ಪರಿವಾರವಗ್ಗಯೋಜನಾ
ಚೂಳವಗ್ಗಖನ್ಧಕಸ್ಸೇವಂ
ಅಧುನಾ ಪರಿವಾರಸ್ಸ, ಕರಿಸ್ಸಂ ಯೋಜನಾನಯಂ॥
ಸೋಳಸಮಹಾವಾರೋ
ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರಯೋಜನಾ
ಏವಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಖನ್ಧಕಾನಂ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಪರಿವಾರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಗಹಮಾರೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಯಮಾಚರಿಯೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ಅನುಸನ್ಧಿದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ವಿಸುದ್ಧಪರಿವಾರಸ್ಸಾತಿ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಚತುಪರಿಸಾಯ ಪರಿವಾರಿತಸ್ಸ, ಅಥವಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಚತುಪರಿಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರಿವಾರೇ ಹಿ ವಿಸುದ್ಧೇ ತೇನ ಪರಿವಾರಿತೋ, ತಂಪರಿವಾರಿತೋ ವಾ ಭಗವಾಪಿ ವಿಸುದ್ಧೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಇಮಿನಾ ಸಂವಣ್ಣಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘‘ಪರಿವಾರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಗಹಮಾರೂಳ್ಹಸ್ಸ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುರೂಪೇನ ದೇಸಕಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಥೋಮನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ। ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸರೀರಸ್ಸಾತಿ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತೇನ ಸರೀರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ, ಇಮಿನಾ ಸಂವಣ್ಣಿತಾನಂ ಖನ್ಧಕಾನಮನುರೂಪೇನ ಭಗವತೋ ಥೋಮನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ। ಪಕತಿ ಹೇಸಾಚರಿಯಾನಂ ಯದಿದಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಾನುರೂಪೇನ ದೇಸಕಸ್ಸ ಥೋಮನಾ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೧.ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ; ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ಮಹಾಟೀ॰ ೧.೧)। ಅನನ್ತರಾತಿ ಅನನ್ತರೇ ಕಾಲೇ।
ಯೋತಿ ಪುಬ್ಬಾಗತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇಸು ವಿಭಙ್ಗಖನ್ಧಕೇಸು ಆಗತಂ। ನಯನ್ತಿ ಸದ್ದಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯನಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಬ್ಬಂ ನಯಂ। ಹಿತ್ವಾತಿ ಚಜಿತ್ವಾ। ಅನುತ್ತಾನತ್ಥವಣ್ಣನನ್ತಿ ಅನುತ್ತಾನಾನಂ ಪದಾನಮತ್ಥವಣ್ಣನಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ವಿಸುದ್ಧಪರಿವಾರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸರೀರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಖನ್ಧಕಾನಮನನ್ತರಾ ‘‘ಪರಿವಾರೋ’’ತಿ ಯೋ ವಿನಯೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಸಮಾರೂಳ್ಹೋ, ತಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಗತಂ ನಯಂ ಹಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
೧. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯೋ ಪರಿವಾರಸಙ್ಖಾತೋ ವಿನಯೋ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ, ತತ್ಥ। ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋತಿ ಸಮಾಸತ್ಥೋ। ಯಂ ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಸೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಅನಿಯಮ ನಿದ್ದೇಸೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ನಿಯಮನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೋತಿ ಪದಾಲಙ್ಕಾರೋ। ದ್ವೀಸು ಹಿ ಸಬ್ಬನಾಮೇಸು ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪುಬ್ಬಮೇವ ಪಧಾನಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪನ ವಚನಾಲಙ್ಕಾರಂ। ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕತ್ಥನ್ತಿ ಚಿರಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಕಾಲಂ ಠಿತಿಕತ್ಥಾಯ, ‘‘ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಯಾಚಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಾಚಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇನ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಕಮ್ಮಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಿಕಾಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಜಾನತಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ದಸ ಅತ್ಥವಸೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಸ್ಸತಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ।
ಏವಂ ಕಮ್ಮದಸ್ಸನೇನ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕರಣದಸ್ಸನೇನ ಅಪರಮ್ಪಿ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದೀಹೀ’’ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಇದ್ಧಿವಿಧದಿಬ್ಬಸೋತಪರಚಿತ್ತವಿಜಾನನಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ‘‘ಜಾನತಾ, ಪಸ್ಸತಾ’’ತಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹೀತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ। ಛಹಿ ವಾ ಪನ ಅಭಿಞ್ಞಾಹೀತಿ ಸಹ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣೇನ ಪಞ್ಚಲೋಕಿಯಾಭಿಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ಛಹಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಹಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾತಿ ಅನಾವರಣಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾ। ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಪಞ್ಞಾಯ। ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ತಿರೋಪಬ್ಬತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾತಿ ಪಸಾದಚಕ್ಖುನಾ। ಪಟಿವೇಧಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ। ದೇಸನಾಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಪಞ್ಞಾಯ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಪಞ್ಞಾಯೇವ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ದೇಸನಾಪಞ್ಞಾ ನಾಮ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯ ತೇಜಸಾ। ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಾಮಗ್ಗಂ, ದೇವಾನಂ ಸಮ್ಪವತ್ತಯೀತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ ೫)। ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅವತ್ಥಾವಸೇನ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಕರಣಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅರಹತಾತಿ ಅರೀನಂ ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಾ ಅರಹತಾ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ, ತೇನ ಭಗವತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕೇನಾಭತನ್ತಿ ತಂ ಪಠಮಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಕೇನ ಆಭತಂ, ಇತಿ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ।
೨. ಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನೇ ಪನ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಂ ತೇನ…ಪೇ॰… ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಇದಂ ಪದಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪತಿಉದ್ಧರಣಮತ್ತಮೇವ, ನ ಅತ್ಥದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಪದೇಸು। ಏಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏಕಾ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿ। ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋತಿ ಪಚ್ಛಾ ಠಪಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ।
ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ‘‘ಏಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ದ್ವೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತಿಯಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಸ್ಮಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ದೋಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ದೋಸೇ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಅಲುತ್ತಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಚೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಚೇವ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಜನಪದೇಸು ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪಾರಿಸೇಸನಯೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನಾತಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಚರಿಯಪಞ್ಚಮೇನ। ಏತ್ಥೇವಾತಿ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇಯೇವ। ಏತೇಹೀತಿ ಚತೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ। ಸೇಸಾನೀತಿ ಚತೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸೇಸಾನಿ।
ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಪನಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಪನ, ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿನೀತಕಥಾಮತ್ತಮೇವಾತಿ ವಿನೀತವತ್ಥುಪಕಾಸಕಂ ಕಥಾಮತ್ತಮೇವ। ತಾಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ। ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವಾತಿ ‘‘ಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಉಭತೋ’’ತಿ ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತಿಪದೇ।
‘‘ನಿದಾನೇ ಅನುಪವಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿದಾನೋಗಧ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸತ್ತಮೀಸಮಾಸಞ್ಚ ಓಗಧಸದ್ದಸ್ಸ ಅನುಪವಿಟ್ಠತ್ಥಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ಓಗಾಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ ಧರತಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಓಗಧಂ। ನನು ನಿದಾನೋಗಧೇ ಸತಿ ‘‘ಪಠಮೇನ ಉದ್ದೇಸೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ ‘‘ದುತಿಯೇನ ಉದ್ದೇಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿದಾನೋಗಧ’’ನ್ತಿ। ನಿದಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮಾನನ್ತಿ ನಿದಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಮಾನಮ್ಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ, ಪಗೇವ ದುತಿಯೇ ಉದ್ದೇಸೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಆದೀನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ।
