ಇದನ್ತಿ ಮಾನತ್ತಂ। ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ…ಪೇ॰… ವಚನತೋತಿ ಞಾಪಕಹೇತು। ಏತೇನ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಾನತ್ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತಂ। ಇಧಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಪಾಳಿಯಂ। ತತುತ್ತರೀತಿ ತತೋ ತೀಹಿಪಿ ಉತ್ತರಿ। ನಾನಾವತ್ಥೂನಿ ಏತಾಸನ್ತಿ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾಯೋ। ತಾಸನ್ತಿ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾನಂ।
ಮಾಳಕಸೀಮಾಯಮೇವಾತಿ ಸೀಮಮಾಳಕೇ ಏವ, ಸೀಮಙ್ಗಣೇ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಮಾಳಕಸೀಮಾಯಮೇವ।
ವೇದಯಾಮಹನ್ತಿ ವೇದಯಾಮಿ ಅಹಂ। ಮಮ ಮಾನತ್ತಚರಭಾವಂ ಸಙ್ಘಂ ಜಾನಾಪೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇದಯತೀತಿ ಮನ್ತಿ ಜಾನಾಪೇತಿ, ಇತಿ ಮಂ ಸಙ್ಘೋ ಧಾರೇತೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ। ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಮಾನತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ಮಾಳಕತೋತಿ ಸೀಮಙ್ಗಣತೋ। ಸೋಪೀತಿ ಸಹ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ। ‘‘ಮಾಳಕೇ ನಾರೋಚಿತ’’ನ್ತಿ
ವಿಸಭಾಗೇಹಿ ಸಹ ವಸನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಸ್ಸ ದುಪ್ಪೂರಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ’’ಸಭಾಗಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಚತೂಹಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ವಾತಿ ವಾಸದ್ದೇನ ತತೋ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋತಿ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯) ವುತ್ತಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ। ‘‘ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಚನಸದ್ದಸವನೂಪಚಾರಪಹಾನತ್ಥಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ‘‘ಗುಮ್ಬೇನ ವಾ ವತಿಯಾ ವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಪಹಾನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಇಧ ಉಪಚಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ ಸುಣಾತಿ, ಸೋಯೇವ ದೇಸೋ। ಅಞ್ಞೋತಿ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಞ್ಞೋ। ಏಸಾತಿ ಏಸೋ ಮಾನತ್ತಚಾರಿಕೋ।
‘‘ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ನತ್ಥಿ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ದಿಟ್ಠರೂಪಾನಂ ಸುತಸದ್ದಾನಂ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರತೋ ಬಹಿ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ। ಅದಿಟ್ಠಾಸುತಾನಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರಗತಾನಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸತಿ ಕರಣೀಯೇತಿ ಇದಂ ಗನ್ತುಸ್ಸ ಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಅಸತಿ ಕರಣೀಯೇಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸೋಪೀತಿ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖುಪಿ। ‘‘ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆರೋಚೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಾರೋಚನೇ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿಯಮಾನೇ ಕಿಂ ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣದೋಸೋ ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಅಯಞ್ಚಾತಿ ಮಾನತ್ತಚಾರಿಕೋ ಪನ। ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ವಸಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಪಕತತ್ತಾಗತಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರೇ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಗಣಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣದೋಸಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಪ್ಪವಾಸದೋಸಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾರೋಚಿತಂ ಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಯನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪನಂ। ‘‘ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೇ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಗತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಯನ್ತಿ ಮಾನತ್ತಚಾರಿಕೋ, ಠಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾಪೀತಿ ಮಾನತ್ತಚಾರಿಕೇನಪಿ, ಯಾಚಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೋತಿ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು। ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಸೋ ಅಬ್ಭೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನೇ। ಅಯಂ ಅಬ್ಭಾನವಿಧಿ ವುತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಯಞ್ಚಾತಿ ಅಬ್ಭಾನವಿಧಿ ಚ। ತಾಸನ್ತಿ ಆಪತ್ತೀನಂ। ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತಂ ಪನ ದಾತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ನನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತಂ।
೨. ಪರಿವಾಸಕಥಾ
೧೦೨. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತಸ್ಸ। ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾತಿ ಇಧೇವ ಪರಿವಾಸಕಥಾಯಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ। ಇಧೇವ ಪರಿವಾಸಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಧೇವಸದ್ದೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬಾಪರಾಪೇಕ್ಖೋ।
ಇಧ ತತ್ಥಾತಿ ತಿವಿಧೇಸು ಪರಿವಾಸೇಸು। ‘‘ಯಥಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಸ್ಸಚಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಯಥಾ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಥಾ ಚ ಪರತೋ ಆಗತಾ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕಸ್ಸಚಿ ದ್ವಿಹಾದಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ಪರತೋಪಿ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕಾಹಾದಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಏಕಾದಿಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ।
ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಭಾವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ದಸಹಾಕಾರೇಹೀ’’ತಿ ಪಾಠೇ। ಆಪತ್ತಿಇತಿ ಸಞ್ಞಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ । ಪಹು ಚಾತಿ ಸಮತ್ಥೋ ಚ। ಪಪುಬ್ಬೋ ಹೂಧಾತು ಸಮತ್ಥತ್ಥೇ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಂ ಮಾತಿಕಾಯಂ। ಯನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ। ಸೋಪಿ ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಪಿ ಚ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಂ ಆಪತ್ತಿಯಂ। ಅಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು। ತತ್ಥಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಂ। ಅಲಜ್ಜಿಪಕ್ಖೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಪರಿಗೂಹತೀ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೩೫೯) ವುತ್ತಪಕ್ಖೇ ಠಿತತ್ತಾ ಅಲಜ್ಜಿಪಕ್ಖೇ ತಿಟ್ಠತಿ।
ಪಕತತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಿವಿಧಂ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ ಅಕತೋ’’ತಿ। ಏತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಭಾವಂ, ‘‘ಆಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವಾ।
ಗಾಥಾಯ ‘‘ಸಾವಸೇಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಗರುಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅನಾದರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅನಾದರಿಯಂ। ವಜ್ಜನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ। ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇನ ಕರಣಭೂತೇನ।
ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭೀರುಕಜಾತಿಕತಾಯಾತಿ ಭೀರುಕಸಭಾವತಾಯ। ಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇತಿ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ತಲೇ, ಅನ್ತರೇ ವಾ ಕಾರಿತೇ ವಿಹಾರೇ। ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತಾದಿಸೇ। ಅನ್ತರಾಯೇ ಸತಿಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಸ ಅಚ್ಛನ್ನಾವ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನನ್ತರಾಯಿಕಸಞ್ಞಾಯ ಛಾದಯತೋ ಅಚ್ಛನ್ನಾವಾತಿ ಅನನ್ತರಾಯಿಕಸಞ್ಞಾಯ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಕನ್ತೇನ ಅನ್ತರಾಯಿಕತ್ತಾ ಅಚ್ಛನ್ನಾವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಹನುಕವಾತೋತಿ ಹನುಕಸ್ಸ ಗೇಲಞ್ಞಕರೋ ವಾತೋ। ವಿಜ್ಝತೀತಿ ಹನುಕಂ ವಿಜ್ಝತಿ। ಇಮಿನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಪಹುಸಞ್ಞಿನೋ ಛಾದಿತಾಪಿ ಏಕನ್ತೇನ ಅಪಹುತ್ತಾ ಅಚ್ಛಾದಿತಾವ ಹೋತಿ।
ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ಛಾದೇತಿ, ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ನಚ್ಛಾದೇತಿ, ಅಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ಛಾದೇತಿ, ನಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ನಚ್ಛಾದೇತೀತಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಸೇಸಾಸುಪಿ ಮಾತಿಕಾಸು ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಪುರೇಭತ್ತೇ ವಾತಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಾ, ಭತ್ತತೋ, ಭತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪುರೇತಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ। ಅಬ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸೇ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾ ಅಮಿತಿಕಾರಿಯಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತೇ’’ತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ದುತಿಯಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತಿಯಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಭಿಕ್ಖುಕೇ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಆಗಮೇನ್ತಸ್ಸ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅನಾದರೇ ಚೇತಾನಿ ಸಾಮಿವಚನಾನಿ।
ಚತುತ್ಥಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯೋ ಪನಾತಿ ಭಿಕ್ಖು ಪನ, ಆವಿ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಭಾಗನ್ತಿ ಅವೇರಿಂ। ಅಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು। ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಇತಿ ವಾ ಆಚರಿಯೋ ಇತಿ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಲಜ್ಜಾಯಾತಿ ಲಜ್ಜನಿಮಿತ್ತಂ, ಲಜ್ಜಕಾರಣಾ, ಲಜ್ಜಹೇತು ವಾ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ, ಇಧಾತಿ ಆಪತ್ತಿಆರೋಚನಟ್ಠಾನೇ। ಅವೇರಿಸಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ಅವೇರೀ ಹುತ್ವಾ ಸಭಾಗಸ್ಸ।
ಪಕಾಸೇತುಕಾಮೋತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಕಾಸೇತುಕಾಮೋ। ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಆಪತ್ತಿಆರೋಚನಟ್ಠಾನೇ। ಸಭಾಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನ್ತಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ। ಸುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸತೋ ಸುದ್ಧಸ್ಸ। ಆವಿಕರಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ಇತಿ ಇಮಾನೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ।
ತತೋತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ, ಪರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾತಿ ಏಕಾಹೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ। ಯಾವ ಚುದ್ದಸ ದಿವಸಾನಿ, ತಾವ ದಿವಸವಸೇನ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಕ್ಖಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಪಕ್ಖೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ। ಅತಿರೇಕಪಕ್ಖಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಪಕ್ಖತೋ ಅತಿರೇಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ।
ಸಂವಚ್ಛರಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ತತೋ ವಾತಿ ಅತಿರೇಕಸಟ್ಠಿಸಂವಚ್ಛ ರತೋ ವಾ। ಭಿಯ್ಯೋಪೀತಿ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ।
ತತೋತಿ ಪರನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಂ। ಗಣನವಸೇನಾತಿ ಆಪತ್ತಿಗಣನವಸೇನ। ವತ್ಥುಕಿತ್ತನವಸೇನ ವಾತಿ ಆಪತ್ತೀನಂ ವತ್ಥುಕಿತ್ತನವಸೇನ ವಾ। ನಾಮಮತ್ತವಸೇನ ವಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ನಾಮಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ವಾ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಮತ್ತಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ, ತೇನ ವತ್ಥುಂ ನಿವತ್ತೇತಿ।
ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ನಾಮಮತ್ತವಸೇನಾ’’ತಿ ಪದೇ। ಸಜಾತಿಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿ ಸಜಾತಿ, ತಾಯ ಸಾಧಾರಣಂ ಸಜಾತಿಸಾಧಾರಣಂ। ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಾ ಆಪತ್ತೀಹಿ ಸಾಧಾರಣಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ। ತತ್ಥಾತಿ ದುವಿಧೇಸು ನಾಮೇಸು। ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣನಾಮವಸೇನಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದೋ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಜಾತಿಸಾಧಾರಣನಾಮವಸೇನಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಏಕಾಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ಉಭಯಸಾಧಾರಣವಸೇನಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪರಿವಾಸಾದಿಕಂ ಇದಂ ವಿನಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ವಸತಿ ಆಪತ್ತಿ ಏತ್ಥ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ವತ್ಥು। ಗೋ ವುಚ್ಚತಿ ವಚನಂ ವಾ ಞಾಣಂ ವಾ, ತಂ ತಾಯತೀತಿ ಗೋತ್ತಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥಾದೀಸು ಚತುಬ್ಬಿಧೇಸು। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ವಚನೇಸು। ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗನ್ತಿಆದಿನಾ ವಚನೇನಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದಿವಚನಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಇಧ ಪನಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ। ಯೋ ಯೋತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಾ ಫುಸ್ಸೋ ವಾ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ।
ಏವಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ಆರೋಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಿಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ? ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘೋ ಧಾರೇತು’’ ಇತಿ ಆರೋಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ವೇದಯಾಮಹನ್ತಿ ವೇದಯಾಮಿ ಅಹಂ। ಮಮ ಪಾರಿವಾಸಿಕಭಾವಂ ಸಙ್ಘಂ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಜಾನಾಪೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇದಯತೀತಿ ಮನ್ತಿ ವೇದಯತಿ ಇತಿ ಮಂ। ಪಾರಿವಾಸಿಕಭಾವಂ ಸಙ್ಘಂ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಜಾನಾಪೇತೀತಿ ಮಂ ಸಙ್ಘೋ ಧಾರೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಬಹೂಸು ಅಟ್ಠಕಥಾಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಾನಂ ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಧಾರೇನ್ತೂ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ
‘‘ವಿಹಾರೇಯೇವ ರತ್ತಿಪರಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಮ್ಪಿ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪಚಾರಸೀಮನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ। ಏಸಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು। ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಗತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ।
ತತೋತಿ ಆಪತ್ತಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನದಿವಸತೋ। ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದನತ್ಥಾಯಾತಿ ಆಪತ್ತಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನದಿವಸೇನ ಸಮಂ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಂ ನುಖೋ, ನ ನುಖೋತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ವಿನೋದನತ್ಥಾಯ। ಪರಿವುತ್ಥತ್ತಾತಿ ಪರಿವಸಿತತ್ತಾ। ಸೋತಿ ಪರಿವುತ್ಥೋ ಭಿಕ್ಖು। ಇದನ್ತಿ ದಾತಬ್ಬಮಾನತ್ತಂ। ತನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತಂ। ಛಾರತ್ತನ್ತಿ ಛರತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಹಟಾತಿ ಛಾರತ್ತಂ, ಸಮಾಹಾರೇ ದಿಗು। ‘‘ಛರತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸುಖುಚ್ಚಾರಣತ್ಥಂ ಛಕಾರಸ್ಸ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ।
ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪತ್ತಿಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಮೂಲಮಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಥಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಾನತ್ತಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ। ತದನುರೂಪನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಯಾಚನಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ। ಸಚೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ದ್ವೇತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ತತೋ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಏಕಬಹೂಸು। ತದನುರೂಪಮೇ ವಾತಿ ಇಧ ಪನಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತೇ ಪನ। ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಯಂ ಮಾನತ್ತಂ ದಿಯ್ಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಮಾನತ್ತೇ।
ಅವಸೇಸಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೇಹಿ ಅವಸೇಸಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಅವಸೇಸೇಸು ದ್ವೀಸು ಪರಿವಾಸೇಸು। ಅಧಮ್ಮಿಕಮಾನತ್ತಚಾರಾವಸಾನೇ ಅನುಞ್ಞಾತಪರಿವಾಸೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅನುಞ್ಞಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ। ಏಸಾತಿ ಸುದ್ಧನ್ತೋ, ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತನ್ತಿ ಜಾನನಾಜಾನನಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆರೋಚಿತದಿವಸತೋತಿ ಆಪತ್ತಿಆರೋಚಿತದಿವಸತೋ।
ತನ್ತಿ ಚೂಳಸುದ್ಧನ್ತಂ, ಪರಿವಸನ್ತೇನ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ಪರಿವಾಸಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಗಹಿತಮಾಸತೋ ಅಞ್ಞಂ। ‘‘ಪರಿವಾಸದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿವಾಸಗಹಣಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬತ್ತಾ, ದೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ವಾ। ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ಆರೋಹತೀತಿ ಪರಿವಾಸಗಹಣಕಾಲತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ಆರೋಹತಿ। ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಓರೋಹತೀತಿ ಪರಿವಾಸಗಹಣಕಾಲತೋ ಊನಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಓರೋಹತಿ। ಇದನ್ತಿ ಆರೋಹನೋರೋಹನಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸಸ್ಸ। ಏಕಮೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ದ್ವೇ, ತಿಸ್ಸೋ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ವಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಂ ವಿನಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಅಭಾವತೋ’’ತಿ।
ಏವಂ ಚೂಳಸುದ್ಧನ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತನ್ತಿ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತಂ। ಯಾವ ಯತ್ತಕೋ ಉಪಸಮ್ಪದದಿವಸೋ ಹೋತಿ, ತಾವ ತತ್ತಕಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಉದ್ಧಂ ನಾರೋಹತೀತಿ ಉದ್ಧಂ ಆರೋಹನಕಾಲಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ಆರೋಹತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೇ। ಅಯಂ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ ನಾಮಾತಿ ನಿಗಮನಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಪರಿವಾಸೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತದ್ಧಿತಣಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಅವಧುನಿಯತೇ, ಅವಧುನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ಓಧಾನಂ, ಸಂ ಏಕತೋ ಓದಹೀಯತೇ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೀಯತೇ, ಉದಹಿಯತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿಯತೀತಿ ವಾ ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಅವಯವವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ‘‘ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಧುಧಾತುಯಾ ಪಪ್ಪೋಟನಧಂಸನಧೋವನಾನಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೋತಿ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೋ, ಆಗತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಏತ್ಥಾತಿ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೇ। ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರಿವಸನ್ತೋ ವಾ ಮಾನತ್ತಾರಹೋ ವಾ ಮಾನತ್ತಂ ಚರನ್ತೋ ವಾ ಅಬ್ಭಾನಾರಹೋ ವಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಪುರಿಮಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಸಮಾ ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಸಹಾದಿಯೋಗೋ। ‘‘ಊನತರಾ’’ತಿಪದೇ ವಿಭತ್ತಿಅಪಾದಾನಂ, ಅನುಮೇಯ್ಯವಿಸಯಅಪಾದಾನಂ ವಾ। ‘‘ಅದಿವಸೇ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಓಧುನಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಧುಧಾತುಯಾ ಯಥಾವುತ್ತತ್ಥೇಯೇವ ದಸ್ಸೇತಿ। ಊನಕಪಕ್ಖಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾತಿ ಪಕ್ಖತೋ ಊನಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ। ಏತೇನುಪಾಯೇನಾತಿ ಪಕ್ಖೇ ವುತ್ತೇನ ಏತೇನ ಉಪಾಯೇನ।
ತತ್ಥಾತಿ ಮೂಲಾಪತ್ತಿತೋ ಅತಿರೇಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ। ಆವಿ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಮೂಲಾಪತ್ತಿತೋ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಭಾವಂ ಆವಿ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಆಪತ್ತಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ। ಪಮಾಣನ್ತಿ ಕಾರಣಂ। ಯಾತಿ ಆಪತ್ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಮೂಲಭಾವೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಾಯಂ ಮೂಲಿಆಪತ್ತಿಯಂ। ಇತರನ್ತಿ ಮೂಲಿಭಾವೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮೂಲಾಪತ್ತಿಂ। ಸಮೋಧಾಯಾತಿ ಸಮೋದಹಿತ್ವಾ। ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏಕಾ ವಾ ಯಾ ಆಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋತಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಚಿರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ। ತಾಸನ್ತಿ ಆಪತ್ತೀನಂ। ಅಗ್ಘೇನಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ। ಅಗ್ಘಸದ್ದೋ ಹೇತ್ಥ ಪರಿಚ್ಛೇದತ್ಥವಾಚಕೋ। ಅಭಿಧಾನೇ (ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ೧೦೪೮ ಗಾಥಾಯಂ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಗ್ಘೋ ಮುಲ್ಯೇ ಚ ಪೂಜನೇ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಮುಲ್ಯೇ ಚಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಮೂಲಪರಿಚ್ಛೇದೇತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಾಸಂ ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನಾ’’ತಿ। ಇಮೇಹಿ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಚಿರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕೋಟಿಅತ್ಥವಾಚಕೋ ತತಿಯಕ್ಖರೇನ ಪಾಠೋ ಯುತ್ತೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಥಾಪಿ ಸೋ ಪಾಠೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಕಸ್ಮಾ? ಬಹೂಸು ಪಾಳಿಪೋತ್ಥಕೇಸು, ಅಟ್ಠಕಥಾಪೋತ್ಥಕೇಸು ಚ ಅಲಿಖಿತತ್ತಾ। ಬಹೂಸು ಹಿ ಪೋರಾಣಪೋತ್ಥಕೇಸು ಚತುತ್ಥಕ್ಖರೇನ ಪಾಠೋಯೇವ ಲಿಖಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಪಾಠೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ನ ಅಞ್ಞೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೋತಿ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ। ಆಗತೋಯೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಯಸ್ಸ ಪನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕಲಂ। ಆಪತ್ತಿಸಹಸ್ಸಗಾಥಾಯ –
ದಸಸತಂ ಆಪತ್ತಿಯೋ ರತ್ತಿಸತಂ ಛಾದಯಿತ್ವಾನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನಪಿ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಘಸದ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಕ್ಖರೇನ ಪಾಠಸ್ಸ ಯುತ್ತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಗ್ಘೇನ ದಸರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಮೋಧಾಯ ದಾತಬ್ಬೋ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ।
ಯೋ ಪರಿವಾಸೋ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾಯೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಿಯ್ಯತಿ, ಅಯಂ ಪರಿವಾಸೋ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ವತ್ಥುವಸೇನ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬೋ ಪರಿವಾಸೋ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೋತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ತತ್ರಾತಿ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೇ। ತದನುರೂಪಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಯಾಚನಸ್ಸ ಅನುರೂಪಾಯ।
ಏತ್ಥ ಚಾತಿ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೇ ಚ, ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತಞ್ಚ ತಂ ಪನಾತಿ ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತಂ ಪನ। ‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸಮೇವ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕ್ಖಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಾನತ್ತಂ ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ತಂ ಪನಾತಿ ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತಂ ಪನ, ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅತ್ತನೋ ಸೀಮನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರಸೀಮಂ, ಮಹಾಸೀಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಹತ್ಥಪಾಸನಯನವಸೇನ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದನಯನವಸೇನ, ಸೀಮತೋ ಚತುವಗ್ಗಗಣನ್ತಿ ಚತುವಗ್ಗಸಙ್ಘಂ। ಗಣೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಸಙ್ಘೋಯೇವಾಧಿಪ್ಪೇತೋ।
ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವಚನೇ। ಮುಖಮತ್ತದಸ್ಸನನ್ತಿ ಉಪಾಯಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ಆದಿಮತ್ತದಸ್ಸನಂ ವಾ। ‘‘ಆಪನ್ನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ, ‘‘ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ‘‘ಬ್ಯತ್ತಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕತ್ತಾ, ‘‘ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಪದಂ ತತ್ಥೇವ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ‘‘ಏತಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ। ತಬ್ಬಪಚ್ಚಯೇನ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಞಾಪೇತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿಆದಿ।
ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೇನಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಮಾಳಕಸೀಮಾಯಮೇವ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಾನತ್ತಚಾರಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ। ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಬ್ಬವಿನಯಕಮ್ಮಭಾವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಸನ್ತಿಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚತೂಹಿ ಪಕತತ್ತಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗಾಮೂಪಚಾರತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಹಾರೂಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ವಿಹಾರೂಪಚಾರತೋಪೀತಿ ಭಿಕ್ಖುವಿಹಾರೂಪಚಾರತೋಪಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ। ಕುರುನ್ದಿಮಹಾಪಚ್ಚರೀಸು ಪನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಹಾರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖುವಿಹಾರಸ್ಸ ಚ। ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಾ ಗಾಮೂಪಚಾರೇಪಿ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ತಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಆರೋಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ತತ್ಥೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನೇಯೇವ। ಠಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಠಾನಂ। ಏತೀತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಪಗೇವಾತಿ ಪಾತೋಯೇವ। ತಾಯಾತಿ ಮಾನತ್ತಚಾರಿನಿಯಾ।
ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತಾಯ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಜಾನನಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅಜಾನನಕಾರಣಾ। ತನ್ತಿ ವಚನಂ। ಪಾರಿವಾಸಿಕವತ್ತಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಪೂರಣನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಯುತ್ತತರಂ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಯುತ್ತತರಂ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ। ಇಮಿನಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತಭಿಕ್ಖುನಾ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾಪಿ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಗತಾನಂಯೇವ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ, ನ ಗಾಮೇ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಉಪೋಸಥೇತಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಪವಾರಣಾಯಪಿ। ದೇವಸಿಕನ್ತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ। ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಸನಗಾಮೇ। ಅಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಸನಗಾಮತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ। ತತ್ರಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಸನಗಾಮಂ। ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ। ತಾಯಾತಿ ಮಾನತ್ತಚಾರಿನಿಯಾ। ವಿಹಾರನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಹಾರಂ। ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಾತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯನ್ತಿ ಮಾನತ್ತಚಾರಿನೀ।
ವೀಸತಿ ಗಣೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ವೀಸತಿಗಣೋ, ಸಙ್ಘೋ, ತಸ್ಮಿಂ। ಮಾನತ್ತಂ ಚರಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇದಂ ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತಂ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬವಚನಸ್ಸ ನಿಗಮವಸೇನ ಪರವಚನಸ್ಸ ಕಥನತ್ಥಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ತಿವಿಧೇಸು ಮಾನತ್ತೇಸು। ಯದೇತಂ ಮಾನತ್ತಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರತೋತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ। ಪರಿವಾಸಂ ಪರಿವಸನ್ತಸ್ಸ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಆಪಜ್ಜನತೋ। ಇದನ್ತಿ ಮಾನತ್ತಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಓಧಾನಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ। ತಮ್ಪೀತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತವಚನಮ್ಪಿ।
ತನ್ತಿ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನಂ, ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತಪರಿಮಾಣೇನ ವಚನಕ್ಕಮೇನ, ‘‘ಅಯಞ್ಹಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಪರಿವಾಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ವಚನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ‘‘ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ, ತಾವ ವಚನಕ್ಕಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅತ್ಥತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ದೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅವಿನಾಭಾವತೋ।
ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸಕಥಾ
೧೦೨. ಯಾ ಪಾಳಿ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೧೦೮. ತತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ। ತಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ತಂ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಹುತ್ವಾತಿ ವಾ। ಸೋತಿ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಯಾ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಪಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ ತಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸನೇಪಿ। ಮಕ್ಖಿತಾತಿ ಪಿಸಿತಾ, ಧಂಸಿತಾ ವಾ। ಮಕ್ಖಿಯನ್ತಿ ಪಿಸಿಯನ್ತಿ, ಧಂಸಿಯನ್ತೀತಿ ವಾ ಮಕ್ಖಿತಾ, ಪರಿವುತ್ಥದಿವಸಾ। ತತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ ಪರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಾರೇ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸಕಥಾ
೧೨೫. ತತೋತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಾರತೋ, ಪರಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ಚಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಚ। ಯಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ವಾ। ತೇನೇವಾತಿ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ವಾ, ‘‘ಮೂಲಾಯ…ಪೇ॰… ದೇತೂ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ಮಕ್ಖಿತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತೋತಿ ವಾರತೋ ಪರಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸಕಥಾ
೧೩೪. ತತೋತಿ ವಾರತೋ ಪರಂ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋತಿ ವಾರತೋ ಪರಂ ಪಾಳಿ ಠಪಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ತತೋತಿ ವಾರತೋ ಪರಂ ತಥೇವ ಪಾಳಿ ಠಪಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೧೩೮. ತತೋತಿ ವಾರತೋ ಪರಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪಾಳಿ ಠಪಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸಾದಿಕಥಾ
೧೫೬. ತತೋತಿ ವಾರತೋ ಪರಂ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೧೬೦. ತತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ ಪರಂ ಪಾಳಿ ಠಪಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೧೬೫. ತತ್ಥಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ। ಅನ್ತರಾ…ಪೇ॰… ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋತಿಆದೀಸು ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೧೬೬. ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಮಿಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಭೇದಭಾವತೋ ಕಿಂ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಮಿಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕೋವ ಸೋ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಮಿಂ ಪನಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥವಾಚಕೋ, ತಥಾಪೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕೋಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಚ್ಛಾ ಛಾದಿತತ್ತಾ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಮಿಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೧೮೦. ‘‘ವವತ್ಥಿತಾ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
೮. ದ್ವೇಭಿಕ್ಖುವಾರಏಕಾದಸಕಾದಿಕಥಾ
೧೮೧. ತತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ ಪರಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ। ಮಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸಕ’’ನ್ತಿ।
೧೮೪. ತತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ ಪರಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ। ತಞ್ಚಾತಿ ‘‘ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಞ್ಚ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಚನಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೪. ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕಂ
೧. ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಕಥಾ
೧೮೬-೭. ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಛ ಮಾತಿಕಾಪದಾನೀತಿ ವಾಕ್ಯಮ್ಪಿ ಸಮಾಸೋಪಿ ಯುತ್ತೋಯೇವ। ತತ್ಥ ಸಮಾಸೋ ಪನ ಅಸಮಾಹಾರದಿಗುಯೇವ। ‘‘ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ, ತುಲ್ಯತ್ಥೋ ವಾ। ವಿತ್ಥಾರೋತಿ ವಿಭಙ್ಗೋ। ತತ್ಥಾತಿ ವಿಭಙ್ಗೇ। ಸಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿತೋಸೇತ್ವಾ ಜಾನಾಪೇತೀ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಸಂಪುಬ್ಬೋ ಞಾಧಾತು ಪರಿತೋಸನತ್ಥಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಅವಬೋಧನತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಾನೀತಿ ಕಾರಣಸ್ಸ ಪಟಿಭಾಗಾನಿ। ನಿಜ್ಝಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಝೇಧಾತು ಓಲೋಕನತ್ಥೋತಿ ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ, ಕರಿಯಮಾನೇತಿ ಸೋತಿ ಧಮ್ಮವಾದೀ। ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ‘‘ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದೋ ನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪೇಕ್ಖತಿ ಅನುಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇಕ್ಖಧಾತು ‘‘ದಸ್ಸೇತಿ ಅನುದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ದಿಸಧಾತುಯಾ ಸದಿಸತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಸ್ಸೇತಿ…ಪೇ॰… ಪರಿಯಾಯವಚನಾನೀ’’ತಿ। ತೇಸಞ್ಞೇವಾತಿ ‘‘ಪೇಕ್ಖತಿ ಅನುಪೇಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಪದಾನಞ್ಞೇವ। ಪರಿಯಾಯವಚನಾನೀತಿ ವೇವಚನಸದ್ದಾ ಅತ್ಥೇ ಪರಿಬ್ಯತ್ತಿಂ ಅಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಇಮೇಹೀತಿ ಪರಿಯಾಯಾನಿ, ತಾನಿಯೇವ ವಚನಾನಿ ಪರಿಯಾಯವಚನಾನಿ। ಸೋತಿ ಅಧಮ್ಮವಾದೀ। ಮೋಹೇತ್ವಾತಿ ಧಮ್ಮವಾದೀಪುಗ್ಗಲಾದಿಂ ಮೋಹಾಪೇತ್ವಾ।
೧೮೮. ಧಮ್ಮವಾದೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಮೋಹೇತ್ವಾತಿ ಅಧಮ್ಮವಾದೀಪುಗ್ಗಲಾದಿಂ ಅಮೋಹಾಪೇತ್ವಾ, ಅವಿಪರೀತಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨. ಸತಿವಿನಯಕಥಾ
೧೯೫. ಪರಮ್ಮುಖಂ ವಿನೇತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ವಿನಯೋ, ಪರಮ್ಮುಖಂ ವಿನೇತಿ ವಿನಾಸೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ವಾ ವಿನಯೋ, ವಿನಯಕಮ್ಮಂ। ಸಙ್ಘಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖಾನಂ ದಾತಬ್ಬೋ ವಿನಯೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ। ಪಞ್ಚಿಮಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಅನುವದಿತಸ್ಸ ದಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ। ‘‘ಏಕೇಕಅಙ್ಗವಸೇನ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮುದಾಯವಾಕ್ಯನಿಬ್ಬತ್ತಿಭಾವತೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಸೇನೇವ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವೇತನ್ತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನೀ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವ, ನ ಅವಯವವಾಕ್ಯನಿಬ್ಬತ್ತಿವಚನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಭೂತಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನೇ। ತತ್ಥ ಚಾತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನೇ ಚ। ಅನುವದನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುದ್ಧಂಸನೇನ ವದನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚೋದೇನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಸತಿವಿನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನಾಗಾಮಿನೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನೇ, ಸಕದಾಗಾಮಿಆದಿಕೇ ಪನ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೋ ಚ ಖೋತಿ ಸತಿವಿನಯೋ ಚ। ಚೋದಿಯಮಾನೇಯೇವಾತಿ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸೇವ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸತಿವಿನಯಸ್ಮಿಂ ದಿನ್ನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಚೋದಿತತ್ತಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಚೋದಕೋ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಚೋದನಾದಿಅಸಾರುಪ್ಪೇ ವಿನೇತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ವಿನಯೋ, ವಿನೇತಿ ವಿನಾಸೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ವಾ ವಿನಯೋ, ವಿನಯಕಮ್ಮಂ। ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪತ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋ ವಿನಯೋ ಸತಿವಿನಯೋ।
೩. ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಕಥಾ
೧೯೬. ಭಾಸಿತಪರಿಕನ್ತನ್ತಿ ಪರಿಕನ್ತಂ, ಪರಿಕನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಕತಂ ಪರಿಕನ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪರಿಕ್ಕಮೇತ್ವಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ಸರತಾಯಸ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಕಾರಲೋಪಸನ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸರತು ಆಯಸ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವರೂಪಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪಜ್ಜಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ತುಪಚ್ಚಯಯೋಗಭಾವತೋ ಕಮ್ಮತ್ಥಛಟ್ಠಿಯಾಪಿ ಸಮ್ಭವಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತುಪಚ್ಚಯಯೋಗೇ ಕಮ್ಮತ್ಥಛಟ್ಠೀ ಅನಿಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಏವರೂಪಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಕಮ್ಮತ್ಥಛಟ್ಠೀಭಾವೇನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಿಂ ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಕಮ್ಮತ್ಥದುತಿಯಾಭಾವೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸ್ಸ। ‘‘ಪಠಮಂ ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪದೇಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚೋದಕಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿನೇತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ವಿನಯೋ, ಚೋದಕಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿನೇತಿ ವಿನಾಸೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ವಾ ವಿನಯೋ। ಪಠಮಂ ಮೂಳ್ಹಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋ ವಿನಯೋ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೋ।
೪. ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಕಥಾ
೨೦೦. ಪಟಿಜಾನಿಯತೇ, ಪಟಿಜಾನನಂ ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ।
೫. ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಕಥಾ
೨೦೨. ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪವತ್ತಾ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ, ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಸಮ್ಪಾದಿಕಾ ಕಿರಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಯಸ್ಸಾ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಸಮ್ಪಾದಿಕಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ। ಏಸಾತಿ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಸಮ್ಪಾದಿಕಾ ಕಿರಿಯಾ।
೨೦೪. ಓರಮತ್ತಕನ್ತಿ ನ ಚ ಗತಿಗತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಿರಕಾಲಭಾವಂ ನ ಚ ಗತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ತಯೋ…ಪೇ॰… ಅವಿನಿಚ್ಛಿತ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಜಾತಆವಾಸೇ ಏವ, ನ ಚ ಸರಿತಸಾರಿತಪದಾನಂ ಸುದ್ಧಕಾರಿತಕಿರಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಯಂ ಸರಿತಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಾರಿತಂ ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ। ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ವಿವಾದಕಾರಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ। ‘‘ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ। ಅಪಿ ನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪೇವನಾಮಸದ್ದೋ ಅಪಿನಾಮಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಸ್ಸೂತಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಾಳಿಯಂ ಅಧಮ್ಮವಾದೀ ಬಹುತರಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸಾಧೂ’’ತಿ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅಯಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಠಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಲಾಕಗಾಹಸ್ಸ। ದ್ವೀಸುಪೀತಿ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ದ್ವೀಸುಪಿ ಪದೇಸು।
‘‘ಅಧಮ್ಮೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದಸ್ಸ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಏವ ಕತ್ತಾ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ’’ತಿ। ‘‘ದ್ವೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವಗ್ಗಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಏವ ಕತ್ತಾ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ಚ ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಸ್ಸ ಗಹಣಂ ನ ಚ ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಟಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ। ‘‘ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯಾಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇತಿ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