ದ್ವಙ್ಗಿಕೇನಾತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ದ್ವಙ್ಗಿಕೇನ। ನನು ‘‘ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಕಾಯತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಕಾಯತೋ ಚ ಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ವಚನೇ। ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ। ಆಪನ್ನೋಸೀತಿ ತ್ವಂ ಆಪನ್ನೋ ಅಸೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಆಮ ಆಪನ್ನೋಮ್ಹೀತಿ ಆಮ ಅಹಂ ಆಪನ್ನೋ ಅಮ್ಹೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಾವದೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಜಾನಕ್ಖಣೇಯೇವ। ತಂ ಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಮಾಪನ್ನಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ। ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಕಾರಣಾ। ‘‘ನ ಕತಮೇನ ಸಮಥೇನ ಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಯಂ ಪನ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ವುತ್ತಮಾತಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಮಾತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿನಯೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಾತಿಕಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಪೀಯತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಠಪೀಯತಿ, ಪಕಾರಂ ಜಾನಾಪೇತಿ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಪದಭಾಜನಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಿಭತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಕಾಯವಾಚಾವೀತಿಕ್ಕಮೋ। ಸೋ ಹಿ ನ ಸಂವರತಿ ಕಾಯವಾಚಂ ನ ಪಿದಹತೀತಿ ಅಸಂವರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯೇಸಂ ವತ್ತತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ತತಿಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಪಿಟಕಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಚಾ’’ತಿ। ಪಗುಣಾತಿ ವಾಚುಗ್ಗತಾ। ತೇತಿ ತೇ ಪುಗ್ಗಲಾ, ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ। ಕೇನಾಭತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭರಧಾತುಯಾ ಧಾರಣಪೋಸನತ್ಥೇಸು (ಪಾಣಿನೀ ೧೦೮ ಧಾತುಪಾಠೇ) ಧಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕೇನ ಆನೀತ’’ನ್ತಿ ಪರಮ್ಪರಾಭತನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ತತಿಯಾಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಥವಾ ‘‘ಕೇನಾಭತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅನುರೂಪಂ ಯಕಾರಲೋಪವಸೇನ ವಾಕ್ಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೩. ಉಪಾಲಿ ದಾಸಕೋ ಚೇವಾತಿಆದಿಕಾ ಗಾಥಾಯೋ ಕಿಮತ್ಥಂ ಕೇಹಿ ಠಪಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ತನ್ತಿ ಪರಂ ಪರಂ। ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ಗಾಥಾಸು। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನೇ ವುತ್ತೇನ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ।
ಇತಿ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಕತಾಪತ್ತಿವಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೫೭. ಇತೋತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರತೋ, ಪರಂ ವುತ್ತಾ ಸತ್ತ ವಾರಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾ ಏವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕತಾಪತ್ತಿವಾರೋತಿ ‘‘ಕತಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಲಕ್ಖಿತೋ ವಾರೋ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ತದನನ್ತರೋತಿ ತೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ವಾರಾನಂ ಅನನ್ತರೇ ವುತ್ತೋ। ಸಮುಚ್ಚಯವಾರೋತಿ ಸಂ ಏಕತೋ ಆಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಆದಯೋ ಉಚಿಯನ್ತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೋ, ಸೋಯೇವ ವಾರೋ ಸಮುಚ್ಚಯವಾರೋ।
೧೮೮. ತತೋತಿ ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ವಾರೇಹಿ, ಪರಂ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಏಕೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಚ್ಚಯವಸೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ। ತೇಪೀತಿ ಅಟ್ಠ ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ತತೋತಿ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗತೋ, ಪರಂ ಆಗತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ಇಮೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ವಾರಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸವಾರೇಸು।
ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸವಣ್ಣನಾ
೨೫೭. ತದನನ್ತರಾಯಾತಿ ತೇಸಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸವಾರಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾನಕಥಾಯ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನತ್ತಾ ಇತಿ ನಿಚ್ಛಿತಾತಿ ಅನತ್ತಾತ್ವೇವ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾ। ಇಮಿನಾ ಅನತ್ತಾ ಇತಿ ನಿಚ್ಛಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಿಧಾತುಯಾ ವಿನಿಚ್ಛಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾಕಾರಾದೀಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಭಾಗಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಾಕಾರಾದೀಹಿ ಸಮಾನೋ ಭಾಗೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಭಾಗಾ, ತೇಯೇವ ಧಮ್ಮಾ ಸಭಾಗಧಮ್ಮಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಾಮಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿನಾಮಮತ್ತಮ್ಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಪಗೇವ ನಾಮಿಕೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನ ಖಾಯತಿ। ಇಮಿನಾ ನ ನಾಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಞಾಧಾತುಯಾ ಖಾಯನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದುಕ್ಖಹಾನಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಖಂ ಜಹಾತೀತಿ ದುಕ್ಖಹಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದುಕ್ಖಘಾತನೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ, ತಂ। ‘‘ಖನ್ಧಕಾ ಯಾ ಚ ಮಾತಿಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸುಖುಚ್ಚಾರಣತ್ಥಾಯ ರಸ್ಸವಸೇನ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧಕಾ ಯ ಚ ಮಾತಿಕಾ’’ತಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತೋಕತನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೬) ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಪರೋಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಓಕಾರಾಗಮವಸೇನ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನನಿಯತೋಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತಕತ’’ನ್ತಿ। ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಿಯತೋಕತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೇನ। ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬೋತಿ ಪತಿ ಏತಬ್ಬೋ, ಪಟಿಮುಖಂ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞೇಹೀತಿ ತೀಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ।
ತತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಭೇದನಿದಾನವಚನೇಸು। ಸಮ್ಭೇದವಚನೇನ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ತಾನಿ ತೀಣಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಞ್ಞತ್ತಿದೇಸಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತದೇಸಸಙ್ಖಾತಂ। ‘‘ಇಮಾನಿ ತೀಣೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಸಧಾತುಯಾ ಖಾಯನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನನಿಯಮಸಮ್ಭೇದನಿದಾನಸಙ್ಖಾತೇಸು ಇತರಂ ಪನಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನನಿಯಮಸಮ್ಭೇದೇಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಪನ।
ಆಳವೀತಿ ಆಳವಿಯಂ। ಸಕ್ಕೇಸು ಭಗ್ಗೇಸು ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಜನಪದನಾಮತ್ತಾ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ।
ದ್ವೀಸು ವಿಭಙ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ವಿಭಙ್ಗೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಏತ್ಥ ಸುಕಾರಲೋಪೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ। ಯಥಾಞಾಯನ್ತಿ ಯುತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪಂ। ತನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ। ಮೇ ಸುಣಾಥಾತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಸುಣಾಥ। ಇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ।
ಕಥಿನನ್ತಿ ಪಠಮಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ। ಅನನುಞ್ಞಾತಾಯ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ। ಸದಿಸಾ ಇಧ ದಿಸ್ಸರೇತಿ ಏತ್ಥ ಇಧಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಪಕರಣವಸೇನ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿ। ‘‘ಸದಿಸಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಕಾರಸ್ಸಾಕಾರಾದೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಸ್ಸರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ರೇಕಾರೋ (ನಿರುತ್ತಿದೀಪನಿಯಂ ೫೭೦ ಸುತೇ) ದಸ್ಸಿತೋ।
ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸೋ
ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೫೮. ಕಿಮತ್ಥಂ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಸುಕ್ಕಸಂಸಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿವಚನೇ। ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸನ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ, ಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು ವಾ ಸೀಸಂ। ಸೇಸಾನೀತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕತೋ ಸೇಸಾನಿ ಪಞ್ಚಸತ್ತತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ। ತೇನಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇನ। ‘‘ಸುಕ್ಕಸಂಸಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸುಕ್ಕಸಂಸಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿವಚನೇ।
ಖುದ್ದಕವಣ್ಣನಾವಸಾನೇತಿ ಖುದ್ದಕಟ್ಠಕಥಾಯ ಅವಸಾನೇ।
ಲಿಙ್ಗವಿಪರಿಯಾಯೋತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ। ಕಾಯಮಾನಸಿಕಾ ಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯಮಾನಸೇಸು ಪವತ್ತಾ ಕಾಯಮಾನಸಿಕಾತಿ ವುತ್ತೇ ಸಮುಟ್ಠಾನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಕತಾ’’ತಿ।
ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೫೯. ಇದಂ ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮುದಾಯನಾಮೇ ಏಕದೇಸವೋಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೇಸಾನೀತಿ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕತೋ ಸೇಸಾನಿ ಏಕೂನಸತ್ತತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ। ತೇನಾತಿ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕೇನ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ವಿಗ್ಗಹುತ್ತರೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ। ವಿಗ್ಗಹುತ್ತರೀತಿಆದಿಪದಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಮಕತ್ವಾ ಅತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀ’’ತಿ। ಅನಿಯತಾ ದುತಿಯಿಕಾತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ದುತಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಸಮುಟ್ಠಾನಾ ತಿಕಾ ಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪದವಿಪರಿಯಾಯವಸೇನ ಕಕಾರಸ್ಸ ದೀಘವಸೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನಾ ತಿಕಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಕತಾ’’ತಿ।
ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೬೦. ‘‘ಸಞ್ಚರೀ’’ತಿ
ವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತೇನ ‘‘ರಿಞ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೭೬) ಪದೇನ ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉಪಲಕ್ಖಿತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಭಙ್ಗೇ ರಿಞ್ಚನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ಆಗತ’’ನ್ತಿ।
‘‘ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯ’’ ಇತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೩೫-೧೩೬) ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚೀವರಂ ದದೇಯ್ಯ’’ಇತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೬೯) ಚ ‘‘ಚೀವರಂ ಸಿಬ್ಬೇಯ್ಯ’’ಇತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೭೬-೧೭೭) ಚ ವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದತ್ತಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
‘‘ಸಮಣಚೀವರೇನ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಸಮಣಚೀವರಂ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇದಂ (ಪಾಚಿ॰ ೯೧೭) ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸಮನುಭಾಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೬೧. ಭೇದನ್ತಿ
ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೬೨. ಉಬ್ಭತನ್ತಿ ಇದಂ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ।
ಆವಸಥೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಆವಸಥಸದ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ।
ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೬೩. ‘‘ಏಳಕಲೋಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ। ಇತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತತೋ। ಪಾಳಿನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಪಾಳಿಂ। ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬಾಪರತೋ ವಿರಾಧೇತ್ವಾ। ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಪನಸದ್ದೋ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ಪನ ತಥಾಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವನ್ತಿ ತಥಾಕಾರೇನ। ಅತ್ಥಾನುಕ್ಕಮೋತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮೋ।
‘‘ಅಭಿಕ್ಖುಕಾವಾ ಸೇನ ಚಾ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಅಭಿಕ್ಖುಕೇ ಆವಾಸೇ ವಸ್ಸಂ ವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೦೪೭) ಇದಂ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಚ ಸಾಮಣೇರೀ ಗಿಹಿನಿಯಾ’’ತಿ ಪಾಠಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೬೪. ಪದನ್ತಿ ಇದಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ। ‘‘ತಥಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇನ ಚಾ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಓವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೫೪-೧೫೫) ಇದಂ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನೋಕಾಸೋ ಚ…ಪೇ॰… ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೨೧೯-೧೨೨೧) ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೬೫. ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ
ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೬೬. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥನ್ತಿ ಇದಂ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸಾನಿ। ‘‘ಬ್ಯೂಹೇನ ಸತ್ತಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತದನನ್ತರಮೇವಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನನ್ತರಮೇವ, ‘‘ಆಗತ’’ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೨೬೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನೇ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಏಕದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ। ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಂಸಗ್ಗಸಮುಟ್ಠಾನಂ। ತಿವಿಧನ್ತಿ ಭೂತಾರೋಚನಚೋರಿವುಟ್ಠಾಪನಅನನುಞ್ಞಾತಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ತಿಪ್ಪಕಾರಂ। ತನ್ತಿ ನಿಯತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುನ ತನ್ತಿ ನಿಯತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುನ ತನ್ತಿ ವಚನಂ। ನೇತ್ತಿಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯವಾಚಂ ನೇತಿ ವಿನೇತೀತಿ ನೇತ್ತಿ, ಕಾಯವಾಚಂ ನೇತಿ ವಿನೇತಿ ಏತ್ಥ, ಏತಾಯಾತಿ ವಾ ನೇತ್ತಿ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಾಳಿ। ಸಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಂ ಧಾರೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ನೇತ್ತಿಯೇವ ಧಮ್ಮೋ ನೇತ್ತಿಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ನೇತ್ತಿಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಿಕಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿನಯಪಾಳಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ।
ಇತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲ ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ
೨೭೧. ಇದಾನಿ ವುತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ತಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲಿಕೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ತತ್ಥಾತಿ ಆಗತಾಪತ್ತಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಆಗತಾಪತ್ತಿಯಾ ಪುಚ್ಛಾ। ಹೀತಿ ವಿಸೇಸಜೋತಕೋ, ಹಿ ವಿಸೇಸಂ ವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ದುತಿಯಪದೇ। ‘‘ರಾಸಿವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಖನ್ಧಸದ್ದಸ್ಸ ರಾಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿನೀತವತ್ಥೂನೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿನೀತಸದ್ದೋ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ। ನನು ವಿನೀತವಿನಯಸದ್ದಾನಂ ಸದ್ದತೋ ನಾನತ್ತಾ ಅತ್ಥತೋಪಿ ನಾನಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ವಿನಯಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನೀತಂ…ಪೇ॰… ಏಕ’’ನ್ತಿ। ಇದನ್ತಿ ಪದತ್ತಯಂ। ಅತ್ಥತೋ ಏಕನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋಯೇವ ಏಕಂ, ನ ಸದ್ದತೋ। ವಿನೀತವತ್ಥೂನೀತಿ ಆಪತ್ತಿವಿನಯಕಾರಣತ್ತಾ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ। ಯೇಸೂತಿ ಅಗಾರವೇಸು। ಸತೀತಿ ಸನ್ತೇಸು। ಏತ್ಥ ಚ ಯೇಸು ಸತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಅಸತಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವಾಕ್ಯಮ್ಪಿ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಿನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯೇಸೂತಿ ಗಾರವೇಸು। ತೇತಿ ಅಗಾರವಗಾರವೇ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಪತ್ತಿಭಾವಪುಚ್ಛಾತಿ ವಿಪತ್ತಿಭಾವಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ। ಪುಚ್ಛಿಯತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ। ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ ಅನುವಾದಮೂಲಾನೀತಿ ಇಮಾ ಪುಚ್ಛಾಯೋ ಮೂಲಪುಚ್ಛಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಇಮಾನೀ’’ತಿ ನಿಕಾರೇನ ಸಹ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋಯೇವ। ಮೂಲಪುಚ್ಛಾತಿ ಪುಚ್ಛಿಯನ್ತಿ ಇಮಾಹೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ಮೂಲಾನಂ ಪುಚ್ಛಾ ಮೂಲಪುಚ್ಛಾ। ‘‘ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಅಧಿಕರಣಾನಂಯೇವ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಮಾತಿಕಾ।
ನಿದ್ದೇಸೇ ಮಾತಿಕಾಯಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ। ವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಪದಭಾಜನಿಯಂ, ಆಗತವಸೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ನಿದ್ದೇಸೋ।