೬. ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಕಥಾ
೨೦೭. ಅಸುಚೀತಿ ಏತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಸುಚೀನಿ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಸುಚೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಸುಚೀಹಿ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಅಲಜ್ಜೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಸಾನುವಾದೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನುವಾದಉಪವಾದಸದ್ದಾನಂ ಪರಿಯಾಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಉಪವಾದೋ’’ತಿ। ಇತಿ ಪಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಕಮ್ಮೇ। ಇದನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ। ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಾಪಿಯೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಾಪುಸ್ಸನ್ನತಾಯಾತಿ ಲಾಮಕುಸ್ಸನ್ನತಾಯ। ಇಮಿನಾ ಅಯಞ್ಚ ಪಾಪೋ ಅಯಞ್ಚ ಪಾಪೋ, ಅಯಮಿಮೇಸಂ ವಿಸೇಸೇನ ಪಾಪೋತಿ ಪಾಪಿಯೋತಿ ಚ ಪಾಪಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಪಾಪೋತಿ ಪಾಪಿಯೋತಿ ಚ ವಚನತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಪಾಪಿಯಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಂ, ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಯಕಾರೇ ದ್ವೇಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಯುತ್ತೋಯೇವ। ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಕಾರೇ ದ್ವೇಭಾವಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ ಏತ್ಥಾಪಿ ದ್ವೇಭಾವೋ ಯುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಲಿಖನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೭. ತಿಣವತ್ಥಾರಕಾದಿಕಥಾ
೨೧೨. ಕಕ್ಖಳತಾಯ ವಾಳತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಕ್ಖಳಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಕ್ಖಳತಾ, ವಾಳಸ್ಸ ಭಾವೋ ವಾಳತಾತಿ ಭೇದಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭೇದಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಭೇದಾಯಾ’’ತಿ। ಗಿಲಾನೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಕಾ ಕಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮಟ್ಠಾನೇಯೇವ। ‘‘ಏಕತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಜ್ಝನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಏಕತೋ’’ತಿ ಪದೇನ ಸಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏಕಸದ್ದತೋ ಜ್ಝಪಚ್ಚಯೋ ಚ ತೋಪಚ್ಚಯೋ ಚ ವಿಸೇಸೋ, ‘‘ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸದಿಸತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸೂಪಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಿಣೇಹಿ ಅವತ್ಥರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತಿಣವತ್ಥಾರಂ, ಗೂಥಮುತ್ತಂ, ತಿಣವತ್ಥಾರಮಿವ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಂ। ಏತ್ಥ ಅಧಿಕರಣಮೇವ ಮುಖ್ಯತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಸಮಥೋ ಪನ ಫಲೂಪಚಾರತೋ, ಸದಿಸತ್ಥೇ ಕಪಚ್ಚಯೋ। ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಘಟ್ಟಿಯಮಾನಂ ಗೂಥಂ ವಾ ಮುತ್ತಂ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಘಟ್ಟಿಯಮಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಹೇತುಅನ್ತೋಗಧವಿಸೇಸನಂ, ‘‘ಬಾಧತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮೂಲಾನುಮೂಲನ್ತಿ ಮೂಲಞ್ಚ ಅನುಮೂಲಞ್ಚ ಮೂಲಾನುಮೂಲಂ। ತನ್ತಿ ಅಧಿಕರಣಂ। ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಕಮ್ಮೇನ। ಗೂಥಂ ತಿಣೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸುವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ ವಿಯ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸುವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇತೀತಿ ತಸ್ಮಾ।
೨೧೩. ಥುಲ್ಲವಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾಪಿ ಥುಲ್ಲವಜ್ಜತ್ತಾ ಇಧ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಞ್ಚೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಞ್ಚಾ’’ತಿ। ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಿಹೀನಂ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಗಿಹೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ‘‘ಹೀನೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಖುಂಸನವಮ್ಭನ’’ ಇತಿ ಪದೇನೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಧಮ್ಮಿಕಪಟಿಸ್ಸವೇಸೂತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ।
೨೧೪. ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ವುಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮಟ್ಠಾನೇ। ಅಞ್ಞಾವಿಹಿತಾಪೀತಿ ಅಧಿಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಚಿತ್ತಂ ಆವಿಹಿತಾಪಿ ಠಪಿತಾಪಿ। ಉಪಸಮ್ಪದಮಣ್ಡಲತೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಸೀಮಬಿಮ್ಬತೋ, ಯೇ ಪನಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ, ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವಾ ಅನಾಗತಾತಿ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾತಿ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಹಿ ವಾತಿ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣವಿನಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ। ಛನ್ದಂ ದತ್ವಾತಿ ಛನ್ದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದತ್ವಾ। ಪರಿವೇಣಾದೀಸೂತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಆವಾಸಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂ।
೮. ಅಧಿಕರಣಕಥಾ
೨೧೫. ವಿಪಚ್ಚತಾಯಾತಿ ವಿಪಚ್ಚಂ, ಚಿತ್ತದುಕ್ಖಂ, ತದೇವ ವಿಪಚ್ಚತಾ, ತದತ್ಥಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತದುಕ್ಖತ್ಥ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಫರುಸವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವೋಹಾರ ಸದ್ದೋ ವಚನಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೋ ತತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೇಸು ಅನುವದನ್ತೇಸೂ’’ತಿ। ಯೋ ಉಪವಾದೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅನುವದನಾ’’ತಿ ಆಕಾರದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅನುವದನಸ್ಸ ಆಕಾರದಸ್ಸನಂ, ದಸ್ಸನಹೇತು ವಾ। ‘‘ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಸಮ್ಪವಙ್ಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದಸ್ಸ ನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅನುವದನೇ ಏವ। ಸಮ್ಪವಙ್ಕತಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಕಾರೇನ ನಿನ್ನಪೋನಪಬ್ಭಾರತಾ। ಅಬ್ಭುಸ್ಸಹನತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿರೇಕಂ ಉಸ್ಸಾಹನತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಅನುಬಲಪ್ಪದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಬಲಸ್ಸ ಪದಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುರಿಮವಚನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ।
ಕಿಚ್ಚಯತಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಾ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೧) ವಿಯ ಬ್ಯಞ್ಜನವಡ್ಢನವಸೇನ ಯಕಾರಾಗಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಚ್ಚಮೇವ ಕಿಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಉಭಯಂಪೇತಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯಸದ್ದೋ ಕತ್ತುವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಙ್ಘೋ ಹಿ ಕರೋತೀತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಕಿಚ್ಚೋತಿ ಚ ಕರಣೀಯೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಸ ಭಾವೋ, ಕಿಚ್ಚಯತಾ ಕರಣೀಯತಾತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಭಯಂಪೇತಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ। ಯದಿ ಕಮ್ಮವಾಚಕೋ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚಂ, ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ ಲಭನತೋ ತಾಪಚ್ಚಯೋ ಸ್ವತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಕಿಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಿಚ್ಚಯತಾ ಕರಣೀಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕರಣೀಯತಾತಿ ವಚನತ್ಥೋ ನ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಕತೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕಮ್ಮವಾಚಕೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸೇವ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಪಲೋಕನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘನ್ತಿ ‘‘ಉಪಚಾರಸೀಮಾದೀಸು ಠಿತಂ ಸಙ್ಘಂ। ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸೋಧನಂ ನಾಮ ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸನಯನಂ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಸ್ಸ ಆಹರಣಂ, ಸೀಮತೋ ಬಹಿಕರಣಂ। ತಮೇವತ್ಥಂ ಏಕದೇಸತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಅಪಲೋಕೇತಿ ಆಪುಚ್ಛತಿ ಅನೇನಾತಿ ಅಪಲೋಕನಂ, ತಂಯೇವ ಕಮ್ಮಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ। ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲೇ ಞಾಪೇತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಞತ್ತಿ, ಸಾಯೇವ ಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ, ಞತ್ತಿಯೇವ ದುತಿಯಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಂ, ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ। ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಞತ್ತಿ ಪಠಮಂ ಠಪಿತಾ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಯೇವ ದುತಿಯಾ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಯಂ (ಧ॰ ಸ॰ ೧ ಆದಯೋ) ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ, ವೇದನಾ ಹೋತಿ, ಸಞ್ಞಾ ಹೋತಿ, ಚೇತನಾ ಹೋತಿ ಏಕಾಯ ಚ ಅನುಸಾವನಾಯಾತಿ ಞತ್ತಿತೋ ಅನುಪಚ್ಛಾ ಸಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ಅನುಸಾವನಾ, ತಾಯ, ತೀಹಿ ಚ ಅನುಸಾವನಾಹೀತಿ ಞತ್ತಿತೋಅನು ಪಚ್ಛಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ಅನುಸಾವನಾ, ತಾಹಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು।
ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಫಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ, ಪಕ್ಖನ್ತರಜೋತಕೋ ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ಗರುಕಾನೀತಿ ಅಲಹುಕಾನಿ। ಅವಸೇಸಾನೀತಿ ಛಹಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ ಅವಸೇಸಾನಿ, ಏವರೂಪಾನಿ ಲಹುಕಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಅವಸೇಸಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾಪೀತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪೋಹನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮವಸೇನ ಪನ ನ ಕಾತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ। ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಆಗತೋಯೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ। ಯಂ ಪನ ಅತ್ಥಜಾತಂ ಅನುತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ತನ್ತಿ ಅತ್ಥಜಾತಂ। ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇಯೇವ ವಣ್ಣಯಮಾನೇ। ಹೀತಿ ಲದ್ಧಗುಣಜೋತಕೋ। ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಸುಖೇನ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ।
೨೧೬. ಪಾಳಿವಸೇನೇವಾತಿ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೨೨೦. ಯೇನಾತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ। ಇಮಿನಾ ವಿವದನ್ತಿ ಅನೇನಾತಿ ವಿವಾದೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮಥೇಹಿ ಚಾತಿ ಚಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ। ತೇನ ಸಮಥೇಹಿ ಚಾತಿ ಸಮಥೇಹಿ ಏವ। ಇಮಿನಾ ಸಮಥೇಹಿ ಅಧಿಕರೀಯತಿ ವೂಪಸಮೀಯತೀತಿ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿವಾದೋಯೇವ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ। ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನೇನ ವದನ್ತಿ ಅನೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನಾತಿ ಅನುವಾದೋತಿಆದಯೋ ವಚನತ್ಥೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
೨೨೨. ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತವಸೇನಾತಿ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ವಸೇನ। ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪಥವಿಖಣನಾದಿಕೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಙ್ಗೇ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ತಸ್ಮಾ। ಇದನ್ತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸನ್ಧಾಯ ಅವುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಇದಂ ಪನಾತಿ ಕಾರಣಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಲೋಕವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಂ। ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಲೋಕೇಹಿ ವಾ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಲೋಕವಜ್ಜಂ। ತನ್ತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ। ವಿಕಪ್ಪೋತಿ ವಿವಿಧಾ ಕಪ್ಪನಂ, ವಿವಿಧತಕ್ಕೋ ವಾ। ಯಂ ಪನಾತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಪನ। ‘‘ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಂ। ಭಗವತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಹೇತುಭೂತಾಯ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ। ತನ್ತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ, ಅಕುಸಲಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ, ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಆಪಜ್ಜನತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಭೂತೇ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ। ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ…ಪೇ॰… ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯದಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಥ ನನು ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಲಲನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಯನ್ತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ। ‘‘ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ…ಪೇ॰… ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯ ಸಚೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಳಕಲೋಮಞ್ಚ ಪದಸೋಧಮ್ಮಞ್ಚ ಏಳಕಲೋಮಪದಸೋಧಮ್ಮಾನಿ, ತಾನಿ ಆದೀನಿ ಯೇಸಂ ತಾನೀತಿ ಏಳಕಲೋಮಪದಸೋಧಮ್ಮಾದೀನಿ, ತಾನಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಯಾಸನ್ತಿ ಏಳಕಲೋಮಪದಸೋಧಮ್ಮಾದಿಸಮುಟ್ಠಾನಾ, ತಾಸಂ ಆಪತ್ತೀನಮ್ಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಏಳಕಲೋಮಪದಸೋಧಮ್ಮಾದಿಸಮುಟ್ಠಾನಾಸು ಆಪತ್ತೀಸು। ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ। ಏವಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಅಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಚಲಿತಪ್ಪವತ್ತಾನನ್ತಿ ಚಲಿತೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಪವತ್ತಾನಂ। ಅಥ ವಾ ಚಲಿತೋ ಚ ಕಾಯೋ, ಪವತ್ತಾ ಚ ವಾಚಾತಿ ಚಲಿತಪ್ಪವತ್ತಾ, ತಾಸಂ ಚಲಿತಪ್ಪವತ್ತಾನಂ ಕಾಯವಾಚಾನಂ। ತಞ್ಚಾತಿ ಕಾಯವಾಚಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಚ। ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥೋ।
ಅಯಮತ್ಥೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇನಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ। ‘‘ಇದಂ…ಪೇ॰… ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸದ್ದಸ್ಸ ಸುನ್ದರತ್ಥಂ ಸಹ ಆಕಾರೇನ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ವೀತಿಕ್ಕಮ…ಪೇ॰… ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೇಚ್ಚಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಸಹ ವಿಸೇಸನೇನ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಉಪಕ್ಕಮವಸೇನ…ಪೇ॰… ಪೇಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಭಿವಿತರಿತ್ವಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಯಂಸದ್ದೋವೀತಿಕ್ಕಮವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ವೀತಿಕ್ಕಮ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಠಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯೋಜನಾ।
ಅಬ್ಯಾಕತವಾರೇಪೀತಿ ತಸ್ಸಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ। ಅಜಾನನ್ತೋತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಮತ್ಥೋ ಅಕುಸಲವಾರೇ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣನ್ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಮತ್ಥೋ ಅಕುಸಲವಾರೇನ ಸದಿಸೋಯೇವ।
೨೨೪. ಅಯಂ ವಿವಾದೋ ನೋ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿಆದೀಸು ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೯. ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮನಸಮಥಕಥಾ
೨೨೮. ಚತುವಗ್ಗಕರಣೇ ಕಮ್ಮೇತಿ ಸೀಮಸಮ್ಮುತಿಆದಿಕಮ್ಮೇ। ಪಞ್ಚವಗ್ಗಕರಣೇತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಜನಪದೇಸು ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮೇ। ದಸವಗ್ಗಕರಣೇತಿ ಮಜ್ಝಿಮೇಸು ಜನಪದೇಸು ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮೇ। ವೀಸತಿವಗ್ಗಕರಣೇತಿ ಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮೇ। ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪತ್ತಾ ಯುತ್ತಾ ಅನುರೂಪಾ।
೨೩೦. ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಚೀವರಾದಿಭಣ್ಡಕಂ। ಮಾನನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯಾತಿ ಭಣ್ಡನಜಾತಾನಂ ಮಾನಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ। ಕತಿಪಾಹನ್ತಿ ಕತಿಪಯಾಹಂ, ದ್ವೀಹತೀಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೩೧. ಅನನ್ತಾನಿ ಚೇವ ಭಸ್ಸಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನನ್ತಸದ್ದೋ ಅಪರಿಮಾಣಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥತೋ ಏಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪರಿಮಾಣಾನೀ’’ತಿ। ‘‘ವಚನಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಸ್ಸಸದ್ದೋ ವಚನಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ಸಮ್ಮನಿತಬ್ಬೋತಿ ಕೇನ ಸಮ್ಮನಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಇಮಿನಾ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮೇನ ವಾ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇನ ವಾ ಸಮ್ಮನಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅನನ್ತಾನಿ ಭಸ್ಸಾನಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಬಾಹತಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ ಇಮಾಯ ಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾ, ತಾಯ। ಏವಂ ಸಮ್ಮತೇಹಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಸುಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಪರಿಸಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಞ್ಞೇಹೀತಿ ಸಮ್ಮತಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ।
೨೩೩. ತತ್ರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ತತ್ರ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ತಸದ್ದೋ ಪರಿಸವಿಸಯೋ ಪಸಿದ್ಧವಿಸಯೋ, ಅಸ್ಸಸದ್ದೋ ಆಖ್ಯಾತಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸತಿ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ನೇವ ಸುತ್ತಂ ಆಗತ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ನೋ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೋ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಮಾತಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಮಾತಿಕಾ ಆಗತಾ’’ತಿ। ವಿನಯೋಪೀತಿ ಖನ್ಧಕವಿನಯೋಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಬ್ಯಞ್ಜನಚ್ಛಾಯಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಛಾಯಾಸದ್ದೋ ಪಟಿಬಿಮ್ಬೇ ಚ ಪಭಾಯ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಬಿಮ್ಬಿಕಬ್ಯಞ್ಜನಪಭಾವನ್ತಭೂತಂ ಅತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಬಿಮ್ಬಬ್ಯಞ್ಜನಪಭಾಮತ್ತಮೇವ ಪಟಿಬಾಹಸದ್ದೋ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೋಯೇವ, ನ ಮದ್ದನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಟಿಬಾಹನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತಖೇತ್ತವತ್ಥುಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಕಿನ್ತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ಕಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ವಾ। ಇಮೇತಿ ಜಾತರೂಪಾದಿಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ। ಕಾರೇಥಾತಿ ತುಮ್ಹೇ ಸುತ್ತೇತಿ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕೇ। ಅಪರೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮೇಸನ್ತಿ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಾನಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ನಿವಾಸನೇ।
೨೩೪. ಬಹುತರಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿಗುಣತಿಗುಣಾದಿನಾ ಅಧಿಕಾ ಏವ ಬಹುತರಾ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಅಧಿಕಾ ಬಹುತರಾವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ಪನ ವಾದೋ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಏಕೇನಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದಸ್ಸ ಗರಹತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ತಿವಿಧಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಕಥಾ
೨೩೫. ಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಞ್ಞಾಪನಂ ಸಞ್ಞತ್ತಿ, ತದತ್ಥಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಞ್ಞಾಪನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ಗೂಹಿತಬ್ಬೋತಿ ಗೂಳ್ಹೋ, ಸೋಯೇವ ಗೂಳ್ಹಕೋ, ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿವರಿತಬ್ಬೋತಿ ವಿವಟೋ, ಸೋಯೇವ ವಿವಟಕೋ। ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕಣ್ಣಸಮೀಪೇ ಜಪ್ಪೀಯತಿ ಕಥೀಯತೀತಿ ಸಕಣ್ಣಜಪ್ಪೋ, ಸೋಯೇವ ಸಕಣ್ಣಜಪ್ಪಕೋ। ‘‘ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಾಯೋ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಸಣ್ಠಾನವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸುಸಣ್ಠಾನದುಸಣ್ಠಾನಾ ಸಲಾಕಾಯೋ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋತಿ ವಿಸಭಾಗಕರಣತೋ ಪರಂ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಾ ಸಲಾಕಾಯೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಕತ್ವಾತಿ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಕತ್ವಾ। ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಅಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ। ‘‘ಯಾವತತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉದ್ಧಂ ಕಡ್ಢಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತಿರೇಕಜಾತೇತಿ ಅಧಮ್ಮವಾದೀಹಿ ಅತಿರೇಕತೋ ಜಾತೇ ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಾವತತಿಯಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ತತೋ ಊನೇ ಏಕದ್ವೇವಾರೇ ಪನ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸಕಣ್ಣಜಪ್ಪಕೇ ಪನ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಚೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ। ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ। ಏತನ್ತಿ ಅಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಇತರಾ ಸಲಾಕಾತಿ ಅಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಾಹಿ ಅಞ್ಞಾ ಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಾ। ಸೋತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ। ತನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಂ। ತತೋತಿ ನೇವ ಅವಬುಜ್ಝನಕಾರಣಾ। ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ ಗೂಳ್ಹಕೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ವಿವಟೋ ಅತ್ಥೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ವಿವಟತ್ಥೋ।
ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾವಿನಯಕಥಾ
೨೩೮. ಪಾರಾಜಿಕಸಾಮನ್ತಂ ನಾಮಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಆಸನ್ನಂ ನಾಮ। ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀಸೂತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ನಿಬ್ಬೇಠಯಮಾನನ್ತಿ ವೇಠನರಹಿತಂ, ತಮೇನಂ ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತಸದ್ದೋ ಮಾನಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತಿವೇಠೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಹಿ ಅತಿವೇಠೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಙ್ಘಾಯಸ್ಮಾತಿಆದಿವಚನೇಹೀ’’ತಿ। ತೇನಾತಿ ಚೋದಕೇನ। ಮನ್ತಿ ಮಮಂ। ಆಹಾತಿ ಚುದಿತಕೋ ಆಹ। ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅವಜಾನನಪಟಿಜಾನನಾದಿಕಾರಕಸ್ಸ ಪಾಪಿಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ಸೀಲವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಾಪಿಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಚೇ ಸೀಲವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಪಾಪಿಯಭಾವತೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ। ನೋ ಚೇತಿ ಸೀಲವಾ ನೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಚೇ। ತಥಾ ನಾಸಿತೋತಿ ತೇನ ತಸ್ಸ ಪಾಪಿಯಸಿಕಕಮ್ಮಕರಣೇನ ನಾಸಂ ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೫. ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕಥಾ
೨೪೩. ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಮುಟ್ಠಿಕಮಲ್ಲಾತಿ ಮುಟ್ಠಿಕೇನ ಮಥನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಹಿಂಸನ್ತೀತಿ ಮುಟ್ಠಿಕಮಲ್ಲಾ। ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಪದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗಾಮಮುದವಾತಿ ಏತ್ಥ ಛವಿರಾಗಮಣ್ಡನಾನುಯುತ್ತೇನ ಮುದೋ ಮೋದನಂ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ಮುದವಾ, ಗಾಮೇ ವಸನ್ತಾ ಮುದವಾ ಗಾಮಮುದವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಛವಿರಾಗಮಣ್ಡನಾನುಯುತ್ತಾ ನಾಗರಿಕಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ। ‘‘ವಣ್ಣವಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಥಮ್ಭೇತಿ ಏತ್ಥ ನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಥಮ್ಭೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪಿತಥಮ್ಭೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ಥಮ್ಭೇ’’ತಿ।
ಇಟ್ಠಕಾಸಿಲಾದಾರುಕುಟ್ಟಾನನ್ತಿ ಇಟ್ಠಕಾಕುಟ್ಟಸಿಲಾಕುಟ್ಟದಾರುಕುಟ್ಟಾನಂ। ಅಟ್ಠಪದಾಕಾರೇನಾತಿ ಅಟ್ಠಪದಫಲಕಾಕಾರೇನ। ರಾಜಿಯೋತಿ ಲೇಖಾಯೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಟ್ಟಾನೇ, ಆಕಿರಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗನ್ಧಬ್ಬಹತ್ಥಕೋತಿ ತೇನಾತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಹತ್ಥೇನ, ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕುರುವಿನ್ದಕಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣಾನೀತಿ ಏವಂನಾಮಕಸ್ಸ ಪಾಸಾಣಸ್ಸ ಚುಣ್ಣಾನಿ। ತನ್ತಿ ಕತಗುಳಿಕಕಲಾಪಕಂ, ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸರೀರೇ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸರೀರೇನ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ। ಮಕರದನ್ತಕೇತಿ ಮಕರನಾಮಕಸ್ಸ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ದನ್ತಸದಿಸೇ ದನ್ತೇ। ಮಲ್ಲಕಮೂಲಸಣ್ಠಾನೇನಾತಿ ಖೇಳಪಟಿಗ್ಗಹಪಾದಸಣ್ಠಾನೇನ। ಗಿಲಾನಸ್ಸಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೪೪. ದನ್ತೇತಿ ಮಕರದನ್ತೇ। ಅಕತಂ ಮಲ್ಲಕಂ ಅಕತಮಲ್ಲಕಂ। ಕಪಾಲಖಣ್ಡಂ ವಾತಿ ವಾಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ಕಾಸಫುಲ್ಲವಿರಹಿತತ್ತಾ ವತ್ಥವಟ್ಟಿ ಉಕ್ಕಾಸಿಕಾ ನಾಮ। ನತ್ಥಿ ಕಾಸಂ ಫುಲ್ಲಮೇತಿಸ್ಸಾತಿ ಉಕ್ಕಾಸಾ, ಸಾ ಏವ ಉಕ್ಕಾಸಿಕಾ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಗಿಲಾನಾಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಾ ಜರಾದುಬ್ಬಲತರುಣಬಲವಸ್ಸ ವಾ। ಪಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಪಾಣಿತಲಸ್ಸ ಪುಥುಟ್ಠಾನಂ ಪುಥುಪಾಣಿ, ತೇನ ಕತಂ ಪುಥುಪಾಣಿಕಂ, ಹತ್ಥಪರಿಕಮ್ಮಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಹತ್ಥಪರಿಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ನ್ಹಾಯನ್ತಾನಂ ವಾ ಅನ್ಹಾಯನ್ತಾನಂ ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ।
೨೪೫. ಕಣ್ಣತೋತಿ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದತೋ। ಮುತ್ತೋಲಮ್ಬಕಾದಿವಲ್ಲಿಸದಿಸತ್ತಾ ವಲ್ಲಿಕಾ ನಾಮ। ಪಲಮ್ಬಕಸುತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಮ್ಬಿಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪಲಮ್ಬಕಂ, ತಮೇವ ಸುತ್ತಂ ಪಲಮ್ಬಕಸುತ್ತಂ। ವಲಯನ್ತಿ ನಿಯುರಂ।
೨೪೬. ದ್ವೀಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ನಿಯುತ್ತಂ ದುಮಾಸಿಕಂ। ದ್ವೇ ಅಙ್ಗುಲಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದುವಙ್ಗುಲಂ, ಕೇಸೋ। ಉಭಯೇನಪೀತಿ ದುಮಾಸಿಕದುವಙ್ಗುಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಉಭಯೇನಪಿ ತತೋತಿ ದುಮಾಸಿಕದುವಙ್ಗುಲತೋ।
ಓಸಣ್ಠೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಓಲಿಖಿತ್ವಾ ಸಮಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓಲಿಖಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸೀದಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ। ದನ್ತಮಯಾದೀಸೂತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಟ್ಠಿಮಯಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಹತ್ಥಫಣೇನಾತಿ ಹತ್ಥಸಙ್ಖಾತೇನ ಫಣೇನ। ಚಿಕ್ಖಲ್ಲೇನಾತಿ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಸದಿಸೇನ ನಿಯ್ಯಾಸೇನ। ಉದಕತೇಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಉದಕಞ್ಚ ತೇಲಞ್ಚಾತಿ ಚ ಉದಕಸಙ್ಖಾತೇನ ತೇಲೇನಾತಿ ಚ ಅತ್ಥಂ ನಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉದಕಮಿಸ್ಸಕೇನ ತೇಲೇನಾ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಉದಕೇನ ಮಿಸ್ಸಕಂ ತೇಲಂ ಉದಕತೇಲನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಟ್ಠಲೋಮೇತಿ ಉಟ್ಠಿತಲೋಮೇ। ಹತ್ಥಂ ತೇಮೇತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥಂ ಉದಕತೇಲೇನ ತೇಮೇತ್ವಾ। ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತರಜೋಕಿಣ್ಣಸಿರಾನಮ್ಪೀತಿ ಉಣ್ಹೇನ ಅಭಿತತ್ತೋ ಚ ರಜೇಹಿ ಓಕಿಣ್ಣಸಿರೋ ಚ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತರಜೋಕಿಣ್ಣಸಿರಾ, ಅಥ ವಾ ಉಣ್ಹೇನ ಅಭಿತತ್ತೋ ಸಿರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಸಿರಾ, ರಜೇಹಿ ಓಕಿಣ್ಣೋ ಸಿರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ರಜೋಕಿಣ್ಣಸಿರಾ ಅಲ್ಲಹತ್ಥೇನಾತಿ ಅದ್ದಹತ್ಥೇನ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ।
೨೪೭. ಯೇಸು ಕಂಸಪತ್ತಾದೀಸು ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಕಂಸಪತ್ತಾದೀನಿಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಸ್ಮಿಂಚಿ ಆದಾಸೇ ವಾ ಉದಕಪತ್ತೇ ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಞ್ಛವಿ ನು ಖೋತಿ ಸಞ್ಜಾತಾ ಛವಿ ನು ಖೋ, ಅಹಂ ಜಿಣ್ಣೋ ಅಮ್ಹಿ ನು ಖೋ, ನೋತಿ ಯೋಜನಾ।
ಮುಖಂ ಆಲಿಮ್ಪನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಹಿ ಆಲಿಮ್ಪನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪ್ಪಸನ್ನಛವಿರಾಗಕರೇಹಿ ಮುಖಲೇಪನೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಮನೋಸಿಲಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮನೋಸಿಲಾ ಏವ ಮನೋಸಿಲಿಕಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಾನೀತಿ ಲಞ್ಛನಾನಿ। ಹರಿತಾಲಾದೀಹಿಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಮನೋಸಿಲಿಕಾಯ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಹರಿತಾಲಾದೀಹಿಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೪೮. ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ನಚ್ಚಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ನಿಚ್ಚಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಪರೇಹಿ ನಚ್ಚಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ। ಸಾಧುಗೀತನ್ತಿ ಸುನ್ದರಂ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಗೀತಂ, ಸಜ್ಜನಾನಂ ವಾ। ದನ್ತಗೀತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯನ್ತಿ ಗೀತಂ। ಪುಬ್ಬಭಾಗೇತಿ ಗಾಯನತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ। ಗಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಪರೇಹಿ ವಾ ಗಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ। ಯಂ ಪನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಪರಾಮಸನಂ। ಯಂ ಪಹರತಿ, ತತ್ಥ ಪಹರಣೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅಖಿಲಂ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಂ। ಪಸ್ಸತೋತಿ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಚ। ಸವನಮ್ಪಿ ಹಿ ಏಕಸೇಸೇನ ವಾ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೇನ ವಾ ಪಸ್ಸನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ವಿಹಾರತೋತಿ ಅನಚ್ಚಅಗೀತಅವಾದಿತಟ್ಠಾನವಿಹಾರತೋ। ವಿಹಾರನ್ತಿ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಟ್ಠಾನವಿಹಾರಂ। ಅಸನಸಾಲಾಯಾತಿ ಗಾಮೇ ಠಿತಾಯ ಅಸನಸಾಲಾಯ।
೨೪೯. ಸರಕಿರಿಯನ್ತಿ ಸರಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ। ಇಮಿನಾ ಸರಕುತ್ತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸರಸ್ಸ ಕರಣಂ ಸರಕುತ್ತೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಲದ್ಧಂ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮೂಹಿಂ ಅವಯವಂ ವಿನಾ ಸಮೂಹಸ್ಸ ಅವಯವಿನೋ ಅಭಾವಾ ತಾಪಚ್ಚಯೋ ಸ್ವತ್ಥೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮೋ ಜನೋ’’ತಿ। ತಂ ತಂ ವತ್ತನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತವತ್ತಾದಿಂ ತಂ ತಂ ವತ್ತಂ। ಅಕ್ಖರಾನಿ ವಿನಾಸೇತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞಥಾ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಅಞ್ಞಥಾ ವದನೇನ ಚ ದೀಘಾದೀನಿ ರಸ್ಸಾದಿವದನೇನ ಚ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ। ಧಮ್ಮೇ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸದ್ದೋ ಪನ ವಿಸೇಸಜೋತಕೋ। ಗೀತತೋ ವಿಸೇಸೋವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುತ್ತನ್ತವತ್ತನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾರಣಂ ವತ್ತಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ‘‘ಜಾತಕವತ್ತಂ ಗಾಥಾವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ತನ್ತಿ ವತ್ತಂ। ಯದಿ ಪನ ತಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಅತಿದೀಘಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಯಥಾ ಸುತ್ತನ್ತವತ್ತಾದೀನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಕಥಂ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುರಸ್ಸೇನ ವತ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಚತುರಸ್ಸೇನ ವತ್ತೇನಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೇನ ಉಚ್ಚಾರಣವತ್ತೇನ। ಪರಿಮಣ್ಡಲಾನೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಬಿಮ್ಬಾನಿ ಪುಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸರೇನ ಭಣಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸರಭಞ್ಞನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸರೇನ ಭಣಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸರಭಞ್ಞನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸರಭಞ್ಞೇ ಕಿರ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ತರಙ್ಗವತ್ಥಾದೀನಂ ಉಚ್ಚಾರಣವಿಧಾನಾನಿ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೨೪೯; ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೨೪೯; ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೨.೨೪೮-೯) ಏತರಹಿ ನತ್ಥಿ। ದ್ವತ್ತಿಂಸವತ್ತಾನೀತಿ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಿ, ನ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ। ತಸ್ಮಾ ಟೀಕಾಸು (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೨೪೯; ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ॰ ೨೪೯) ‘‘ತರಙ್ಗವತ್ತಾದೀನಂ ಉಚ್ಚಾರಣವಿಧಾನಾನಿ ನಟ್ಠಪಯೋಗಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥೀತಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ಅತ್ಥಿಸದ್ದೋ ನಿಪಾತೋ। ತೇಸೂತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸವತ್ತೇಸು। ಯನ್ತಿ ವತ್ತಂ। ಉಚ್ಚಾರಣವಿಧಾನಾನಿ ನಟ್ಠಪಯೋಗಾನಿಪಿ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸವತ್ತಾನಂ, ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಅವಿನಾಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿಕಾರಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ವಿಕಾರಕರಣಂ ನಾಮ ಯತ್ತಕಾಹಿ ಮತ್ತಾಹಿ ಅಕ್ಖರಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಅಧಿಕಮತ್ತಾಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕಥನಂ, ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇನ ಚತುರಸ್ಸೇನ ನಯೇನ ಪವತ್ತನಂಯೇವ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಬಾಹಿರಲೋಮಿಂ ಉಣ್ಣಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಬಾಹಿರಲೋಮಿ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಭಾವನಪುಂಸಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಣ್ಣಲೋಮಾನಿ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ’’ತಿ। ‘‘ಉಣ್ಣಪಾವಾರ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಣ್ಣೀತಿ ಏತ್ಥ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಥ ವಾ ಪಾವಾರಪದೇನ ಉಣ್ಣಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಣ್ಣೀತಿ ಕತ್ವಾ ತದ್ಧಿತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ತಥಾ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಲೋಮಾನಿ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
೨೫೧. ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಮೇವ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಥ ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಹಿಕೀಟದಟ್ಠಾದೀಸು ನಿಮಿತ್ತಭೂತೇಸು ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೫೨. ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ। ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸೋ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸೋತಿ ರಾಜಗಹಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ, ಕೀಳತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ। ಇದಂ ಪದಂ ‘‘ಜಾಲೇ’’ತಿ ಪದೇ ಸಾಮ್ಯತ್ಥಛಟ್ಠೀ, ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ। ತನ್ತಿ ಚನ್ದನಗಣ್ಠಿಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ। ಇದಂ ಪದಂ ‘‘ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಪದೇ ಸಾಮ್ಯತ್ಥಛಟ್ಠೀ, ‘‘ಅದಂಸೂ’’ತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ। ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧೀತಿ ವಿವಿಧಂ, ವಿಕಾರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧೀತಿ
ಗಿಹೀ ಉಪನಾಮೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕತ್ವಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಕತ್ವಾ। ತನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣತಟ್ಟಿಕಾದಿಂ। ಆಮಸಿತುಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ವಾತಿ ವಾಸದ್ದೋ ಪನಸದ್ದತ್ಥೋ। ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪನಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಿಹಿವಿಕಟಾನಿ ವಾತಿ ವಾಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ। ಗಿಹಿವಿಕಟಾನಿ ಭಾಜನಾನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಂಸಲೋಹವಟ್ಟಲೋಹಾನಂ ಸಭಾಗತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಂಸ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಗಹಿತೋ’’ತಿ।
೨೫೩. ‘‘ಲಿಖಿತು’’ನ್ತಿ ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಕತಿಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಮಕರದನ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಕರದನ್ತಚ್ಛಿನ್ನಕಮಣ್ಡಲಮೇವಾ’’ತಿ।
೨೫೪. ಪಹರಿತ್ವಾತಿ ಆವಟ್ಟನತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಹರಿತ್ವಾ। ತಯೋ ಪತ್ತೇ ಉಪರುಪರಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭೂಮಿಆಧಾರಕೋ ನಾಮ ಭೂಮಿಯಾ ಆಸನ್ನೋ ದನ್ತಾದೀಹಿ ಕತೋ ವಲಯಾಧಾರಕೋ। ದಾರುಆಧಾರಕೋ ನಾಮ ಏಕದಾರುನಾ ಕತೋ ಆಧಾರಕೋ। ದಣ್ಡಾಧಾರಕೋ ನಾಮ ಚತುದಣ್ಡತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಹೂಹಿ ದಣ್ಡೇಹಿ ಕತೋ ಆಧಾರಕೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಭಮಕೋಟಿಸದಿಸದಾರು ಆಧಾರಕತಿದಣ್ಡಕಾಧಾರೇಸು। ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಾತಿ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವ, ಏಕಮೇವ ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಇತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ತತ್ಥೇವಾತಿ ಮಿಡ್ಢನ್ತೇಯೇವ। ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾಯಾತಿ ವಿತ್ಥಾರಾಯ। ಬಾಹಿರಪಸ್ಸೇತಿ ಕುಟ್ಟಸ್ಸ ಬಾಹಿರಪಸ್ಸೇ। ಕತಾಯಾತಿ ಕುಟ್ಟಸ್ಸ ಥಿರಭಾವತ್ಥಂ ಕತಾಯ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿಭಣ್ಡನ್ತೇ।
ಯಂ ಚೋಳಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನಾತಿ ಚೋಳಕೇ ಪನ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಸಂ ವಾಲಿಕಾಯಂ। ನ ದುಸ್ಸತೀತಿ ಪತ್ತೋ ನ ದುಸ್ಸತಿ। ಪತ್ತಮಾಳಕನ್ತಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಠಪನತ್ಥಾಯ ಕತಂ ಅಟ್ಟಂ। ಭಣ್ಡಕುಕ್ಖಳಿಕಾತಿ ಪತ್ತಾದಿಭಣ್ಡಕಾನಂ ಪಕ್ಖಿಪನಾ ಉಕ್ಖಳಿಕಾ। ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ ಭಿತ್ತಿಖೀಲಾದಿಕೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಸ್ಮಿಂಚಿ। ಲಗ್ಗೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ತಂ ಥವಿಕಾಯ ಲಗ್ಗೇನ್ತಸ್ಸ। ನಿಸೀದನಸಯನತ್ಥಂ ವಾ ಕತಂ ಹೋತೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಪತ್ತತೋ ಅಞ್ಞೇನ। ಅಟ್ಟಕಛನ್ನೇನಾತಿ ಅಟ್ಟಪತಿರೂಪೇನ, ಅಟ್ಟಕಸದಿಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಟ್ಟಕಛನ್ನೇನ ಠಪಿತೇ ಮಞ್ಚಪೀಠೇ। ಅಂಸೇ ಬದ್ಧಿಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಅಂಸಬದ್ಧೋ, ಸೋಯೇವ ಅಂಸಬದ್ಧಕೋ, ತೇನ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಛತ್ತೇ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭತ್ತೇನ ಪೂರೋ ಭತ್ತಪೂರೋ, ಪತ್ತೋ। ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಛತ್ತೇ ವಾ ಅಟ್ಟಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಛತ್ತೇ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯೋ ಕೋಚಿ ಭತ್ತಪೂರೋಪಿ ತುಚ್ಛಪತ್ತೋಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೨೫೫. ಯಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ತಹತ್ಥೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೇ ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇ ಪತ್ತಸ್ಮಿಂ ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಅನನ್ತರವಾಕ್ಯೇಪಿ। ಇಮೇಹಿ ವಾಕ್ಯೇಹಿ ‘‘ಪತ್ತಹತ್ಥೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಕವಾಟಂ ಪಣಾಮೇತು’’ನ್ತಿ ಚ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೂಚಿಂ ವಾ ಅವಾಪುರಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ವಾತಿ ವಾಸದ್ದೋ ‘‘ಸರೀರಾವಯವೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ।
ಲಾಬುಕಟಾಹನ್ತಿ ಲಮ್ಬತೀತಿ ಲಾಬು, ಲಾಬುಯಾ ಕಟಾಹಂ ಲಾಬುಕಟಾಹಂ। ‘‘ತಾವಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕವಾರಮೇವ ತೇನ ಆಮಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಘಟಿಕಪಾಲನ್ತಿ ಭಾಜನಕಪಾಲಂ। ಅಭುಂ ಮೇತಿ ಅವಡ್ಢಿ ಮಯ್ಹಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಭು ಮೇ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧೪೯; ಮ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೨.೧೪೯) ವತ್ತಬ್ಬೇ ನಿಗ್ಗಹಿತಾಗಮವಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ಉತ್ರಾಸವಚನನ್ತಿ ಉತ್ರಾಸೇನ ವಚನಕಾರಣಂ ಪದಂ। ದಿನ್ನಕಮೇವಾತಿ ಪರೇಹಿ ದಿನ್ನಕಮೇವ ಆಮಿಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಚಮ್ಬೇತ್ವಾತಿ ಅಪವಿದ್ಧಾಮಿಸಾನೀತಿ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ ಆಮಿಸಾನಿ। ಏತೇಸೂತಿ ಚಲಕಾದೀಸು। ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠಂ ಸುದ್ಧಪತ್ತನ್ತಿ ನತ್ಥಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠೋ, ಸುದ್ಧಪತ್ತೋ, ತಂ। ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಹತ್ಥೇನಾತಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋ, ಸೋಯೇವ ಹತ್ಥೋ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಹತ್ಥೋ, ತೇನ। ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸುದ್ಧಪತ್ತೇ। ಏತ್ತಾವತಾಪೀತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಏಕಉದಕಗೇಣ್ಡುಸಗಹಣಮತ್ತೇನಾಪಿ। ಸೋತಿ ಸುದ್ಧಪತ್ತೋ। ಹತ್ಥಂ ಪನಾತಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಹತ್ಥಮ್ಪಿ। ಪನಸದ್ದೋ ಹೇತ್ಥ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ। ಯಂ ಅಟ್ಠಿಂ ವಾ ಯಂ ಚಲಕಂ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಮಚ್ಛಮಂಸಫಲಾದೀಸು। ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿಚಲಕಂ। ಯಂ ಪನಾತಿ ಅಟ್ಠಿಚಲಕಾದಿಂ ಪನ, ಪಟಿಖಾದಿತುಕಾಮೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಪುನ ಖಾದಿತುಕಾಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಪತ್ತೇ ಏವ। ಕತ್ವಾತಿ ಠಪನಂ ಕತ್ವಾ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಾದಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೨೫೬. ಸತ್ಥಕವೇಠನಕನ್ತಿ ಸತ್ಥಕಸ್ಸ ವೇಠನಕರಣಂ। ಪಿಪ್ಫಲಿಕಂ ವಾ ದಣ್ಡಸತ್ಥಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಿಪ್ಫಾಲೇತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಪಿಪ್ಫಲಿ, ಸಾಯೇವ ಪಿಪ್ಫಲಿಕಂ। ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಪಿಪ್ಫಲಿಕತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ। ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದಣ್ಡಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕತಸತ್ಥಕಂ ವಾ ದಣ್ಡಸತ್ಥಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ದಣ್ಡೇನ ಯೋಜಿತಂ ಸತ್ಥಕಂ ದಣ್ಡಸತ್ಥಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಮಲಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಅಯಮಲಗ್ಗಹಿತಾ। ಕಿಣ್ಣೇನಾತಿ ಮದಿರಾದಿಬೀಜೇನ ಕಿಣ್ಣೇನ। ತೇನಾತಿ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಸರಿತಕೇನ। ಮಕ್ಖೇತುನ್ತಿ ಸೂಚಿಂ ಮಕ್ಖೇತುಂ। ಮಕ್ಖಿತಮಧುಸಿತ್ಥಕಂ ತಂ ಸರಿತಕಂ ಪರಿಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಮಧುಸಿತ್ಥಕಪಿಲೋತಿಕನ್ತಿ ಮಧುಸಿತ್ಥಕೇನ ಮಕ್ಖಿತಂ ಪಿಲೋತಿಕಂ। ತತ್ಥಾತಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಂ। ಯಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಕಥಿನೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಸಾ ರಜ್ಜು ಕಥಿನರಜ್ಜು ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ದೀಘಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಮಾಣೇನ ಕತೇ ಕಥಿನೇ। ದಣ್ಡಕೇತಿ ಕಥಿನದಣ್ಡಕಮ್ಹಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ದೀಘಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಮಾಣೇನ ಕತಸ್ಸ ಕಥಿನಸ್ಸ। ಇತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ದೀಘಭಿಕ್ಖುತೋ ಇತರಸ್ಸ ರಸ್ಸಭಿಕ್ಖುನೋ।
ದಣ್ಡಕಥಿನಪಮಾಣೇನ ಕತಸ್ಸ ಕಟಸಾರಕಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ದುಗುಣಕರಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿದಲಕನ್ತಿ ದುಗುಣಕರಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಸ್ಸ ವಿನನ್ಧನರಜ್ಜುನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇನ ನಹಿಯತಿ ಬನ್ಧಿಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಿನನ್ಧನಾ, ಸಾಯೇವ ರಜ್ಜು ವಿನನ್ಧನರಜ್ಜು, ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿನನ್ಧಿತುಂ ರಜ್ಜು’’ನ್ತಿ। ವಿನನ್ಧನಸುತ್ತಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತೇನ ಸುತ್ತಕೇನಾತಿ ವಿನನ್ಧನಸುತ್ತಕೇನ। ತತ್ಥಾತಿ ಖುದ್ದಕನಿಸ್ಸೇಣಿಯಂ ಕಾಚಿ ಸುತ್ತನ್ತರಿಕಾಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಮಾಣಸಞ್ಞಾಕರಣನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತರಿಕಪಮಾಣಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಕರಣಂ। ಕಾಳಸುತ್ತೇನ ಸಞ್ಞಾಕರಣಂ ವಿಯ ಹಲಿದ್ದಿಸುತ್ತೇನ ಸಞ್ಞಾಕರಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ’’ತಿ ಕರಣಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೂಚಿಮುಖ’’ನ್ತಿ। ಅಙ್ಗುಲಿಕೋಸಕನ್ತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಕಞ್ಚುಕಂ।
೨೫೭. ಪಾತಿಚಙ್ಕೋಟಕಾದಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾತಿ ನಾಮ ಪಟಿಗ್ಗಹಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತೋ ಸೂಚಿಆದಿಭಣ್ಡಟ್ಠಪನೋ ಭಾಜನವಿಸೇಸೋ। ಆಕಿರಿತ್ವಾತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಓಧುನಿತ್ವಾತಿ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ। ಘನದಣ್ಡಕನ್ತಿ ನಿರನ್ತರದಣ್ಡಕಂ। ಅನ್ತೋಕತ್ವಾತಿ ಕಥಿನಸ್ಸ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ।
೨೫೮. ವಿನನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಚೋಳಕೇನ ವಿನನ್ಧಿತ್ವಾ।
೨೫೯. ಅಪರಿಸ್ಸಾವನಕಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಯೋ ಪನ ಯಾಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಜ್ಝೇದಣ್ಡಕೇತಿ ದಣ್ಡಕಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ। ಉದಕನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಉದಕಂ। ತನ್ತಿ ಉದಕಂ। ಯನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ। ಉದಕಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ಸವತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ। ಯಂ ಉದಕೇ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಘಟೇನ ಉದಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಂ ಓತ್ಥರಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ, ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸೂತಿ ಚತೂಸು ಖಾಣುಕೇಸು। ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತೇತಿ ಸಬ್ಬಪರಿಸ್ಸಾವನಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ ಮೋಚೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಓತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ। ಚೀವರಕುಟಿಕಾತಿ ಚೀವರೇನ ಕತಾ ಕುಟಿಕಾ, ಸಾ ಮಕಸಾನಂ ಪರಿತ್ತಾಣತ್ಥಂ ಕತತ್ತಾ ಮಕಸಕುಟಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
೨೬೦. ಸೇಮ್ಹಾದಿದೋಸುಸ್ಸನ್ನಕಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಳತ್ಥಮ್ಭೋತಿ ಕವಾಟತ್ಥಮ್ಭೋ। ಯತ್ಥಾತಿ ಅಗ್ಗಳತ್ಥಮ್ಭೇ। ತತ್ಥಾತಿ ದ್ವಾರಬಾಹಾಯ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಗ್ಗಳಪಾಸಕೇ। ಧೂಮೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಏತೇನಾತಿ ಧೂಮನೇತ್ತೋ, ಛಿದ್ದೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧೂಮನಿಕ್ಖಮನಛಿದ್ದ’’ನ್ತಿ ಉದಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉದಕಸ್ಸ ಠಪನಂ ಠಾನಂ ಉದಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಮಜ್ಝೇಪದಲೋಪಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಉದಕಟ್ಠಾನೇ। ಕೋಟ್ಠಕೋತಿ ಏತ್ಥ ನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೋ ಹೋತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ದ್ವಾರೇ ಏವ, ದ್ವಾರಸ್ಸೇವ ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೋ’’ತಿ।
೨೬೧. ಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಿಟ್ಠಿಆದಿಪರಿಕಮ್ಮಂ। ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಯತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ, ವತ್ಥಮೇವ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ವತ್ಥಪಟಿಚ್ಛಾದಿ। ಉದಕಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಾನೋದಕಂ ನಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ್ಹಾನೋದಕಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ।
೨೬೨. ಪಣ್ಣಿಕಾನಂ ತುಲಂ ವಿಯ ಉದಕಉಬ್ಬಾಹನಕತುಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ದೀಘವರತ್ತಾದೀಹೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ರಜ್ಜು ಆದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅರಹತ್ಥಘಟಿಯನ್ತಂ ನಾಮ ಚಕ್ಕಸಣ್ಠಾನಂ ಅನೇಕಾರಂ ಅರೇ ಅರೇ ಘಟಾನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ವಾ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ಪರಿಬ್ಭಮಿಯಮಾನಂ ಯನ್ತಂ। ಅರಸಙ್ಖಾತೇಸು ಹತ್ಥೇಸು ಘಟಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಅರಹತ್ಥಘಟಿ, ತಮೇವ ಯನ್ತಂ ಅರಹತ್ಥಘಟಿಯನ್ತಂ। ಚಮ್ಮಭಾಜನನ್ತಿ ಚಮ್ಮಮಯಂ ಭಾಜನಂ। ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಚನ್ದನಿಕಾ ಅಪಾಕಾರಾ ಹೋತಿ। ಉದಕಪುಞ್ಜನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಉದಕಪುಞ್ಜನೇ। ‘‘ಉದಕಪುಞ್ಜನೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಏವಂ ಸತಿ ತಾಯ ಉದಕಪುಞ್ಜನಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತುನ್ತಿ ಅಪನೇತುಂ।
೨೬೩. ಆ ಸಮನ್ತತೋ ವಿದ್ಧಂ ಪಕ್ಖಪಾಸಕಮೇತ್ಥಾತಿ ಆವಿದ್ಧಪಕ್ಖಪಾಸಕಂ। ಮಣ್ಡಲೇತಿ ಕಣ್ಣಿಕಮಣ್ಡಲಮ್ಹಿ। ಕತಂ ಕೂಟಞ್ಚ ಛದನಞ್ಚ ಏತ್ಥಾತಿ ಕತಕೂಟಚ್ಛದನಂ, ಜನ್ತಾಘರಂ, ತಸ್ಸ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ನಿಲ್ಲೇಖಜನ್ತಾಘರ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ನಾಮಂ। ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಚತುಮಾಸ’’ನ್ತಿ ದಿಗುಸಮಾಸಸ್ಸ ವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೬೪. ನಮತಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಮತಕತೋ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೫೬) ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಳಕಲೋಮೇಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಅವಾಯಿಮನ್ತಿ ವಾಯಿತ್ವಾ ನ ಕತಂ। ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಪರಿಹಾರೇನಾತಿ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ವಿಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಅಪನಯನೇನ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪೇಳಾಯಾತಿ ಅಟ್ಠಂಸಾದಿಆಕಾರೇನ ಕತಾಯ ಏತನ್ತಿ ‘‘ಆಸಿತ್ತಕೂಪಧಾನ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ನಾಮಂ। ದಾರುಮಯಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ನ ತಮ್ಬಲೋಹರಜತಮಯಾ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥೇವಾತಿ ಮಳೋರಿಕಾಯಮೇವ। ಆಧಾರಕಸಙ್ಖೇಪಗಮನತೋತಿ ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಪುಬ್ಬೇ ಪತ್ತರಕ್ಖನತ್ಥಂ ಆಧಾರಕೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಇದಾನಿ ಭುಞ್ಜನತ್ಥನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೇಸಕನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಫಲಪೂವೇಹಿ ಸೇಸಕಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಭುಞ್ಜನಕ್ಖಣೇ।
೨೬೫. ಏಕೇಕೇನಪಿ ಅಙ್ಗೇನಾತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ, ತತೋ ಪನ ಅಧಿಕೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಪಗೇವಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ। ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಘೇನ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅಸುಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಕ್ಕುಜ್ಜನಕಾಲೇತಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಉಕ್ಕುಜ್ಜನಕಾಲೇ। ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾತಿ ಪತ್ತನಿಕುಜ್ಜಿತೇನ ಉಪಾಸಕೇನ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ। ಹತ್ಥಪಾಸನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ।
೨೬೮. ಪುರಕ್ಖತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಸದ್ದಸ್ಸ ಅಗ್ಗತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ಕರಸದ್ದಸ್ಸ ಖಾದೇಸಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಗ್ಗತೋ ಕತ್ವಾ’’ತಿ। ಸೋತಿ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರೋ, ಸನ್ಥರೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲಚ್ಛಾಮೀತಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಸ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರೋ ಪುತ್ತಲಾಭಾಯ ಅಭಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಕ್ಕಮನೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯದೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಚ್ಛಾತಿ ಅಕ್ಕಮನತೋ ಪಚ್ಛಾ। ಅಯನ್ತಿ ಭಗವಾ। ಇದನ್ತಿ ಕಾರಣಂ। ತಾವಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಾ ಪಠಮಂ। ಪರಿಭವತೋತಿ ಗಿಹೀನಂ ಪರಿಭವತೋ।
ಮಙ್ಗಲತ್ಥಾಯಾತಿ ಅರೋಗಾದಿಕಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ। ಧೋತಪಾದಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧೋತೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮನಟ್ಠಾನೇ ಅತ್ಥರಿತಂ ಧೋತಪಾದಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಧೋತಪಾದಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅತ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಧೋತಪಾದಕ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಣಿಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅತ್ಥರಿತತ್ಥೇ ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೬೯. ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಕಾರನ್ತಿ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಸಣ್ಠಾನಂ। ಕತಂ ಪಾದಘಂಸನಂ ಕತಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ಕತಕಂ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪೋತ್ಥಕೇಸು ತಂಸದ್ದೋ ಗಲಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಬಾಹುಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗತ್ತಾತಿ ಪಾಸಾಣಫೇಣಕೋಪೀತಿ ಪಾಸಾಣಅಬ್ಬುದಮ್ಪಿ। ಬೀಜನೀತಿ ಚತುರಸ್ಸಬೀಜನೀ। ತನ್ತಿ ವಿಧೂಪನಂ, ಕತಂ ಹೋತೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಧಾಪಿ ತಂಸದ್ದೋ ಗಲಿತೋ। ವೇಳುದನ್ತವಿಲೀವೇಹಿ ವಾ ಮೋರಪಿಞ್ಛೇಹಿ ವಾ ಚಮ್ಮವಿಕತೀಹಿ ವಾ ಕತಂ ಹೋತೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬಂ ವಿಧೂಪನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಾಳಿಯಂ ತಾಲವಣ್ಟನ್ತಿ ಸಹ ವಣ್ಟೇನ ಕತಂ ತಾಲಂ ತಾಲವಣ್ಟಂ, ತಾಲಸದ್ದೇನ ತಂಮಯಾ ಮಣ್ಡಲಬೀಜನೀ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ವಿಕಾರೀವಿಕಾರಭಾವೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾ। ಮಕಸಬೀಜನೀತಿ
೨೭೦. ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಂ ವಾ ದುಬ್ಬಲಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಞ್ಞೋತಿ ಕಾಯಡಾಹಾದೀಹಿ ಆಬಾಧೇಹಿ ಅಞ್ಞೋ, ಕೋಚಿ ಆಬಾಧೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ವಸ್ಸೇ ಪನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಚೀವರಗುತ್ತತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಏವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಚೀವರಗುತ್ತತ್ಥನ್ತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ವಸ್ಸತೇಮನತೋ ಗುತ್ತತ್ಥಂ, ವಾಳಮಿಗಚೋರಭಯೇಸು ಸನ್ತೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಾಲಪಣ್ಣಾದಿನಾ ಏಕೇನ ಪಣ್ಣೇನ ಕತಂ ಛತ್ತಂ ಏಕಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಏವ ಗಾಮಾರಞ್ಞೇಸು।
‘‘ಅಸಿ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸಿಸ್ಸಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಅನವಕಾಸವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಸೀತಿ ಖಗ್ಗೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಚೋರಸ್ಸ, ಅಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಜ್ಜೋತಲತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಪಚ್ಚಯೋ ರೂಪಸಿದ್ಧಿಮತ್ತೋವಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಜ್ಜೋತತೀ’’ತಿ। ‘‘ಚತುಹತ್ಥೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತೋತಿ ಚತುಹತ್ಥತೋ। ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಗಿಲಾನಾಗಿಲಾನಾನಂ। ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ, ‘‘ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ। ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾವ ದಾತಬ್ಬಾ, ನ ವಿನಾ ಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೨೭೩. ಆಗತನ್ತಿ ಉದರಿಯತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಗತಂ। ಉಗ್ಗಾರನ್ತಿ ಗಲತೋ ಉಗ್ಗಾರಂ ಭೋಜನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸನ್ಧಾರೇತ್ವಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ। ಅಸನ್ಧಾರಿತಮೇವ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಯನ್ತಿ ತನ್ತಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ, ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇದನ್ತಿ ವಚನಂ।
೨೭೪. ಕುಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಕರಿಯತಿ ಉಚ್ಚಾರಿಯತೀತಿ ಕುಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸದ್ದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸದ್ದನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಭಿಕ್ಖು ವಿಪ್ಪಕರೋತೀ’’ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ। ನಖಾದೀಹೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಮುಖಕುಟ್ಟೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅನುರಕ್ಖನತ್ಥನ್ತಿ ಅನುದಯೇನ ಪಾಲನತ್ಥಂ। ನಖಚ್ಛೇದನನ್ತಿ ನಖಂ ಛಿನ್ದತಿ ಅನೇನಾತಿ ನಖಚ್ಛೇದನಂ, ಸತ್ಥಕಾದಿ। ವೀಸತಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವೀಸತಿಯಾ ನಖಾನಂ ಮಟ್ಠಂ ವೀಸತಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವೀಸತಿಪಿ ನಖೇ’’ತಿಆದಿ। ಲಿಖಿತಮಟ್ಠೇತಿ ಲಿಖಿತೇ ಹುತ್ವಾ ಮಟ್ಠೇ। ಕಾರಾಪೇನ್ತೀತಿ ನಹಾಪಿತೇ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ। ನಖತೋತಿ ನಖತೋ ವಾ ನಖನ್ತರತೋ ವಾ। ಅಪಕಡ್ಢಿತುನ್ತಿ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅಪನೇತುಂ।
೨೭೫. ಖುರಕೋಸಕನ್ತಿ ಕತ್ತರಿಯಾತಿ ಕನ್ತಿಯತಿ ಛಿನ್ದಿಯತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಕತ್ತರಿ, ಅಯೋಮಯೋ ಏಕೋ ಉಪಕರಣವಿಸೇಸೋ, ತಾಯ। ‘‘ಛೇದಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಾಪೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಧ್ಯತ್ಥಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಸ್ಸುಂ ವಡ್ಢಾಪೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಸ್ಸುಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ರುಹಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಸ್ಸುಂ ದೀಘಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ। ಏಳಕಮಸ್ಸೂತಿ ಏಳಕಸ್ಸ ವಿಯ ಮಸ್ಸೂತಿ ಏಳಕಮಸ್ಸು। ‘‘ಗೋಲೋಮಿಕ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಚತುಕೋಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುರಸ್ಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಂಸಸದ್ದೋ ಕೋಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚತುರಸ್ಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಚತುರಂಸ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ನಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ಸಕಾರಸ್ಸ ದ್ವೇಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಚತುರಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಲೋಮಸಂಹರಣನ್ತಿ ಲೋಮಾನಂ ಅಪನಯನಂ। ಲೋಮರಾಜಿಟ್ಠಪನನ್ತಿ ಲೋಮಲೇಖಾಠಪನಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು, ಮಸ್ಸುಕಪ್ಪನಾದೀಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗಣ್ಡವಣರುಧಿಆಬಾಧಪಚ್ಚಯಾತಿ ಗಣ್ಡೋ ಚ ವಣೋ ಚ ರುಧಿ ಚ ಗಣ್ಡವಣರುಧಯೋ, ತೇಯೇವ ಆಬಾಧಾ ಗಣ್ಡವಣರುಧಿಆಬಾಧಾ, ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾ। ವಣೋತಿ ಮಹನ್ತೋ ವಣೋ। ರುಧೀತಿ ಖುದ್ದಕೋ ವಣೋ। ಸಕ್ಖರಾದೀಹೀತಿ ಸಕ್ಖರಮಧುಸಿತ್ಥಕೇಹಿ। ಸಣ್ಡಾಸೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಲೋಮಂ ಡಂಸತೀತಿ ಸಣ್ಡಾಸೋ। ಯನ್ತಿ ಲೋಮಂ, ಠಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕತ್ಥ ಠಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಮುಕಾಯ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ವಿಭಚ್ಛೋ, ಅಸೋಭಣೋ। ‘‘ವಿಗಚ್ಛ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ವಿರೂಪಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಗಮಯತೀತಿ ವಾ ವಿಗಚ್ಛೋ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಪಾಠೋಯೇವ ಮೂಲಪಾಠೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ। ಪಲಿತಂ ವಾ ಅಪಲಿತಂ ವಾ ತಾದಿಸಂ ಲೋಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೭೭. ಕಂಸಪತ್ಥರಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಂಸಆಪಣೇ ಪತ್ಥರನ್ತಿ ಪಸಾರೇನ್ತೀತಿ ಕಂಸಪತ್ಥರಿಕಾತಿ ವುತ್ತೇ ಕಂಸಭಣ್ಡವಾಣಿಜಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಂಸಭಣ್ಡವಾಣಿಜಾ’’ತಿ। ವಾಸಿದಣ್ಡಾದೀನಂ ಅಪಾತನತ್ಥಂ ಬನ್ಧತಿ ಅನೇನ ಲೋಹೇನಾತಿ ಬನ್ಧನಂ, ತಮೇವ ಮತ್ತಂ ಅಪ್ಪನ್ತಿ ಬನ್ಧನಮತ್ತಂ।
೨೭೮. ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇನಾತಿ ಆರಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇನ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ‘‘ಸರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸರಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಬಹುರಜ್ಜುಕನ್ತಿ ಬಹೂ ರಜ್ಜುಯೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಬಹುರಜ್ಜುಕಂ। ಇಮಿನಾ ಕಲಾಪೇನ ಬಹುರಜ್ಜೂನಂ ಸಮೂಹೇನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಲಾಪುಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಇಕಾರಸ್ಸುಕಾರೋ। ದೇಡ್ಡುಭಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದೇಡ್ಡುಭಸದ್ದೇನ ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಏಕದೇಸೂಪಚಾರೇನ, ದೇಡ್ಡುಭಂ ವಿಯಾತಿ ದೇಡ್ಡುಭಕಂ, ಸದಿಸತ್ಥೇ ಕಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದಕಸಪ್ಪಸೀಸಸದಿಸ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಮುರಜವಟ್ಟಿಸಣ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮುರಜಸದ್ದೇನ ಮುರಜವಟ್ಟಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ತಸ್ಸ ವಿಕಾರತ್ತಾ, ತೇನ ಸದಿಸಂ ಮುರಜನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವೇಠೇತ್ವಾತಿ ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ವೇಠೇತ್ವಾ। ಮದ್ದವೀಣಸದ್ದೋ ಪಾಮಙ್ಗಪರಿಯಾಯೋ। ಮದ್ದವೀಣಂ ವಿಯಾತಿ ಮದ್ದವೀಣಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಪಗೇವ ಬಹೂನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏಕಮ್ಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕವಾಯಿಮಾತಿ ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕಂ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಿಕಾದಿಭೇದಾತಿ ವಾರಣಅಚ್ಛಿಕಾದಿಭೇದಾ। ವಾರಣೋ ಹಿ ಕುಂ ಭೂಮಿಂ ಜರಾಪೇತೀತಿ ಕುಞ್ಜರೋತಿ (ವಿ॰ ವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೧; ಅ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೧.೨) ಚ ಕುಞ್ಜೇ ನಿಕುಞ್ಜೇ ರಮತೀತಿ ಕುಞ್ಜರೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿ ವಿಯಾತಿ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಿಕಂ, ತಂ ಆದಿ ಯೇಸಂ ತಾನೀತಿ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಿಕಾದೀನಿ, ತೇಸಂ ಭೇದಾತಿ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಿಕಾದಿಭೇದಾ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಗೋಣಚ್ಛಿಕಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ಕುಞ್ಚಿಕಾಕೋಸಕಸಣ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸೂಕರಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ವಿಯ ಸೂಕರನ್ತಕನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೂಕರಸ್ಸ ಹಿ ಅನ್ತಂ ಕುಞ್ಚಿಕಾಕೋಸಕಂ ವಿಯ ಮಜ್ಝೇ ಸುಸಿರೋ ಹೋತಿ। ಸೂಕರನ್ತಕಂ ಅನುಲೋಮೇತೀತಿ ಸೂಕರನ್ತಕೇನ ಅನುಲೋಮೇತಿ। ದಸಾಸುಯೇವಾತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಅನ್ತೇಸುಯೇವ। ಏತ್ಥಾತಿ ದಸಾಸು। ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಉಪರಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮುರಜದಸಾ ತತೋ ಉಪರಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವೇಠೇತ್ವಾತಿ ರಜ್ಜುಂ ವತ್ಥೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ। ಮುದ್ದಿಕಸಣ್ಠಾನೇನಾತಿ ವರಕಸೀಸಸಣ್ಠಾನೇನ। ಏವಂ ಸಿಬ್ಬಿತಾತಿ ಏವಂ ಸಿಬ್ಬಿಯಮಾನಾ। ಹೀತಿ ಫಲಜೋತಕೋ। ಪಾಸನ್ತೋತಿ ಪಾಸಕೋಟಿ।
೨೮೦. ಓಲಮ್ಬಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಚೋಳಿಕಇತ್ಥೀನನ್ತಿ ಚೋಳರಟ್ಠೇ ನಿವಾಸೀನಂ ಇತ್ಥೀನಂ। ಹತ್ಥಿಯಾ ಸೋಣ್ಡೋ ವಿಯ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಕಂ ನಿವತ್ಥಂ। ಮಚ್ಛವಾಲಂ ವಿಯಾತಿ ಮಚ್ಛವಾಲಕಂ। ಚತ್ತಾರೋ ಕಣ್ಣಾ ಏತಸ್ಸ ನಿವತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಚತುಕಣ್ಣಕಂ। ತಾಲವಣ್ಟಂ ವಿಯಾತಿ ತಾಲವಣ್ಟಕಂ। ಸತಂ ವಲಿನೋ ಏತಸ್ಸ ನಿವತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಸತವಲಿಕಂ। ‘‘ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸತವಲಿಕ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತಸದ್ದಸ್ಸ ಅನೇಕತ್ಥವಾಚಕತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ವಾಮದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇಸು ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಮನಿವತ್ಥಂ ಕಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿವತ್ಥಂ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸಂವಲ್ಲಿತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ ಸಂವಲ್ಲಿಯಂ। ಮಲ್ಲೋ ಚ ಕಮ್ಮಕಾರೋ ಚ ಮಲ್ಲಕಮ್ಮಕಾರಾ, ತೇ ಆದಯೋ ಯೇಸಂ ತೇತಿ ಮಲ್ಲಕಮ್ಮಕಾರಾದಯೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಧುತ್ತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ನಿವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿವತ್ಥಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕಂ ವಾ ಕೋಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕೋಣೇತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಕೋಣೇ। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಕೋಣೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಲಗ್ಗೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಅನ್ತೋಕಾಸಾವಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದ್ವೇ ನಿವಾಸೇನ್ತೇನ ಅಗಿಲಾನೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಗುಣನ್ತಿ ಅನ್ತೋಕಾಸಾವೇನ ಬಹಿಕಾಸಾವಂ ಸಮಾನಗುಣಂ ಕತ್ವಾ। ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಯಞ್ಚಾತಿ ಯಂ ನಿವತ್ಥಞ್ಚ। ಇಧಾತಿ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಯಞ್ಚ ಸೇಖಿಯವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೭೬ ಆದಯೋ) ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿವತ್ಥನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ನಿಬ್ಬಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಭೋ ಕಣ್ಣೇತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತೇ ಉಭೋ ಕಣ್ಣೇ ಉಪರಿ ಚ ಠಿತೇ ಉಭೋ ಕಣ್ಣೇ। ತನ್ತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಪಾರುಪನಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಗಿಹಿಪಾರುತ’’ನ್ತಿ ವಚನೇ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞಥಾಪಾರುತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸೇವಾತಿ ದೀಘಸಾಟಕಸ್ಸೇವ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಸಾಟಕಸ್ಸೇವ। ಪಾಳಿಕಾರಕೋತಿ ಪಾಳಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ವಾ ವಾಚೇನ್ತಂ ವಾ ಕಾರಕೋ। ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಪಾರುಪನ್ತಿ, ತಥಾ।
೨೮೧. ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತೋ ರಞ್ಞೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡವಹನಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಮುಣ್ಡಂ ಸೀಸಂ ಚೋಳಕೇನ ವೇಠೇನ್ತೀತಿ ಮುಣ್ಡವೇಠಿನೋ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅನ್ತರಾಕಾಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಾಸದ್ದೋ ಮಜ್ಝತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಜ್ಝೇ’’ತಿ। ‘‘ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾಜಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ವಹಿತಬ್ಬಂ ಅನ್ತರಾಕಾಜನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೮೨. ‘‘ಚಕ್ಖೂನಂ ಹಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಚಕ್ಖುಸ್ಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸ್ಸಪಚ್ಚಯೋ ಚಕ್ಖುಸದ್ದತೋ ಹಿತತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಮಾಣಙ್ಗುಲೇನಾತಿ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇನ ಅಙ್ಗುಲೇನ।
೨೮೩. ‘‘ತಿಣವನಾದೀಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಾಯಂ ಆಲಿಮ್ಪೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ದಾಯಸದ್ದೋ ವನವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪುಬ್ಬೋ ಲಿಪಿಧಾತು ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ಅಗ್ಗಿದಾನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮನ್ತತೋ ತಾಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪಹರಿತಕರಣೇನ ವಾ ಪರಿಖಾಖಣೇನ ವಾ ಪರಿತ್ತಾಣ’’ನ್ತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿತ್ತಕರಣೇ। ದಾತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಯಂ ದಾತುಂ ಲಬ್ಭತಿ। ಹರಿತುನ್ತಿ ಅಪನೇತುಂ। ಪತ್ತಂ ವಾ ಅಪತ್ತಂ ವಾ ಅಗ್ಗಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಥಾತಿ ಅಗ್ಗಿದಾನಾದಿನಾ ಆಕಾರೇನ। ಉದಕೇನ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೨೮೪. ಸತಿ ಕರಣೀಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಕರಣೀಯಸದ್ದೋ ಕಿಚ್ಚಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಾದಿಗ್ಗಹಣಕಿಚ್ಚೇ’’ತಿ। ‘‘ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಾದಿಗ್ಗಹಣ’’ ಇತಿ ಪದೇನ ಕಿಚ್ಚಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪುರಿಸಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪೋರಿಸಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಣಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಪಮಾಣತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪುರಿಸಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ಉಪರಿ ಬಾಹುದ್ವಯತತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ। ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಹುತ್ವಾ ವಾ ದಿಸ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅತಿಉಚ್ಚಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ। ನೀಚಂ ಪನ ರುಕ್ಖಂ ಪಗೇವಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೮೫. ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಕರಿಯತಿ ಉಚ್ಚಾರಿಯತೀತಿ ಕರಣೋ, ಸದ್ದೋ, ವಾಚಾಯೇವ ಕರಣೋ ವಾಕ್ಕರಣೋ, ಕಲ್ಯಾಣೋ ವಾಕ್ಕರಣೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಧುರಸದ್ದಾ’’ತಿ। ವೇದಂ ವಿಯಾತಿ ಸುತಿಂ ವಿಯ। ವಾಚನಾಮಗ್ಗನ್ತಿ ವಾಚನಾಯ ಉಪಾಯಂ। ಸಕಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಿರುತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವುಚ್ಚತೇ ಇಮಾಯ ಸದ್ದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ನಿರುತ್ತಿ, ವಚಧಾತುಸ್ಸ ವಕಾರಸ್ಸ ಉಕಾರೋ, ಸಬ್ಬವೋಹಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಇಧ ಪನ ‘‘ಸಕಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಾಗಧವೋಹಾರೋ ಏವ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾಗಧವೋಹಾರೋ’’ತಿ। ‘‘ಸಭಾವನಿರುತ್ತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಸಭಾವೇನ ಪವತ್ತಾ ಮೂಲಭಾಸಾಭೂತಾ ಮಾಗಧನಿರುತ್ತಿಯೇವ।
೨೮೬. ಲೋಕಾಯತಂ ನಾಮ ತಿತ್ಥಿಯಸತ್ಥನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾವ ಕಾರಣೇನಾತಿ ‘‘ಸೇತೋ ಕಾಕೋ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಟ್ಠೀನಂ ಸೇತತ್ತಾ। ರತ್ತೋ ಬಕೋ, ಕಸ್ಮಾ? ಲೋಹಿತಸ್ಸ ರತ್ತತ್ತಾ’’ ಇತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೨೩; ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೫.೧೦೮೦; ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೬೯-೭೦) ಇಮಿನಾ ಏವ ಕಾರಣೇನ।
೨೮೮. ಅನ್ತರಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಸದ್ದೋ ಬ್ಯವಧಾನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತರಿತಾ ಅಹೋಸಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ’’ತಿ। ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಬ್ಯವಧಾನಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೮೯. ಆಬಾಧಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಬಾಧಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಸಙ್ಖಾತೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆಬಾಧಪಚ್ಚಯೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಇಮಿನಾ ಆಬಾಧೋಯೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಆಬಾಧಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ।
೨೯೩. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು ನಾಮ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರಾದಿನಾ ಮಾಲಾವಚ್ಛರೋಪನಾದಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥು ನಾಮ ಮಾಲಾವಚ್ಛರೋಪನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪಥವೀಖಣನಾದಿ। ಪಹರಣೀತಿ ಪಹರತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಪಹರಣೀ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ಪಹರಣೀ’’ತಿ ಏತಂ ನಾಮಂ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಆವುಧಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಲೋಹಭಣ್ಡಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತನ್ತಿ ಆವುಧಸಙ್ಖಾತಂ ಲೋಹಭಣ್ಡಂ। ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ‘‘ಕತಕಂ ನಾಮ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಕಾರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೬೯) ವುತ್ತಮೇವ। ಧನಿಯಸ್ಸೇವಾತಿ ಧನಿಯಸ್ಸ ಏವ। ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಹಿ ಕತಾಯ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಕುಟಿಯಾ ಅಪಾಕಟತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧನಿಯಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ। ಅಥ ವಾ ಧನಿಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಕುಟಿ ಇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೬. ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ವಿಹಾರಾನುಜಾನನಕಥಾ
೨೯೪. ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ನ ಞಪಧಾತು ಹೋತಿ, ಅಪಿಚ ಞಾಧಾತುಯೇವ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಅನುಜಾನನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಞಾಧಾತುಸ್ಸ ಅವಬೋಧನಾದಯೋ ಅತ್ಥೇ ನಿವತ್ತೇತಿ, ಅನುಜಾನನತ್ಥಂಯೇವ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಡ್ಢಯೋಗಾದೀನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಹಾರಸದ್ದೇನ ಪಾರಿಸೇಸತೋ ಅವಸೇಸಾವಾಸೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಡ್ಢಯೋಗಾದಿಮುತ್ತಕೋ ಅವಸೇಸಾವಾಸೋ’’ತಿ। ಸುವಣ್ಣವಙ್ಕಗೇಹನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣವಙ್ಕಛದನೇನ ಛಾದಿತಂ ಗೇಹಂ। ಇಟ್ಠಕಾಗುಹಾತಿ ಇಟ್ಠಕಾಯ ಆಗತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಸದ್ದೇನ ದ್ವನ್ದವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಗತೋ, ನ ಆಗತೋ ಅನಾಗತೋ, ಸಙ್ಘೋ। ಆಗತೋ ಚ ಅನಾಗತೋ ಚ ಆಗತಾನಾಗತೋ, ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೋ ಪುಂಲಿಙ್ಗೋ, ತಸ್ಸ। ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಹತಚಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಅಪ್ಪಟಿಹತಚಾರೋ ಚಾತುದ್ದಿಸೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೯೫. ಅನುಮೋದನಗಾಥಾಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಉತುವಿಸಭಾಗವಸೇನಾತಿ ಸೀತಉಣ್ಹಾನಂ ಉತೂನಂ ವಿಸಭಾಗವಸೇನ। ಸಂಫುಸಿತಕವಾತೋತಿ ಸಹ ಉದಕಬಿನ್ದುನಾ ಆಗತೋ ವಾತೋ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಸಂಸದ್ದೋ ಸಹತ್ಥೋ, ಫುಸಿತಸದ್ದೋ ಉದಕಬಿನ್ದುವಾಚಕೋ। ಉಜುಕಮೇಘವುಟ್ಠಿಯೋ ಏವಾತಿ ವಾತೇನ ಅಪಹರಿತತ್ತಾ ಉಜುಕಂ ಪತಿತಾ ಮೇಘವುಟ್ಠಿಯೋ ಏವ। ಪಾಳಿಯಂ ತತೋತಿ ಏತ್ಥ ತೋಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಚತ್ತತ್ಥೇ ವತ್ತತಿ। ಸೋ ವಿಹಾರೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ವಾಳಮಿಗಾನಿ ಚಾತಿ ವಾಳಮಿಗೇ ಚ। ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೇಸ। ಏತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನೀತಿ ‘‘ಸೀತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸತ್ತ ಪದಾನಿ। ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸೋ ವಿಹಾರೋ ಸೀತಂ ಪಟಿಹನತಿ…ಪೇ॰… ವುಟ್ಠಿಯೋ ಪಟಿಹನತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
‘‘ವಿಹಾರೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ತತೋತಿ ಏತ್ಥ ತೋಪಚ್ಚಯೋ ಕತ್ತುತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ವಿಹಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಪಟಿಹನೀಯತಿ। ಸುಖತ್ಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಲೇಣತ್ಥಞ್ಚ ಸುಖತ್ಥಞ್ಚಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಂ ‘‘ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ವಿಹಾರದಾನಂ ಲೇಣತ್ಥಞ್ಚ ಸುಖತ್ಥಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದನ್ತಿ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ವಿಹಾರದಾನಂ ಸುಖತ್ಥಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಝಾಯಿತುಂ ವಿಪಸ್ಸಿತುಞ್ಚ ಯಂ ಸುಖಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತದತ್ಥನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ। ಪರಪದೇನಪೀತಿ ‘‘ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತು’’ನ್ತಿ ಪದದ್ವಯತೋ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ವಿಹಾರದಾನನ್ತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ದಾನಂ, ದಾತಬ್ಬವಿಹಾರಂ ವಾ, ವಣ್ಣಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯೇ ವುತ್ತಂ। ಸಾಧಕಪಾಳಿಯಂ ಯೋ ಉಪಸ್ಸಯಂ ದದಾತಿ, ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬದದೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಬಲಾದೀನಂ ಸೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ। ಸೋ ಏವಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ।
‘‘ವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಾಸಯೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಏತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಾಸಯೇತಿ ವಾಸೇಯ್ಯ। ತೇಸಂ ಅನ್ನಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತೇಸ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅನುಚ್ಛವಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೇಸಂ ಅನುಚ್ಛವಿಯ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಅನುಚ್ಛವಿಯಂ ಅನ್ನಞ್ಚ ಅನುಚ್ಛವಿಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಥ ವಾ ತೇಸನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೇಸೂ’’ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಜುಭೂತೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಪದಾನತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ ಕತ್ವಾ ಉಜುಭೂತಾನಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ। ‘‘ಅಕುಟಿಲಚಿತ್ತೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಉಜುಭೂತೇಸೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಉಜುಸದ್ದಸ್ಸ ಅಕುಟಿಲತ್ಥಞ್ಚ ಭೂತಸದ್ದೇನ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಜುಭೂತಂ ಚಿತ್ತಮೇತೇಸನ್ತಿ ಉಜುಭೂತಾತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ನಿದಹೇಯ್ಯಾತಿ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪೇಯ್ಯ। ‘‘ನ ಚಿತ್ತಪಸಾದಂ ವಿರಾಧೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವತ್ಥಫಲಂ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪೋಹನಂ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀತಿ ಫಲಜೋತಕೋ। ಏವಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರದಾಯಕಸ್ಸ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೯೬. ಆವಿಞ್ಛನಛಿದ್ದನ್ತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಅವ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಅಞ್ಛತಿ ಆಕಡ್ಢತಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಆವಿಞ್ಛನಂ। ಅವಪುಬ್ಬೋ ಅಛಿಧಾತು, ಉಪಸಗ್ಗಅಕಾರಸ್ಸ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ, ಧಾತುಅಕಾರಸ್ಸ ಚ ಇಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಆವಿಞ್ಛನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮೇವ ಛಿದ್ದಂ ಆವಿಞ್ಛನಛಿದ್ದಂ। ಆವಿಞ್ಛನರಜ್ಜುನ್ತಿ ಕವಾಟಚ್ಛಿದ್ದೇ ಅವ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಅಞ್ಛತಿ ಆಕಡ್ಢತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಆವಿಞ್ಛನಾ, ಸಾಯೇವ ರಜ್ಜೂತಿ ಆವಿಞ್ಛನರಜ್ಜು। ಕಾಚಿ ರಜ್ಜು ನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಥ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ ನ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತೀಣಿ ತಾಲಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ತಾಲಸದ್ದೋ ಕುಞ್ಚಿಕಾಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಕುಞ್ಚಿಕಾಯೋ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ತಾಲಸದ್ದಸ್ಸ ರುಕ್ಖತೂರಿಯವಿಸೇಸೇ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಯಂ ಯನ್ತಿ ಉಪಕರಣಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಯನ್ತಕಸ್ಸ। ವೇದಿಕಾವಾತಪಾನನ್ತಿ ವಾತಂ ಪಿವತಿ ಅನೇನಾತಿ ವಾತಪಾನಂ, ವೇದಿಕಾಯ ಕತಂ ವಾತಪಾನಂ ವೇದಿಕಾವಾತಪಾನಂ। ಚಕ್ಕಲಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಕಾಕಾರೇನ ಅಲತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚಕ್ಕಲಂ, ಚೋಳಕಪಾದಪುಞ್ಜನಂ। ತೇನ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚಕ್ಕಲಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ವಾತಪಾನಭಿಸೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೯೭. ‘‘ಉಚ್ಚಕಮ್ಪಿ ಆಸನ್ದಿಕ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕತೋಭಾಗೇನ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸತ್ತಙ್ಗೋತಿ ತೀಸು ದಿಸಾಸು ಅಪಸ್ಸಯೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದಾತಿ ಸತ್ತ ಅಙ್ಗಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಙ್ಗೋ। ಅಯಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಆಸನ್ದಿಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಏಳಕಪಾದಪೀಠಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಳಕಸ್ಸ ಪಾದೋ ವಿಯ ಪಾದೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಏಳಕಪಾದಂ, ತಮೇವ ಪೀಠಂ ಏಳಕಪಾದಪೀಠಂ। ಆಮಲಕವಣ್ಣಿಕಪೀಠನ್ತಿ ಆಮಲಕಾಯ ವಣ್ಣೋ ಸಣ್ಠಾನೋ ಆಮಲಕವಣ್ಣೋ, ತೇನ ಯೋಜಿತಂ ಆಮಲಕವಣ್ಣಿಕಂ, ತದೇವ ಪೀಠಂ ಆಮಲಕವಣ್ಣಿಕಪೀಠಂ। ‘‘ಆಕಾರೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಣ್ಣಸದ್ದಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಾನೀತಿ ಪೀಠಾನಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪೀಠೇ। ಮುಞ್ಚಪಬ್ಬಜಮಯನ್ತಿ ಮುಞ್ಜೇನ ಚ ಪಬ್ಬಜೇನ ಚ ಕತಂ।
ಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ವಡ್ಢಕೀಮನುಸ್ಸಾನಂ। ಛವಿಸಂರಕ್ಖನತ್ಥಾಯಾತಿ ಛವಿಯಾ ವಿನಾಸನತೋ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ। ಸಿಮ್ಬಲಿರುಕ್ಖಾದೀನನ್ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ತೂಲನಿಬ್ಬತ್ತಕೇ ಸಬ್ಬರುಕ್ಖೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಖೀರವಲ್ಲಿಆದೀನನ್ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ತೂಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಾ ಸಬ್ಬಾ ಲತಾಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪೋಟಕೀತಿಣಾದೀನನ್ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ತೂಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಾ ಸಬ್ಬಾ ತಿಣಜಾತಿಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೀಹೀತಿ ರುಕ್ಖಲತಾಪೋಟಕೀಹಿ। ನನು ಭೂತಗಾಮಾನಂ ಅನೇಕತ್ತಾ ಏತೇಹಿ ತೀಹಿ ಮುತ್ತೋ ಭೂತಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸಬ್ಬಭೂತಗಾಮಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ರುಕ್ಖವಲ್ಲಿತಿಣಜಾತಿಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಏತಂ ತೂಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಬಿಬ್ಬೋಹನೇ ಲೋಮಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲೋಮಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ತೂಲಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುಪ್ಫಂ। ಪತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಂ ತಮಾಲಪತ್ತಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅವಸೇಸಂ ಪಞ್ಚವಿಧನ್ತಿ ಉಣ್ಣಚೋಳವಾಕತಿಣಪಣ್ಣವಸೇನ ಪಞ್ಚಪಕಾರಂ।