ಪಟಿನಿದ್ದೇಸೇ ಆರತೀತಿಆದಿಪದಾನಂ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆರಕಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಆರಕಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತೇಹೀತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ, ಆರಕಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ರಮತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಿಪಚ್ಚಯೋ ಕತ್ವತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ರತೀತಿ ರಮನಂ। ಇಮಿನಾ ತಿಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥೇಪಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿನಾತಿ ಏತೇಹಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವಿನಾ। ಇಮಿನಾ ವಿರತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಚ್ಚೇಕನ್ತಿ ಪತಿ ಏಕಂ, ಪಟಿಸದ್ದೋ ವಿಚ್ಛತ್ಥಜೋತಕೋ, ವಿಸುಂ ವಿಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ಪಟಿವಿರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿರತಿ ಪಟಿವಿರತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತಿಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥೇಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವೇರನ್ತಿ ಅನತ್ಥಕರತ್ತಾ ವಿರಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿರಂ, ತದೇವ ವೇರಂ, ರಾಗಾದಿಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾ। ತೇ ಹಿ ವೇರಹೇತುತ್ತಾ ವೇರನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಏತಾಯಾತಿ ವಿರತಿಯಾ। ಇಮಿನಾ ಅಕಿರಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ರಿರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಕರಣತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಕರಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಕರಣಸ್ಸ। ಪಟಿಪಕ್ಖತೋತಿ ವಿರುದ್ಧಭಾವತೋ। ಇಮಿನಾ ಅಕರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾರೋ ವಿರುದ್ಧತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಅಜ್ಝಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜನಸ್ಸ। ‘‘ವೇಲನತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೇಲತೀತಿ ವೇಲಾ, ವೇಲನಂ ವಾ ವೇಲಾತಿ ವಚನತ್ಥೇ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ। ಮಗ್ಗೋ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಯಾತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಬನ್ಧತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಧಾತುಯಾ ಬನ್ಧನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನಿವಾರೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬನ್ಧಧಾತುಯಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ಸೇತೂ’’ತಿ ನಾಮಂ। ತಂ ಸೇತುನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ತಂ ಸೇತುಂ। ಏತ್ಥ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಸೋ ಸೇತೂ’’ತಿ ಚ ‘‘ಏತಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋಯೇವ।
ಬುದ್ಧೇ ಅಗಾರವಾದೀಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ, ನ ಗಚ್ಛತೀತಿಆದೀಸು ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಧರಮಾನೇತಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೇ, ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ, ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ವಾ। ಏತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ। ಧಮ್ಮಸ್ಸವನನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಟ್ಠಾನಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ವಾ। ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗೋ, ಧಮ್ಮಸವನಮಣ್ಡಪೋ। ಅಥ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗೋ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಟ್ಠಾನೇ ಚಿತ್ತೀಕಾರನ್ತಿ ಅಪಚಾಯನಾಕಾರಂ। ವಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಅನಾದರೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಾಯಪಾಗಬ್ಬಿಯನ್ತಿ ಭುಸಂ ಗರತಿ ಅಞ್ಞೇ ಪೀಳೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪಗಬ್ಬೋ, ಅತಿಮಾನೋ, ಓಟ್ಠಜೋ ತತಿಯಕ್ಖರೋ। ಪಗಬ್ಬಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಗಬ್ಬಿಯಂ, ಕಾಯೇನ ಪಾಗಬ್ಬಿಯಂ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಬಿಯಂ (ವಜಿರ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೨೭೧; ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೩.೨೭೧; ವಿ॰ ವಿ॰ ಟೀ॰ ಪರಿವಾರ ೨.೨೭೧ ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨.೧೪೬; ಅ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೬.೮೨-೮೪; ಸು॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೪೪), ಕಾಯಾನಾಚಾರಂ। ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದಿಕಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ। ಪಮಜ್ಜನಂ ಪಮಾದೋ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಧಾರನ್ತಿ ಆಮಿಸೇನ ಅತ್ತನೋ, ಪರೇಸಞ್ಚ ಅನ್ತರಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ದಹನಂ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಧಾರೋ, ತಥಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಧಾರೋ।
೨೭೨. ಸತ್ಥರಿಪಿ ಅಗಾರವೋತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಅನೀಚವುತ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸದ್ದತ್ಥೋ ಪನೇವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಪಟಿಮುಖಂ ಆದರೇನ ಸತ್ಥುವಚನಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ ನಾಮಾತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಾದೀಸು ಚತೂಸು ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಭಾವಞ್ಚ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾ ಅಮಾದೇಸಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ವಾ’’ತಿ। ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖೇ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಭೇದೇ’’ತಿ। ಸಪರಸನ್ತಾನೇತಿ ಅತ್ತಪರಸನ್ತಾನೇ। ಪಹಾನಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಹಾಧಾತುಯಾ ಕರಣಞ್ಚ ಆಯಸದ್ದಸ್ಸ ತದತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾದೀಹಿ ನಯೇಹಿ ಪಹಾನತ್ಥ’’ನ್ತಿ। ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾದೀಹೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಕರುಣಾಭಾವನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತನ್ತಿ ವಿವಾದಮೂಲಂ। ‘‘ಅಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನವಸ್ಸವಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅವಪುಬ್ಬ ಸುಧಾತುಯಾ ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಇದಂ ಸಂ, ಸಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರತೋ ಆಮಸತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಕಮೇವ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರಾಮಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರಾಮಸನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಭುಸೋ ಠಿಯತೇ ಆಧಾನನ್ತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಆಧಾನಸದ್ದೋ ದಳ್ಹಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀ’’ತಿ। ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀ।
೨೭೩. ಅನುವಾದಮೂಲನಿದ್ದೇಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮಾನೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಥ ಖೋತಿ ತಥಾ ಸಮಾನೋಪಿ, ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿವದನ್ತಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತಥಾ ವಿವದನ್ತಾತಿ ತೇನಾಕಾರೇನ ವಿವದನ್ತಾ, ಅನುವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ವಿಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅನುವಾದಮೂಲೇ। ವಿಸೇಸೋತಿ ವಿವಾದಮೂಲತೋ ವಿಸೇಸೋ। ವಿವದನ್ತಾನಂ ಕೋಧೂಪನಾಹಾದೀನಿ ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ, ಅನುವದನ್ತಾನಂ ಅನುವಾದಮೂಲಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೨೭೪. ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಮೇತ್ತಾ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸಹಗತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಕತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ಸಮ್ಮುಖಪರಮ್ಮುಖಾನಂ ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮುಖಪರಮ್ಮುಖೇಸು। ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಥೇರಾನಂ ದಾನಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಭಯೇಹಿಪೀತಿ ನವಕತ್ಥೇರೇಹಿಪಿ। ತೇಸೂತಿ ನವಕತ್ಥೇರೇಸು। ಅವಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅವಮಾನಂ। ಅತ್ತನೋ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸಾಮನಂ ವಿಯ ಪಟಿಸಾಮನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಮೇತ್ತಾಕಾಯಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಿಸದ್ದೋ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ‘‘ಸರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸತಿಜನಕೋತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸತಿಜನಕೋ। ತಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ। ನನ್ತಿ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ। ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೇಸನ್ತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ। ತೇತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ। ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಪಿಯಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಯಕರಣೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಿಯಕರಣೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಗರುಕರಣೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ‘‘ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಹಾಯಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಭಾವಪ್ಪಧಾನಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಗಹೋ, ತದತ್ಥಾಯ। ತೇಹೀತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ। ‘‘ಸಮಗ್ಗಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವಚನನ್ತಿ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಚನಂ। ವಿಹಾರೇತಿ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಥೇರೇ ಅಸನ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ಥೇರಂ ಕದಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ ನುಖೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಮಾಯನವಚನನ್ತಿ ಮಮಾಯನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಂ ವಚನಂ। ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧಾನೀತಿ ಮೇತ್ತಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಿನೇಹೇನ ಸಿನೇಹಿತಾನಿ। ನಯನಾನೀತಿ ಚಕ್ಖೂನಿ। ‘‘ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅರೋಗೋತಿ ಪದಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ಸಮನ್ನಾಹರಣನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿಕರಣಂ।