‘‘ಉಪಡ್ಢಕಾಯಪಮಾಣಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅದ್ಧಕಾಯಿಕಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅದ್ಧಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಪಮಾಣೇನ ಕತಾನಿ ಅದ್ಧಕಾಯಿಕಾನೀತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೇಸು ಬಿಬ್ಬೋಹನೇಸು ಕಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸೀಸಂ ಉಪದಹನ್ತಿ, ತಾನಿ ಬಿಬ್ಬೋಹನಾನಿ ಅದ್ಧಕಾಯಿಕಾನಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಿಬ್ಬೋಹನಸ್ಸ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಮುಟ್ಠಿರತನಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ಯತ್ಥ ಸಹ ಗೀವಾಯ ಸಕಲಂ ಸೀಸಂ ಠಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಸ ಮುಟ್ಠಿರತನಂ ವಿತ್ಥಾರಪಮಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ತೀಸು ಕಣ್ಣೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಣ್ಣಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಬಿಬ್ಬೋಹನಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಅನ್ತೇಸು ಠಪೇತಬ್ಬಚೋಳಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಇದಂ ಪನ ಬಿಬ್ಬೋಹನಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಅನ್ತೇಸು ಠಪಿತಚೋಳಸ್ಸ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಆಹಚ್ಚ ದ್ವಿಗುಣಂ ಕತಂ ತಿಕಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ತೇಸು ತೀಸು ಕಣ್ಣೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಣ್ಣಾನಮನ್ತರಂ ವಿದತ್ಥಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಹೋತಿ, ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಂ ಕೋಟಿತೋ ಕೋಟಿಮಾಹಚ್ಚ ಮುಟ್ಠಿರತನಂ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಪನ ಬಿಬ್ಬೋಹನಂ ತಿಕಣ್ಣಂ ಹೋತಿ। ವಟ್ಟಂ ವಾ ಚತುರಸ್ಸಾದಿಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಂ ಸೀಸೂಪಧಾನನ್ತಿ ಸೀಸಂ ಉಪದಹನ್ತಿ ಠಪೇನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೀಸೂಪಧಾನಂ। ಬಿಬ್ಬೋಹನಾನೀತಿ ವಿಸೇಸೇನ, ವಿಸೇಸಂ ವಾ ಸುಖಂ ವಹನ್ತೀತಿ ಬಿಬ್ಬೋಹನಾನಿ। ಉಪರೀತಿ ಬಿಬ್ಬೋಹನಾನಂ ಉಪರಿ। ಯಾನಿ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯತೂಲಾನಿ ಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಹನ್ತಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಖುದ್ದಕಂ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿನಯಧರಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ವಿನಯಧರ’’ ಇತಿ ಪದೇನ ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರತೋ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಕಪ್ಪಿಯತೂಲಂ ವಾತಿ ಭಿಸಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತೂಲಂ ವಾ। ಬಿಬ್ಬೋಹನೇ ಹಿ ಅಕಪ್ಪಿಯತೂಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ಪಞ್ಚಭಿಸಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ವಾಕ್ಯಭಾವಞ್ಚ ಅಸಮಾಹಾರದಿಗುಭಾವಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಉಣ್ಣಾದೀಹಿ ಪೂರಿತಾ ಭಿಸಿಯೋ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಣ್ಣಾದೀಹಿ ಪೂರಿತಾ ಭಿಸಿಯೋ ಪಞ್ಚಭಿಸಿಯೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ವಾಕ್ಯಮ್ಪಿ ಅಸಮಾಹಾರದಿಗುಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ। ಕಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಗಣನಾ ಹೋತೀತಿ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತೂಲಗಣನಾಯ ಏತಾಸಂ ಗಣನಾ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಭಿಸಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಉಣ್ಣಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು। ಉಣ್ಣಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಮ್ಬಲಮೇವಾತಿ ಉಣ್ಣಾಮಯಂ ಕಮ್ಬಲಮೇವ। ಉಣ್ಣಾಯ, ಉಣ್ಣಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಾ ಭಿಸಿ ಉಣ್ಣಾಭಿಸಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಚೋಳಭಿಸಿಆದೀಸು।
ಪಮಾಣನಿಯಮೋತಿ ಏತ್ತಕಾ ಪಮಾಣಾತಿ ಪಮಾಣಸ್ಸ ನಿಯಮೋ। ಮಞ್ಚೇ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾ ಭಿಸಿ ಮಞ್ಚಭಿಸಿ। ಏತಾಸನ್ತಿ ಮಞ್ಚಭಿಸಿಆದೀನಂ। ಯಂ ಏತಂ ತೂಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೂರಕೇಪೀತಿ ಚಮ್ಮಮಯಭಿಸಿಯಮ್ಪಿ। ಏತೇನಾತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತವಚನೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಮಞ್ಚಭಿಸಿನ್ತಿ ಮಞ್ಚೇ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ ಭಿಸಿಂ। ‘‘ಅತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಸಂಹರನ್ತೀತಿ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅತ್ಥರನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಿಯೂಪಚಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತ್ಥರಣಾಯ ಹಿ ಸಂಹರಣಂ ಕಾರಣಂ ನಾಮ, ಅತ್ಥರಣಂ ಕಾರಿಯಂ ನಾಮ। ಉಪರೀತಿ ಭಿಸಿಛವಿಯಾ ಉಪರಿ। ಫುಸಿತಾನೀತಿ ಬಿನ್ದೂನಿ। ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಯಂ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ರಾಜಿಕರಣಂ ವಿಯ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ।
೨೯೮. ‘‘ಇಕ್ಕಾಸ’’ನ್ತಿ ನಾಮಂ ನಿಯ್ಯಾಸಸಿಲೇಸಾನಂ ನಾಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರುಕ್ಖನಿಯ್ಯಾಸಂ ವಾ ಸಿಲೇಸಂ ವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕುಣ್ಡಕಮಿಸ್ಸಕಮತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಣ್ಡಕೇನ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಮತ್ತಿಕಾ ಕುಣ್ಡಕಮತ್ತಿಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾಸಪಪಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸಾಸಪಚುಣ್ಣಂ। ‘‘ಬಿನ್ದು ಬಿನ್ದು ಅಚ್ಚುಸ್ಸನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣೂಪಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಚ್ಚುಸ್ಸನ್ನಞ್ಹಿ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಬಿನ್ದು ಬಿನ್ದು ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಠಾನಂ ಕಾರಿಯಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಪುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಸೋಧೇತುಂ। ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಗೂಥಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಮಹಿಲತಾಯ ಗೂಥಮಯಂ ಮತ್ತಿಕಂ। ಇಮಿನಾ ಲಣ್ಡಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಲಣ್ಡಸದ್ದೋ ಗೂಥಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೯೯. ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇತ್ಥಿರೂಪಕಂ ಪುರಿಸರೂಪಕ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಿಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸರೂಪಮೇವ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತಿರಚ್ಛಾನರೂಪಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಾ ‘‘ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಾ ನ ದ್ವಾರಪಾಲನ್ತಿ ದ್ವಾರಪಾಲರೂಪಂ। ಪಸಾದನೀಯಾನೀತಿ ಪಸಾದೇತಬ್ಬಾನಿ, ಪಸಾದೇತುಂ ಅರಹಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೦೦. ಏಕಙ್ಗಣಾತಿ ಅವಿಹಾರಟ್ಠಾನೇನ ಸಮಾನಭೂಮಿಭಾಗಾ। ಮುಣ್ಡಚ್ಛೇದನಗಬ್ಭೋತಿ ಮುಣ್ಡೇನ ಛಾದೇತಬ್ಬೋ ಗಬ್ಭೋ।
ತತ್ಥಾತಿ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬರುಕ್ಖೇ। ‘‘ಕತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಲಙ್ಕಪಾದಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಣಿಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಂ ಆಹರಿಮಂ ಭಿತ್ತಿಪಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಸ್ಸಪರಿತ್ತಾಣತ್ಥನ್ತಿ ವಸ್ಸೋದಕಪರಿತ್ತಾಣತ್ಥಂ। ‘‘ಮದ್ದಿತಮತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉದ್ದಸುಧನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಧಾಸದ್ದಸ್ಸ ಲೇಪನಸುಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಭೋಜನಸುಧಂ ನಿವತ್ತೇತಿ।
ಪಮುಖನ್ತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪಮುಖಂ। ಯನ್ತಿ ಪದೇಸಂ, ಹನನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸ ಕತಪದೇಸಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಪಘಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದೀಘವಸೇನ ‘‘ಪಘಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಮಿನಾ ಪುರಿಮಪಾಠೇ ರಸ್ಸಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ। ‘‘ಪಕುಟ್ಟ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋತಿ ಸಸಂಯೋಗವಸೇನ ‘‘ಪಕುಟ್ಟ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಇಮಿನಾ ಪುರಿಮಪಾಠೇ ನಿಸಂಯೋಗಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಂಸನ್ತಿ ವೇಳುಂ। ತತೋತಿ ವಂಸತೋ। ‘‘ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಕತಂ ಓಸಾರಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಛದನಪಮುಖ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಣಿಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚಕ್ಕಲಯುತ್ತೋತಿ ಚಕ್ಕಲೇನ ಯುತ್ತೋ।
೩೦೧. ಪಾನೀಯದಾನಭಾಜನನ್ತಿ ಪಾನೀಯಂ ದೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪಾನೀಯದಾನಂ, ತಮೇವ ಭಾಜನಂ ಪಾನೀಯದಾನಭಾಜನಂ। ‘‘ಉಳುಙ್ಕೋ ಚ ಥಾಲಕಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದ್ವೇ ಪಾನೀಯಸಙ್ಖಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೩೦೩. ದ್ವಾರಥಕನಕನ್ತಿ ದ್ವಾರಂ ಥಕೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ದ್ವಾರಥಕನಕಂ। ಗಾಮದ್ವಾರೇಸು ದ್ವಾರಥಕನಕಂ ವಿಯ ಚಕ್ಕಲಯುತ್ತಂ ದ್ವಾರಥಕನಕನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
೩೦೫. ಅಸ್ಸತರಿರಥಾತಿ ಅಸ್ಸತರೋ, ಅಥ ವಾ ಪಕತಿಅಸ್ಸೇ ತರತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಅಸ್ಸತರೋ, ಸೋ ಏತೇಸು ರಥೇಸು ಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಸ್ಸತರೀ, ತೇಯೇವ ರಥಾತಿ ಅಸ್ಸತರಿರಥಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಸ್ಸತರಯುತ್ತಾ ರಥಾ ಅಸ್ಸತರಿರಥಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಸ್ಸತರಯುತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಸ್ಸತರೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಸ್ಸತ್ಥಿತದ್ಧಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಸತಂ ಕಞ್ಞಾ ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾ ಕಞ್ಞಾಯೋ।
ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ। ಸೀತಿಭೂತೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಲೇಸಾತಪಾನಂ ಅಭಾವೇನೇವ ಸೀತಿಭೂತೋ, ನ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಾತಪಾಭಾವೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಲೇಸೂಪಧಿಅಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿರುಪಧೀತಿ ಏತ್ಥ ಖನ್ಧೂಪಧಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಿಅಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ।
ಆಸತ್ತಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಸಯೇಸು, ಭವೇಸು ವಾ ಸಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಆಸತ್ತಿಯೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ರೂಪಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಪತ್ಥನಾಯೋತಿ ತಣ್ಹಾಯೋ। ಇಮಿನಾ ಆಸತ್ತೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಛೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಛೇಧಾತುಯಾ ಛೇದನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿನೇಯ್ಯಹದಯೇ ದರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಿನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತಭಾವಞ್ಚ ಹದಯಸದ್ದಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಾಚಕಭಾವಞ್ಚ ದರಥಸರೂಪಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಕಿಲೇಸದರಥಂ ವಿನೇತ್ವಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಚಿತ್ತೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹದಯಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಕಿಲೇಸ’’ ಇತಿ ಪದೇನ ದರಥಸರೂಪಂ, ‘‘ವಿನೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಯಕರಣನ್ತಿ ಪರಿಬ್ಬಯಮೂಲಂ। ತಞ್ಹಿ ವಯಂ ಕರಿಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ವಯಕರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಮಿನಾ ವಯಸ್ಸ ಕರಣಂ ವಯಾಯಿಕಂ, ಕರಣತ್ಥೇ ಆಯಿಕಪಚ್ಚಯೋ, ವಯಾಯಿಕಮೇವ ವೇಯ್ಯಾಯಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೩೦೭. ಆದೇಯ್ಯವಾಚೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಯಿತಬ್ಬಾತಿ ಆದೇಯ್ಯಾ, ಸಾ ವಾಚಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆದೇಯ್ಯವಾಚೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ। ಸಧನಾತಿ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನ ಧನಾ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನವನ್ತೋ। ಮನ್ದಧನಾತಿ ಅಪ್ಪಧನಾ। ಅದಾಸೀತಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಅದಾಸಿ। ಇತೀತಿ ಏವಂ, ದತ್ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋತಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ, ಅಗಮಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಕಹಾಪಣೇ ಪಟಿಪಾತೇತ್ವಾತಿ ಪಟಿಹನಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸನ್ತಿ ತಾಸಂ ರುಕ್ಖಪೋಕ್ಖರಣೀನಂ। ಸಾಮಞ್ಞಞ್ಹಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಕ್ಖೇಪಪಮಾಣನ್ತಿ ಪರಿಣಾಹಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ।
ಏವಂ ಬಹುಧನಂ ಚಜನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಗಹಪತಿನೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಕೋಟ್ಠಕಂ ಮಾಪೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞೇ ಕೋಟ್ಠಕೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಪಾಸಾದ’’ನ್ತಿ।
ವಿಹಾರಾದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇ ಪರಿವೇಣಾದಯೋ ಚುದ್ದಸ ಉಪಕರಣೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಕಾರಾಪನಪಸಙ್ಗೇನ ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಿಹಾರಕಾರಾಪನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧೨) ಕಾರಾಪೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಂ ಭೂಮಿಂ ಸುವಣ್ಣಯಟ್ಠಿಸನ್ಥರೇನ ಕಿಣಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇಸೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಪರತೋಪಿ। ಅಟ್ಠಕರೀಸಪ್ಪಮಾಣಾ ಭೂಮಿ ಉಸಭೇನ ದಸಉಸಭಪ್ಪಮಾಣಾ ಯಟ್ಠಿಯಾ ದ್ವಿಸತಯಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಏವಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಜನಂ ಸಂವೇಜೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಲಮೇವ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಸು ವಿರಜ್ಜಿತುಂ, ಅಲಂ ಏವ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ವಿಮುಚ್ಚಿತುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಸೂ’’ತಿ ಪದಞ್ಹಿ ‘‘ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ವಿಭತ್ತಿಪರಿಣಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ।
೩೦೮. ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಸದ್ದಾನಂ ಅಧಿಕರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಛಿನ್ನೋಕಾಸೋ। ಫುಲ್ಲನ್ತಿ ಫಲಿತೋಕಾಸೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಛಿನ್ನೋಕಾಸೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಖಣ್ಡತಿ ಛಿಜ್ಜತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಖಣ್ಡನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಫಲಿತೋಕಾಸೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಫುಲ್ಲತಿ ಫಲತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಫುಲ್ಲನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಟಿಸಙ್ಖರಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಟಿಸದ್ದಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕತ್ಥಭಾವಂ, ಸಙ್ಖರಿಸ್ಸತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಕರಧಾತುಯಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಕತಿಕಂ ಕರಿಯತೀ’’ತಿ।
೩೧೦. ಥೇರೋತಿ ಇದನ್ತಿ ಗಿಲಾನಪಟಿಜಗ್ಗನಾದಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ। ಅಗ್ಗಾಸನನ್ತಿಆದೀಸು ಅಗ್ಗಸದ್ದೋ ಪಠಮತ್ಥೋಪಿ ಉತ್ತಮತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥೇರಾಸನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅನ್ತರಾ ಸತ್ಥೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ। ಸತ್ಥಿಸದ್ದೋ ಚ ಊರುಸಙ್ಖಾತೋ ಪಾದವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಪಾದಾನಂ ಅನ್ತರೇ’’ತಿ।
೩೧೫. ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ।
ಆಸನಪ್ಪಟಿಬಾಹನಾದಿಕಥಾ
೩೧೬. ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಪ್ಪಕತಸದ್ದೋ ಅನಿಟ್ಠಿತಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿಟ್ಠಿತೇ ಭೋಜನೇ’’ತಿ। ಪಕಿರಿಯಿತ್ಥ, ಪಕಿರಿಯಿಸ್ಸತೇ ವಾ ಪಕತಂ, ನ ಪಕತಂ ವಿಪ್ಪಕತನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ‘‘ಕರಿಯಮಾನೋ ಅನಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನೇ। ಅತಿಸಮೀಪನ್ತಿ ಭುಞ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಅತಿಆಸನ್ನಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಭುಞ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಪಿವಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಾ। ಖಾದಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಖಜ್ಜಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ವಾ। ರಿತ್ತಹತ್ಥಮ್ಪೀತಿ ತುಚ್ಛಹತ್ಥಮ್ಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಆಮಿಸಹತ್ಥಂ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಸೋತಿ ರಿತ್ತಹತ್ಥೋ ಭಿಕ್ಖು।
ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ। ಯನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ। ಸೋತಿ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಅಯಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೋ ಅಯಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು। ತೇನಾತಿ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೇನ ನವಕೇನ ವಾ ವುಡ್ಢತರೇನ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಕಿಂ ನವಕೇನ ವುಡ್ಢತರಂ ಆಣಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವುಡ್ಢತರಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಸೋತಿ ವುಡ್ಢತರೋ ಭಿಕ್ಖು। ತತೋತಿ ಉದಕಂ ಆಹರಾಪೇತುಂ ಆಣತ್ತಿತೋ। ಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ।
ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ‘‘ಏವರೂಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇನ ತಸ್ಸ ನಿಯಮನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕಾಸಸ್ಸ ಖೇಳಮಲ್ಲಕಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ। ಭಗನ್ದರಅತಿಸಾರಾನಂ ವಚ್ಚಕಪಾಲಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಯಸ್ಮಿಂತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಿಲಾನೇ। ಯೋಪಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲೇಸಕಪ್ಪೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಲೇಸಕಪ್ಪಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪ್ಪಕೇನ ಸೀಸಾಬಾಧಾದಿಮತ್ತೇನಾ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಣಂ ಞತ್ವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಞತ್ವಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಪರಿಚ್ಛೇದ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಣಸದ್ದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಞತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಕಥಾ
೩೧೮. ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಕಾಯಪಸಾರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಯನಕಿರಿಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತಂ ಸೇಯ್ಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಗ್ಘೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಘಸದ್ದಸ್ಸ ಪೂಜನತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಅಗ್ಘಸದ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಕ್ಖರೇನ ಯುತ್ತಭಾವೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦೨) ಯೋಜನಾಯ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಕಾಲನ್ತಿ ಸೇಯ್ಯಾಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಕಾಲಂ। ಗಾಹಿಯಮಾನಾತಿ ಗಾಹಾಪಿಯಮಾನಾ। ‘‘ಅತಿರೇಕಾನಿ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಸ್ಸಾರಯಿಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ಧಂ ಸಾರಯಿಂಸು ಗಚ್ಛಿಂಸು ಪವತ್ತಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತಿರೇಕಾನೀತಿ ಚ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಸೇಯ್ಯಾಪರಿಚ್ಛೇದಾನಿ ಅತಿರೇಕಾನಿ। ಅನುಭಾಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನು ಪಚ್ಛಾ ದಾತಬ್ಬೋ ಭಾಗೋ ಅನುಭಾಗೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುನ ಅಪರಮ್ಪಿ ಭಾಗಂ ದಾತು’’ನ್ತಿ। ಅತಿಮನ್ದೇಸೂತಿಆದಿವಚನೇನ ಕಿಞ್ಚಿಮನ್ದೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಸೇಯ್ಯಾ ದಾತಬ್ಬಾ। ಯತೋ ಕಿಞ್ಚಿಮನ್ದೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ದ್ವೇ ತಯೋ ವಿಹಾರಾ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ನ ಅಕಾಮಾ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನೇ। ಅನುಭಾಗೇ ಗಹಿತೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಯೇನ ಅನುಭಾಗೋ ಚ ಪಠಮಭಾಗೋ ಚ ಗಹಿತೋ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋಜನಾ।
‘‘ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಸ್ಸೀಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಮತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ, ನಿಸಿನ್ನಂ ವಾ ನಿಸ್ಸೀಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಆವಾಸವಡ್ಢನವಸೇನ ಅತಿವಿತ್ಥಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ದೂರೇ ಠಿತಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿ। ಉತುಕಾಲೇಪೀತಿ ಪುರಿಮಕೋ, ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಗಾಹೋ ಪಚ್ಛಿಮಕೋ।
ಅನ್ತರಾ ದ್ವೀಹಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇಹಿ ಮುತ್ತೇ ಕಾಲೇ ಗಾಹೋ ಅನ್ತರಾಮುತ್ತಕೋ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ಏಕಿಸ್ಸಂ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯಂ। ಸೇನಾಸನಸಾಮಿಕಾತಿ ಸೇನಾಸನದಾಯಕಾ, ದೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ। ಆವಾಸಿಕಾ ನ ಓಲೋಕೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನೇ। ಪಲುಜ್ಜನ್ತಮ್ಪೀತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಮ್ಪಿ। ಭಗವಾ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ। ಅಪರಜ್ಜೂತಿ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಅಹನಿ ಅಪರಜ್ಜು। ಗತಾಯಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಾಯ। ಪವಾರಣಾಯ ಗತಾಯ ಪವಾರಣದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತೇ ಸತಿ ಅಪರಜ್ಜು ಅನ್ತರಾಮುತ್ತಕೋ ಗಾಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ।
ತನ್ತಿ ಅನ್ತರಾಮುತ್ತಕಂ। ಗಾಹೇನ್ತೇನಾತಿ ಗಾಹಾಪೇನ್ತೇನ। ತೇನಾತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ। ಅಟ್ಠಮಾಸೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಹೇಮನ್ತಮಾಸೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಗಿಮ್ಹಮಾಸೇತಿ ಅಟ್ಠಮಾಸೇ। ಕದಾಚಿ ಪಞ್ಚ ಗಿಮ್ಹಮಾಸೇತಿ ನವಮಾಸೇ ವಾ। ಖಣ್ಡಂ ವಾತಿ ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ವಾ। ಫುಲ್ಲಂ ವಾತಿ ಫಲಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ। ಪಟಿಸಙ್ಖರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಾಕತಿಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ದಿವಸಂ ಖೇಪೇತ್ವಾತಿ ಪರಿವೇಣೇ ದಿವಸಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಗಹಿತಸೇನಾಸನೇ। ರತ್ತಿನ್ದಿವನ್ತಿ ರತ್ತಿ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇನ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಇದನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ।
ಅನ್ತರಾಮುತ್ತಕಗಾಹೇನ ಅಗಹೇತಬ್ಬಸೇನಾಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ತೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಾಸಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇನ ತಿಣ್ಣಂ ಮಾಸಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇನ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಯಸ್ಮಿಂ ಪನಾತಿ ಸೇನಾಸನೇ ಪನ। ಸಕಿದೇವಾತಿ ಏಕವಾರಮೇವ। ಅಯನ್ತಿ ಏಸಾ ಕಥಾ।
ತತ್ಥಾತಿ ದುವಿಧೇಸು ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೇಸು। ಉತುಕಾಲನ್ತಿ ಉತುಕಾಲೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸಂ ತದಾವ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಕಾಲೋ ನಾಮಾತಿ ಉಬ್ಭಣ್ಡಿಕಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡಿಕಾ।
ಬಹೂಸೂತಿ ತಯೋ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಬಹೂಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು। ಪಹೋತೀತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಹೋತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಪರಿವೇಣೇ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಪರಿವೇಣಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ। ಏವಂ ಅಪಹೋನ್ತೇಸೂತಿ ಏವಂ ಪರಿವೇಣಗ್ಘೇನ ಅಪಹೋನ್ತೇಸು। ಪಾಸಾದಗ್ಘೇನಾತಿ ವಿಹಾರಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ। ಓವರಕಗ್ಘೇನಾತಿ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ। ಸೇಯ್ಯಗ್ಘೇನಾತಿ ಚತುಪಞ್ಚಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಾಯ ಸೇಯ್ಯಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ। ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ದ್ವಿಹತ್ಥವಿತ್ಥಾರಸ್ಸ ಚತುಹತ್ಥಆಯಾಮಸ್ಸ ಮಞ್ಚಸ್ಸ ಠಾನೇನ। ಏಕಮಞ್ಚಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪೀಠಕಾನಂ ಠಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಪೀಠಕಟ್ಠಾನವಸೇನಾ’’ತಿ। ಇದಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಸೀದಿತುಂ, ನ ದಾತಬ್ಬಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನ ಠಿತೋಕಾಸಮತ್ತಂ ನ ಗಾಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಏತನ್ತಿ ಠಿತೋಕಾಸಮತ್ತಂ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಏಕಮಞ್ಚಟ್ಠಾನಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ಏಕಪೀಠಕಟ್ಠಾನಭಾವೇನ ಅಪಹೋನ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಂ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನಂ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ‘‘ಸೀತಸಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಣ್ಹಸಮಯೇಪಿ ಸಬ್ಬದಿವಸಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ದೀಪೇತಿ। ಪರಿಳಾಹಸಮಯೇ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವಸಿತುಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ, ಸೀತುಣ್ಹಕಾಲೇ ಪನ ನ ದಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಪರಿಳಾಹಸಮಯೇಪಿ ನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏಕಮಞ್ಚಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಏಕಪೀಠಕಟ್ಠಾನೇ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ನಿಸೀದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಥೇರೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಮಹಾಥೇರೇನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಿದ್ದಾಗರುಕೋತಿ ನಿದ್ದಾಯ ಗರುಕಾರಕೋ। ಸೀತಂ ಅನುದಹತೀತಿ ಸೀತಂ ಮಂ ಪೀಳೇತಿ। ತೇನಾತಿ ಮಹಾಥೇರೇನ। ದುತಿಯತ್ಥೇರೇನಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಮಹಾಥೇರಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ। ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪನ ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾಹೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನಂ ಅಯನ್ತಿಆದಿ ಪುರಿಮವಚನಸ್ಸ ನಿಗಮನವಸೇನ ಪಚ್ಛಿಮವಚನಸ್ಸ ಕಥನತ್ಥಾಯ ವುತ್ತವಚನಂ।
ವಸ್ಸಾವಾಸೇ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ವತ್ತಂ। ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತುಕಾಮೇನ ಆಗನ್ತುಕೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸಮೇವಾತಿ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಮನದಿವಸೇಯೇವ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಠಾನಂ। ನಗನ್ತಬ್ಬಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ತತ್ರಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬಾಧಅಸಮ್ಪಜ್ಜನಕಾರಣಾ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಫಾಸುಂ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ। ತಂ ವಿಹಾರನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಸಿತುಕಾಮೋ, ತಂ ವಿಹಾರಂ। ತತ್ಥಾತಿ ವಿಹಾರೇ, ವಸನ್ತೋ ಸುಖಂ ವಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉದ್ದೇಸತ್ಥಿಕೋತಿ ಉದ್ದೇಸಂ ಅತ್ಥಿಕೋ, ಉದ್ದೇಸೇನ ವಾ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಪ್ಪಾಯತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಾ ಸಪ್ಪಾಯಭಾವಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಾರಂ। ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಸಕಟ್ಠಾನೇ। ಕಿಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ತುಮ್ಹೇ’’ತಿಆದಿ। ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ವಾ ನತ್ಥಿ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಉಪೋಸಥಾಗಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಇದಂ ತಾಳಞ್ಚೇವ ಇಮಂ ಸೂಚಿಞ್ಚ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಥಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಗಮಿಯವತ್ತನ್ತಿ ಗಮಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವತ್ತಂ। ‘‘ದಹರೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ಪದದ್ವಯೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಪತ್ತಚೀವರಭಣ್ಡಿಕಾಯೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ, ‘‘ತೇಲನಾಳಿಕತ್ತರದಣ್ಡಾದೀನೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಧಾತುಕಮ್ಮಮೇವ। ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೇನ। ವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲ್ಲಿಕವಿತಕ್ಕಂ। ‘‘ಸಪರಿವಾರ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಪರಿವಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ನ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಪನ ಕಾರಕವಿಸೇಸನಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಪರಿವಾರಂ ನಂ ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಚ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಮೇವ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಪರಿವಾರಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮನುಸ್ಸಾ ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸೂತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು। ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯಂ ಕಾಲೋ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕಾಲೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯತ್ಥಾತಿ ಠಾನೇ। ತಸ್ಸಾತಿ ಏಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಸ್ಸ, ವಚನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಯಾಚನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಠಾನಂ। ಮೇಜ್ಜನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಿನೇಹನ್ತೀತಿ ಮಿತ್ತಾ। ಸುಖದುಕ್ಖೇಸು ಅಮಾ ಸಹ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅಮಚ್ಚಾ। ಮಿತ್ತಾಯೇವ ಅಮಚ್ಚಾತಿ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ, ತೇ। ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾತಿ ಸಮಂ, ಸಮ್ಮಾ ವಾ ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ। ಇಧೇವಾತಿ ಗಾಮೇ ಏವ, ವಿಹಾರೇ ಏವ ವಾ। ಕಸ್ಮಾ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನನು ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಸಾವಜ್ಜಞ್ಚಾತಿ ಆಹ ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಕುರುನ್ದೀಸು ವುತ್ತವಚನವಸೇನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಏತಂ ವಚನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಆವಾಸಿಕವತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವಾತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಆಗತತೋ ಪಠಮಮೇವ। ಪಧಾನಘರವಿಹಾರಮಗ್ಗೋತಿ ಪಧಾನಘರಮಗ್ಗೋ ಚ ವಿಹಾರಮಗ್ಗೋ ಚ। ಮುದ್ದವೇದಿಕಾಯಾತಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಹಮ್ಮಿಯವೇದಿಕಾಯ। ಕಸ್ಮಾ ಇದಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಸ್ಸಂ ವಸಿತುಕಾಮಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ವಸ್ಸಂ ವಸಿತುಕಾಮಾ ಸುಖಂ ವಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕತಪರಿಕಮ್ಮೇಹಿ ಆವಾಸಿಕೇಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯತೋ ಕುಲತೋ ಪಕತಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ನ ದಿನ್ನಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನ ದಿನ್ನಂ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಉಪದ್ದುತಾತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ, ಭುಸಂ ವಾ ಪೀಳಿತಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು। ಯೇತಿ ಮನುಸ್ಸಾ। ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕೇ ಗಾಹಿತೇತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕೇ ಸೇನಾಸನೇ ಗಾಹಾಪಿಯಮಾನೇ। ಗಾಹಿತಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಗಾಹಾಪಿತಭಿಕ್ಖೂನಂ। ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕನ್ತಿ ವಸ್ಸಂ ಆವಸನ್ತಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಚೀವರಂ। ಗಾಹಣಕಾಲೋತಿ ಗಾಹಾಪನಕಾಲೋ। ಉಪಕಟ್ಠೋತಿ ಆಸನ್ನೋ। ಛಾತಕಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ರೋಗಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯನ್ತಿ ಚೀವರಂ। ತತೋತಿ ಚೀವರತೋ। ತನ್ತಿ ವಚನಂ। ತದನುರೂಪೇನಾತಿ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಚನಸ್ಸಾನುರೂಪೇನ। ತೇಸಂ ತೇಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ಇತಿ ವದನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ಚೀವರಂ। ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ವಿಹಾರತೋ ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ರಾತಿ ಗಾಮೇ। ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ವಾ ಆರಾಮಿಕಾದೀನಂ ಹತ್ಥೇ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ವಿಹಾರೇತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ, ವಿಹಾರೇ ವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ। ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ತೇಸನ್ತಿಕುಲಾನಂ। ವತ್ತನ್ತಿ ಜಗ್ಗನಾದಿವತ್ತಂ। ತೇಸನ್ತಿ ಕುಲಾನಂ। ಆಗತಞ್ಚ ತನ್ತಿ ತಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಂ ಆಗತಞ್ಚ ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೇನ। ದಾತುಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೇಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾತುಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ। ಸಭಾಗೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಭಾಗೋ ಭಿಕ್ಖು। ಏತನ್ತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕಸ್ಮಾ? ಗಹಪತಿಚೀವರತ್ತಾ। ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯೇತಿ ಸದ್ಧಾಯ ದಾತಬ್ಬೇ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಲಾಭವಿಸಯೇ।
ತತ್ರುಪ್ಪಾದೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಲಾಭವಿಸಯೇ। ಭಣ್ಡಪಟಿಚ್ಛಾದನನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಚೀವರಭಣ್ಡಂ। ಚೀವರಭಣ್ಡಮೇವ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನೇನ ಸರೀರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಣ್ಡಪಟಿಚ್ಛಾದನನ್ತಿ ಗಾಹೇಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಗಾಹಾಪೇಥ। ಗಾಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬಂ। ವತ್ಥು ಪನಾತಿ ಸಾಟಕತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ವತ್ಥು ಪನ। ಕಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ನನು ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥು ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಞ್ಹಿ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ದಿನ್ನವತ್ಥುತೋ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಯನ್ತಿ ವತ್ಥು ದಿನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಹತ್ಥೇ ದಿನ್ನವತ್ಥೂಸು। ತನ್ತಿ ವತ್ಥು ಉಪನಾಮೇನ್ತೇಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗರುಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ, ಗರುಭಣ್ಡತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ನ ಉಪನಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪುಗ್ಗಲವಸೇನೇವಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಚೀವರೇನ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ತಣ್ಡುಲಭಾಗಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಂ ಕಾತುಂ ರುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನೇವ। ಸಙ್ಘವಸೇನಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಚೀವರೇನ ಕಿಲಮತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಘವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ತಸ್ಸೇವ ಅಕತ್ತಬ್ಬತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತವಸೇನಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡವಸೇನಾತಿ ಚೀವರತಣ್ಡುಲೇಹಿ ಅವಸೇಸಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಸ್ಸ ವಸೇನ। ಚೀವರತಣ್ಡುಲಾನಞ್ಹಿ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡವಸೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತೇಹಿ ಅವಸೇಸೋ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತಂ ಪನಾತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಪನ। ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಸುಭಿಕ್ಖನ್ತಿ ಸಮಿದ್ಧಭಿಕ್ಖಂ। ಸುಲಭಪಿಣ್ಡನ್ತಿ
ಏವಂ ಚೀವರಪಚ್ಚಯಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಾಲೇತಿ ಗಾಹಾಪನಸ್ಸ ಕಾಲೇ। ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತಂ। ಕಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ, ನನು ಏಕಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಗಾಹೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕೇನ ಹಿ ಸಮ್ಮುತಿಲದ್ಧೇನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಂ ಗಾಹಾಪೇತುಂ, ಅತ್ತನಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೀಸು ಸಮ್ಮತೇಸು ನವಕೋ ವುಡ್ಢಸ್ಸ, ವುಡ್ಢೋ ಚ ನವಕಸ್ಸಾತಿ ಉಭೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಗಾಹೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾತಿ ಏಕತೋ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ। ಅಟ್ಠಪಿ ಸೋಳಸಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದೇನ ತತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಸಮ್ಮುತಿಯಂ (ಚೂಳವ॰ ೪೫೬) ಅಟ್ಠಪಿ ಜನಾ ಏಕತೋವ ಸಮ್ಮತಾತಿ ವಚನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ। ನಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಮೇವ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನ ಕರೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇಸನ್ತಿ ಅಟ್ಠಸೋಳಸಜನಾನಂ, ಸಮ್ಮುತಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಿನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚೇತಿಯಘರ’’ನ್ತಿಆದಿ।
ಆಸನಘರನ್ತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿ ಛನ್ನಕವಾಟಬದ್ಧರುಕ್ಖಮೂಲಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ವೇಳುಗುಮ್ಬೇಪಿ। ಗಾಹೇನ್ತೇನ ಚ ಗಾಹೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಘಿಕೋತಿ ತತ್ರುಪ್ಪಾದೋ। ತೇಸೂತಿ ದ್ವೀಸು ಚೀವರಪಚ್ಚಯೇಸು। ಯನ್ತಿ ಚೀವರಪಚ್ಚಯಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಚೀವರಪಚ್ಚಯಸ್ಸ। ಠಿತಿಕತೋತಿ ಪಬನ್ಧವಸೇನ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ। ಇತರೋತಿ ಪಠಮಂ ಗಹಿತಚೀವರಪಚ್ಚಯತೋ ಇತರೋ।
ಅಪ್ಪತಾಯಾತಿ ಪರಿವೇಣಗ್ಘೇನಾತಿ ಪರಿವೇಣಪರಿಚ್ಛೇದೇನ। ಲಭನ್ತೀತಿ ಪರಿವೇಣಸಾಮಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಲಭನ್ತಿ। ತನ್ತಿ ಪರಿವೇಣಂ। ವಿಜಟೇತ್ವಾತಿ ವಿಜಟಂ ಕತ್ವಾ, ದ್ವೇ ವಾ ತಯೋ ವಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಭಾಗಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ನ ಏವಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ಆಹ, ತಥಾ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕಾತಬ್ಬಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಪರಿವೇಣೇ, ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ ಇತಿ ಆಹಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಗಾಹಣಟ್ಠಾನೇ। ಪಟಿಕ್ಕೋಸತೀತಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ। ಪಟಿಕ್ಕೋಸನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಾ ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿ। ಇತಿ ವುತ್ತಂ, ಇತಿ ಪಟಿಕ್ಕೋಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕೋ ಹಿ ಇತಿಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ। ಸಙ್ಗಹನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಙ್ಗಹಂ। ತನ್ತಿ ಮಹಾಥೇರಂ।
ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಪಚ್ಚಯಂ ಧಾರೇಥ, ಇತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಾಪುಣಾತಿ ಆವುಸೋ ಇತಿ ವುತ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಗಹಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಗಹಿತಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತೀತಅನಾಗತಕಾಲವಸೇನ ಅಗಹಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಸತುಪ್ಪಾದಮತ್ತನ್ತಿ ಗಹಣೇ ಸತಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದನಮತ್ತಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನಪಚ್ಚಯಗಹಣಟ್ಠಾನೇ।
ಯೋಪೀತಿ ಯಮ್ಪಿ। ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ಯಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಚ ಚೀವರಪಚ್ಚಯಂ। ಅಯಮ್ಪೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯೋ। ಪಿಸದ್ದೋ ಮಹಾಲಾಭಪರಿವೇಣೇ ಪಚ್ಚಯಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪರಿವೇಣೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೇನ ಗಹಿತಪರಿವೇಣೇ ಏವ। ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ‘‘ಅಹಂ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಜಗ್ಗಿಸ್ಸತಿ। ಇತರೋ ‘‘ಅಹಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಜಗ್ಗಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ವಸನಗಹಣವಸೇನ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕೇ ಗಣ್ಹನ್ತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಧಾತಿ ಸೇನಾಸನೇ। ತೇನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ, ಠಿತಂ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೇನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೇನ ಗಹಿತಸೇನಾಸನೇ। ಯೇಸಂ ಪನಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ। ತೇಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ।
ಥೂಪಂ ಕತ್ವಾತಿ ಚೇತಿಯಂ ಕತ್ವಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಥೂಪಸ್ಸ। ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಗಾಹಕಭಿಕ್ಖುನಾ। ತನ್ತಿ ಭೋಜನಸಾಲಂ। ಗಾಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬಮಿದನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಇದಂ ವಚನಂ।
ಪಾಟಿಪದಅರುಣತೋತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಾಟಿಪದಸ್ಸ ಅರುಣುಗ್ಗಮನತೋ। ವಿತಕ್ಕಚಾರಿಕೋತಿ ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿತಕ್ಕೇನ ಚರಣೇ ಅನುಯುತ್ತೋ। ಸೇನಾಸನಂ ಯಾಚತೀತಿ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾಪಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ಯಾಚತಿ। ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಗಹಿತಂ। ಯತ್ಥಾತಿ ಠಾನೇ। ವಸ್ಸೂಪಗತೇಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುನಪ್ಪುನಂ, ಸಮಂ ವಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದಿಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಸೋಧೇನ್ತಿ ಇಮಾಹೀತಿ ಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿಯೋ। ಮುಚಿಧಾತು ಸೋಧನತ್ಥೇ ಯುಪಚ್ಚಯೋ ಕರಣತ್ಥೇ ಹೋತಿ। ತಾಲುಜೋ ಪಠಮಕ್ಖರೋ। ಸುಲಭಾ ಚೇ ದಣ್ಡಕಾ, ಏಕೇಕೇನ ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಯಟ್ಠಿಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿಯೋ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ। ಸುಲಭಾ ಚೇ ಸಲಾಕಾ, ಛಪಞ್ಚಮುಟ್ಠಿಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿಯೋ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಉಕ್ಕಾತಿ ಅರಞ್ಞವಿಹಾರೇಸು ಪರಿಸ್ಸಯವಿಜಾನನತ್ಥಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಅಗ್ಗಿಉಕ್ಕಾ ಕೋಟ್ಟೇತಬ್ಬಾ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