ನ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಟಿವಿಭಜಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತದತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಏತ್ತಕಂ…ಪೇ॰… ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಮಿಸಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಏತ್ತಕಂ ವಾ ಅಸುಕಸ್ಸ ಚ…ಪೇ॰… ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಯನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ। ಆಭತನ್ತಿ ಗಾಮಾದಿತೋ ಅದಾತುಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ದಾನಞ್ಹಿ ನಾಮ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ವಾರಿತಂ। ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲಸೀಲವನ್ತಾನಂ। ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧೪೧; ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೯೨; ಅ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೬.೧೧) ವುತ್ತಂ। ವಿಚೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ। ದಾತುಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ಅವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ನನು ಏವಂ ಸತಿ ಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗೋ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಸ್ಮಾ ವಿಚೇಯ್ಯ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಏತೇತಿ ಗಿಲಾನಾದಯೋ। ಇದಂ ಪದಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ, ‘‘ದೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಇತಿ ಅಯನ್ತಿ ಇತಿ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಅಯಂ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ।
ಅಖಣ್ಡಾನೀತಿಆದೀಸು ಪಠಮಂ ತಾವ ಖಣ್ಡಛಿದ್ದಸಬಲಕಮ್ಮಾಸಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಅಖಣ್ಡಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸೂತಿ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಪತ್ತಿಞ್ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಹೋತಿ। ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾ। ವಾಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ। ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಭಿನ್ನೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ। ಖಣ್ಡಂ ನಾಮಾತಿ ಛಿನ್ನಂ ನಾಮ। ವೇಮಜ್ಝೇತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವೇಮಜ್ಝೇ। ಭಿನ್ನನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನಂ। ಛಿದ್ದಂ ನಾಮಾತಿ ವಿವರಂ ನಾಮ। ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬಲಂ ನಾಮಾತಿ ಚಿತ್ರಂ ನಾಮ। ಭಿನ್ನಾನೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ। ಕಮ್ಮಾಸಂ ನಾಮಾತಿ ವಿಚಿತ್ರಂ ನಾಮ। ಏತ್ಥ ಅಭಿನ್ನಾನಿಸೀಲಾನೀತಿ ಅಭಿನ್ನಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಾನಿ। ತಾನಿ ಪನಾತಿ ಸೀಲಾನಿ ಪನ। ‘‘ಏತಾನೀ’’ತಿ ಪದಂ ಪದಾಲಙ್ಕಾರಮತ್ತಂ। ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋತಿ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಭುಜಿಸ್ಸಕರಣಭಾವತೋ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪವಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಭುಜಿಸ್ಸಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ। ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಂ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಞ್ಚ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ಚಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸಂವತ್ತಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ಬಹುಲಂ ಕತ್ತುವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ತಂ ಗತೋತಿ ಸಾಮಞ್ಞಗತೋ, ಸೀಲೇನ ಸಾಮಞ್ಞಗತೋ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋ, ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾನಭಾವೂಪಗತಸೀಲೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ।
ಯಾಯಂ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞಗತಸ್ಸಾಪಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಅರಿಯಾ’’ತಿ ಸದ್ದನ್ತರಸನ್ನಿಧಾನೇನ ವಿಸೇಸವಿಸಯತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ। ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಉತ್ತಮತ್ತಾ ವಾ ನಿದ್ದೋಸಾ। ಇಮಿನಾ ಅರಿಯಸದ್ದೋ ನಿದ್ದೋಸತ್ಥವಾಚಕೋ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಪಾಟಿಪದಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಯಾತಿ। ಇಮಿನಾ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ಬಹುಲಂ ಕತ್ತುವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೋ ತಥಾಕಾರೀ ಹೋತಿ, ತಕ್ಕರಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಥಾಕಾರೀತಿ ತಾಯ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕಾರೀ ಹೋತಿ। ಇಮಿನಾ ತಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕರೋತೀತಿ ತಕ್ಕರೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಖೀಯನಂ ಖಯೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಯೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ, ತದತ್ಥಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಯತ್ಥ’’ನ್ತಿ। ಸೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತವಚನತೋ ಸೇಸಂ ವಚನಂ।
ಇತಿ ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಖನ್ಧಕಪುಚ್ಛಾವಾರೋ
ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಣ್ಣನಾ
೩೨೦. ಉಪಸಮ್ಪದಕ್ಖನ್ಧಕನ್ತಿ ಸನಿದಾನಂ, ಸಹ ನಿದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಸನಿದ್ದೇಸನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ನಿದಾನೇನಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿದೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿದಾನೇನ। ನಿದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಾದಿನಿದ್ದೇಸೇನ। ತತ್ಥಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಪದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಸದ್ದೋ ಉತ್ತಮಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಮಾನೀ’’ತಿ। ಪದಾನೀತಿ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೦೨-೪೦೩; ಮಹಾವ॰ ೧೨೪) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಿ ಪದಾನಿ। ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ‘‘ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಾನಿ ಪದಾನಿ ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಪದಾನೀ’’ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠಪದಾನಂ ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಪದಾನಮೇವ ಸಾಮಿವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ನನು ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ಪುಗ್ಗಲಾನಞ್ಞೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಯೇನ ಯೇನ ಪದೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಾ ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿ। ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ।
ನಸ್ಸನ್ತೇತೇತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತೇತೇತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತು ಏತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಹೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ। ವದತೋತಿ ವದನ್ತಾನಂ। ಸೇಸೇಸು ಉಪೋಸಥಕರಣೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಪಕರಣಾದಿವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪವಾರಣಕ್ಖನ್ಧಕೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ।
ಚಮ್ಮಸಂಯುತ್ತೇಪೀತಿ ಚಮ್ಮೇನ ಸಂಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತೇ ಖನ್ಧಕೇಪಿ, ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಿಸದ್ದೋ ಪವಾರಣಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಸಮನ್ತಾತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ।
ತತ್ಥಾತಿ ಚೀವರಸಂಯುತ್ತೇತಿ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೇತಿ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಖನ್ಧಕೇಸುಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ।
ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕೇತಿ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಗರುಭಣ್ಡವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇತಿ ಗರುಭಣ್ಡಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ।
ಸಙ್ಘಭೇದೇತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ‘‘ಸಮಾಚಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾಚಾರಸದ್ದೇನ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ। ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ಏಕಾ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಠಪನಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿಪದಸ್ಸ ಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಞ್ಚಸತಿಕಸತ್ತಸತಿಕೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇಸು। ಆರೋಪಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ರುಪಧಾತುಯಾ ದ್ವಿಕಮ್ಮಿಕತ್ತಾ, ನ್ಯಾದಿಗಣತ್ತಾ ಚ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಪಧಾನಕಮ್ಮಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ‘‘ಸಙ್ಗಹ’’ನ್ತಿ ಅಪಧಾನಕಮ್ಮಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಗಹ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಸತ್ತಸತಿಕೇಸು।