‘‘ನಿಬದ್ಧವತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕತ್ತಬ್ಬವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಚ ಏವರೂಪಂ ಅಧಮ್ಮಿಕವತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹಿ ಸಚ್ಚಂ, ಸಬ್ಬೇವ ಏತೇ ಉದ್ದೇಸಾದಯೋ ಪಪಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ ಸಂಸಾರೇ ಚಿರಂ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಪಪಞ್ಚಾ। ಮೂಗಬ್ಬತನ್ತಿ ಮೂಗಾನಂ ವತಂ, ಮೂಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವಾ, ಮೂಗೇನ ವಿಯ ವಾ ಅಮೂಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವತಂ। ಏವಂ ಅಕಾತಬ್ಬವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಾತಬ್ಬವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತಿವಿಧಮ್ಪೀತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧವಸೇನ ತಿಪ್ಪಕಾರಮ್ಪಿ। ಅವಯವಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪಿ ಅವಯವಿಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ, ಅವಯವಿಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಉದ್ದಿಸಥಾತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಉದ್ದಿಸಥ। ಸೋಧೇತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಸೋಧನಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖನಂ। ಸೋಧೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯಂ ದೇಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಸೋಧನಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಸಭಾಗತಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖನಂ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೋ। ಯತ್ತಕಾನಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿತುಂ ಸಕ್ಕೋಥಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ನಾಮೇತನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಮೇತಂ। ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ, ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿಆದೀಸು ಸಕಲದಿವಸನ್ತಿ ಸಕಲದಿವಸಮ್ಹಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೇಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕಚಾರಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಏಕಕೇನ ಚರಿತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ। ಭಸ್ಸೇತಿ ವಚನೇ। ದಸವತ್ಥುಕಕಥನ್ತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿದಸವತ್ಥುಕ ಕಥಂ।
ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಪಿಸುಣಫರುಸವಚನಾನೀತಿ ವಿಗ್ಗಹಂ ಕಲಹಂ ಜನೇತೀತಿ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ, ವಿಗ್ಗಾಹಿಕವಚನಞ್ಚ ಪಿಸುಣವಚನಞ್ಚ ಫರುಸವಚನಞ್ಚ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಪಿಸುಣಫರುಸವಚನಾನಿ। ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲಾ ವಿಹರಥ ಇತಿ ಓವದಿತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ। ದನ್ತಕಟ್ಠಖಾದನವತ್ತನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಖಾದನೇ, ದನ್ತಕಟ್ಠಖಾದನಸ್ಸ ವಾ ವತ್ತಂ। ‘‘ಪತ್ತಂ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೇನ ನ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಥೇನ್ತೇ ಪಮಾದೇನ ಪತ್ತೋ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಗುತ್ತತ್ಥಾಯ ಕಥನಂ ನಿವಾರೇತಿ। ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ಇತಿಸದ್ದೋ ಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥೋ।
ಕೋಚಿ ದಾಯಕೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಗನ್ತುಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಚೀವರಗ್ಗಾಹಿತತೋ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತೋ ಆಗನ್ತುಕೋ ಭಿಕ್ಖು। ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋತಿ ಆವಾಸಿಕಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ। ಪಠಮಭಾಗನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಗಾಹಿತಂ ಪಠಮಭಾಗಂ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಗಾಹಿತಭಾಗೇನ ಪಚ್ಛಾ ದಾತಬ್ಬಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ। ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ವುತ್ತಂ। ಪಠಮವಸ್ಸೂಪಗತಾತಿ ಪಠಮವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ವಸ್ಸೂಪಗತಾ। ‘‘ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರೀ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ವಾ ಬಹೂನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾ ಬ್ಯಾಪನತ್ಥಾಯ ‘‘ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವಿಚ್ಛಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ಪನಾತಿ ಆಗನ್ತುಕೇನ
ದ್ವೀಸುಪೀತಿ ಪಠಮ ದುತಿಯವಸೇನ ದ್ವೀಸುಪಿ। ವಸ್ಸೂಪಗತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಕಿಲಮನ್ತಾ ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಧಾತಿ ಠಾನೇ। ವಸನ್ತಾತಿ ಏಕತೋ ವಸನ್ತಾ। ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಹೋಮ ಸಾಧು ವತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಾಧು ವತಾತಿ ಏಕಂಸೇನ ಸುನ್ದರಾ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಞಾತಿಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇಸು। ಪವಾರಣಾಯಾತಿ ಪವಾರಣಾದಿವಸೇ। ತೇಸೂತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು। ಯೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂ। ತತ್ಥಾತಿ ಞಾತಿಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇಸು। ಕಸ್ಮಾ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ, ನನು ತೇ ಸಾದಿಯನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾದಿ ಯನ್ತಾಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ‘‘ನೇವ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಸ್ಸ ಸಾಮಿನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ವಸ್ಸಚ್ಛಿನ್ನತಂ ದೀಪೇತಿ। ನೇವ ಅದಾತುಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಪಠಮಮೇವ ಕತಿಕವತ್ತಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅದಾತುಂ ನೇವ ಲಭನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ನೋ ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಧಾತಿ ಠಾನೇ। ತನ್ತಿ ಕತಿಕವತ್ತಂ। ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಸಭಾಗಟ್ಠಾನೇ। ವಸಿತ್ವಾ ಆಗತಾನಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಇಮೇಸನ್ತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಅಪ್ಪತ್ತಕಾನಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ। ಗಾಹಿತಸದಿಸಮೇವಾತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಸ್ಸ ಗಾಹಿತೇನ ಸದಿಸಮೇವ। ತೇಸಮೇವಾತಿ ಏಕಚ್ಚಾನಮೇವ।
ಪಕ್ಕನ್ತೋಪೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಠಾನಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋಪಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕತಂ ಪಾನೀಯಉಪಟ್ಠಪನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಭತಿನಿವಿಟ್ಠಂ ಭತಿಯಾ ಠಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಹಿತಂ ಸಙ್ಘಿಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಘಿಕನ್ತಿ ತತ್ರುಪ್ಪಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ವಿಬ್ಭನ್ತೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಚ್ಚಯವಸೇನೇವಾತಿ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಪಚ್ಚಯವಸೇನ। ವದನ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ।
ದಿಸಂಗಮಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಬ್ಭಮತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮನುಸ್ಸೇತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕದಾಯಕಮನುಸ್ಸೇ। ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಆವಾಸಿಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ। ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಸುಟ್ಠು ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ। ಯಸ್ಸ ಗಾಹಿತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸೇನಾಸನಂ ಗಾಹಿತಂ। ಸೇನಾಸನಸಾಮಿಕಸ್ಸಾತಿ ಸೇನಾಸನದಾಯಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಧೀತಾದಯೋತಿ ಸೇನಾಸನೇ ದೇಮಾತಿ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ದೇಮ। ತತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನೇ। ಏಕಮೇವ ವತ್ಥಂ ದಾತಬ್ಬಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅದತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬತ್ತಾ। ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಟ್ಠಿತಿಕಾಯಾತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಗಾಹಿತಸ್ಸ ಠಿತಿಕಾಯ। ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಸೇನಾಸನಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಸ್ಸೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನತ್ತಾ ತಸ್ಸೇವ ಹೋನ್ತಿ।
ದುತಿಯೋ ಥೇರಾಸನೇ ಗಾಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಠಮಭಾಗಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಗಾಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವರಭಾಗಂ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದತ್ವಾ’’ತಿ। ಉಭೋಪೀತಿ ದ್ವೇ ಥೇರಸಾಮಣೇರೇಪಿ। ಸಯಮೇವಾತಿ ದಾಯಕೋ ಸಯಮೇವ। ಯನ್ತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ ವಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವಾ।
ಇತೋತಿ ವುತ್ತನಯತೋ। ದಹರಸಾಮಣೇರಸ್ಸಾತಿ ತರುಣಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ। ಸೋತಿ ಘರಸಾಮಿಕೋ। ನನ್ತಿ ಪತ್ತಜನಂ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ತೇಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ। ಯಥಾಭೂತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಬ್ಭಮಕಾಲಙ್ಕತಕಾರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಸುದ್ಧಪಂಸುಕೂಲಿಕಾಯೇವಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಾ ಸುದ್ಧಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾಯೇವಾತಿ। ಇದಂ ನೇವಾಸಿಕವತ್ತನ್ತಿ ನಿಗಮನಂ।
ಉಪನನ್ದವತ್ಥುಕಥಾ
೩೧೯. ಅಯಮತ್ಥೋತಿ ಅಯಂ ವಕ್ಖಮಾನೋ ಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಗಾಮಕೇ ತನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ, ಗಣ್ಹನ್ತೇನೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಧಾತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ। ಮುತ್ತನ್ತಿ ತೇ ಸೇನಾಸನಂ ಮುಞ್ಚಿತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ರಾಪೀತಿ ಗಾಮಕೇಪಿ। ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ, ಗಾಮಕೇ ಚಾತಿ ಉಭಯತ್ಥ।
ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪನನ್ದವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ। ಕಥನ್ತಿ ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ। ಇಧಾತಿ ಸಾಸನೇ। ಏಕಚ್ಚೋ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ರಾಪೀತಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇಪಿ ತಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಇಧಾತಿ ಸೇನಾಸನೇ। ಆಲಯಮತ್ತನ್ತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತಂ। ಇಚ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಇತಿ ಅಸ್ಸ, ಏವಂ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ‘‘ಗಹಣೇನ ಗಹಣ’’ನ್ತಿಆದಿಕೇ ಚತುಕ್ಕೇ। ಯೋ ಪನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೇತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಭಾವೇನ ಭಾವಲಕ್ಖಣೇ ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೩೨೦. ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ಮಹನ್ತತರೋ ವಾ ದಹರತರೋ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮಹನ್ತತರೋ ವಾ ದಹರತರೋ ವಾ ಹೋತಿ। ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಿವಸ್ಸನ್ತರೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಿಣ್ಣಂ ವಸ್ಸಾನಮನ್ತರೇ ಠಿತೋ ತಿವಸ್ಸನ್ತರೋ ಅಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖು। ತತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು। ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇತಿ ತಿವಸ್ಸನ್ತರದ್ವಿವಸ್ಸನ್ತರಸಮಾನವಸ್ಸಿಕೇ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ, ಲಭನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಹೋತೀತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠವಿನಿಮುತ್ತಂ ಯಂ ಆಸನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಪಹೋತಿ, ತಥಾರೂಪೇ ಆಸನೇಪಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಪಿಸದ್ದೇನ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮದೀಘಾಸನಂ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭೇತಿ ಹತ್ಥಿಸಿರೋಪಿಣ್ಡೇ। ಇಮಿನಾ ಹತ್ಥಿಸದ್ದೇನ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭೋ ಗಹಿತೋ ಅವಯವೂಪಚಾರೇನ ವಾ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹತ್ಥೀ ವಿಯಾತಿ ಹತ್ಥೀ, ಭೂಮಿಭಾಗೋ, ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪಾದಸಙ್ಖಾತೋ ನಖೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಿನಖಕೋ, ಪಾಸಾದೋ। ಏತಂ ‘‘ಹತ್ಥಿನಖಕೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಏವಂಕತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿವಿಚಿತ್ರಾನೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕವಾಟಾನಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ತಾಲವಣ್ಟಾನೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಕತಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಾಸಾದಸ್ಸ ದೇಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಾಟೇಕ್ಕನ್ತಿ ಪಾಸಾದತೋ ವಿಸುಂ। ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ಗೋನಕಾದೀನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಅತ್ಥರಣಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗಿಹಿವಿಕಟನೀಹಾರೇನಾತಿ ಗಿಹೀಹಿ ವಿಸೇಸೇನ ಯಥಾಕಾಮಂ ಕರಿಯತೀತಿ ಗಿಹಿವಿಕಟಂ, ಗಿಹಿಸನ್ತಕಂ। ‘‘ಗಿಹಿವಿಕಟ’’ನ್ತಿ ನೀಹಾರೋ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಗಿಹಿವಿಕಟನೀಹಾರೋ, ತೇನ। ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ನಿಸೀದಿತುಮೇವ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ತತ್ರಾಪೀತಿ ಧಮ್ಮಾಸನೇಪಿ।
ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯವತ್ಥುಕಥಾ
೩೨೧. ಏತಾನೀತಿ ತತ್ಥಾತಿ ರಾಸಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಸು ಸರೂಪವಸೇನ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಗರುಭಣ್ಡೇಸು। ಆಗನ್ತ್ವಾ, ಆಭುಸೋ ವಾ ರಮನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆರಾಮೋ। ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಫಲಾರಾಮಾನಮೇವ। ‘‘ಠಪಿತೋಕಾಸೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುಸದ್ದಸ್ಸ ಭೂಮಿಭೇದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಸತಿ ಆರಾಮೋ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆರಾಮವತ್ಥು। ತೇಸು ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾಸದ್ದೇನ ನವಭೂಮಿಭಾಗತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪೋರಾಣಭೂಮಿಭಾಗಸ್ಸಪಿ ಆರಾಮವತ್ಥುಭಾವಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ। ವಿಸೇಸೇನ ಚತುಇರಿಯಾಪಥೇ ಹರತಿ ಪವತ್ತೇತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಹಾರೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ। ಚತುನ್ನಂ ಮಞ್ಚಾನನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅಞ್ಞತರೋ ಮಞ್ಚೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ‘‘ಲೋಹೇನ ಕತಾ ಕುಮ್ಭೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಹಕುಮ್ಭೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಜ್ಝೇಲೋಪಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಲೋಹಮಯಾ ಕುಮ್ಭೀ ಲೋಹಕುಮ್ಭೀತಿ ವಚನತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ। ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಹೇನ ಕತಂ ಭಾಣಕಂ, ಲೋಹೇನ ಕತೋ ವಾರಕೋ, ಲೋಹೇನ ಕತಂ ಕಟಾಹನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಭಾಣಕವಾರಕಕಟಾಹೇಸು। ಅರಞ್ಜರೋತಿ ಅತಿಮಹನ್ತತ್ತಾ ಅರಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಜರತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಅರಞ್ಜರೋ। ಅಥ ವಾ ಜಲಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅಲನ್ತಿ ಅರಞ್ಜರೋ ಲಕಾರಾನಂ ರಕಾರೇ ಕತ್ವಾ।
ಗಾಥಾವಸೇನ ನಿಗಮನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಏವಂ ಪಕಾಸಯೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದ್ವೇ ಗರುಭಣ್ಡಾನಿ ದ್ವಿಸಙ್ಗಹಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತತಿಯಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಚತುಸಙ್ಗಹಂ ಹೋತಿ, ಚತುತ್ಥಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ನವಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಚಮಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಅಟ್ಠಭೇದನಂ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಪಞ್ಚನಿಮ್ಮಲಲೋಚನೋ ನಾಥೋ ಪಞ್ಚಹಿ ರಾಸೀಹಿ ಪಞ್ಚವೀಸವಿಧಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಪಕಾಸಯೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ತತ್ರಾತಿ ಗರುಭಣ್ಡೇ। ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಇದಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ। ಪರಿವಾರೇ ಪನ ಆಗತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪಞ್ಚ ರಾಸಯೋ ಮಹೇಸಿನಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿವಾರೇ।
ತತ್ರಾತಿ ಥಾವರಾ, ಠಾಧಾತು ವರಪಚ್ಚಯೋ, ಠಾಕಾರಸ್ಸ ಥಾಕಾರೋ। ಇಮಿನಾ ಆರಾಮಆರಾಮವತ್ಥುವಿಹಾರವಿಹಾರವತ್ಥೂನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಅವೇಭಙ್ಗೀಯತ್ತಾ ಗರು ಅಲಹುಕಂ ಭಣ್ಡಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ। ಇಮಿನಾ ಮಞ್ಚಾದೀನಿ ಏಕವೀಸತಿ ಗರುಭಣ್ಡಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಥಾವರೇತಿ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಥ ವಾ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಥಾವರೇಸೂತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ, ಖೇತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಖಿಪತಿ ಖೇತ್ತಂ। ವಸತಿ ಅಪರಣ್ಣಬೀಜಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥು, ತಲೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಏಕತೋ ವಾ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ತೀಹಿ ವಾ ಠಾನೇಹಿ ಆವರಣಂ ಕರೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ತಳಾಕೋ, ಸರೋ। ಕಸ್ಸಕಾನಂ ಮತೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಮಾತಿಕಾ। ಆರಾಮೇನ ಪರಿವತ್ತೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಾನಿ ಪರಿವತ್ತೇತುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿಪೀ’’ತಿ। ಪಿಸದ್ದೋ ಅವಯವಸಮ್ಪಿಣ್ಡನೋ।
ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನೇ। ದೂರೇತಿ ಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ದೂರಟ್ಠಾನೇ। ಯಮ್ಪೀತಿ ನಾಳಿಕೇರಫಲಮ್ಪಿ। ಹರನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹರನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಸಙ್ಘತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇತಿ ಮನುಸ್ಸಾ। ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ರುಚ್ಚತೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾರಾಮೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಮಾರಾಮಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಮಾರಾಮೇನ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾರಾಮಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ರುಚೀಯತಿ ಇಚ್ಛೀಯತಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರಾಮೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಮಾರಾಮೋ। ಖುದ್ದಕೋತಿ ಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ಖುದ್ದಕೋ। ಆಯನ್ತಿ ಅಯತಿ ಆಯಸಾಮಿಕೋ ಧನೇನ ವಡ್ಢಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅನೇನಾತಿ ಆಯೋ, ತಂ। ಸಮಕಮೇವಾತಿ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಮೇವ, ಆಯಂ ಸಚೇ ದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಮಾಣತ್ಥೇ ಕಪಚ್ಚಯೋ। ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರುಕ್ಖಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅತಿರೇಕಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಜಾನಾಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೭೬) ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ। ಫಲಧಾರಿನೋ ಹೋನ್ತಿ ನನೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಏತೇನೇವ ನಯೇನಾತಿ ಯೇನ ನಯೇನ ಆರಾಮೋ ಆರಾಮೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬೋ, ಏತೇನೇವ ನಯೇನ। ಮಹನ್ತೇನ ವಾ ಖುದ್ದಕೇನ ವಾ ಆರಾಮವತ್ಥುನಾ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಆರಾಮ ಆರಾಮವತ್ಥುವಿಹಾರವಿಹಾರವತ್ಥೂನಿ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಉಭೋಪೀತಿ ತತ್ಥಾತಿ ಗೇಹೇ। ಇದಂ ಪನಾತಿ ಪಾಸಾದಸಙ್ಖಾತಂ ಗೇಹಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಗೇಹನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಹಗ್ಘೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಗ್ಘೇನ ವಾ ವಿಹಾರವತ್ಥುನಾ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವಿಹಾರವಿಹಾರವತ್ಥುಆರಾಮಆರಾಮವತ್ಥೂನಿ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ।
ಗರುಭಣ್ಡೇನ ಗರುಭಣ್ಡಪರಿವತ್ತನೇ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಂಸ್ವಾಗಾರಕೇಸೂತಿ ಪಂಸುಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಕತೇಸು ಅಗಾರಕೇಸು। ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಾತಿ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಕಪ್ಪಿಯಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದೀಹಿ ಅಕತಾ ಮಞ್ಚಾ। ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪನ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಯಾದಿಕಾಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಾ ಮಞ್ಚಾ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಬಹಿಸೀಮಾಯಾತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ। ‘‘ಮಹಗ್ಘೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ನಿಯಮೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸತಗ್ಘನಕೇನ ವಾ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇನ ವಾ’’ತಿ। ಮಞ್ಚಸತನ್ತಿ ಮಞ್ಚಬಹುಂ। ಏತೇಸುಪೀತಿ ಪೀಠಭಿಸಿಬಿಬ್ಬೋಹನೇಸುಪಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಪೀಠಭಿಸಿಬಿಬ್ಬೋಹನೇಸು। ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪೀಠಾದೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಮಹಗ್ಘಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ವಾ ಮಹಗ್ಘಕಪ್ಪಿಯೇನ ವಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ವುತ್ತವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ
ಪಸತಮತ್ತಉದಕಗಣ್ಹಕಾನಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಸತೋ ನಾಮ ಕುಞ್ಚಿತಪಾಣಿ। ಸೀಹಳದೀಪೇತಿ ಸೀಹಂ ಲಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸೀಹಳೋ ಲಕಾರಸ್ಸ ಳಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ಸೀಹಬಾಹುನಾಮಕೋ ರಾಜಾ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತತ್ತಾ ವಿಜಯಕುಮಾರೋಪಿ ಸೀಹಳೋ ನಾಮ, ತೇನ ಆದಿಮ್ಹಿ ನಿವಾಸಭಾವೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ದೀಪೋ ಸೀಹಳದೀಪೋ ನಾಮ, ತಸ್ಮಿಂ। ಪಾದಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಪಾದಗಣ್ಹನೋ, ಸೋಯೇವ ಪಾದಗಣ್ಹನಕೋ। ಪಾದೋ ನಾಮಾತಿ ‘‘ಪಾದಗಣ್ಹನಕೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾದೋ ನಾಮ। ಯೋ ಲೋಹವಾರಕೋ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಪಞ್ಚನಾಳಿಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಲೋಹವಾರಕೋ ಪಾದೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣಸ್ಸ ನಾಮಂ ಪಮಾಣವನ್ತೇ ಉಪಚಾರತೋ ವೋಹಾರನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತೋತಿ ಪಞ್ಚನಾಳಿಮತ್ತಗಣ್ಹನಕವಾರಕತೋ। ಇಮಾನೀತಿ ಲೋಹಕುಮ್ಭೀಆದೀನಿ।
ಭಿಙ್ಗಾರ …ಪೇ॰… ಕಟಚ್ಛುಆದೀನೀತಿ ಭಿಙ್ಗಾರೋ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ಚ ಉಳುಙ್ಕೋ ಚ ದಬ್ಬಿ ಚ ಕಟಚ್ಛು ಚ ಪಾತಿ ಚ ತಟ್ಟಕೋ ಚ ಸರಕೋ ಚ ಸಮುಗ್ಗೋ ಚ ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲೋ ಚ ಧೂಮಕಟಚ್ಛು ಚ ಭಿಙ್ಗಾರ…ಪೇ॰… ಧೂಮಕಟಚ್ಛುಯೋ, ತಾ ಆದಿ ಯೇಸಂ ತಾನೀತಿ ಭಿಙ್ಗಾರ…ಪೇ॰… ಕಟಚ್ಛುಆದೀನಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಞ್ಞಾನಿ ಉಪಕರಣಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಭಾಜನೀಯಾನೀತಿ ಭಾಜೇತಬ್ಬಾನಿ। ಕಂಸಲೋಹಾದೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ವಟ್ಟಲೋಹಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವಟ್ಟಲೋಹಂ ನಾಮ ಪೀತಲೋಹಂ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಪಾರಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ, ‘‘ಅತ್ತಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಹರಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಗಿಹಿವಿಕಟನೀಹಾರೇನೇವಾತಿ ‘‘ಗಿಹಿವಿಕಟ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನೀಹಾರೇನೇವ।
ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಲೋಹಭಣ್ಡೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಜನೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಥ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಲೋಹಭಣ್ಡೇತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ, ‘‘ಅಞ್ಜನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಸೂಚೀತಿ ಚೀವರಾದಿಸಿಬ್ಬನಕಾ ಸೂಚಿ। ಪಣ್ಣಸೂಚೀತಿ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖನಾ ಸೂಚಿ। ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಅಞ್ಜನಿಆದಿತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ। ಧೂಮನೇತ್ತಞ್ಚ ಫಾಲಞ್ಚ ದೀಪರುಕ್ಖೋ ಚ ದೀಪಕಪಲ್ಲಕೋ ಚ ಓಲಮ್ಬಕದೀಪೋ ಚ ಧೂಮನೇತ್ತ…ಪೇ॰… ಓಲಮ್ಬಕದೀಪಾ। ಇತ್ಥಿಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಸಙ್ಖಾತಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಏತೇಸು ಅತ್ಥೀತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತರೂಪಕಾನಿ। ಧೂಮನೇತ್ತ…ಪೇ॰… ಓಲಮ್ಬಕದೀಪಾ ಚ ತೇ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತರೂಪಕಾನಿ ಚೇತಿ ಧೂಮನೇತ್ತ…ಪೇ॰… ರೂಪಕಾನಿ, ವಿಸೇಸನಪರನಿಪಾತೋ। ತಾನಿ ವಾ ಅಞ್ಞಾನಿ ವಾ ಭಿತ್ತಿಚ್ಛದನಕವಾಟಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಾನಿ ಲೋಹಭಣ್ಡಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲೋಹಖಿಲಕನ್ತಿ ಲೋಹಮಯಂ ಆಣಿಂ। ಪರಿಹರಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಹರಿತ್ವಾ, ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗಗಿಹಿವಿಕಟಾನಿ ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ। ಖೀರಪಾಸಾಣಮಯಾನೀತಿ ಖೀರವಣ್ಣೇನ ಪಾಸಾಣೇನ ಕತಾನಿ।
ಸುವಣ್ಣಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣ…ಪೇ॰… ಜಾತಿಫಲಿಕಾನಿ, ತೇಹಿ ಕತಾನಿ ಭಾಜನಾನಿ ಸುವಣ್ಣ…ಪೇ॰… ಭಾಜನಾನಿ। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಸಬ್ಬಂ। ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಟ್ಟತಿ।
ವಾಸಿಆದೀಸು ತತೋತಿ ವಾಸಿತೋ। ಮಹತ್ತರೀಸದ್ದೋ ಮಹನ್ತಪರಿಯಾಯೋ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಪಾಟಿಪದಿಕೋ। ಮಹತ್ತರೀ ವಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವೇಜ್ಜಾನನ್ತಿ ಭಿಸಕ್ಕಾನಂ। ಸಿರಾವೇಧನಫರಸುಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ತತೋ ಮಹನ್ತಂ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಾ ಪನ ಕುಠಾರೀ ಆವುಧಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಥ ವಾ ಆವುಧಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಾ ಯಾ ಪನ ಕುಠಾರೀ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನಾಮಾಸಾತಿ ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಾಮಾಸಾರಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ತತೋ ಅಧಿಕೋ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಖಾದತೀತಿ ನಿಖಾದನಂ। ಚತುರಸ್ಸಂ ಮುಖಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಚತುರಸ್ಸಮುಖಂ। ದೋಣಿಸದಿಸಂ ಮುಖಮೇತಸ್ಸಾತಿ ದೋಣಿಮುಖಂ। ಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿದಣ್ಡವೇಧನಮ್ಪಿ ನಿಖಾದನಂ ದಣ್ಡಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ ಚೇತಿ ಯೋಜನಾ। ದಣ್ಡೇನ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಣ್ಡಬದ್ಧಂ, ದಣ್ಡಂ ಬದ್ಧಮೇತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ದಣ್ಡಬದ್ಧಂ। ‘‘ಅದಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಫಲಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ। ನತ್ಥಿ ದಣ್ಡಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅದಣ್ಡಕಂ। ಯನ್ತಿ ನಿಖಾದನಂ। ಪರಿಹರಿತುನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಭಾವೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹರಿತುಂ, ಸಙ್ಘಿಕಭಾವಂ ಅಪನೇತುಂ ವಾ। ಸಿಖರಮ್ಪಿ ನಿಖಾದನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಲಕ್ಖಣಹಾರನಯೇನ ಸಮಾನಕಿಚ್ಚಭಾವತೋ। ಸಿಖರನ್ತಿ ಯೇನ ಪರಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ದಿನ್ನಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇತಿ ಮನುಸ್ಸಾ, ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ। ಪಾಕತಿಕೇತಿ ಪಕತಿಯಾ ಠಿತೇ, ಯಥಾ ಪಠಮಂ ಠಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚೇ ಆಹರನ್ತೀತಿ ಸಚೇ ಆಯಾಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಹರನ್ತಿ। ಅನಾಹರನ್ತಾಪೀತಿ ಪುನ ಅನಾಹರನ್ತಾಪಿ।
ಕಮ್ಮಾರೋ ಚ ತಟ್ಟಕಾರೋ ಚ ಚುನ್ದಕಾರೋ ಚ ನಳಕಾರೋ ಚ ಮಣಿಕಾರೋ ಚ ಪತ್ತಬನ್ಧಕೋ ಚ ಕಮ್ಮಾರ…ಪೇ॰… ಪತ್ತಬನ್ಧಕಾ, ತೇಸಂ। ಅಧಿಕರಣೀ ಚ ಮುಟ್ಠಿಕೋ ಚ ಸಣ್ಡಾಸೋ ಚ ತುಲಾ ಚ ಅಧಿಕರಣಿ…ಪೇ॰… ತುಲಾ। ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನಕಾಲತೋತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಕಾಲತೋ। ತಿಪುಂ ಛಿನ್ದತಿ ಅನೇನಾತಿ ತಿಪುಚ್ಛೇದನಂ, ತಮೇವ ಸತ್ಥಕಂ ತಿಪುಚ್ಛೇದನಸತ್ಥಕಂ। ಮಹಾಕತ್ತರಿಞ್ಚ ಮಹಾಸಣ್ಡಾಸಞ್ಚ
ವಲ್ಲಿಆದೀಸು ವೇತ್ತವಲ್ಲಿಆದಿಕಾತಿ ವೇತ್ತಸಙ್ಖಾತವಲ್ಲಿಆದಿಕಾ। ಅಡ್ಢಬಹುಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಏತ್ಥ –
‘‘ಬ್ಯಾಮೋ ಸಹಕರಾ ಬಾಹು, ದ್ವೇಪಸ್ಸದ್ವಯವಿತ್ಥತಾ’’ತಿ॥ –
ಅಭಿಧಾನೇ (ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ೨೬೯ ಗಾಥಾಯಂ) ವುತ್ತತ್ತಾ ಬಾಹು ನಾಮ ಇಧ ಬ್ಯಾಮೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಸ್ಮಾ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ವಿತ್ಥತಾನಂ ಬ್ಯಾಮಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಸಹಕರಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬಾಹೂನಂ ಅಡ್ಢೋತಿ ಅಡ್ಢಬಾಹು, ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅಡ್ಢಬಾಹುಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ದೀಘತೋ ದ್ವಿಹತ್ಥಾ ವಲ್ಲೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥಜಾತಕಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭೂಮಿಯಂ ಜಾತಕಾ। ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಾತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಸಯಂ ರಕ್ಖಿತಾ, ಪರೇಹಿ ಗೋಪಿತಾ। ಇಮಿನಾ ಅರಕ್ಖಿತಅಗೋಪಿತಾ ಗರುಭಣ್ಡಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾತಿ ವಲ್ಲಿ। ಅತಿರೇಕಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪನೇತುನ್ತಿ ತಂ ವಲ್ಲಿಂ ಉಪನೇತುಂ। ಸುತ್ತಞ್ಚ ಮಕಚಿವಾಕಞ್ಚ ನಾಳಿಕೇರಹೀರಞ್ಚ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ಸುತ್ತ…ಪೇ॰… ಚಮ್ಮಾನಿ, ತೇಹಿ ಕತಾ ಸುತ್ತ…ಪೇ॰… ಚಮ್ಮಮಯಾ। ರಜ್ಜುಕಾ ವಾ ಯೋತ್ತಾನಿ ವಾ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕವಟ್ಟಾ ವಾ ದ್ವಿವಟ್ಟಾ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾಸದ್ದೇನ ತಿವಟ್ಟಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅವಟ್ಟೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಸುತ್ತಞ್ಚ ಅವಟ್ಟೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾ ಮಕಚಿವಾಕನಾಳಿಕೇರಹೀರಾ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯೋ ಕೋಚಿ ವೇಳೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋಪೀತಿ ವೇಳುಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಿಸದ್ದೇನ ವಲ್ಲಿಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಇದಮೇತ್ಥಾತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಏತ್ಥ ವೇಳುಮ್ಹಿ, ವೇಳೂಸು ವಾ ಇದನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮಕಂ ವಾತಿ ಗಹಿತವೇಳುನಾ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಂ ವಾ। ಅತಿರೇಕಂ ವಾತಿ ತತೋ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ। ತಂಅಗ್ಘನಕನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವೇಳುನೋ ಅಗ್ಘನಾರಹಂ। ಫಾತಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಡ್ಢಿಕಮ್ಮಂ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಗಣ್ಹನಟ್ಠಾನೇವ। ಗಮನಕಾಲೇತಿ ಗಣ್ಹನಟ್ಠಾನತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಮನಕಾಲೇ। ‘‘ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಯಂ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಲಕ್ಖಣಹಾರನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಸಮಾನಕಿಚ್ಚತ್ತಾ।
ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಸದ್ದೇನ ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ, ಇತೀತಿ ಏವಂ। ತಿಣಞ್ಚ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಜಾತಕಂ ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಾರಾಮೇ ಜಾತಕಂ ವಾ। ಬಹಾರಾಮೇತಿ ಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ಬಹಿ। ತಮ್ಪೀತಿ ತಿಣಮ್ಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ವಲ್ಲಿವೇಳೂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣೋಪೀತಿ ದೀಘತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪಮಾಣೋಪಿ ರಿತ್ತಪೋತ್ಥಕೋತಿ ಅಲಿಖಿತತ್ತಾ ತುಚ್ಛೋ ಮಕಚಿವತ್ಥಾದಿಕೋಪಿ ಪಣ್ಣಮಯೋಪಿ ಪೋತ್ಥಕೋ। ಇದಞ್ಚ ಪಣ್ಣಪಸಙ್ಗೇನ ವುತ್ತಂ।
ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ವಾತಿ ನೀಲಪೀತಲೋಹಿತೋದಾತಮಞ್ಜಿಟ್ಠವಸೇನ ಪಞ್ಚವಣ್ಣನಾ ವಾ। ತಮ್ಪೀತಿ ಮತ್ತಿಕಮ್ಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ವಲ್ಲಿವೇಳುತಿಣಾನಿ ಅಪೇಕ್ಖತಿ।
ದಾರುಭಣ್ಡೇ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ದಾರುಭಣ್ಡಕೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವುತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ತತ್ರಾತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ, ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವಾ। ಇಮೇಸೂತಿ ಆಸನ್ದಿಕಾದೀಸು। ಏತ್ಥಾತಿ ಪೀಠೇಸು, ಪಲಾಲಪೀಠೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮಓನದ್ಧನ್ತಿ ಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮೇನ ಅವನದ್ಧಂ। ವಾಳರೂಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ವಾಳರೂಪೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಂ। ರತನಪರಿಸಿಬ್ಬಿತನ್ತಿ ರತನಸುತ್ತೇನ ಸಮನ್ತತೋ ಸಿಬ್ಬಿತಂ।
ಏತೇಸುಪೀತಿ ವಙ್ಕಫಲಕಾದೀಸುಪಿ। ‘‘ಸಙ್ಖಥಾಲಕಂ ಪನ ಭಾಜನೀಯ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಏತ್ಥ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಪರತೋ ಪನ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕತಂ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ಯುಜ್ಜತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಯಥಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕತಂ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಥಮ್ಭತುಲಾಸೋಪಾನಫಲಕಾದೀಸು ದಾರುಮಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣಮಯಂ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗೇಹಸಮ್ಭಾರರೂಪಂ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕಲಂ ಉದಕತುಮ್ಬಪಾದಕಥಲಿಕಮಣ್ಡಲಂ। ಏತೇಸುಪೀತಿ ಆಧಾರಕಾದೀಸುಪಿ। ತಥಾ ಥಮ್ಭತಲಾತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾಸದ್ದೇನ ‘ಗರುಭಣ್ಡಮೇವಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ। ಭೂಮತ್ಥರಣನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ। ತಮ್ಪೀತಿ ಏಳಕಚಮ್ಮಮ್ಪಿ।
ಉದುಕ್ಖಲಂ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಮುಸಲನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ। ಏತೇಸೂತಿ ಮಞ್ಚಪಾದಾದೀಸು। ಅನುಞ್ಞಾತವಾಸಿಯಾತಿ ಭಾಜನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತವಾಸಿಯಾ। ಧಮಕರಣೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಖಂ ಧಮತಿ, ಸಙ್ಖಧಮಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ನಿಸ್ಸಂಯೋಗಪಾಠೋಯೇವ ಯುಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾ ಧಮತಿ ವಾತೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಧಮೋ, ವಾತಹೇತುಕೋ ಸದ್ದೋ, ಧಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಧಮಕರಣೋತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬಮೇತನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತವಾಸಿದಣ್ಡಾದಿಕಂ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ। ತತೋತಿ ಅನುಞ್ಞಾತವಾಸಿದಣ್ಡಾದಿಕತೋ, ಮಹನ್ತತರಂ ವಾಸಿದಣ್ಡಾದಿಕಂ ಗರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯಥಾಜಾತಮೇವಾತಿ ತೇಹೀತಿ ಹತ್ಥಿದನ್ತಾದೀಹಿ, ‘‘ಕತ’’ಇತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ತಚ್ಛಿತನಿಟ್ಠಿತೋಪೀತಿ ತಚ್ಛಿತಕಮ್ಮೇನ ನಿಟ್ಠಿತೋಪಿ।
ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡೇ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ, ಉಪಭೋಗೋ ಚ ಪರಿಭೋಗೋ ಚ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಂ, ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೋ। ಇದಂ ಪದಂ ‘‘ಘಟಪಿಧಾನಾದಿಕುಲಾಲಭಾಜನ’’ನ್ತಿ ಪದೇನೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಥುಪಿಕಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ಇಮಸದ್ದತ್ಥೋ। ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅನತಿರಿತ್ತಪಮಾಣೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಪದಂ ‘‘ಘಟಕೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸ್ಯಪದೇನೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡೇ, ಆಧಾರೇ ವಾ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ವಾ ತ್ಥ ಪಚ್ಚಯೋ। ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡೇ ಕುಣ್ಡಿಕಾ ಭಾಜನೀಯಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಭಜತಿ, ಏವಂ ಲೋಹಭಣ್ಡೇಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಗರುಭಣ್ಡವಿನಿಚ್ಛಯೇ।
ನವಕಮ್ಮದಾನಕಥಾ
೩೨೩. ಭಣ್ಡಿಕಾಟ್ಠಪನಮತ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಣ್ಡಿಕಾಟ್ಠಪನಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಿಕಯೋಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪೋತಭಣ್ಡಿಕಯೋಜನಮತ್ತೇನಾ’’ತಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಚಿತಕಧೂಮೋತಿ ಚಿತಕೇ ಉಟ್ಠಿತೋ ಧೂಮೋ। ಏತಸ್ಸೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಧೂಮಕಾಲೇತಿ ಧೂಮಸ್ಸ ಉಟ್ಠಿತಕಾಲೇ। ‘‘ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಧೂಮಕಾಲೇ ಅಪಲೋಕಿತಂ ಧೂಮಕಾಲಿಕಂ। ಧೂಮಕಾಲಿಕಂ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಯೋಜನಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪರಿಯೋಸಿತವಿಹಾರ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕತಪರಿಯೋಸಿತವಿಹಾರನ್ತಿ ಕತಪರಿಯೋಸಿತೋ ವಿಹಾರೋ ಇಮಸ್ಸ ನವಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಕತಪರಿಯೋಸಿತವಿಹಾರಂ। ಇದಂ ನವಕಮ್ಮಂ ದೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಾವ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ನ ಆರೋಹನ್ತಿ, ತಾವ ವಿಪ್ಪಕತೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತೋತಿ ಗೋಪಾನಸಿಆರೋಹನತೋ। ಕಞ್ಚಿದೇವ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇಸ್ಸತೀತಿ ವಿಹಾರಸಾಮಿಕೋಯೇವ ಕಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಂಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ। ಪಞ್ಚಹತ್ಥೇ ವಿಹಾರೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಛವಸ್ಸಿಕಂ ನವಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅಡ್ಢಯೋಗೇ। ಸೋತಿ ಅಡ್ಢಯೋಗೋ। ಮಹಲ್ಲಕಂ ನಿಯಾಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದಸಹತ್ಥೇ ಏಕಾದಸಹತ್ಥೇ’’ತಿ। ದಸವಸ್ಸಿಕಂ ವಾ ಏಕಾದಸವಸ್ಸಿಕಂ ವಾ ನವಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥತೋ। ಲೋಹಪಾಸಾದಸದಿಸೇಪಿ ಪಾಸಾದೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋತಿ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಿಕನವಕಮ್ಮತೋ।
ನವಕಮ್ಮಿಕೋತಿ ನವಕಮ್ಮೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೋ। ಉತುಕಾಲೇತಿ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ। ಪಟಿಬಾಹಿತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಸೇಧೇತುಂ। ಆವಾಸಸಾಮಿಕಸ್ಸಾತಿ ಆವಾಸದಾಯಕಸ್ಸ। ತಸ್ಸಾತಿ ಆವಾಸಸಾಮಿಕಸ್ಸ। ವಂಸೇತಿ ಅನ್ವಯೇ। ತೇತಿ ತವ। ಸೋತಿ ಆವಾಸಸಾಮಿಆದಿಕೋ। ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಜಗ್ಗಿತಬ್ಬೋತಿ ತೇಪೀತಿ ಞಾತಿಉಪಟ್ಠಾಕಾಪಿ। ತಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ ಸಙ್ಘಿಕಪಚ್ಚಯೇಪಿ। ಬಹೂ ಆವಾಸೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕಂ ಆವಾಸನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಏಕಂ ವಾ ಆವಾಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋತಿ ವಿಸಜ್ಜಿತಾವಾಸೇಹಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ, ಕಿನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕಂ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏಕಂ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಭಾವೇನ ಗಹೇತ್ವಾ। ತಿಭಾಗನ್ತಿ ತತಿಯಭಾಗಂ। ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ನಟ್ಠವಿಹಾರೇ। ಪುಗ್ಗಲಿಕಮೇವಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಏವ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಇವ ವಾ। ಜಗ್ಗಾತಿ ಜಗ್ಗಾಹಿ। ಹೀತಿ ಏವಂ ಜಗ್ಗಿತೋ ಪನಾತಿ ಏವಂ ಜಗ್ಗಿತೋ ವಿಹಾರೋ ಪನ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಜಗ್ಗನ್ತೇ। ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡಟ್ಠಪನಂ ವಾ ನವಕಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ। ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಂ ದಾತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಬ್ಬವಿಹಾರಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಭಾವೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕದೇಸಸ್ಸೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಂ ದಾತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಗ್ಗಾಪೇತಬ್ಬೋ ಇತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋಯೇವ ‘‘ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಆಕಾರತ್ತಾ।
ಅಞ್ಞಂ ಇದಮ್ಪಿ ಚ ವಕ್ಖಮಾನವಚನಂ ತತ್ಥೇವ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಿನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ। ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಸೋಯೇವ ಸಾಮೀತಿ ಯೇನ ಸಾ ಭೂಮಿ ಪಠಮಂ ಗಹಿತಾ, ಸೋಯೇವ ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತಿರೂಪೇ ಠಾನೇತಿ ಪತಿರೂಪೇ ಸೇನಾಸನಟ್ಠಾನೇ। ತನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಕರಣಂ। ಯಂ ಪನ ವಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಚ ವಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಮೂಲಂ। ವಿಹಾರಸ್ಸ ಮೂಲಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಕತವಿಹಾರೇ ಏವ। ಕತಾವಾಸೇತಿ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಕತಾವಾಸಸಮೀಪೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಛಾಯೂಪಗಫಲೂಪಗಾತಿ ಛಾಯಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾ ಚ ಫಲಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾ ಚ, ಛಾಯಾಫಲಾನಿ ಉಪಹರನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಘಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ। ಸಾಮಿಕಾತಿ ರುಕ್ಖಸಾಮಿಕಾ। ಹಾರೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ।
‘‘ಸಙ್ಘಿಕವಲ್ಲಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಿಕಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಸಚೇ ವಿಹಾರಂ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಘಿಕಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ದ್ವಿಭೂಮಕತಿಭೂಮಕಾದೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ಉಪಡ್ಢಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾಸಾದೋ ಚೇವ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ। ಉಪರಿ ಪಾಸಾದೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋತಿ ವಿಹಾರಕಾರಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಹಾರೇತಿ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರೇ, ವಿಹಾರಸಮೀಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕತಟ್ಠಾನೇತಿ ಚಯಪಮುಖಾನಂ ಅಕತಪುಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ। ಚಯಂ ವಾ ಪಮುಖಂ ವಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರಸ್ಸ ಚಯಂ ವಾ ಪಮುಖಂ ವಾ। ಬಹಿಕುಟ್ಟೇತಿ ಕುಟ್ಟಸ್ಸ, ಕುಟ್ಟತೋ ವಾ ಬಹಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಚಯಪಮುಖಕಾರಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ವಿಸಮಂ ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಾದಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಪದೇತಿ ಸುಕರಸ್ಸ ಅಕಾರಣೇ। ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಚಯಂ ವಾ ಪಮುಖಂ ವಾ ಕತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಚಯಪಮುಖೇಸು, ಸಙ್ಘೋ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಇತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ವರಸೇಯ್ಯಂ ಗಹೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ನವಕಮ್ಮಗಾಹಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಏತನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ।
ಅಞ್ಞತ್ರಪರಿಭೋಗಪಟಿಕ್ಖೇಪಾದಿಕಥಾ
೩೨೪. ನಾತಿಹರನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಸದ್ದೋ ಹರಣತ್ಥೋ, ಹರಸದ್ದೋ ಪರಿಭುಞ್ಜನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಹರಿತ್ವಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ। ಯಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಉನ್ದ್ರಿಯಮಹಾವಿಹಾರೇ। ತನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನುಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ। ತನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಂ। ಅಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಾರಂ। ಅರೋಗನ್ತಿ ಅನಟ್ಠಾಜಿಣ್ಣತ್ತಾ ಅರೋಗಂ। ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ಉನ್ದ್ರಿಯವಿಹಾರೇ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಉನ್ದ್ರಿಯವಿಹಾರೇ। ತತೋತಿ ಉನ್ದ್ರಿಯವಿಹಾರತೋ। ಸುಯೋಜಿತಾನೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಯೋಜಿತಾನಿ। ಮೂಲದಾನಂ ವಾ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಛಡ್ಡಿತವಿಹಾರತೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅನಪೇಕ್ಖೇನ ಛಡ್ಡಿತಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರತೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಾಪೇಕ್ಖೇನ ಛಡ್ಡಿತಪುಗ್ಗಲಿಕವಿಹಾರತೋ ಚ। ಆವಾಸಿಕಕಾಲೇತಿ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಠಿತಕಾಲೇ। ತತೋತಿ ಛಡ್ಡಿತವಿಹಾರತೋ।
ಫಾತಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಫಾತಿಸದ್ದೋ ವಡ್ಢನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಡ್ಢಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಫಾತಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಪಾಠೇ।
ಚಕ್ಕಲಿಕನ್ತಿ ಚಕ್ಕಾಕಾರೇನ ಲಾತಿ ಪವತ್ತತಿ, ಚಕ್ಕಾಕಾರಂ ವಾ ಲಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಚಕ್ಕಲಂ, ತದೇವ ಚಕ್ಕಲಿಕಂ, ಪಾದಪುಞ್ಜನಂ, ‘‘ಕಮ್ಬಲಾದೀಹಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಕರಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೇಹೀತಿ ಪಾದೇಹಿ ಉದಕನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ತಿನ್ತಕಂ ಉದಕಂ। ಉದಕಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಉಪಾಹನೇನ ಅಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಸುಧಾಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಸುಧಾಯ ಲಿತ್ತಾಯಂ ಭೂಮಿಯಂ। ಪರಿಭಣ್ಡಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಗೋಮಯಕಸಾವಪರಿಭಣ್ಡಭೂಮಿಯಂ। ಪಾದಾತಿ ಮಞ್ಚಪಾದಾ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚೋಳಕೇ। ಠಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ನೇವಾಸಿಕಾತಿ ನಿಬದ್ಧಂ ವಸನ್ತೀತಿ ನೇವಾಸಿಕಾ। ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಠಪೇನ್ತಿ। ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ನೇವಾಸಿಕಾ ವಳಞ್ಜನ್ತಿ, ತಥೇವ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ವಳಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸೇತಭಿತ್ತಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾಸದ್ದೇನ ನೀಲಭಿತ್ತಿಆದಯೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ‘‘ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ವಾತಪಾನಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾದಯೋ ಅಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಪಿ ನ ಅಪಸ್ಸಯಿತಬ್ಬಾ। ಕೇನಚಿ ವಾ ವತ್ಥಾದಿನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಧೋತಪಾದಕಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ನಿಪಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಕವಿಸೇಸನಭಾವಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಧೋತೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ। ‘‘ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಧೋತಪಾದಕೇ’’ತಿ ಪಾಠಸ್ಸ ಧೋತೋ ಪಾದೋ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥ ಠಾನೇತಿ ಧೋತಪಾದಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಧೋತಪಾದಕೇತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ಧೋತಪಾದಕೇ’’ತಿ ನಾಮಂ। ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇನ ಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಿಕೇನ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇನ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ನಿದ್ದಾಯತೋಪೀತಿ ನಿದ್ದಾಯಕಾರಣಾಪಿ, ಸಂಕುಟಿತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಥ ವಾ ನಿದ್ದಾಯತೋಪೀತಿ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸಪಿ। ‘‘ಸರೀರಾವಯವೋ’’ತಿ ಪದೇ ಸಾಮ್ಯತ್ಥಛಟ್ಠೀ, ‘‘ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ। ಲೋಮೇಸು ಫುಸನ್ತೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಪರಿಭೋಗಸೀಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಭೋಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಕೇನಚಿ ಕಮ್ಮೇನ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹತ್ಥತಲೇನ ಫುಸಿತುಂ ಪಾದತಲೇನ ಫುಸಿತುಂ ವಾ ಅಕ್ಕಮಿತುಂ ವಾತಿ ಯಥಾಲಾಭಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ‘‘ಪರಿಭೋಗಸೀಸೇನಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ।
ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾ
೩೨೫. ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಙ್ಘಭತ್ತನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಛಟ್ಠೀಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಆಭತಂ ಭತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಉದ್ದೇಸಭತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಉದ್ದೇಸೇನ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉದ್ದೇಸೇನ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ಸಙ್ಘತೋ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖೂ, ತಥೇವ। ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಏಕಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ತೇಸನ್ತಿ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖೂನಂ। ಇಮಿನಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಸಲಾಕಾಯೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಲಾಕಾಯೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಸಲಾಕಭತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ। ಉಪೋಸಥೇ ಕಾತಬ್ಬಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ। ಪಾಟಿಪದೇ ಕಾತಬ್ಬಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಂ, ತಮೇವ ಭತ್ತಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಭತ್ತಂ। ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ, ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನನ್ತಿಆದಿಂ ಇಮಂ ವೋಹಾರಂ ಪತ್ತಾನೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಾದೀನಿಯೇವ ಅನುಜಾನನಮಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಭತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಜಾನಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇತಿ ಮನುಸ್ಸಾ। ತಮ್ಪೀತಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಮ್ಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಾದೀನಿ ಅಪೇಕ್ಖತಿ।
ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದೀನಂ ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಪಾಠೇ, ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ, ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದೀಸು ವಾ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಜ್ಜ ದಸ ದ್ವಾದಸ ದಿವಸಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಞ್ಞತೋತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಾ ಠಾನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತೇ। ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ, ಧಾತುಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ।
ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಕಥಾ
ಅಯಂ ನಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ರಞ್ಞಾ ವಾ ಪಹಿತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಚೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಚೇ ಠಿತಿಕಾ ಅತ್ಥಿ। ಉದ್ದೇಸಕೇನಾತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೇನ ನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಂ। ತೇ ಪನಾತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ ಪನ। ಠಿತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಠಿತಿಕಂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಸನ್ತಿ ಮಹಾಥೇರಾನಂ। ಯೋಜನನ್ತರಿಕವಿಹಾರತೋಪೀತಿ ಯೋಜನೇನ ಬ್ಯವಧಾನೇ ಠಿತವಿಹಾರತೋಪಿ। ಠಿತಟ್ಠಾನತೋತಿ ಠಿತಿಕಾಯ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ। ಅಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪೀತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಟ್ಠಾನಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ। ವಡ್ಢಿತಾ ನಾಮ ಸೀಮಾತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾ ವಡ್ಢಿತಾ ನಾಮ। ಸಙ್ಘನವಕಸ್ಸ ದಿನ್ನೇಪೀತಿ ಯಾವ ದುತಿಯಭಾಗೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋ, ತಾವ ಸಙ್ಘನವಕಸ್ಸ ದಿನ್ನೇಪಿ। ವಸ್ಸಗ್ಗೇನಾತಿ ಗಣಿಯತೀತಿ ಗಂ, ವಸ್ಸಮೇವ ಗಂ ವಸ್ಸಗ್ಗಂ, ತೇನ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ, ವಸ್ಸಗಣನಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯದಿ ‘‘ವಸ್ಸಗ್ಘೇನಾ’’ತಿ ಚತುತ್ಥಕ್ಖರೇನ ಪಾಠೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸತಿ ವಸ್ಸಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅಯಮೇವ ಯುತ್ತತರೋ।
ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ಏಕಿಸ್ಸಂ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯಂ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಟ್ಠಾನೇತಿ ಏತ್ಥ ಏವಸದ್ದೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಗಾಹಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಏಕೋತಿ ಏಕೋ ದಾಯಕೋ। ತೇನಾತಿ ಪಹಿತಭಿಕ್ಖುನಾ। ಸೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಸೋ ಹೇತು। ತಂದಿವಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಹಿತದಿವಸೇ। ಪಮುಸ್ಸತೀತಿ ಸತಿಪವಾಸೇನ ಮುಸ್ಸತಿ। ಭೋಜನಸಾಲಾಯಾತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ ಭೋಜನಸಾಲಾಯ। ಯಾ ಪಕತಿಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಏಕಾಬದ್ಧಾ ನವಂ ಠಿತಿಕನ್ತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತಪಕತಿಟ್ಠಿತಿಕತೋ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ಠಿತಿಕಂ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಏತನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ। ‘‘ಸ್ವೇ’’ತಿ ನಿಯಾಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ।
ಕೋಚೀತಿ ದಾಯಕೋ। ಸಕವಿಹಾರೇ ಠೀತಿಕಾವಸೇನೇವ ಗಾಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಂ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಸಕವಿಹಾರೇ ಠಿತಿಕಾವಸೇನೇವ ಗಾಹೇತಬ್ಬಂ। ದಿನ್ನಂ ಪನ ಭತ್ತಂ ಗಾಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮ್ಪತ್ತಾನನ್ತಿ ದಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ। ತತ್ಥಾತಿ ದಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂಯೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸಾತಿ ಪವಿಟ್ಠವಿಹಾರಸ್ಸ। ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ಗಾಮದ್ವಾರವೀಥಿಚತುಕ್ಕಸಙ್ಖಾತೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಗತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರೋ ನಾಮ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರಂ।
ಗಾಮದ್ವಾರೂಪಚಾರ ಏತ್ಥಾತಿ ತೀಸು ಉಪಚಾರೇಸು। ಘರೂಪಚಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕೋ ಉಪಚಾರೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಏಕೂಪಚಾರಂ ಘರಂ। ಇಮೇಸನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಘರಾನಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸು ಘರೇಸು। ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಯಂ ಘರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕವಳಞ್ಜನ್ತಿ ಏಕದ್ವಾರೇನ ಸಮಾನಪರಿಭೋಗಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಏಕೂಪಚಾರೇ।
ಯಂ ಪನ ಏಕಂ ಘರಂ ಕತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಲಹಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯ। ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ಭಿತ್ತಿಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ।
ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಘರೇ ನಿಸೀದಾಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಮ್ಪಿ ನಿವೇಸನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯೋ ಪನ ಉದ್ದೇಸಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾಪೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯೋ ಪನಾತಿ ಭಿಕ್ಖು ಪನ, ಲಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ। ತೇನಾತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ಲಭನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ।
ಕಾಲಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೇಸೂತಿ ಭೋಜನಕಾಲಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು, ನಿಸಿನ್ನೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕೋಚಿ
ಏತ್ಥಾತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತೇ, ಏವಂವಚನೇ ವಾ। ಪೇಸಲೋತಿ ಪಿಯಸೀಲೋ। ತೇನಾತಿ ಉದ್ದೇಸಕೇನ। ಕಿನ್ತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಸವಸ್ಸೇನ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ದೇಸಕಸ್ಸ, ವಚನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಪ್ಪಸದ್ದಾತಿ ಸಣಿಕಸದ್ದಾ। ‘‘ಅಪಸದ್ದಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ನಿಸ್ಸದ್ದಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬನವಕಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನವಕಸ್ಸ। ಛಾಯಾಯಪಿ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಾಯಾತಿ ಅನಾದರೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಸಾಮಿವಚನಂ ವಾ। ನ ಲಭತೀತಿ ಪಾಪುಣಾಪಿತತ್ತಾ ನ ಲಭತಿ। ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಏತಂ ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಂ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವಚನೇ। ಉಪಚಾರೇನಾತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರೇನ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅನ್ತೋಪರಿಕ್ಖೇಪೇ।
ಕೋಚಿ ಉಪಾಸಕೋ ಪಹಿಣಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಣೀತಭೋಜನಾನನ್ತಿ ಪಣೀತಭೋಜನೇಹಿ। ಉದಕಸ್ಸಾತಿ ಉದಕೇನ, ಪೂರೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಗತಾ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಯನ್ತಿ ವತ್ಥು। ತಿಚೀವರಪರಿವಾರನ್ತಿ ತಿಚೀವರೇನ ಪರಿವಾರಿತಂ, ತಿಚೀವರಪರಿವಾರವನ್ತಂ ವಾ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸೋ ಈದಿಸೋತಿ ಯೋಜನಾ। ನನು ಉದಕಂಪಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸಂ, ಕಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ಲಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉದಕಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇಸನ್ತಿ ಮಹಾಥೇರಾದೀನಂ। ದಹರಸಾಮಣೇರೇಹೀತಿ ದಹರೇಹಿ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ, ಲದ್ಧೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ತತ್ಥಾತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತೇ। ಪುರತೋತಿ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಪುರತೋ। ಪತ್ತೇತಿ ಸಙ್ಘುದ್ದೇಸಪತ್ತೇ, ಅಗಾಹಿತೇಯೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಹಟಮ್ಪಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಏಕೋ ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋತಿ ಮನುಸ್ಸೋ, ಭಣತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಥಾ ತೇ ರುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ವತ್ವಾ ಆಹರಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವಿಸ್ಸಟ್ಠದೂತೋ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರುಚಿಯಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ದೂತೋ ನಾಮ। ಪಟಿಪಾಟಿಪತ್ತಂ ವಾತಿ ಸಙ್ಘತೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಲದ್ಧಂ ಪತ್ತಂ ವಾ, ಇದಂ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠದೂತೋ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ। ಸೋತಿ ಬಾಲೋ, ನ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋತಿ ವದನಕಾರಣಾ।
ಕೂಟಟ್ಠಿತಿಕಾ ನಾಮಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತೇಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಜುಕಟ್ಠಿತಿಕಾಯ ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಕೂಟೇನ ಪವತ್ತಾ ಠಿತಿಕಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ರಞ್ಞೋ ವಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಏಕಚಾರಿಕಭತ್ತಾನೀತಿ ಪತಿ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿತಬ್ಬಾನಿ ಭಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಏಕಚಾರಿಕಾನಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪತಿ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ಭಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ತೇಸೂತಿ ಏಕಚ್ಚೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು। ತಙ್ಖಣಂಯೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸಿನ್ನಕ್ಖಣೇಯೇವ। ಪುನ ತಙ್ಖಣಂಯೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಹಣಕ್ಖಣೇಯೇವ। ‘‘ಪಣೀತಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕತಿವಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ಏತ್ತಕವಸ್ಸತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಗಾಹಿತೇತಿ ಠಿತಿಕಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಪತ್ತೇ ಗಾಹಿತೇ। ಆಗತೇಹಿಪಿ ಠಿತಿಕಂ ಜಾನನಕಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಪರತೋಪಿ। ಭಿಕ್ಖೂಯೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂತಿ ಪತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಯೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ನೇತಿ ಠಿತಿಕಂ ಅಜಾನನ್ತೇ ಆಗನ್ತುಕೇ। ರಾಜಾ ಭೋಜೇತ್ವಾತಿ ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ಭೋಜೇತ್ವಾ। ನೇಸನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ, ಪತ್ತೇಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಂ ಆಹಟನ್ತಿ ಯಂ ಭತ್ತಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಹಟಂ। ತಂ ನ ಗಾಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ತಂ ಭತ್ತಂ ಠಿತಿಕಾಯ ನ ಗಾಹೇತಬ್ಬಂ ಥೋಕತ್ತಾ। ನೇಸನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ। ಗೀವಾ ಹೋತೀತಿ ಇಣಂ ಹೋತಿ। ಇಣಂ ನಾಮ ಪಟಿದಾತಬ್ಬಸಭಾವೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಠಿತಿಕಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಭುತ್ತಟ್ಠಾನೇ। ತಾವ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತಾವ ಆಗಮೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ಪತ್ತಟ್ಠಾನೇನ ಗಾಹಣಮ್ಪಿ ಗೀವಾಸದಿಸೋತಿ ಪುರಿಮಥೇರಸ್ಸ ಮತಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥೇರಾನಂ ವಾದೋ ಸದಿಸೋಯೇವ।
ಏಕೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಥಾರೂಪೋತಿ ತಿಚೀವರಪರಿವಾರೋ ಸತಗ್ಘನಕೋ। ಅಯನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ। ಇತಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು।
ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನ್ತರಾಭಟ್ಠಕೋತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ವೇಮಜ್ಝೇ ಭಸ್ಸತಿ ಗಲತೀತಿ ಅನ್ತರಾಭಟ್ಠಕೋ। ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಯೋ ಪನ ಸಾಮಣೇರೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಠಿತಿಕಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಪತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಸಮೀಪೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪೇ। ತಞ್ಚೇ ಥೇಯ್ಯಾಯ ಹರನ್ತೀತಿ ತಂ ಪತ್ತಂ ಪತ್ತಹಾರಕಾ ಥೇಯ್ಯಾಯ ಹರನ್ತಿ ಚೇ। ಗೀವಾ ಹೋತೀತಿ ಪತ್ತದಾಪಕಸ್ಸ ಗೀವಾ ಹೋತಿ। ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮೀಪೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು। ಅಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ತದಾಪಕಸ್ಸ। ‘‘ಅಯ’’ನ್ತಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ನ ಸುನ್ದರೋ। ತತೋತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಘರತೋ। ‘‘ಸುಹಟೋ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭತ್ತಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಗೀವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ।
ಸಾದಿಯನಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖುದತ್ತಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ದತ್ತಿಯಂ ನಾಮ। ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಾದಿಯನಕೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು। ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ। ಏಥ ಭನ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಾ ಹೋಥ ಇತಿ ವತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ। ತತ್ಥಾತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಘರೇ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಸಾದಿಯನಕಸ್ಸೇವ। ಇತರೇತಿ ನವಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ। ನೇಸನ್ತಿ ದಸನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಸಾದಿಯನಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ಭುತ್ತಾವೀನನ್ತಿ ಭುತ್ತವನ್ತಾನಂ।
ತೇತಿ ನವಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ, ವುತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಘರೇ। ತತ್ರಾತಿ ದಸಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು। ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಕತಭಾಗೋ ನಾಮಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನ ಕರಿಯಿತ್ಥಾತಿ ಅಕತೋ, ಸೋಯೇವ ಭಾಗೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅಕತಭಾಗೋ, ಆಗನ್ತುಕಭಾಗೋ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮನ್ತಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ। ಪತ್ತಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ। ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಭುಞ್ಜತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಚ ಗತೇಪಿ ಪಠಮಮೇವ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಪತ್ತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
ಪಾತಿಯಾ ಆಹರಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕೇಕಂ ಆಲೋಪನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏಕೇಕಂ ಆಲೋಪಂ। ಅಚ್ಛತೀತಿ ವಸತಿ। ಕಸ್ಸ ತೇತಿ ಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ತಯಾ, ಆನೀತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಗಾಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ ತಬ್ಬಪಚ್ಚಯೋ ವದತಿ।
ಕಿಂ ಆಹರೀಯತೀತಿ ಅವತ್ವಾತಿ ಕಿಂ ವತ್ಥು ತಯಾ ಆಹರೀತೀತಿ ಉಪಾಸಕಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ। ‘‘ಕಿಂ ಆಹರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಕಿಂ ವತ್ಥುಂ ತ್ವಂ ಆಹರಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಪರಿವಾರಾಯ ಯಾಗುಯಾ ಚ ಮಹಗ್ಘಾನಂ ಫಲಾನಞ್ಚ ಪಣೀತಾನಂ ಖಜ್ಜಕಾನಞ್ಚ ತಥಾ ಆವೇಣಿಕಾ ಠಿತಿಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ ಏಕಾ ಏವ ಠಿತಿಕಾತಿ ಸಮಾನಾ ಏವ ಠಿತಿಕಾ। ತಥಾ ಫಾಣಿತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾಸದ್ದೇನ ‘‘ಏಕಾ ಏವ ಠಿತಿಕಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪದಂ ಅತಿದಿಸತಿ।
ಇತಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಕಥಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಕಥಾ
ನಿಮನ್ತನಂ ನಿಮನ್ತನಂ ನಾಮ। ಏತ್ಥಾತಿ ನಿಮನ್ತನೇ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧಪಟಿಪಾಟಿಯಾ। ಆಗತಮನುಸ್ಸೋ ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಚ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ।
ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಘರತೋತಿ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಸ್ಸ ದಿನ್ನಘರತೋ। ಏಕೋ ಆಹರತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪೂರೇತ್ವಾತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ। ತನ್ತಿ ಭತ್ತಂ। ಇಧಾಪೀತಿ ನಿಮನ್ತನೇಪಿ।
ತತೋತಿ ವದನಕಾರಣಾ। ‘‘ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇ ಪಕತಿಕತ್ತಾ, ‘‘ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯೋ’’ತಿ ಪದಂ ತತ್ಥೇವ ವಿಕತಿಕತ್ತಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಹೋತಿ ವಾ। ‘‘ಪತ್ತತ್ಥಾಯ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಭತ್ತಾಹರಣಕಪತ್ತನ್ತಿ ಭತ್ತಂ ಆಹರತಿ ಅನೇನಾತಿ ಭತ್ತಾಹರಣಕೋ, ಸೋಯೇವ ಪತ್ತೋ ಭತ್ತಾಹರಣಕಪತ್ತೋ, ತಂ। ಪಟಿಪಾಟಿಭತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಲದ್ಧಂ ಭತ್ತಂ।
ಆಲೋಪಭತ್ತಟ್ಠಿತಿಕತೋತಿ ಏಕೇಕಆಲೋಪೇನ ಲದ್ಧಸ್ಸ ಭತ್ತಸ್ಸ ಠಿತಿಕತೋ। ಆಲೋಪಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಆಲೋಪೇ ತಂಸಂಖಿಪನೇನ। ಅಯಂ ನಯೋ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತತೋ ವಿಸೇಸೋ। ಕಸ್ಸ ತೇ ಆಭತನ್ತಿ ಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ತಯಾ ಆಭತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮೇ ಭತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಮಯಾ ಭತ್ತಂ ಆಭತಂ। ಥೇರಾನಂ ಮೇ ಭತ್ತನ್ತಿ ಥೇರಾನಂ ಮಯಾ ಭತ್ತಂ ಆಭತಂ।
ಉಪಾಸಕೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಜನಾತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಚ ಗನ್ಥಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ ಚ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೋ ಚಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಜನಾ। ಪುಚ್ಛಿತುನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ಸಙ್ಘತೋ ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಉದಾಹು ಯೇ ಜಾನಾಮಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತುಂ। ಆರುಹಿಯಿತ್ಥಾತಿ ಆರೂಳ್ಹಾ। ಅತ್ತನವಮೇಹೀತಿ ಅತ್ತಾ ನವಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತನವಮಾ, ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಏತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಾದಯೋ ತಯೋ ಏತೇ ಭಿಕ್ಖೂ। ತೇನಾತಿ ಗನ್ಥಧುತಙ್ಗಾದೀಹಿ ಅನಭಿಞ್ಞಾತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಿಸ್ಸಿತಕೇ ವಾ, ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಜಾನಾಥ, ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸೋಯೇವ ಗಾಮೋತಿ ನಿಮನ್ತನಗಾಮೋಯೇವ।
ತತ್ರಾತಿ ಅಸನಸಾಲಾಯಂ। ಉಸ್ಸವಾದೀಸೂತಿ ಛಣಾದೀಸು। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬಹುಸನ್ನಿಪಾತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತದಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಮನ್ತನಕಾಲೇ। ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನತೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನತೋ। ಯಥಾಸತ್ತೀತಿ ಸತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪಂ, ಸತ್ತಿಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಸತ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಕುನ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸತ್ಥಸ್ಸಪಿ ವಾಚಕತ್ತಾ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾಬಲ’’ನ್ತಿ।
ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಬಹುಕತ್ತಾರಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಏಕವಾರನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ, ಆಗಮನದಿವಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಬದ್ಧಕಾಲತೋತಿ ತತ್ಥೇವ ಸಕಟ್ಠಾನೇ ವಾಸಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಕಾಲತೋ। ದುತಿಯವಾರೇತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ। ಅಭಿನವಆಗನ್ತುಕಾವಾತಿ ಅನಾಗಮನಪುಬ್ಬಾ ಅಭಿನವಾ ಆಗನ್ತುಕಾವ। ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತಟ್ಠಾನೇ। ತೇಸನ್ತಿ ಅಭಿನವಆಗನ್ತುಕಾನಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅನಾಗತಪುಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ।
ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಸಕಟ್ಠಾನಆಗನ್ತುಕಟ್ಠಾನೇಸು। ತೇನಾತಿ ಅತಿಲಾಭಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾತಿ ವಿಸೇಸಮಕತ್ವಾ।
ಸಲಾಕಭತ್ತಕಥಾ
ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಸಲಾಕಾಯ ವಾತಿ ಕುಸದಣ್ಡೇ ವಾ। ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮಾತಿ ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ। ಉಪನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ, ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಓಪುಞ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೇನ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ನ ಬಹುಕಾತಿ ಅಪ್ಪಕಾ। ಗಾಮವಸೇನಪೀತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಮಾನಲಾಭಗಾಮವಸೇನಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಕುಲಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಗಾಹೇನ್ತೇನ ಗಾಹಿತಾನೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಟ್ಠಿಸಲಾಕಭತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇಸನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಾನಂ।
ತನ್ತಿ ಬಹುಸಲಾಕಭತ್ತಗಾಮಂ। ತಂ ಪನಾತಿ ಏಕಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಪನ। ಏತೇಸೂತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು। ನಿಗ್ಗಹೇನಾತಿ ತನ್ತಿ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ। ಓರಿಮಗಾಮೇತಿ ಓರಭಾಗೇ ಠಿತೇ ಗಾಮೇ। ಗಾಹಿತಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಗಾಹಿತಾ ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ। ಪುನ ವಿಹಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ಪುನ ವಿಹಾರಂ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಓರಿಮಗಾಮೇ ಸಲಾಕಭತ್ತಾನಿ ಪಠಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಹಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ವಿಹಾರೋ ಆಗನ್ತಬ್ಬೋ, ನನು ಅಗಾಹಿತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತತ್ತಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಬಹಿಸೀಮಾಯ ಸಙ್ಘಲಾಭೋ ಗಾಹೇತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಹಾರೋ ಆಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕಬಾಹವಸೇನ ವಾತಿ ಏಕಾಯ ಘರಪಾಳಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಬಾಹಾಯವಸೇನ ವಾ। ವೀಥಿಆದೀಸು ಚಾತಿ ವೀಥಿಬಾಹಕುಲೇಸು ಚ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ಸಲಾಕಾಸು ಅಸತಿ ಅಸನ್ತಾಸೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾಪೀತಿ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮಸ್ಸ ಸಲಾಕಭತ್ತಾನಿ ತುಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ ಗಾಮಾದೀನಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾಪಿ।
ತಮೇವತ್ಥಂ ತೇನಾತಿ ಸಲಾಕದಾಯಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಗಾಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಾರಗಾಮೇತಿ ಅತಿದೂರತ್ತಾ ವಾರೇನ ಗನ್ತಬ್ಬೇ ಗಾಮೇ। ತತ್ರಾತಿ ತಂ ಗಾಮಂ।
ಅತಿರೇಕಗಾವುತೇತಿ ಗಾವುತತೋ ಅತಿರೇಕೇ ಠಾನೇ। ತಂದಿವಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಗಹಣದಿವಸೇ। ಯೋ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ನ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ತೀಣಿ ಪನ ದಿವಸಾನೀತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ತನ್ತಿ ಓರಿಮವಾರಗಾಮಸಲಾಕಂ। ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಪನ ಕಿನ್ತಿ ಗಾಳ್ಹಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಟ್ಠಿತೋ ವಾ ಪಣ್ಣಾಸತೋ ವಾ ನ ಪರಿಹಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ವಿಹಾರವಾರೋತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ವಾರೋ। ವಿಹಾರವಾರಿಕಸ್ಸಾತಿ ವಿಹಾರಂ ವಾರೇನ, ವಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ರಕ್ಖತೀತಿ ವಿಹಾರವಾರಿಕೋ, ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಹಾರಗೋಪಕಾತಿ ವಿಹಾರಂ ಗೋಪೇನ್ತೀತಿ ವಿಹಾರಗೋಪಕಾ। ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಂ। ಅಞ್ಞೇಸು ಕುಲೇಸು ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕುಲಾನಂ ಯಾಗುಆದಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ।
ವಾರಂ ಗಾಹೇತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ। ನೇಸನ್ತಿ ವಿಹಾರವಾರಿಕಾನಂ। ಸಲಾಕಾತಿ ಪಕತಿಕತ್ತಾರಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಫಾತಿಕಮ್ಮಮೇವಾತಿ ವಿಹಾರರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ಸಙ್ಘೇನ ದಾತಬ್ಬಫಾತಿಕಮ್ಮಮೇವ। ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಫಾತಿಕಮ್ಮಮೇವ, ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತಿರೇಕಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಅತಿರೇಕಂ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅತಿರೇಕಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಂ, ತಸ್ಸ।
ಸಲಾಕಾ ಲದ್ಧಾತಿ ಸಲಾಕಾ ಏವ ಲದ್ಧಾ। ತಂದಿವಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಲಾಕಲದ್ಧದಿವಸೇ। ಏಕಸ್ಸೇವಾತಿ ವಿಜಟೇತ್ವಾತಿ ತಾನಿ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಏಕಚಾರಿಕಭತ್ತಾನಿ ವಿಜಟಂ ನಿಗುಮ್ಬಂ ಕತ್ವಾ।
ಏಕಸಮ್ಭೋಗಾತಿ ಏಕತೋ ಸಮ್ಭೋಗಾ। ಗಾಹೇನ್ತೇನ ದಾತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಪಾಪೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ರಸಸಲಾಕನ್ತಿ ಉಚ್ಛುಸಲಾಕಂ। ‘‘ರಸಾಲಸಲಾಕ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ। ಖುದ್ದಕವಿಹಾರೇ ಗಾಹೇತಬ್ಬವಿಧಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಆವಾಸೇ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಆವಾಸೇ’’ತಿಆದಿ।
‘‘ತಕ್ಕಸಲಾಕಮ್ಪಿ ಭೇಸಜ್ಜಾದಿಸಲಾಕಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಗನ್ಧಮಾಲಾಸಲಾಕಾಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸಲಾಕಾಸು। ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಮತ್ತನ್ತಿ ಅಗ್ಗತೋ ದಾತಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖಾಮತ್ತಂ। ತಾದಿಸಾನಿ ಭತ್ತಾನೀತಿ ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಾಮತ್ತಸಭಾವಾನಿ ಭತ್ತಾನಿ। ನೋ ಚೇತಿ ತಾದಿಸಾನಿ ಭತ್ತಾನಿ ಬಹೂನಿ ನೋ ಚೇ ಹೋನ್ತಿ। ಲದ್ಧಾ ವಾ ಅಲದ್ಧಾ ವಾತಿ ಲಭಿತ್ವಾ ವಾ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವಾ।
ಸಲಾಕಾಸು ಗಾಹಿತಾಸೂತಿ ಅಞ್ಞಾಸು ಸಲಾಕಾಸು ಗಾಹಿತಾಸು। ಸಮೀಪೇ ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಂ ಅಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಸ್ಸ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಅಯಂ ಸಲಾಕಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಸಲಾಕಾ’’ತಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಧಮ್ಮಿಕಾತಿ ಕತಿಕಾ ಅಧಮ್ಮಯುತ್ತಾ। ಅನಾಗತಸ್ಸ ದೇಥಾತಿ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಲಾಕಂ ದೇಥ।
ಸೋತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೋ, ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಪಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಗಾಮೇ। ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾಥ ಇತಿ ವದೇಯ್ಯ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅಸನಸಾಲಾಯಮೇವ। ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ। ವಿಹಾರಂ ಆನೇತ್ವಾತಿ ವಿಹಾರಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ। ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಣಕಾಲೇತಿ ಸಲಾಕಾಯ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಗಾಹಾಪನಕಾಲೇ।
ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ। ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞೇನ, ಲದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನ ಪನಾತಿ ಗಮಿಕತೋ ಇತರೇನ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಗಮಿಕೇ। ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ತತ್ಥಾತಿ ಛಡ್ಡಿತವಿಹಾರೇ। ತೇಸೂತಿ ಆವಾಸಿಕೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು, ಗತೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋವಾತಿ ಆಗನ್ತುಕೋ ಏವ। ಯೋ ಪನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತನ್ತಿ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ, ನ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪುಞ್ಞೇನಾತಿ ತಾ ಚ ಖೋ ಪನಾತಿ ಸಲಾಕಾಯೋ ಪನ। ಪಚ್ಛಿಂ ಪನಾತಿ ಸಲಾಕಪಚ್ಛಿಂ ಪನ। ತತ್ಥಾತಿ ಪಚ್ಛಿಯಂ। ಏತ್ತೋವಾತಿ ಆಕಿರಣಟ್ಠಾನತೋವ। ಏಕನ್ತಿ ಏಕಂ ಸಲಾಕಂ। ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಲಾಕದಾಯಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಭಿಕ್ಖೂ ಗತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ಮಹಾಥೇರೋಪಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗತವಿಹಾರೇ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇಹಿ ವಿಹಾರಟ್ಠಕಂ ಭತ್ತನ್ತಿ ವಿಹಾರೇ ಠಿತಂ ಭತ್ತಂ।
ಪಕ್ಖಿಕಭತ್ತಾದಿಕಥಾ
ಯನ್ತಿ ಭತ್ತಂ ದಿಯ್ಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚಾತುದ್ದಸೀಪಞ್ಚದ್ದಸೀಪಞ್ಚಮೀಅಟ್ಠಮೀತಿ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೇಸೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಮ್ಮಪ್ಪಸುತೇಹೀತಿ ಕಮ್ಮೂಪಚಯೇಹಿ। ಇಮೇಹಿ ಪಾಠೇಹಿ ಪಕ್ಖೇಸು ದಾತಬ್ಬಂ ಪಕ್ಖಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿಕಭತ್ತಂ। ‘‘ಹೋತೀ’’ತಿ ಪದೇ ವುತ್ತಕತ್ತಾ, ‘‘ಗಾಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ। ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ಯೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ಮನ್ದಾತಿ ಅಪ್ಪಾ। ತನ್ತಿ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ। ಪಣೀತಂ ದೇನ್ತೀತಿ ಪಣೀತಂ ಕತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ। ಲೂಖಭತ್ತನ್ತಿ ಅಸಿನಿದ್ಧಭತ್ತಂ।
ಯಂ ಭತ್ತಂ ಅತ್ತನಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ತದೇವ ದಿಯ್ಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ಉಪೋಸಥೇ ದಾತಬ್ಬಂ ಉಪೋಸಥಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪೋಸಥೇತಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಞ್ಚದ್ದಸಿಯಂ ಸಚೇ ದಾಯಕಾ ‘‘ಪಕ್ಖಿಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಪಕ್ಖಿಕಂ ನಾಮ। ಅಥ ‘‘ಉಪೋಸಥಿಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಉಪೋಸಥಿಕಂ ನಾಮಾತಿ ವಿಸೇಸೋ। ಪಾಟಿಪದೇತಿ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ। ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ। ‘‘ಪಾಟಿಪದೇ ದಿಯ್ಯನಕದಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಟಿಪದೇ ದಾತಬ್ಬಂ ಪಾಟಿಪದಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಮ್ಪಿ ಉಭಯನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಿಕಪಾಟಿಪದಿಕವಸೇನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ತಂ ಭತ್ತಂ। ಇತಿ ಇಮಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಇಮಸದ್ದೇನ ಇತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಇಮಸದ್ದತ್ಥಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ। ಸತ್ತಪಿ ಭತ್ತಾನೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಾನಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದೀನಿ ಸತ್ತಪಿ ಭತ್ತಾನಿ।
ಅಪರಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸು ಭತ್ತೇಸು। ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೀಮಜ್ಝೇಲೋಪಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಆಭತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಛಟ್ಠೀಮಜ್ಝೇಲೋಪಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸು ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ಏಕೋ ಆಗನ್ತುಕೋ ನಿಸೀದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾತಿ ಪಠಮಆಗನ್ತುಕೇನ।
ಯೋತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಆಗತದಿವಸೇಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ದುತಿಯದಿವಸಾದೀಸು ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಕತ್ಥಚೀತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಠಾನಂ। ತನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಂ। ನಿಬನ್ಧಾಪಿತನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಂ ಠಪಿತಂ। ಅಸನಸಾಲಾಯನ್ತಿ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಅಸನಸಾಲಾಯಂ। ಅಸತೀತಿ ಅಸನ್ತೇಸು।
ಆವಾಸಿಕೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ನ ಗಮಿಕೋಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಥಾ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಂ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಸತ್ತ ವಾ ದಿವಸಾನಿ ಲಬ್ಭತಿ, ಏವಂ ಇದಂ ಗಮಿಯಭತ್ತಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪನ್ಥನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ। ರುನ್ಧನ್ತೀತಿ ಪಿದಹನ್ತಿ। ಉದಕಂ ವಾ ರುನ್ಧತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತೇ ಉಪದ್ದವೇತಿ ಚೋರಾದಯೋ ಏತೇ ಉಪದ್ದವೇ। ಓಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ।
ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಗಿಲಾನಸ್ಸ। ಪುನ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಗಿಲಾನಸ್ಸ। ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನನ್ತಿ ಗಿಲಾನಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಂ। ಮಿಸ್ಸಕಯಾಗುನ್ತಿ ನಾನಾತಣ್ಡುಲೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚಿತಂ ಯಾಗುಂ। ನ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ನ ವಿಕಾರಂ ಕರೋತಿ।