ಇತಿ ಖನ್ಧಕಪುಚ್ಛಾವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೧. ಏವಂ ಆಪತ್ತಿಕರಾ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಛನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ, ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚಾತಿ ಮಾತಿಕಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚ। ಲಹುಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜತ್ತಾ ನ ಲಹುಕಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಲಹುಕೇನ ಪನ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಲಹುಕೇನ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನ ವಿಸುಜ್ಝನತೋ’’ತಿ। ಪಞ್ಚವಿಧಾತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಪಕಾರಾ। ಕೇನಚೀತಿ ಲಹುಕೇನ ವಾ ಗರುಕೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ। ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಗಿಹಿಭಾವತೋ ಅವಸೇಸೋ ಸಮಣಭಾವೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಸಾವಸೇಸಾ, ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಅನವಸೇಸಾ। ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಸೇನ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ।
‘‘ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಣಿಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತರಾಯಿಕಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ದೇಸೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧಿಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲೋಕವಜ್ಜಾತಿ ಲೋಕೇಹಿ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ। ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾತಿ ಭಗವತೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ। ಯನ್ತಿ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕರೋನ್ತೋತಿ ಕಿರಿಯಮಾನತೋ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಮಾನಸದ್ದಸ್ಸ ಅನ್ತಾದೇಸೋ। ಇಮಿನಾ ಕರಣಂ ಕಿರಿಯನ್ತಿ ಭಾವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಾ ಆಪತ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಅನನ್ತರವಾಕ್ಯೇಸುಪಿ।
ಪುಬ್ಬಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಸದ್ದೋ ಪಠಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಆಪನ್ನಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಮಜ್ಝೇಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ। ಮೂಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಮೂಲೇ ಕಾಯಚಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಮಿಸ್ಸತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ। ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇದಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ಪುರಿಮಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಏಕೇನ ಕಾರಣೇನ।
ಯಾತಿ ಆಪತ್ತಿ, ದೇಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯಂ ದೇಸಿತಾ ಗಣನೂಪಿಕಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಾ ದೇಸಿತಾ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಅಗಣನೂಪಿಕಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಉಸ್ಸಾಹೇನೇವಾತಿ ಪುನಪಿ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಹ ಉಸ್ಸಾಹೇನೇವ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ‘‘ಗಣನಂ ನ ಉಪೇತೀ’’ತಿ ಅಗಣನೂಪಿಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಟ್ಠಮೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪೂರಣೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇದಂ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಪೂರಣವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆಗತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಟ್ಠಾನೇ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ।
ಥುಲ್ಲವಜ್ಜಾತಿ ಏತ್ಥ ಥುಲ್ಲಂ ವಜ್ಜಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಥುಲ್ಲವಜ್ಜಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಥುಲ್ಲದೋಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ। ಯಾ ಚ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವಸ್ಸ ಅಸಚ್ಚಾಪನೇ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಚ ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಾಪತ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮೇಹಿ ಆಪನ್ನಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ। ಸುದಿನ್ನತ್ಥೇರಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಧನಿಯತ್ಥೇರಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೋತಿ ಆದಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಯುತ್ತೋ ವಾ। ಮಕ್ಕಟಿಸಮಣಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯೋ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಅಧಿಚ್ಚಾಪತ್ತಿಕೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
‘‘ಚೋದೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೋದೇತೀತಿ ಚೋದಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಚೋದಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೋದಿತಬ್ಬೋತಿ ಚುದಿತೋ, ಸೋಯೇವ ಚುದಿತಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಞ್ಚದಸಸೂತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚದಸಧಮ್ಮೇಸು। ತೇನಾತಿ ಅಧಮ್ಮಚೋದಕೇನ, ಚೋದಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೪೦೧) ವುತ್ತೇ ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚ ಅತಿಟ್ಠನ್ತೋಪಿ ಅಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋಯೇವ ನಾಮ, ಸೋ ಪನ ಧಮ್ಮಚೋದಕೇನ ಚೋದಿತೇಯೇವ ಕುಪ್ಪನ್ತೋ ಅಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋ ನಾಮ, ಅಧಮ್ಮಚೋದಕೇನ ಚೋದಿತೇ ಪನ ಕುಪ್ಪನ್ತೋಪಿ ಅಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ನ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಯತಾ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ನಿಯತೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಭಬ್ಬಾತಿ ಭಬ್ಬಾಪತ್ತಿಕಾ। ಕೇನಚಿ ಕಮ್ಮೇನ ಅಕತೋಪಿ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಕೋಯೇವ ನಾಮ, ಸೋ ಪನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋತಿ ಸಙ್ಕಾಭಾವತೋ ಇಧ ನ ವುತ್ತೋ। ಅಯನ್ತಿ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ, ನ ಕೋಪೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲಿಙ್ಗದಣ್ಡಕಮ್ಮಸಂವಾಸನಾಸನಾಹೀತಿ ಲಿಙ್ಗನಾಸನೇನ ಯೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಸೋತಿ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ। ದ್ವಿನ್ನಂ ನಾನಾಸಂವಾಸಕಾನಂ
ಇತಿ ಏಕಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೨. ದುಕೇಸು ಅಚಿತ್ತಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭೂತಾರೋಚನಾಪತ್ತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ। ಅಭೂತಾರೋಚನಾಪತ್ತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾಪತ್ತಿ। ಪದಸೋಧಮ್ಮಾದಿಕಾತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಉತ್ತರಿಛಪಞ್ಚವಾಚಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ। ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನನ್ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಭಿಸಿಆದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅನಾಪುಚ್ಛಾಗಮನಾದೀಸೂತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸೋ ಅತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಪುಗ್ಗಲೋ। ಪರಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪರೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಪುಗ್ಗಲೋ। ಗರುಕನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ। ಲಹುಕನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಪುನ ಗರುಕನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ। ಪುನ ಲಹುಕನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ।
ಅಙ್ಗುಲಿಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇನ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ತನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ। ಗಮಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಆದಿಯನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಆದಿಯನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆದಿಯನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಖ್ಯಾತಪದಂ ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯನ್ತರಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಥ ವಾ ಆದಿಯನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ। ಮೂಗಬ್ಬತಾದೀನೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಗೋವತಕುಕ್ಕುರವತಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದಯೋ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕತಾ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಸಮಾದಿಯನ್ತಾ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅಸಮಾದಿಯನ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತೇತಿ ಪುಗ್ಗಲೇ। ಕರೋನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಕರೋನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ದೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿಆದೀಸುಪಿ।
ಏಕರತ್ತಛಾರತ್ತಸತ್ತಾಹದಸಾಹಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಸೂತಿ ‘‘ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೫-೪೭೬) ಚ ‘‘ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೩) ಚ ‘‘ಸತ್ತಾಹಪರಮಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ
ಇಮಂ ಪನ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಯಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಸಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ। ತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ, ನಾನಾಸಂವಾಸಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೇಸನ್ತಿ ಸಕಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ। ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ನಾನಾಸಂವಾಸಕತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ। ಇತರೇಸನ್ತಿ ಪರಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ। ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇಸಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಯೇಸನ್ತಿ ಸಕಪಕ್ಖೇ ವಾ ಪರಪಕ್ಖೇ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಯೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋತಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಭಾವತೋ। ಇಮಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಛಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಮ್ಮೇನ ವಾ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ದೇಸೋ ಕಮ್ಮೇ ಲಕ್ಖಣಹಾರನಯೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವೋಹಾರಾನುಸ್ಸಾವನಾ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉದ್ದೇಸೋ ಚೇವ…ಪೇ॰… ಏಕ’’ನ್ತಿ। ಪುಬ್ಬಭಾಗಾತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಾ। ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಕಾರಣಂ।
ಅದ್ಧಾನಹೀನೋ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅದ್ಧಾನಸದ್ದೋ ಕಾಲಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೋ’’ತಿ। ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕಾದಯೋತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಾ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಅಟ್ಠ ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾ ಕರಣಂ, ಕಮ್ಮಂ, ದುಟ್ಠು ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕಮ್ಮಮೇವ। ಕರಣಂ ದುಕ್ಕಟಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಕರಣದುಕ್ಕಟಕೋ। ವಿಸೇಸನಪರನಿಪಾತೋ ‘‘ಅಗ್ಯಾಹಿತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ತದೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಕಟಕಿರಿಯಾ’’ತಿಆದಿ। ನೋ ಚ ಯಾಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಾಚಧಾತುಯಾ ಪಧಾನಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಸಙ್ಘ’’ನ್ತಿ ಅಪಧಾನಕಮ್ಮಮಾನೇತಬ್ಬಂ। ತೇಪಿಟಕೋತಿ ತಿಪಿಟಕಂ ವಾಚುಗ್ಗತವಸೇನ ಧಾರಕೋ। ಆಣಾಯಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ‘‘ಮತೇನಪೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ಯಾಚನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಂ ಆಚರಿಯಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸೇವ। ಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಚರನ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ವತ್ಥು ಸಾತಿಸಾರಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಉಪಘಾತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಹನನ್ತೀತಿ ಉಪಘಾತಾ, ತೇಯೇವ ಉಪಘಾತಿಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಘಾತಾ’’ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಉಪಘಾತಿಕೇಸು। ದ್ವೇ ವೇನಯಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯೇನ ಸಿದ್ಧಾ ವೇನಯಿಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಸಿದ್ಧಾ’’ತಿ। ‘‘ದ್ವೇ ಅತ್ಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಣಿಕಸದ್ದಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಪಚ್ಚಯಘಾತೋತಿ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಘಾತೋ। ಇಮಿನಾ ಸೇತುಘಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ಸೇತುಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚಯವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚಿತ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಕಾಯವಾಚಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇತಿಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ದುತಿಯತ್ಥಸಮ್ಪಿಣ್ಡನೋ। ‘‘ಪಮಾಣೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮತ್ತಕಾರಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಮತ್ತಸದ್ದೋ ಪಮಾಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಕರಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಿತಾತಿ ತದ್ಧಿತಭಾವಂ ಕಿತಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇತಿ ಸಭಾಗತ್ತಾ। ಕಾಯದ್ವಾರಿಕನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ। ಇಮಿನಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಾಯೇನೇವ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ದಾನತ್ತಾ ಕಾಯೇನೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ। ಸೀಸಮಕ್ಖನಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪಾದಮಕ್ಖನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ತನ್ತಿ ಭಾರಂ। ‘‘ನಿತ್ಥರಿತುಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಹನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಥೇರೋ ಸಮಾನೋತಿ ಯೋಜನಾ। ನವಹನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಿತ್ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸದ್ದಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ವಿಭಙ್ಗಕ್ಖನ್ಧಕೇಸು।
ಇತಿ ದುಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೩. ತಿಕೇಸು ಭಗವತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪದೇಸು। ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಿಕೇಸು, ವಿತ್ಥಾರೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಾಪತ್ತೀತಿ ಅನುಲೋಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ। ‘‘ಆವುಸೋವಾದೇನಾ’’ತಿ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ವೋಹಾರೇನ। ವೋತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ।
ಕಾಲೇತಿ ಪುರೇಭತ್ತಕಾಲೇ। ವಿಕಾಲೇತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಾಲೇ। ಅವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದಸವಸ್ಸೋಮ್ಹೀತಿ ಅಹಂ ದಸವಸ್ಸೋ ಅಮ್ಹಿ। ನವೋತಿ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ। ಮಜ್ಝಿಮೋತಿ ಪಞ್ಚವಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ದಸವಸ್ಸಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ। ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೋತಿ ಸುಪನ್ತಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ, ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದುಕ್ಖವೇದನಾಸಮಙ್ಗೀ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಯನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ।
ತಯೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ’’ತಿ। ಕಿಲೇಸಸಲ್ಲೇಖನಕಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿ
ಪರಿಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಬಾಲೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರಿಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಾಳೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ। ಜುಣ್ಹೇತಿ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ।
ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾತಿ ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ, ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಚ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋಜನಾ।
ವತ್ಥುನ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದಿವತ್ಥುಂ।
ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೀತಿ ಕರಣತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಏತದೇವಾತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಮೇವ। ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಉಭಯೇಸು ಜನ್ತಾಘರಪಟಿಚ್ಛಾದಿಉದಕಪಟಿಚ್ಛಾದೀಸು। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅಖಿಲಂ ಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಂ। ನಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಯನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ವಹನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಹಧಾತು ಗತ್ಯತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಬ್ಭಮಹಿಕಾಧೂಮರಜರಾಹುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅಬ್ಭೇನ ಚ ಮಹಿಕಾಯ ಚ ಧೂಮೇನ ಚ ರಜೇನ ಚ ರಾಹುನಾ ಚ ವಿಮುತ್ತಂ। ತೇಸೂತಿ ಅಬ್ಭಾದೀಸು। ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿರೋಚತಿ, ತಥಾ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ।
ಕರಣೀಯೇನ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಕಪ್ಪೇನ್ತೋತಿ ಕರೋನ್ತೋ। ಆಗನ್ತುಕೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋತಿ ಅನಜ್ಝೇಸಿತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥೇ ಕಾಯೇನ ವುಟ್ಠಾತಿ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ದಾನತ್ತಾ।
ಆಗಾಳ್ಹಾಯ ಚೇತೇಯ್ಯಾತಿ ಆಗಾಳ್ಹಸದ್ದೋ ದಳ್ಹಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಳ್ಹಭಾವಾಯಾ’’ತಿ। ಆ ಭುಸೋ ಗಾಹಿಯತೇ ಆಗಾಳ್ಹೋ, ಗಾಳ್ಹೋ ಬಾಳ್ಹೋ ದಳ್ಹೋತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ। ಚೇತೇಯ್ಯಾತಿ ಪಕಪ್ಪೇಯ್ಯ। ನ ಪೂರಯತೋತಿ ನ ಪೂರಯನ್ತಸ್ಸ। ಅಲಜ್ಜೀ ಚ ಹೋತಿ ಬಾಲೋ ಚ ಅಪಕತತ್ತೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಬಾಲಮತ್ತಅಪಕತತ್ತಮತ್ತೇನ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ಪನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬಾಲೋ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಬಾಲೋ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯನ್ತಿ ಬಾಲೋ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಅಜಾನನಮತ್ತೇನ। ಬಾಲಭಾವಮೂಲಕಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಸೇನ ತೇಸನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ, ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಕಾಯಿಕೋ ದವೋ ನಾಮಾತಿ ಕಾಯಿಕೋ ಪರಿಹಾಸೋ ನಾಮ। ಮುಖಾಲಮ್ಬರಕರಣಾದಿಭೇದೋತಿ ಮುಖೇನ ಆಲಮ್ಬರನಾಮಕತೂರಿಯಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕರಣಾದಿಭೇದೋ ದ್ವೀಹಿಪಿ ದ್ವಾರೇಹೀತಿ ಕಾಯವಚೀವಸೇನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ದ್ವಾರೇಹಿ। ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ। ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ। ಕಾಯಿಕೇನ ಉಪಘಾತಿಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಘಾತಿಕಂ ನಾಮ ಅಸಿಕ್ಖನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಿಕ್ಖನೇನಾ’’ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಅಸಿಕ್ಖನಂ ಉಪಘಾತಂ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ। ತನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ನನ್ತಿ ಏವಮೇವ। ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಘಾತೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಾಸನಉಗ್ಗಹಣಆರೋಚನಾದಿನಾ ವಾಚಸಿಕೇನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ।