ಇದಮ್ಪೀತಿ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಭತ್ತಮ್ಪಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸ। ಏವಂ ದಿನ್ನಾನೀತಿ ಏವಂ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ದಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ಅಪರಾನಿಪಿ ತೀಣಿ ಭತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತೀಸು ಭತ್ತೇಸು। ಧುರಭತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧುರಸದ್ದಸ್ಸ ಧುವಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥತೋ ಸದಿಸತ್ತಾ ನಿಚ್ಚತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ತನ್ತಿ ಧುರಭತ್ತಂ। ತತ್ಥಾತಿ ದುವಿಧೇಸು। ‘‘ಸಙ್ಘಿಕೇ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಪುಗ್ಗಲಿಕೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕೇ’’ತಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಪಚ್ಛಾತಿ ಪಠಮಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನತೋ, ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ವಾ ಪರಂ।
ಕುಟಿಂ ಕುಟಿಭತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕುಟಿಭತ್ತಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಯನ್ತಿ ಭತ್ತಂ, ನಿಬನ್ಧಾಪಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸೇನಾಸನವಾಸಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಂ ಪನಾತಿ ಭತ್ತಂ ಪನ, ದಿನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲೇ।
ವಾರೇನ ವಾರಭತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಾರಭತ್ತಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತಮ್ಪೀತಿ ವಾರಭತ್ತಮ್ಪಿ। ನಿಗಮನವಸೇನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇತಿ ಇಮಾನಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ।
ಅಟ್ಠಕಥಾಯನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ, ವುತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸು ಭತ್ತೇಸು। ವಿಹಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಭತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿಹಾರಭತ್ತಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ರುಪ್ಪಾದಭತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ದಿನ್ನಖೇತ್ತವತ್ಥುಆದೀಹಿ ಉಪ್ಪಾದಭತ್ತಂ। ತನ್ತಿ ವಿಹಾರಭತ್ತಂ। ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿಯಮಾನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮೂಹೋ, ಅಟ್ಠ ಪರಿಮಾಣಾನಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅಟ್ಠಕೋ, ತಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಭತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ। ಏವಂ ಚತುಕ್ಕಭತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೇಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಮಹಾಭಿಸಙ್ಖಾರಿಕೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಿನೋನೀತಾದೀಹಿ ಮಹನ್ತೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಮಹಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಹಾಭಿಸಙ್ಖಾರಿಕೋ, ತೇನ ಅತಿರಸಕಪೂವೇನ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಥಕೇತ್ವಾ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಗೂಹಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ ಗುಳ್ಹಕಂ, ತಮೇವ ಭತ್ತಂ ಗುಳ್ಹಕಭತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ। ಏಕಚ್ಚೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುಪರಿಚ್ಛೇದಜಾನನತ್ಥಂ ಗುಳಕೇ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಗುಳಕೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಗುಳಕಭತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮನಯೇ ಳಕಾರೇ ಹಕಾರಸಂಯೋಗೋ ಅತ್ಥಿ, ಪಚ್ಛಿಮನಯೇ ನತ್ಥೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಗುಳಪಿಣ್ಡಗಣನಾಯ ಭಿಕ್ಖುಗಣನಂ ಜಾನಾತಿ। ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಚೀವರಭಾಜನೀಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸಬ್ಬಿಆದೀಸು ಭೇಸಜ್ಜೇಸೂತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ, ‘‘ಸಬ್ಬಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕುಮ್ಭಸತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಪದೇ ನಿಸ್ಸಿತಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾನಂ ದಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ದುತಿಯಭಾಗೇ ಅದಾತಬ್ಬೇಯೇವ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾನಂ ದಾತಬ್ಬಮೇವ। ಸಬ್ಬಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇಯೇವಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇವ। ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಂ ನಾಮ ಭಾಜನಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ಅಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ। ಸಬ್ಬಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇಯೇವಾ’’ತಿ।
ಯಥಾಠಿತಂಯೇವಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಾಜೇತ್ವಾ ಯಥಾಠಿತಂಯೇವ। ‘‘ದುಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಂ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಘಿಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ। ತಮ್ಪೀತಿ ಥಾಲಕೇ ಥಿನನ್ತಿ ಘನಭಾವೇನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಥಿನಂ, ಘನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದತೋತಿ ‘‘ದಸ ಭಿಕ್ಖೂ, ದಸೇವ ಚ ಸಬ್ಬಿಕುಮ್ಭಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದತೋ।
ಗಾಥಾಯಂ ಪಾಳಿನ್ತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಂ। ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚೇವಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚೇವ। ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ವಿವಿಧಂ ಅತ್ಥಂ ಚಕ್ಖತಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ವಿಚಕ್ಖಣೋ। ಏವನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ। ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಏವಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಾಳಿಂ, ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚೇವ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋವ ಹುತ್ವಾ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಭಾಜಯೇತಿ।
ಇತಿ ಪಚ್ಚಯಭಾಜನೀಯಕಥಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಉಪಡ್ಢಭಾಗೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಲದ್ಧಭಾಗತೋ ಉಪಡ್ಢೋ ಭಾಗೋ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಇತಿ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೭. ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ಛಸಕ್ಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾ
೩೩೦. ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಪುಬ್ಬೋ ಞಾತಸದ್ದೋ ಪಾಕಟತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಕಟಾ ಪಾಕಟಾ’’ತಿ। ಕಾಳುದಾಯಿಪ್ಪಭೂತಯೋತಿ ಕಾಳುದಾಯಿಆದಯೋ। ಪರಿವಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ ದೂತಾ ಚ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಬಹೂ ಜನಾ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಮ್ಹೇಸೂತಿ ‘‘ಕುಲಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಸ್ಸಕ್ಕತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಘರಾವಾಸತ್ಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಘರೇ ಆವಸನ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಘರಾವಾಸೇ ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ। ಉದಕಂ ನಿನ್ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉದಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನೇತಬ್ಬಂ ಅಪನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಉದಕಂ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಸಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಸುಸನ್ತಿ ಸುಕ್ಖಂ। ತಿಣಾನೀತಿ ಸಸ್ಸದೂಸಕಾನಿ ತಿಣಾನಿ। ‘‘ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿದ್ಧಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧುಧಾತುಯಾ ಪಪ್ಫೋಟನಧಂಸನತ್ಥೇ ದಸ್ಸೇತಿ ಭುಸಾತಿ ಸಸ್ಸನಾಳದಣ್ಡಾ, ತೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಾ ಪಲಾಲಾ ಭುಸಿಕಾ। ಓಫುಣಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಫುಣಧಾತುಯಾ ಅವಕಿರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ತ್ವಞ್ಞೇವ ಘರಾವಾಸತ್ಥೇನ ಉಪಜಾನಾತಿ ಏತ್ಥ ಘರಾವಾಸತ್ಥೇನಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ। ಉಪಜಾನಾತಿ ಉಪತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಧಾತ್ವತ್ಥಾನುವತ್ತಕೋ, ಹಿವಿಭತ್ತಿ ಚ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತ್ವಞ್ಞೇವ ಘರಾವಾಸತ್ಥಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ। ಅಹನ್ತಿ ಭದ್ದಿಯಕುಮಾರನಾಮಕೋ ಅಹಂ। ತಯಾತಿ ಅನುರುದ್ಧಕುಮಾರನಾಮಕೇನ ತಯಾ। ‘‘ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಠಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಚನಂ।
೩೩೧. ನಿಪ್ಪಾತಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಮಾಪಿತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಿಕ್ಖಾಮಿತಾ’’ತಿ। ಮಾನಸ್ಸಿನೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಾನಂ ಸಯನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಯನ್ತೀತಿ ಮಾನಸ್ಸಿನೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಾನಸ್ಸಯಿನೋ’’ತಿ।
೩೩೨. ಯಸ್ಸನ್ತರತೋ ನ ಸನ್ತಿ ಕೋಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಸದ್ದೋ ಚಿತ್ತವಾಚಕೋ, ತೋಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಸತ್ತಮ್ಯತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ’’ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಕೋಪಾ ನ ಸನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮೂಹತತ್ತಾ’’ತಿ। ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ದೋಸಸ್ಸ ಸಮೂಹತತ್ತಾ ಯಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಕೋಪಾ ನ ಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇತಿ ಭವಾಭವತಞ್ಚ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ ತಸ್ಸಾತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ।
೩೩೩. ಅಹಿಮೇಖಲಿಕಾತಿ ಮೇಖಲಾ ವಿಯ ಮೇಖಲಿಕಾ, ಅಹಿಮೇವ ಮೇಖಲಿಕಾ ಅಹಿಮೇಖಲಿಕಾ। ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಹಿಂ ಕಟಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿ।
೩೩೪. ಸಮ್ಮನ್ನತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮ್ಮಾನೇತೀ’’ತಿ ಚುರಾದಿಗಣಿಕಧಾತುವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬೇ ದಿವಾದಿಗಣಿಕಧಾತುವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾನೇತೀ’’ತಿ। ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯೋ ಹಿ ಪಾಳಿನಯೋ। ಸಮ್ಮಾನೇತೀತಿ ಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ। ಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ಸೋತಿ ಸತ್ಥಾ। ಇಮಿನಾ ಯಂ ತುಮೋತಿ ಏತ್ಥ ತುಮೋತಿ ರುಳ್ಹೀಸದ್ದೋ ಇಧ ‘‘ಸೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬನಾಮಸದ್ದೇನ ಸದಿಸತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪಕಾಸನೀಯಕಮ್ಮಾದಿಕಥಾ
೩೩೬. ‘‘ಖೇಳಸದಿಸಾ’’ತಿ ಖೇಳೋ, ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಪಚ್ಚಯಾ, ಖೇಳೇ ಅಸತಿ ಭಕ್ಖತಿ ಅಜ್ಝೋಹರತೀತಿ ಖೇಳಾಸಕೋತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಏತರಹಿ ಪಾಳಿಯಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಖೇಳಾಪಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಓಟ್ಠಜೇನ ಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ।
೩೪೦. ಪತ್ಥದ್ಧೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಭೂಸೋ ಥದ್ಧೋ ಪತ್ಥದ್ಧೋ, ಬಾಳ್ಹಥದ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಚ್ಚಲೇನಾ’’ತಿ। ಪೋತ್ಥಕರೂಪಸದಿಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪೋತ್ಥಕರೂಪಂ ನಾಮ ವತ್ಥದನ್ತಾದಿಮಯಂ, ತೇನ ಸದಿಸೋ ಪೋತ್ಥಕರೂಪಸದಿಸೋ, ತೇನ।
೩೪೨. ರಾಜಞಾತಕಾ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ರಞ್ಞಾ ಜಾನಿಯನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗರೂ’’ತಿ ರಾಜಞಾತಾ, ತೇಯೇವ ರಾಜಞಾತಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತದತ್ಥಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ರಾಜಾ ಅಮ್ಹೇ ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಹಟ್ಠಕಣ್ಣವಾಲೋತಿ ಪಹಟ್ಠೋ ಕಣ್ಣೋ ಚ ವಾಲೋ ಚ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಹಟ್ಠಕಣ್ಣವಾಲೋ। ಬನ್ಧನಿಚ್ಚಲೇತಿ ರಜ್ಜುವಲ್ಲೀಹಿ ಬನ್ಧೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೇ, ಪಹಟ್ಠಕಣ್ಣವಾಲೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಭಿಧಾವೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ದುಕ್ಖಞ್ಹಿ ಕುಞ್ಜರ ನಾಗಮಾಸದೋತಿ ಏತ್ಥ ಕುಞ್ಜರಸದ್ದಸ್ಸ ಆಮನ್ತನಪದಭಾವಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭೋ ಕುಞ್ಜರಾ’’ತಿ। ನಾಗಸದ್ದಸ್ಸ ಅಹಿನಾಗಹತ್ಥಿನಾಗೇಸು ಪವತ್ತನತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬುದ್ಧನಾಗ’’ನ್ತಿ। ಆಸದೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಆಕೋಧೇನ ಸದನಂ ಉಪಗಮನಂ ಆಸದೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಧಕಚಿತ್ತೇನ ಉಪಗಮನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ। ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಏತರಹಿ ಚ ಆಯತಿಞ್ಚ ದುಕ್ಖಕಾರಣಂ। ದುಕ್ಖಂ ಹೀತಿ ಹಿಸದ್ದೋ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ, ಅಥ ವಾ ದುಕ್ಖಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಬುದ್ಧನಾಗಂ ಘಾತಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾಗಂ ಹನತೀತಿ ನಾಗಹತೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪಟಿಕುಟಿಯೋವ ಓಸಕ್ಕೀತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಟಿಮುಖಂ ಕುಟೇನ ಗಮನಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಕುಟಿಯೋ, ಪಟಿಕುಟಿಯೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಓಸಕ್ಕೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಥಾಗತಾಭಿಮುಖೋಯೇವ ಪಿಟ್ಠಿಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಓಸಕ್ಕೀ’’ತಿ। ‘‘ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖ ದಸ್ಸನಙ್ಕೇಸೂತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಪಾಣಿನೀ ೧೫೩೯ ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೮ ದಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ಇಧ ದಸ್ಸನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ನ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಣ್ಯಪಚ್ಚಯೋ ಕತ್ತುಕಮ್ಮೇಸು ಹೋತಿ, ಯಕಾರಸ್ಸ ಕಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅಲಕ್ಖಿಕೋತಿ ವುತ್ತಂ।
೩೪೩. ‘‘ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಭೋಜನ’’ನ್ತಿ ತಿಕಭೋಜನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯುಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತನ್ತಿ ತಿಕಭೋಜನಂ। ಯಥಾಧಮ್ಮೋತಿ ‘‘ಗಣಭೋಜನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೨೦೯) ವುತ್ತಾಯ ಮಾತಿಕಾವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಾ ಅನುರೂಪಂ ಪಞ್ಚವತ್ಥುಯಾಚನಕಥಾತಿ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚನಸ್ಸ ಕಥಾ। ಆಯುಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೇ ಆಯುಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೇ ಆಯುಕಪ್ಪೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋತಿ ಜಿನಾಲಙ್ಕಾರಟೀಕಾದೀಸು (ಮಿ॰ ಪ॰ ೪.೧.೩; ಕಥಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೫೪-೬೫೭; ಇತಿವು॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೮; ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೩೪೩; ಅ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೩.೬೬೨) ವುತ್ತೋ। ‘‘ಏಕೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಾದೀಸು (ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೦೯; ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೧೨೮; ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೪೧೦; ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಪಾರಾಜಿಕಣ್ಡ ೪೧೦) ವುತ್ತೋ। ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಪುಞ್ಞಂ। ಇಮಿನಾ ಬ್ರಹಂ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಬ್ರಹಸದ್ದೋ ಮಹನ್ತತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಬ್ರಹ ವುದ್ಧಿಯನ್ತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಪಾಣಿನೀ ೭೩೫; ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೬ ಹಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತತ್ತಾ ಬ್ರಹಸದ್ದೋ ಮಹನ್ತವಾಚಕೋ ಹೋತಿ। ಬ್ರಹಧಾತುತೋ ಅಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಹಾ’’ತಿಪಿ, ಮಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ। ಆಯುಕಪ್ಪಮೇವಾತಿ ಸಗ್ಗೇಸು ಆಯುಕಪ್ಪಮೇವ।
ಸಙ್ಘಭೇದಕಥಾ
೩೪೪. ಸೋತಿ ದೇವದತ್ತೋ, ಗತೋ ಕಿರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯಮೇವ। ಆವೇಣಿಕನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘತೋ ಆವೇಣಿಕಂ।
೩೪೫. ಆಗಿಲಾಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಅಭಿಭವನತ್ಥೋ, ಗಿಲೇಧಾತು ಬಾಧನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ವೇದನಾಭಿಭೂತಾ ಬಾಧತೀ’’ತಿ। ತನ್ತಿ ಪಿಟ್ಠಿಂ। ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಆದಿಸಿತ್ವಾ ದೇಸಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಆದೇಸನಾ, ಸಾ ಏವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ। ಅನುಸಾಸತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಅನುಸಾಸನೀ, ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇ’’ತಿಆದಿ।
೩೪೬. ಮಮಾನುಕ್ರುಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಅನುಕಿರಿಯತ್ಥೋ ಕರಧಾತು ಅನ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾದಿಗಣೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಮಾನುಕಿರಿಯಂ ಕುರುಮಾನೋ’’ತಿ। ‘‘ದುಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪಣೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಪಧಾತು ಹಿಂಸನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಹಾವರಾಹಸ್ಸಾತಿ ವರಾಹಸದ್ದಸ್ಸ ಸೂಕರತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಹಾನಾಗಸ್ಸಾ’’ತಿ। ‘‘ಪಥವಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹಿಂ ವಿಕುಬ್ಬತೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಹೀಸದ್ದಸ್ಸ ಏವಂನಾಮಕಂ ಮಹಾನದಿಂ ಭಿಸಂ ಘಸಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಾನಸದ್ದೋ ಕತ್ವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭಿಸಂ ಘಸನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಘಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಭಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ। ನದೀನಾಮಕಂ ತಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ನದೀಸು ಜಗ್ಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ನದೀ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರಣೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಜಗ್ಗತೋತಿ ಹತ್ಥಿಯೂಥಂ ಪಾಲೇನ್ತಸ್ಸ।
೩೪೭. ‘‘ಸುತಾತಿ ಸೋತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಾ ದ್ವಿಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸನ್ದಿದ್ಧೋತಿ ಏತ್ಥ ದಿಹಧಾತುಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ದಿಸಧಾತುಂ ನಿವತ್ತೇತಿ।
೩೫೦. ಬುದ್ಧಸಹಸ್ಸೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ, ಪಗೇವ ಏಕೇನ ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
‘‘ಸತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕೋಚಿಸದ್ದಸ್ಸ ಪಧಾನಪದಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಟ್ಠಾತಿ ಆಖ್ಯಾತಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಠಿತೋ’’ತಿ। ದೇವದತ್ತೋತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮೇ’’ತಿ ಪದಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಗವತಾ’’ತಿ। ತದೇವಾತಿ ಸುತಮೇವ। ಇದನ್ತಿ ‘‘ದೇವದತ್ತೋತಿ ಮೇ ಸುತ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ। ಅನುಚಿನಾತೀತಿ ಅನುವಡ್ಢೇತಿ। ‘‘ಪತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸದಧಾತುಯಾ ಗತ್ಯತ್ಥಂ, ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಾನಿ ನ ದೇವದತ್ತೋ ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಂ ಪನ ಅವೀಚಿನಿರಯೇ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿಯತ್ತಾ ‘‘ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಸಂಸಾಯಂ ಅತೀತವಚನ’’ನ್ತಿ। ಆಸಂಸಾಯನ್ತಿ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿಯತ್ಥೇ। ಭೇಸ್ಮಾ ಹಿ ಉದಧೀ ಮಹಾತಿ ಏತ್ಥ ಭೇಸ್ಮಾಸದ್ದೋ ಭಯಾನಕಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭಯಾನಕೋ’’ತಿ।
ಉಪಾಲಿಪಞ್ಹಾಕಥಾ
೩೫೧. ಏಕತೋತಿ ಏತ್ಥ ತೋಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸತ್ತಮ್ಯತ್ಥೇ ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮವಾದೀಪಕ್ಖೇ’’ತಿ। ‘‘ಅನುನಯನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಸ್ಸಾವೇತೀತಿ ಅನುನಯನ್ತೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಯನ್ತೋ। ಸಾವನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಯಂ ಅಧಮ್ಮೋ ವಾ ಅಯಂ ಅವಿನಯೋ ವಾ ಇದಂ ಅಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ವಾ ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಬೋಧೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾವೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸುಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅನುಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಿರಿಯಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಾ, ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಕಿರಿಯಾ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಅನುಸ್ಸಾವನಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಮತ್ತೇನ। ನ ಪನ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಅನುಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ
ಏತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಅನುಯೋಗೋ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಿನ್ತಿ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ದೇವದತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಪಕತತ್ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಭಿನ್ದೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥನ್ತಿ ಕೇನಾಕಾರೇನ। ಪುನ ಕಥನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ। ರಞ್ಞೋತಿ ಅಜಾತಸತ್ತುರಞ್ಞೋ, ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ‘‘ಘಾತಾಪಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಾಜಾನಂ ಘಾತಾಪಿತತ್ತಾ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಖೋ ಉಪಾಲೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ, ಠತ್ವಾ ಪರಿಹಾರಂ ವದಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವಿರದ್ಧತ್ತಾತಿ ವಿರಾಧಿತತ್ತಾ। ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತೇನ ಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಏವಞ್ಹೀತಿ ಏವಮೇವ। ತಸ್ಸಾತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ। ಕುಮಾರೋ ಪನಾತಿ ಅಜಾತಸತ್ತುಕುಮಾರೋ ಪನ, ಕತಮತ್ತೇಯೇವ ನ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಭೇದತೋ ಪುಬ್ಬೇ ರುಹಿತುಪ್ಪಾದಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಅಭಬ್ಬಭಾವೋ ರೋಪಿತೋ, ತಸ್ಮಾ।
ಭೇದಕರವತ್ಥೂಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಸುತ್ತನ್ತವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ, ಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾನಯತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಥಾತಿ ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾ।
ತತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಏವಂ ಕರಿಯಮಾನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ। ಏವಂ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ತೇಸಂ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ‘‘ಅಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ।
ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪರಿಯಾಯಾನಂ ವಸೇನ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮದುಕಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಿನಯಾವಿನಯದುಕಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವಿನಯೋ, ವಿನಯನಯೇನ ಕಾಯಂ ವಾಚಂ ವಿನೇತೀತಿ ವಿನಯೋತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ।
ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪರಿಯಾಯಾನಂ ವಸೇನ ವಿನಯಾವಿನಯದುಕಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭಾಸಿತಾಭಾಸಿತದುಕಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ತಥಾಗತೇನ ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪರಿಯಾಯಾನಂ ವಸೇನ ಭಾಸಿತಾಭಾಸಿತದುಕಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಆಚಿಣ್ಣಾನಾಚಿಣ್ಣದುಕಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ದೇವಸಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ದೇವಸಿಕ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ, ವೋಲೋಕನ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಯೇವ ಪದೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ಕಾರಣುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ। ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಅರತಿ ಫಲಂ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿ, ಸಾಯೇವ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ ತ್ಥಕಾರಸ್ಸ ಟ್ಠಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಸೋ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೋ, ತೇನ। ಇದಂ ಪದಂ ‘‘ಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾ ಜಾತಕಕಥಾ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇದನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಾದಿ। ಆಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ಆ ಬನ್ಧಿತಂ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಾ ಉಪಚಿತಂ ವಡ್ಢಿತಂ, ಪಗುಣಂ ವಾ। ಚಾರಿಯಪಕ್ಕಮನನ್ತಿ ಚಾರಿಯತ್ಥಂ ಪಕ್ಕಮನಂ।
ಏವಂ
ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿದುಕೇ ‘‘ನ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠಸ್ಸ ಅನನ್ತರೇ ಪಚ್ಛಿಮವಾಕ್ಯೇ ಠಿತೋ ಆದಿಸದ್ದೋ ಆನೇತಬ್ಬೋ। ಇತಿ ಆದಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ಇದಂ ಪದಂ ಪಚ್ಛಿಮವಾಕ್ಯೇಪಿ ಅನುವತ್ತೇತಬ್ಬಂ।
ಲಹುಕಗರುಕದುಕೇ ಪಞ್ಚಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಪಾಟಿದೇಸನೀಯದುಕ್ಕಟದುಬ್ಭಾಸಿತವಸೇನ ಪಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿರಾಸಯೋ। ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಸೇನ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿರಾಸಯೋ।
ಸಾವಸೇಸಾನಾವಸೇಸದುಕೇ ಛ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿತೋ ಅವಸೇಸಾ ಛ ಆಪತ್ತಿರಾಸಯೋ।
ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದುಟ್ಠುಲ್ಲದುಕೇ ಲಹುಕಗರುಕದುಕಸದಿಸಮೇವ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಗರುಕಾಪತ್ತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ನಾಮ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ನಾಮಾತಿ ಏವಂ ವಿನಯಪರಿಯಾಯವಸೇನೇವ ಚತುನ್ನಂ ದುಕಾನಂ ವಿಸೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ।
ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ। ಚತುನ್ನಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಅಪಲೋಕನಾದಿವಸೇನ ಚತುನ್ನಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಂ। ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಹೇತುಭೂತೇಹಿ, ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಕರಣವಚನಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ತೇ ಇಮೇಹೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ। ಅಪಕಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಸಧಾತುಸ್ಸ ಗತ್ಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಸಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ। ವಿಜಟೇನ್ತೀತಿ ವಿಜಟಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಸುಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಮನ್ತಂ ಉಸ್ಸಾದೇನ್ತೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಉಸ್ಸದಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಅವಪಕಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಉಪಸಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಅತಿವಿಯತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿ ವಿಯ ಆಕಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ। ಅತಿವಿಯತ್ಥಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ವಿಸಂಸಟ್ಠಾವ ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಕರಿಯಮಾನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ವಿಸು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆವೇಣಿಸದ್ದೋ ‘‘ವಿಸು’’ನ್ತಿಅತ್ಥವಾಚಕೋ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಪಾಟಿಪದಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವತ್ಥೂಸೂತಿ ಭೇದಕರವತ್ಥೂಸು। ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಇಮಂ ವಾದಂ ಗಣ್ಹಥ। ವಿಸುನ್ತಿ ಆವೇಣಿಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತವಚನಂ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಾ ಸಂಸನ್ದೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿವಾರೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ‘‘ಕಮ್ಮೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ವೋಹರನ್ತೋ ಅನುಸ್ಸಾವನೇನ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೪೫೮) ಏವಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪರಿವಾರೇ ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ। ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ, ವುತ್ತೇನ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಭೇದಲಕ್ಖಣೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅತ್ಥತೋ ನಾನಾಕರಣಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ದತೋ ನಾನಾಕರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಲಕ್ಖಣಸ್ಸ। ತಂ ಪನ ನಾನಾಕರಣಾಭಾವನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಪರಿವಾರೇ ಏವ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೮. ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕಂ
೧. ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಕಥಾ
೩೫೭. ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆರಾಮನ್ತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಚಾರಸೀಮಸಮೀಪ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಉಪಾಹನಾ’’ತಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಾಕಟಂ, ಕರಣಂ ಪನ ಅಪಾಕಟಂ। ತಸ್ಮಾ ಕರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಾಹನದಣ್ಡಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಹತ್ಥೇನಾ’’ತಿ ಕರಣಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಚ ಅಪಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಚ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸನ್ನಿಪತನ್ತೀ’’ತಿ। ಉಪಾಹನಾ…ಪೇ॰… ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಹ ಕಮ್ಮೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕತರಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಕತರಸ್ಮಿಂ…ಪೇ॰… ಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಆವಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪತ್ಥರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಜಧಾತುಯಾ ಚಜನತ್ಥಂ ಗೋಚರೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಗೋಚರಸದ್ದೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥತೋ ಏಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೋ, ಗೋಚರಗಾಮೋ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ। ‘‘ಕಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಾನೀಯಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿಆದೀಸು ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ।
ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಹಾರತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ। ನಿಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬೋತಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ। ‘‘ಯದಿ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇಸದ್ದೋ ಯದಿಪರಿಯಾಯೋ, ಉಸ್ಸಹತಿಸದ್ದೋ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸೋಧನವತ್ತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೨. ಆವಾಸಿಕವತ್ತಕಥಾ
೩೫೯. ಆವಾಸಿಕವತ್ತೇ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ವುಡ್ಢತರಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ। ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಚೇ ಬಾಲೋ ‘‘ಸಮ್ಮಜ್ಜಾಹಿ ತಾವ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣ’’ನ್ತಿ ನ ವದತಿ, ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವತ್ತಮೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಭೇಸಜ್ಜಮೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಹಾವಧಾರಣೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಬಾಲೋ ‘‘ಕರೋಹಿ ತಾವ ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಅವದನ್ತೋಪಿ ಭೇಸಜ್ಜಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ। ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬಭಾವಮತ್ತಮೇವ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ। ಬೀಜನೇನಾತಿ ಬೀಜನಿಯಾ। ‘‘ಬೀಜನ’’ನ್ತಿ ಹಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ, ‘‘ಬೀಜನೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ। ‘‘ಬೀಜಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಬೀಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಬೀಜಿಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಬೀಜನಂ, ಬೀಜಿಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಬೀಜನೀತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ವುಡ್ಢತರಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ। ಮಕ್ಖೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಞ್ಜೇತಬ್ಬಾ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪಾಹನಪುಞ್ಛನೇ। ಕತ್ಥಾತಿ ಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ಪುಚ್ಛಿತೇನ ಆವಾಸಿಕೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ…ಪೇ॰… ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ವತ್ತಂ ಅಕಾತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೩. ಗಮಿಕವತ್ತಕಥಾ
೩೬೦. ಗಮಿಕವತ್ತೇ ತತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯತ್ಥ ಯೇಸು ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇಸು ಉಪಚಿಕಾ ನಾರೋಹನ್ತಿ, ತಸ್ಸಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ತೇಸು ಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇಸು ವಾ ಯಂ ಕತಸೇನಾಸನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸೂತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಉಪಚಿಕಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಕತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯನ್ತಿ ಆನಿಸಂಸೋ। ಓವಸ್ಸಕಗೇಹೇ ಪನ ಠಪಿತಾನಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೪. ಅನುಮೋದನವತ್ತಕಥಾ
೩೬೨. ಇದ್ಧಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಇಧಧಾತುಯಾ ವಡ್ಢನತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ। ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನುಥೇರೇ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇನ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೇಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನುಮೋದಕೋ ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನು ಪುನಪ್ಪುನಂ, ಪಚ್ಛಾ ವಾ ದಾಯಕೇ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಮೋದೇತೀತಿ ಅನುಮೋದಕೋ। ‘‘ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಸಚೇ ವದತಿ ಅನುಮೋದಕೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಅನುಮೋದಕಸ್ಸ। ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾರೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಏಕೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕಾರೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಕಾರಿತಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಅನುಮೋದನತೋತಿ ಅನುಮೋದನಕಾರಣಾ। ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಾತಿ ಉಪಸಮೀಪೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಕಥಿಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಾ। ಅನುಮೋದನಾಯಾತಿ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ। ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋವಾತಿ ಸಯಂ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಏವ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅನುಮೋದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ। ‘‘ಸಞ್ಜಾತವಚ್ಚೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚ್ಚೋ ಸಞ್ಜಾತೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ವಚ್ಚಿತೋತಿ ಕತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತತ್ಥೇ ಇತ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೫. ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಕಥಾ
೩೬೪. ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತೇತಿ ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಏತ್ಥ ಖದಧಾತುಸ್ಸ ಹಿಂಸನಂ ನಾಮ ಅತಿಅಲ್ಲೀಯನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಸನೇಸು ಸತೀತಿ ಆಸನೇಸು ಸನ್ತೇಸು। ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ನವಕಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಆಪುಚ್ಛಿತೇ ಅನನುಜಾನನ್ತೋ ಥೇರೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಙ್ಘಾಟಿನ್ತಿ ಪಾರುತಸಙ್ಘಾಟಿಂ।
ಪತ್ತಧೋವನಉದಕನ್ತಿ ಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಪತ್ತಾನಂ ಧೋವನಉದಕಂ। ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
ಯಥಾ ಗಣ್ಹಿಯಮಾನೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಮತ್ತಾಯಾತಿ ಪಮಾಣಾಯ। ಸಬ್ಬಿಆದೀಸು ಏವಾತಿ ಏವಸದ್ದೋ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬಿಆದೀಸೂತಿ ಸಬ್ಬಿತೇಲಉತ್ತರಿಭಙ್ಗೇಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಿಆದಿಕಂ। ಅಪ್ಪಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ। ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಿಆದಿಕಂ, ಸಮ್ಪಾದೇಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಾದಿಸಂ ಸಬ್ಬಿಆದಿಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಯಂ ಭತ್ತಗ್ಗನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಹತ್ಥಧೋವನಉದಕನ್ತಿ ಭುತ್ತಾವೀನಂ ಹತ್ಥಸ್ಸ ಧೋವನಉದಕಂ। ಅನ್ತರಾತಿ ಭೋಜನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ। ಪಿಪಾಸಿತೇನಾತಿ ಪಿವಿತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ। ಗಲೇತಿ ಕಣ್ಠೇ।
ನಿವತ್ತನ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ಠಾನಾ ನಿವತ್ತನ್ತೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭತ್ತಗ್ಗತೋ’’ತಿ। ಕಥಂ ಕೇನಾಕಾರೇನ ನಿವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಸ್ಮಾ ನವಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಠಮತರಂ ನಿವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಬಾಧೇಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ನಿಕ್ಖಮನೋಕಾಸೋತಿ ಪಠಮತರಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಕಾಸೋ। ಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ವುಡ್ಢಪಟಿಪಾಟಿಯಾ। ಧುರೇತಿ ಗೇಹದ್ವಾರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ। ಧುರಸದ್ದೋ ಹಿ ಇಧ ಸಮೀಪವಾಚಕೋ। ನವಕಾ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಚೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನ್ತರೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿವರೇನ, ಮಜ್ಝೇನ ವಾ। ವಿರಳಾಯಾತಿ ತನುಕಾಯ।
೬. ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಕಥಾ
೩೬೬. ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತೇ ಯಞ್ಚಾತಿ ಯಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಂ, ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕರೋನ್ತೀ ಠಿತಾ ವಾತಿ ಕರೋನ್ತೀ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾ ವಾ। ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ನ ಚ ಭಿಕ್ಖಾದಾಯಿಕಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಏವ ಮುಖಂ ನ ಉಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇತ್ಥೀ ವಾ ಹೋತೂ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖಾದಾನಸಮಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ನತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ದದಮಾನಾಯ ಸಬ್ಬಕಾಲಮ್ಪಿ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಛಿತತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ।
೭. ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಕಥಾ
೩೬೮. ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತೇ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೇನಾಸನಾ ಓತರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖಮೂಲಾದೀಸು ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವಿಹಾರಾಭಾವತೋ ಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ಪತ್ತಂ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಂ ಪತ್ತೋ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಬಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪತ್ತೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಧೋವಿತ್ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ಪದೇಸು ‘‘ಪತ್ತಂ ವೋದಕ’’ನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಿಪರಿಣಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ತಮ್ಪೀತಿ ವೇಳುನಾಳಿಕಮ್ಪಿ। ಸಮೀಪೇತಿ ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ। ಯಥಾ ಚ ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸ ಅರಣಿಸಹಿತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಕನ್ತಾರಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅರಣಿಸಹಿತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಗಣವಾಸಿನೋತಿ ಗಣೇನ ಸಹ ವಾಸಿನೋ, ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾತಿ ಅರಣಿಸಹಿತೇನ। ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಾನೇವ ನಕ್ಖತ್ತಪದಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಸಯುಜಾದಿನಕ್ಖತ್ತಾನೇವ (ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ೫೮-೬೦ ಗಾಥಾಸು) ದಿಸಾಭಾಗಜಾನನಸ್ಸ, ಚ ಸಮಯಜಾನನಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣತ್ತಾ ನಕ್ಖತ್ತಪದಾನಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೮. ಸೇನಾಸನವತ್ತಕಥಾ
೩೬೯. ಸೇನಾಸನವತ್ತೇ ದ್ವಾರಂ ನಾಮಾತಿ ಮಹಾದ್ವಾರಂ। ಮಹಾವಳಞ್ಜನ್ತಿ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಜನೇಹಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥಾತಿ ದ್ವಾರೇ। ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವಾತಿ ವುಡ್ಢಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ, ಸಭಾಗಸ್ಸ ವುಡ್ಢತರಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ಯಥಾಸುಖಂ ವಿಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಪರಿವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಿಮುಖಂ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ।
೯. ಜನ್ತಾಘರವತ್ತಾದಿಕಥಾ
೩೭೧. ಜನ್ತಾಘರವತ್ತೇ ಬಹಿಜಗತೀತಿ ಬಹಿಆಲಿನ್ದೋ।
೩೭೩. ಆಚಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಉದಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ। ಆಚಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಧೋವಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಆಪುಬ್ಬೋ ಚಮು ಧೋವನೇ’’ತಿ ಹಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು ವುತ್ತಂ। ಇದಂ ಅತಿವಿವಟನ್ತಿ ಇದಂ ಠಾನಂ ಅತಿವಿವಟಂ, ನ ಕೇನಚಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉದಕಂ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಉದಕಂ ಅಲಭನ್ತೇಯೇವ।
೩೭೪. ವಚ್ಚಕುಟಿವತ್ತೇ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಯನ್ತಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದತೋ ವಚ್ಚಕರಣಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಏವ ಠಾನೇ। ‘‘ನ ಫರುಸೇನ ಕಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಖರಕಟ್ಠಮೇವ, ಫಾಲಿತಕಟ್ಠಾದಯೋಪಿ ಛವಿಅವಲೇಖನಕಟ್ಠಾ ಫರುಸಾಯೇವ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಫಾಲಿತಕಟ್ಠೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ವಚ್ಚಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ।
ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಾ ಸಾಧಾರಣಂ ವಚ್ಚಕುಟಿಸಙ್ಖಾತಂ ಠಾನಂ। ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣೇ ಠಾನೇ। ನಿಬದ್ಧಗಮನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಬದ್ಧಗಮನತ್ಥಾಯ ಕತಂ ಯಂ ಠಾನಂ ವಾ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಉಹತಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪುಬ್ಬೋ ಹದಧಾತೂತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಹದಿತಾ’’ತಿ। ‘‘ಹದ ಕರೀಸೋಸ್ಸಗ್ಗೇ’’ತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಪಾಣಿನೀ ೯೭೭ ಧಾತುಪಾಠೇ; ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೫ ದಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತತ್ತಾ ವಚ್ಚಕೂಪತೋ ಬಹಿ ಧೋವಿತಬ್ಬಾತಿ ಉದಕೇನ ಧೋವಿತಬ್ಬಾ। ಏತಮ್ಪೀತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೯. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕಂ
೧. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಯಾಚನಕಥಾ
೩೮೩. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ನನ್ದಿಯತಿ ತುಸಿಯತೀತಿ ನನ್ದಿ, ಇಕಾರನ್ತೋಯಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ। ‘‘ನನ್ದಿಸೇನೋ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೪.೧) ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ’’ತಿಆದೀಸು ಇಕಾರನ್ತೋಯಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಇಧ ಪನ ಮುಖಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಇಕಾರನ್ತೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ ಹೋತಿ। ಅರುಣುಟ್ಠಿತಕಾಲೇ ಓದಾತದಿಸಾಮುಖತಾಯ ನನ್ದಿ ಮುಖಂ ಏತಿಸ್ಸಂ ರತ್ತಿಯನ್ತಿ ನನ್ದಿಮುಖೀ, ರತ್ತಿ, ತಾಯ ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾ ರತ್ತಿಯಾ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರುಣುಟ್ಠಿತಕಾಲೇಪಿ ಹಿ ನನ್ದೀಮುಖಾ ವಿಯ ರತ್ತಿ ಖಾಯತೀ’’ತಿ। ಅನ್ತೋಪೂತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕುಣಪಪೂತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಕಿಲೇಸವಸ್ಸನವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉದಕವಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಅವಸ್ಸುತನ್ತಿ ತಿನ್ತಂ, ಕಿಲಿನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸಮ್ಬುಜಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಸಮ್ಬೂತಿ ಸಙ್ಕಾರೋ। ಸೋ ಹಿ ಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿಯಾ ಕಸಿಯಮಾನೇ ವಿಲೇಖಿಯಮಾನೇ ಸಮ್ಬತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋತೀತಿ ಕಸಮ್ಬು, ತಂ ವಿಯ ಜಾತನ್ತಿ ಕಸಮ್ಬುಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ‘‘ಆಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅತಿವಿಯ ಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಆಕಿಣ್ಣದೋಸತಾಯ ಕಿಲಿಟ್ಠಜಾತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ‘‘ಯಾವ ಬಾಹಾಗಹಣಾಪಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಠೇನ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ। ತೇನಾತಿ ಮೋಘಪುರಿಸೇನ। ‘‘ಯಾವಾ’’ತಿ ನಿಪಾತಪಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ಬಾಹಾಗಹಣಾಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿ ಅವಧಿಅತ್ಥೇ ಹೋತಿ। ನಾಮ-ಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥಜೋತಕೋ, ತಸ್ಸ ಪಯೋಗತ್ತಾ ‘‘ಆಗಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತೀತತ್ಥೇ ಅನಾಗತವಚನಂ (ಸದ್ದನೀತಿಸುತ್ತಮಾಲಾಯ ೮೯೩ ಸುತ್ತೇ)। ಆಗಮೇಸ್ಸತಿ ಆಗಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಈಸಂ ಅಧಿವಾಸೇಸ್ಸತಿ। ‘‘ಆತೋ ಗಮುಈಸಮಧಿವಾಸನೇ’’ತಿ ಹಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೮ ಮಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತಂ।
೩೮೪. ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ದೀಘೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಪಠಮಮೇವ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ। ಆಯತಸದ್ದೋ ಹಿ ದೀಘಪರಿಯಾಯೋ। ‘‘ನ ಆಯತಕೇನ ಗೀತಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮೋ ಗಾಯಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ॰ ೨೪೯) ವಿಯ ಪಪಾತೋ ದೀಘೇನ ತೀರಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಠಮಮೇವಾತಿ ತೀರಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ। ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನ ಪಠಮಮೇವ ಗಮ್ಭೀರೋ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಠಿತಧಮ್ಮೋತಿ ತೀರಸ್ಸ ಅನ್ತೋಯೇವ ಠಿತಸಭಾವೋ ವೇಲಂ ನಾತಿವತ್ತತೀತಿ ಏತ್ಥ ವೇಲಾಸದ್ದಸ್ಸ ತೀರಮರಿಯಾದತ್ಥೇಸು ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಂ ಮರಿಯಾದವೇಲ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರ’’ಇತಿ ಪದೇನ ತೀರತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಮರಿಯಾದ’’ ಇತಿ ಪದೇನ ಮರಿಯಾದತ್ಥಂ। ಕೇನ ಉದಕೇನ ದರಿತಬ್ಬೋತಿ ಕನ್ದರೋ, ಉದಕೇನ ಓಸಕ್ಕನೋ ಕನ್ದರೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಂ, ತೀರಂ। ಓಸಕ್ಕನಕನ್ದರಭೂತಞ್ಚ ಮರಿಯಾದಭೂತಞ್ಚ ವೇಲಂ ತೀರಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೀರಂ ವಾಹೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಹಧಾತುಯಾ ಪಾಪುಣನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೀರಂ ಅಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಾಪುಣಾಪೇತಿ। ‘‘ಉಸ್ಸಾರೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ತೀರಂ ವಾಹೇತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಉಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಮಾಪೇತಿ। ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಜಾನಾತಿ, ಆಜಾನಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ವಾ, ತಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಂ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ, ಸುಖುಚ್ಚಾರಣತ್ಥಂ ಮಜ್ಝೇ ದೀಘೋ, ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ ನಾಮ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ।
೩೮೫. ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಉದಾನಪಾಳಿಯಾ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತಪಾಳಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ‘‘ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತನ್ತಿ ನವಾಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೪. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸವನಾರಹಕಥಾ
೩೮೬. ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾತಿ ಞತ್ತಿತೋ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ। ಖೇತ್ತೇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇ। ಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ। ರೇಕಾರಂ ಭಣತೀತಿ ಛತ್ತಿಂಸತ್ಯಕ್ಖರೇಸು ರೇ-ಕಾರಂ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಕೋ ಭಣತಿ। ಇದನ್ತಿ ಪಞ್ಚತಿಂಸತ್ಯಕ್ಖರಾನಂ ಉಚ್ಚಾರಣಟ್ಠಾನಂ। ವುತ್ತೇತಿ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಕೇನ ವುತ್ತೇ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿ ವಚನೇ ಅನಾರದ್ಧೇಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೫. ಧಮ್ಮಿಕಾಧಮ್ಮಿಕಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕಥಾ
೩೮೭. ತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನಾತಿ ತೇನ ಚುದಿತಕೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ। ಸಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಆದಿಸಙ್ಖಾತಾ ಸಾ ವಿಪತ್ತಿ। ಸಞ್ಞಾಅಮೂಲಿಕವಸೇನಾತಿ ‘‘ಕತಾ’’ ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಮೂಲಿಕವಸೇನ। ಕತಞ್ಚಾತಿ ಏಕನ್ತೇನ ಕತಞ್ಚ। ಅಕತಞ್ಚಾತಿ ಏಕನ್ತೇನ ಅಕತಞ್ಚ।
ಕೋಪೇತುಕಾಮತಾಯ ನೇವ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾತಿ ಅನಾಗಮನಾದಿಕಾರಣೇನ। ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕೋ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಇಚ್ಚಸ್ಸಾಪೀತಿ ಇತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕಸ್ಸಾಪಿ ಪಚ್ಚಾದಿಯತೀತಿ ಪತಿ ಆದಿಯತಿ, ‘‘ಅಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪುನ ಆದೀಯತಿ, ಪುನ ಆರಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೬. ಧಮ್ಮಿಕಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕಥಾ
೩೮೮. ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾದನಾದೀಸೂತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಪಾದನಾದೀಸು। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಅವಹಾರಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಆಕಾರಾದಿಸಞ್ಞಾತಿ ಆಕಾರಸಞ್ಞಾ ಲಿಙ್ಗಸಞ್ಞಾ ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಾ। ತನ್ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೭. ಅತ್ತಾದಾನಅಙ್ಗಕಥಾ
೩೯೮. ಅತ್ತಾದಾನಂ ಆದಾತುಕಾಮೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಅತ್ತಾದಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಸನಂ ಸೋಧೇತುಕಾಮೋ’’ತಿಆದಿ। ಇಮಿನಾ ಪರಂ ಚೋದೇತುಂ ಅತ್ತನಾ ಆದಾತಬ್ಬಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಅತ್ತಾದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಕಾಲೋ ಇಮಂ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಆದಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ರಾಜಭಯ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ವಸ್ಸಾರತ್ತೋತಿ ವಸ್ಸಕಾಲೋ। ಸೋ ಹಿ ವಸ್ಸೋ ಅತಿವಿಯ ರಞ್ಜತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲೇತಿ ವಸ್ಸಾರತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವಸ್ಸಾರತ್ತೋಪಿ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮತ್ಥಂ ಲಜ್ಜಿಪರಿಸಾಯ ದೂರತೋ ಆನಯನಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ ಅಕಾಲೋ ನಾಮ। ಇತೀತಿ ಅಯಂ ರಾಜಭಯಾದಿಕಾಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಪರೀತೋತಿ ರಾಜಭಯಾದೀನಂ ಅಭಾವಕಾಲೋ।
ಅಭೂತಂ ಇದಂ ಅತ್ತಾದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭೂತಸದ್ದೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನ್ತಮಿದ’’ನ್ತಿ, ಇದಂ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಯಾ ಗಹಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೀಲವಾ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಯನ್ತಿ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇದನ್ತಿ ಅತ್ತಾದಾನಂ।
ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೇ, ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇದಂ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಅಪ್ಪೇಕದಾತಿ ಅಪಿ ಏಕದಾ। ಹಿಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ। ಏವರೂಪಾತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಸಭಾವಾ। ತನ್ತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಭಿಕ್ಖುಲಭನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಕೋಸಮ್ಬಕಾನಂ ಭಣ್ಡನಾದಿ ಭವತಿ ವಿಯ ಭಣ್ಡನಾದಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಚ್ಛಾಪಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಸಂ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರಂ ಭವತಿ ವಿಯ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾಗತಂ ಅತ್ತಾದಾನಂ ಪಞ್ಚಸತಿಕಸಙ್ಗೀತಿನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತೇಹಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗೀತಿಂ। ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಸಮನುಸ್ಸರಣಕರಂ ಹೋತಿ ಇವ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಸಮನುಸ್ಸರಣಕರನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋದವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಸ್ಸ ಕರಂ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಚ್ಛಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಾಸನಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ಸಸ್ಸಿರಿಕತಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಗತಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ವಿಯ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ಸಸ್ಸಿರಿಕತಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೮. ಚೋದಕೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಕಥಾ
೩೯೯. ‘‘ಅಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಛಿದ್ದೋ, ಪಟಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಸಿಯತಿ ಆಮಸಿಯತೀತಿ ಪಟಿಮಂಸೋ, ನಿಗ್ಗಹಿತಾಗಮೋ, ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋಯಂ ಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸೋ। ಸಹ ಪಟಿಮಂಸೇನಾತಿ ಸಪ್ಪಟಿಮಂಸೋ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ। ವಿಪರೀತೋತಿ ವಿಪರಿವತ್ತವಸೇನ ಇತೋ ಪವತ್ತೋ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಮೂಲಕಾನುದ್ಧಂಸನಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಮೇತ್ತಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪನಾಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಲಿಬೋಧೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪಲಿಬೋಧೇತಿ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಾದಿಕೇ ಪಲಿಬೋಧೇ। ‘‘ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ವಿಹತಾಘಾತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪನಾಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇದಂ ಪನಾವುಸೋ ಕತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂಸದ್ದಕಿಂಸದ್ದಾನಂ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕತರಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ’’ತಿ।
೯. ಚೋದಕೇನ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಕಥಾ
೪೦೦. ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ಚೋದನಾಯ ಕಾಲಅಕಾಲಾದಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕೋ ಏಕ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಏಕೋತಿ ಏಕಕೋ ಚೋದಕೋ। ಏಕನ್ತಿ ಏಕಕಂ ಚುದಿತಕಂ। ಸಙ್ಘಮಜ್ಝ…ಪೇ॰… ಅಸನಸಾಲಾದೀಸು ವಾ ಪರಿವಾರಿತಕ್ಖಣೇ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝ…ಪೇ॰… ಅಸನಸಾಲಾದೀಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಠಾನಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಲಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಠಾನಮ್ಪಿ ಕಾಲೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಾಲೇನ ತಚ್ಛೇನಾತಿ ಸಚ್ಚೇನ। ಹಮ್ಭೋತಿ ನಿಪಾತೋ ಪಚ್ಛಿಮಪದೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಹಮ್ಭೋ ಮಹಲ್ಲಕ, ಹಮ್ಭೋ ಪರಿಸಾವಚರ, ಹಮ್ಭೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕ, ಹಮ್ಭೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಮಹಲ್ಲಕಭಾವಕಾರಣಾದೀಸು ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಅಯಂ ನಾಮ ದೋಸೋತಿ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ। ‘‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ನೋ ದೋಸನ್ತರೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರಸದ್ದಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಾಚಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ’’ತಿ। ‘‘ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೧೦. ಚೋದಕಚುದಿತಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ
೪೦೧. ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಾಚಕಭಾವಞ್ಚ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾಪಿ ಅಮಾದೇಸಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇ’’ತಿ। ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಾರುಞ್ಞತಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೀಸು ಣ್ಯಪಚ್ಚಯತಾಪಚ್ಚಯೇಸು ಏಕಸ್ಸೇವ ಭಾವವಾಚಕತ್ತಾ ಏಕೋ ಸ್ವತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕರುಣಭಾವೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಕರುಣಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಾರುಞ್ಞಂ, ತದೇವ ಕಾರುಞ್ಞತಾ। ಅಥ ವಾ ಕರುಣೋ ಏವ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾರುಞ್ಞಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಾರುಞ್ಞತಾತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಇಮಿನಾತಿ ‘‘ಕಾರುಞ್ಞತಾ’’ತಿ ಪದೇನ। ಕರುಣಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಂ ಕರುಣಞ್ಚ। ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾಯ ಕರುಣಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪರಿಕಮ್ಮೂಪಚಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಕಾಮಾವಚರಕರುಣಞ್ಚ। ದ್ವೀಹಿಪೀತಿ ‘‘ಹಿತೇಸಿತಾ, ಅನುಕಮ್ಪಿತಾ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ। ಮೇತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಮೇತ್ತಞ್ಚ। ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪರಿಕಮ್ಮೂಪಚಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಕಾಮಾವಚರಮೇತ್ತಞ್ಚ। ಸುದ್ಧನ್ತೇತಿ ಸುದ್ಧೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ। ಪಟಿಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ಚುದಿತಕಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ। ಯೇ ಏತೇತಿ ‘‘ಕಾರುಞ್ಞತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯೇ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಇಮಸದ್ದಸ್ಸ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚ್ಚಸದ್ದಸ್ಸ ವಿರತಿಸಚ್ಚಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಚೀಸಚ್ಚೇ ಚಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಕುಪ್ಪನತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಕುಪಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಕುಪ್ಪನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಣ್ಯಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ವಿತ್ಥಾರೋ ವಾ। ನ ಪರೋ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬೋತಿ ನ ಪರೋ ಕುಜ್ಝಾಪೇತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೧೦. ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀವತ್ಥುಕಥಾ
೪೦೨. ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಚೋದನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆಭೋಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನನೂ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಕಾಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಭ್ಯೂಪಗಮಪರಿಹಾರವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ। ತತ್ಥ ಕಾಮಂಸದ್ದೋ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥೋ, ಪನ ಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ, ಪನ ತಥಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತನ್ತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಗೋತಮಿಂ। ಯಾಚಿತೇನ ಹುತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಯನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ। ಭದ್ದಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಲದ್ಧಕಂ ಕತ್ವಾ, ಮನಾಪಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೦೩. ಕುಮ್ಭಥೇನಕೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಕುಮ್ಭೇ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ತೇನಾಲೋಕೇನ ಥೇನೇನ್ತೀತಿ ಕುಮ್ಭಥೇನಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕುಮ್ಭೇ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ।
ನಾಳಿಮಜ್ಝಗತನ್ತಿ ಸಸ್ಸನಾಳಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಗತಂ। ಗಣ್ಠಿನ್ತಿ ಫಳುಂ। ‘‘ಕಣ್ಡ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ದಣ್ಡನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇನಾತಿ ಪಾಣಕೇನ। ಅಯಞ್ಹಿ ಯಂಸದ್ದೋ ತಂಸದ್ದಾನಪೇಕ್ಖೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಅನ್ತೋರತ್ತಭಾವೋತಿ ಅನ್ತೋಲೋಹಿತಭಾವೋ। ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ ಏತಂ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಅತ್ಥಂ। ಆಳಿಯಾತಿ ಆವರಣಾಯ। ಅಬದ್ಧಾಯಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥೋ, ಬದ್ಧಾಯ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ। ಯನ್ತಿ ಉದಕಂ। ತಮ್ಪೀತಿ ಉದಕಮ್ಪಿ। ಪಿಸದ್ದೋ ಅಬದ್ಧಾಯ ಠಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉದಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಯೇ ಇಮೇ ಗರುಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಟಿಕಚ್ಚೇವಾತಿ ಪಗೇವ ತೇಸೂತಿ ಗರುಧಮ್ಮೇಸು। ಅಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಸನ್ತೇಸುಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಠಮಂ ವುತ್ತನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮೇವ ಠಸ್ಸತಿ ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಚ ಏತಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ತತೋತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸತೋ। ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಟಿವೇಧಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ದ್ವೀಸು ಸದ್ಧಮ್ಮೇಸು ಠಿತೇಸು ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಿತೋಯೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ನ ವುತ್ತಂ। ತಾನಿಯೇವಾತಿ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿಯೇವ। ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಪಟಿವೇಧೋ ನ ಹೋತೀತಿ ನಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ಸಮಣವೇಸಂ, ಸಮಣಾಕಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಸಮ್ಪದಾನುಜಾನನಕಥಾ
೪೦೪. ಇಮಾಯ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಹಣೂಪಸಮ್ಪದಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಅಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ, ತಾಯ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿನಿಯೋ ಕತ್ವಾತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಉಪಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿನಿಯೋ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನಾತಿ ಭಗವತೋ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ।
೪೧೦. ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ। ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ। ಅಞ್ಞನ್ತಿ ರೋಪಿತಬ್ಬಕಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಮ್ಮಂ।
೪೧೧. ಕದ್ದಮೋದಕೇನಾತಿ ಕದ್ದಮೇನ ಆಲುಳಿತೇನ ಉದಕೇನೇವ। ಕದ್ದಮಾದೀಸುಪೀತಿ ಪೀಸದ್ದೋ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಯೇನ ಕೇನಚಿಪೀತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ। ಅಪಸಾದನೀಯನ್ತಿ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಸಾವನಮತ್ತೇನ। ಅವನ್ದಿಯೋತಿ ನ ವನ್ದೇತಬ್ಬೋ, ವನ್ದಿತುಂ ನ ಅರಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇತಬ್ಬತೋ। ನ ವನ್ದನ್ತೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನ ವನ್ದನ್ತಿ। ದಿಸ್ವಾಪೀತಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ। ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಅಪಸಾದನೀಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ, ಖಮಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಹಾರೇಯೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಹಾರೇಯೇವ। ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೇನ ತತೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬಕಾಲತೋ। ಸೋತಿ ಅಪಸಾದನೀಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಏತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಕಮ್ಮವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಪರಿವಾರಾವಸಾನೇ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಾನೇ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೯೫-೪೯೬)।
ಓಭಾಸನ್ತೀತಿ ಅವ ಹೀನೇನ ಭಾಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ಓಭಾಸನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಯೋಜೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಕರಣೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುರಿಸೇ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಪುರಿಸೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರಣಂ। ವಿಹಾರಪ್ಪವೇಸನೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಹಾರಪ್ಪವೇಸನೇ। ಓವಾದಂ ಠಪೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಓವಾದಟ್ಠಪನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಓವಾದತ್ಥಾಯಾತಿ ಓವಾದಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ। ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾತಿ ಮಾ ಕರೇಯ್ಯಾಥ।
೪೧೬. ಗಿಹಿದಾರಿಕಾಯೋತಿ ಗಿಹಿಭೂತಾ ದಾರಿಕಾಯೋ ಬನ್ಧನ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಘನಪಟ್ಟಕೇನಾತಿ ಘನಭೂತೇನ ಪಟ್ಟೇನ ನಿಯುತ್ತೇನ। ಏಕಪರಿಯಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏಕವಾರಂ ಕಟಿಯಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಏಕಪರಿಯಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕವಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನಕ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖಿಪನಕನ್ತಿ ಕಟಿಯಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನಾರಹಂ।
ವಿಲೀವೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಬಹುತ್ಥೇ ಏಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಣ್ಹೇಹಿ ವಿಲೀವೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಕತಪಟ್ಟೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕತೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೇತವತ್ಥಪಟ್ಟೇನಾತಿ ಸೇತವತ್ಥೇನ ಕತೇನ ಪಟ್ಟೇನ। ಕತವೇಣಿಯಾತಿ ಕತಾಯ ವೇಣಿಯಾ। ಇಮಿನಾ ದುಸ್ಸೇನ ಕತಾ ವೇಣಿ ದುಸ್ಸವೇಣೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಪದೇಸುಪಿ। ಚೋಳಕಾಸಾವನ್ತಿ ಚೋಳಮೇವ ಕಸಾವೇನ ರತ್ತತ್ತಾ ಚೋಳಕಾಸಾವಂ।
ಅಟ್ಠಿಲ್ಲೇನಾತಿ ಅದ್ದೇನ ಅಟ್ಠಿನಾ। ‘‘ಗೋಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಿನೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹತ್ಥಂ ಕೋಟ್ಟಾಪೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಂ ನಾಮ ಅಗ್ಗಬಾಹಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಕಪ್ಪರತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಗ್ಗಬಾಹ’’ನ್ತಿ। ಪಿಟ್ಠಿಹತ್ಥನ್ತಿ ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಂ। ಪಿಟ್ಠಿಪಾದನ್ತಿ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಂ।
೪೧೭. ವುತ್ತನಯಾನೇವಾತಿ ಅಙ್ಗದೇಸೇತಿ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸೇ। ಗಣ್ಡಪ್ಪದೇಸೇತಿ ಕಪೋಲಪ್ಪದೇಸೇ। ಸಾಲೋಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಆಲೋಕೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಾಲೋಕನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ’’ತಿ। ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ। ಸೂನಂ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸೂನಾಸದ್ದೋ ಮಂಸಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಂಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೀ’’ತಿ। ತೇನಾತಿ ದಾಸೇನ। ಇದಂ ಪದಂ ‘‘ಕಾರೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ‘‘ಹರಿತಕಞ್ಚೇವ ಪಕ್ಕಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹರಿತಕಪಕ್ಕಿಕನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ದ್ವನ್ದವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಹರಿತಕನ್ತಿ ಹರಿತಮೇವ ಪಣ್ಣಂ। ಪಕ್ಕನ್ತಿ ಸೇದಿತಂ ಪಣ್ಣಂ।
೪೧೮. ಕಥಿತಾಯೇವಾತಿ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಕಥಿತಾಯೇವ।
೪೧೯. ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ಮುತ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಯೋ ಕೋಚಿ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಮಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಮಮ ಅತಿಕ್ಕಮೇನ। ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತೇಸನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ। ನ ಹೋತೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ನ ಹೋತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಅಚ್ಚಯದಾನನ್ತಿ ಅಚ್ಚಯೇನ ಹೋತೂತಿ ದಾನಂ। ನ ರುಹತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಚ್ಚಯದಾನಂ ತೇಸಂ ನ ರುಹತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ರುಹತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಗಿಹೀನಂ ಪನ ಅಚ್ಚಯದಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ರುಹತೀತಿ ಗಿಹೀನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಚ್ಚಯದಾನಂ ತೇಸಂ ರುಹತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ಸನ್ತಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೪೨೦. ಪುರಾಣಮಲ್ಲೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಲ್ಲಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಮಲ್ಲೀ, ಪುರಾಣೇ ಮಲ್ಲೀ ಪುರಾಣಮಲ್ಲೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುರಾಣೇ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಗಿಹಿಕಾಲೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪುರಾಣೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಣಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಲ್ಲಸ್ಸಾತಿ ಮುಟ್ಠಿಮಲ್ಲಸ್ಸ। ಪುರಿಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದೋ ನಿಮಿತ್ತಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಚಿತ್ತನ್ತಿ ರಾಗಚಿತ್ತಂ।
೪೨೧. ಯನ್ತಿ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಪಠಮಭಾಗಂ। ಅಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ।
ಹಿಯ್ಯೋತಿ ಅತೀತಾನನ್ತರಾಹನಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ।
೪೨೬. ‘‘ಭೋಜನಕಾಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇಸು’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪುರೇತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ। ತಾಸನ್ತಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ। ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ। ಅಞ್ಞಾತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಅಞ್ಞಾ। ನವಕತರಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ನ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞಸದ್ದಸ್ಸ ಅಪಾದಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸ್ಮಿಂವಚನೇನ ತ್ಥಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಚತುಪಚ್ಚಯಭಾಜನೀಯಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೪೩೦. ದೂತೇನಪಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಸಬ್ಬಥಾ ದೂತೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದೂತೇನ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಅಸತಿ ಅನ್ತರಾಯೇ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾವ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಾವದೇವಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೇಯೇವ।
೪೩೧. ನವಕಮ್ಮಮ್ಪೀತಿ
೪೩೨. ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ। ಯಾವ ಸೋ ದಾರಕೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಂ ವಿಞ್ಞುಭಾವೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾವ ಖಾದಿತು’’ನ್ತಿಆದಿ।
ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಗಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಾರೋ ಸಹಸದ್ದಕಾರಿಯೋ, ಅಗಾರನ್ತಿ ಚ ಸೇಯ್ಯಾಗಾರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಹಾಗಾರಸೇಯ್ಯಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತಥಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅಞ್ಞೇ ಪುರಿಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಸ್ಮಿಂವಚನಸ್ಸ ಸಬ್ಬನಾಮತೋ ಏಕಾರಾದೇಸೋ
೪೩೪. ‘‘ಯದೇವ ಸಾ ವಿಬ್ಭನ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯದೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಓದಾತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ನಿವತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ತಸ್ಮಾಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತದೇವಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏವತ್ಥಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಾ ವಿಬ್ಭನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ನ ಲಭತಿ।
ಪಬ್ಬಜ್ಜಮ್ಪಿ ನ ಲಭತೀತಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಸಙ್ಕನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಬ್ಬಜ್ಜಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ, ಪಗೇವ ಉಪಸಮ್ಪದಂ।
ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹನ್ತಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹನ್ತಾ। ಕೇಸೇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಕೇಸೇ। ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಯನ್ತಾ ನ ಸಾದಿಯನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇ। ಏಕೇ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಾರತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪುರಿಸಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದೀಸು। ಇದನ್ತಿ ಪುರಿಸಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿ, ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪದೇ ವುತ್ತಕತ್ತಾ। ಅಥ ವಾ ಓದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಇದಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ಓದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಹೇತುಅನ್ತೋಗಧವಿಸೇಸನಂ, ಓದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತವಚನಂ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ।
೪೩೫. ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಸನಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಕೂಪೋತಿ ವಚ್ಚಕೂಪೋ। ಉಪರೀತಿ ಕೂಪತೋ
೪೩೬. ಕುಣ್ಡಕನ್ತಿ ಕಣಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೧೧. ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ
೧. ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಕಥಾ
೪೪೧. ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ। ಧೂಮಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧೂಮಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಧೂಮಕಾಲೋ, ಧೂಮಸ್ಸ ಉಟ್ಠಿತಕಾಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಧೂಮಕಾಲಿಕಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಂ। ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಾವಾ’’ತಿಆದಿ।
೪೪೩. ಇದನ್ತಿ ‘‘ಕತಮಾನಿ ಪನ ಭನ್ತೇ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀ’’ತಿ ಅಪುಚ್ಛನಂ। ‘‘ತಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಂ ತೇತಿ ಏತ್ಥ ತೇಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ತುಯ್ಹಂ, ತವಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ತೇತಿ ಥೇರಾ। ‘‘ಸಙ್ಘೋ…ಪೇ॰… ನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ಅನುಸ್ಸಾವಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ದೇಸೇಹಿ ತಂ ಆವುಸೋ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಚ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಥೇರೋ ಪನಾತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಪುಚ್ಛನೇ। ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ। ಚತೂಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ‘‘ಭಗವತೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬೇಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು। ಏತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೧೨. ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ದಸವತ್ಥುಕಥಾ
೪೪೭. ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ಕಟಸಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಟಸೀಸದ್ದೋ ಸುಸಾನಭೂಮಿವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಳೇವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಮಾನಾ ಭೂಮಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಕಳೇವರನ್ತಿ ದೇಹಂ। ತಞ್ಹಿ ಕಳೇ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಅವಯವೇ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ವರಿಯತಿ ಇಚ್ಛಿಯತೀತಿ ಕಳೇವರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಏವಂ ಘೋರಂ ಕಟಸಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಾವ ಪುನಬ್ಭವಂ ಆದಿಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೪೫೪. ಪಾಪಕಂ ನೋ ಆವುಸೋ ಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನೋಸದ್ದೋ ಅಮ್ಹಸದ್ದಕಾರಿಯೋ, ಛಟ್ಠೀಕತ್ತಾ ಚ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆವುಸೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪಾಪಕಂ ಕತ’’ನ್ತಿ।
೪೫೫. ‘‘ಪಿಯವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕತಮೇನ ತ್ವಂ ಭೂಮಿ-ವಿಹಾರೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಭೂಮಿಸದ್ದೋ ಪಿಯವಾಚಕೋ ರುಳ್ಹೀಸದ್ದೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಆಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಲಪನಪದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆವುಸೋ ಭೂಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕುಲ್ಲವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೋ, ಸೋ ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮಝಾನತ್ತಯೇ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಉತ್ತಾನವಿಹಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಾನವಿಹಾರೇನಾ’’ತಿ।
೪೫೭. ಸಾವತ್ಥಿಯಾತಿ ಸಾವತ್ಥಿನಗರೇ। ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಪದಭಾಜನೀಯೇ। ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ರ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ರಾತಿ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕೇ ಅಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಞ್ಞೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ। ಏಕೇ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಿನ್ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ। ಅಲೋಣಕಂ ಯಮ್ಪಿ ಆಮಿಸನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇನಾತಿ ಪುರೇಪರಿಗ್ಗಹಿತಲೋಣೇನ। ತನ್ತಿ ಆಮಿಸಂ। ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ। ವದತೋತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ವಚನೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅಲೋಣಕಾಮಿಸಪರಿಭುಞ್ಜನೇ, ದುಕ್ಕಟೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಇತಿ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇತಿ ಏಕೇ ಆಚರಿಯಾ। ದುಕ್ಕಟೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ಪಗೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಯಾವಜೀವಿಕಯಾವಕಾಲಿಕೇಸು। ಯಾವಜೀವಿಕಂ ನ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಯಾವಕಾಲಿಕಮೇವ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಯಾವಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ತುಮ್ಹೇ ಯದಿ ಯಾವಜೀವಿಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಯಾವಜೀವಿಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ। ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತನ್ತಿ ವಿಕಾಲೇ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಂ।
ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೫) ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಾವಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಗತಿ ವಿಯ ಗತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಗತಿಕಂ। ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪುರೇಪಟಿಗ್ಗಹಿತಲೋಣೇನ ಆಮಿಸಪರಿಭುಞ್ಜನೇ। ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕೇನ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಂ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ, ವಿಕಾಲಭೋಜನಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಏವ ಕಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವನ್ತಿ ತಥಾ, ಅಜ್ಜ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಯಾವಜೀವಿಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಪರಜ್ಜು ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಯಾವಕಾಲಿಕೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ಯಾವಜೀವಿಕೇನ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ಅಜಾನನ್ತೋಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇದನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ। ತತೋತಿ ಸನ್ನಿಧಿಭೋಜನಪಾಚಿತ್ತಿಯತೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ‘‘ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿ ಇದಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
‘‘ರಾಜಗಹೇ ಉಪೋಸಥಸಂಯುತ್ತೇ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪೋಸಥಸಂಯುತ್ತೇತಿ ಉಪೋಸಥೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೪೧) ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ। ಅತಿಸಾರೇತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸರಣೇ ಗಮನೇ ಪವತ್ತನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ। ‘‘ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೇ ವಿನಯವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯೇ ಆಗತಂ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಭೂತೇನ ಪವತ್ತಂ। ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಆಗತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದಸಾಯೇವಾತಿ ದಸಾಯಮೇವ, ಆಧಾರೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ। ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಾತಿ ವಿದತ್ಥಿಪಮಾಣಾ। ದಸಾಯ ವಿನಾತಿ ದಸಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ। ತಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ವಿದತ್ಥಿತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಂ ತಂ ಪಮಾಣಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವುತ್ತಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಛೇದನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೩೩) ಇದಂ ವಚನಂ ಆಗತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ
ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ದ್ವಿವಗ್ಗಸಙ್ಗಹಾತಿ ದ್ವಾವೀಸತಿಪಭೇದನಾತಿ ಮಹಾವಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧದುಕ್ಖಪ್ಪಹಾಯಿನೋತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಹನಸೀಲಸ್ಸ, ಭಗವತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಸಾಪೀತಿ ಇಚ್ಛಾಪಿ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ-ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧದುಕ್ಖಪ್ಪಹಾಯಿನೋ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ದ್ವಿವಗ್ಗಸಙ್ಗಹಾ ದ್ವಾವೀಸತಿಪಭೇದನಾ ಯೇ ಖನ್ಧಕಾ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಖನ್ಧಕಾನಂ ಏಸಾ ವಣ್ಣನಾ ಅನ್ತರಾಯಂ ವಿನಾ ಯಥಾ ಸಿದ್ಧಾ, ಏವಂ ತಥಾ ಪಾಣೀನಂ ಕಲ್ಯಾಣಾ ಆಸಾಪಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತೂತಿ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಚೂಳವಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಜಾದಿಲಞ್ಛಿತನಾಮೇನ, ನೇಕಾನಂ ವಾಚಿತೋ ಮಯಾ।
ಚೂಳವಗ್ಗಖನ್ಧಕಸ್ಸ, ಸಮತ್ತೋ ಯೋಜನಾನಯೋತಿ॥
॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ಪಾಚಿತ್ಯಾದಿಯೋಜನಾ