‘‘ಮಾ ಭಣ್ಡನಂ ಕರೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ‘‘ಕರೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ವೋಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಪುಬ್ಬಅವಪುಬ್ಬ-ಹರಧಾತು ಕಥನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಬೀಜನಗ್ಗಾಹಾದಿಕೇತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಧಮ್ಮಜ್ಝೇಸನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಓಕಾಸ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಓಕಾಸಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಚ ಸದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ನ ಆದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ। ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯತ್ಥ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ।
ಯನ್ತಿ ವಿನಯಂ। ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ಸೋತಿ ವಿನಯೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಇದನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ಅಞ್ಞಂ ಪುಚ್ಛಾತಿ ಮಯಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಚ್ಛಾಹೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇತೀತಿ ಏವಂ। ಸೋತಿ ತೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಅಸ್ಸಾತಿ ತೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ। ನ ಸಾಕಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ನ ಸಹ ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
‘‘ಲದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಮಪ್ಪಹಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹಾಧಾತು ತ್ವಾಪಚ್ಚಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಥಾ ಕಿಲೇಸಸುದ್ಧೋ ಖೀಣಾಸವೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖೀಣಾಸವಂ ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಪಾತಬ್ಯಭಾವ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾತಬ್ಯತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಾಪಚ್ಚಯೋ ಭಾವತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಟಿಸೇವನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾತಬ್ಯಸದ್ದೋ ಯಥಾಕಾಮಪರಿಭುಞ್ಜನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಗತಿವಿಸೋಧನನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿತೋ ಸುಗತಿಯಾ ವಿಸುಜ್ಝನಂ ಅಕುಸಲಮೂಲಾನೀತಿ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣಸಮಾಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ದುಚ್ಚರಿತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ದುಸದ್ದಸ್ಸ ದುಟ್ಠುವಿರೂಪತ್ಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುಟ್ಠು ಚರಿತಾನಿ, ವಿರೂಪಾನಿ ವಾ ಚರಿತಾನೀ’’ತಿ। ವಿರೂಪಾನೀತಿ ವಿಕಾರಸಭಾವಾನಿ। ‘‘ಕರಣಭೂತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕತ್ತುಭೂತೇನಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಕೇ।
ಇತಿ ತಿಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೪. ಚತುಕ್ಕೇಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥೇನ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮಿತಟ್ಠಾನಂ। ಪರಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಕರಣಭೂತಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ। ತತೋತಿ ಚತುಕ್ಕತೋ। ಪರೇಸೂತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಚತುಕ್ಕೇಸು ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತಮೇವಾತಿ ಕಾಯದ್ವಾರಿಕಮೇವ। ಪುನ ತಮೇವಾತಿ ವಚೀದ್ವಾರಿಕಮೇವ। ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಹಾಗಾರಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಜಗ್ಗನ್ತೋತಿ ಜಾಗರನ್ತೋ।
ಅಚಿತ್ತಕೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ‘‘ಅಚಿತ್ತಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಚಿತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಸಭಾಗನ್ತಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗಂ। ತಞ್ಚಾತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ತಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ। ಇತೀತಿ ಏವಂ।
ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮೇನ। ಕಮ್ಮೇನ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಕಮ್ಮೇನ ಏವ ವುಟ್ಠಾತಿ।
ಸೋತಿ ಗಿಹಿಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಆಹಟೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅವಾಪುರಣನ್ತಿ ಕುಞ್ಚಿಕಂ। ಅನ್ತೋತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ।
ಸಮ್ಮುಖಾ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಏವ ವುಟ್ಠಾತಿ।
ಸಯಿತಾಯ ಏವ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇದನ್ತಿ ಸಹಾಗಾರಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಂ, ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ಲಿಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನಾ’’ತಿ ವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಭಿನ್ನಮ್ಪೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ಲಿಙ್ಗಪಟಿಲಾಭೇನಾತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪಟಿಲಾಭೇನ। ಪಠಮನ್ತಿ ಆದಿಕಪ್ಪಕಾಲೇ। ‘‘ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪುರಿಮನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಸೇಟ್ಠಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಭಾವೇನ ಸೇಟ್ಠಭಾವೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪುರಿಮನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪುರಿಸಕುತ್ತಪುರಿಸಾಕಾರಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯಾನಿ ಛಚತ್ತಾಲೀಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ದುತಿಯಚತುಕ್ಕೇಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತೇಹೀತಿ ತಿಂಸಾಧಿಕೇಹಿ ಸತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ।
ಮಹಾಪದೇಸಾತಿ ವಿನಯೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೫) ಆಗತಾ ಮಹಾಪದೇಸಾ। ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾಪದೇಸಾ ‘‘ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ, ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಸಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸದ್ದಸ್ಸ ಸಯಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಕ್ಕಂಸಸದ್ದೋ ಉಕ್ಖಿಪನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಠಪಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಯಂ ಉಕ್ಕಂಸಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಪರಿಭೋಗಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಉದಕಂ ಪನಾತಿ ಕೇನಚಿ ಅಸಂಸಗ್ಗಂ ಪಸನ್ನೋದಕಂ ಪನ। ಕಾಲೇತಿ ಸಪ್ಪದಟ್ಠಕಾಲೇ। ‘‘ಪಞ್ಚ ವಾ ದಸ ವಾ ಸೀಲಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ದಸ ವಾ ಸೀಲಾನಿ ಉಪಾಸಕಸೀಲನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ತತ್ಥ ಚಾತಿ ವಿಹಾರೇ ಚ। ಉಭೋಪೀತಿ ಆಗನ್ತುಕಾವಾಸಿಕವಸೇನ ಉಭೋಪಿ। ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ। ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿಯೇವ ಸಾಧಾರಣಂ ಆಪತ್ತಿಂ। ಗಮಿಯಚತುಕ್ಕೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಆಗನ್ತುಕಚತುಕ್ಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾವಾತಿ ಮೇಥುನಾದಿವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾ ಏವ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿ। ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ, ತಥಾ ಲಸುಣಖಾದನೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾದಿಚತುಕ್ಕೇ ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಆಗತಾನಿ। ವಿಸುಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪುರಿಮಚತುಕ್ಕೇತಿ ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾದಿಚತುಕ್ಕೇ। ಯೋ ಪಠಮೋ ಪಞ್ಹೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಧಾತಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗತಾದಿಚತುಕ್ಕೇ। ಯೋ ಚಾತಿ ಯೋ ಚ ಪಞ್ಹೋ। ತತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥುನಾನತ್ತತಾದಿಚತುಕ್ಕೇ। ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಸು ಪಞ್ಹೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕತ್ತಬ್ಬ’’ಇತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ।
ಗರುಕನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ। ಲಹುಕನ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವಾ।
ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಾರಹಾತಿ ಪಟಿಮುಖಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಅರಹಾ। ಅವಿಸೇಸೇನ ಚಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ವಾ ವಿಸೇಸ, ಮಕತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಚ। ‘‘ಆಸನಾರಹಚತುಕ್ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಪಠಮಪದ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಅವಯವಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ। ವಿಕಾಲೇ ಕಪ್ಪತೀತಿ ತದಹುವಿಕಾಲೇ ಕಪ್ಪತಿ। ಕಾಲಾತೀತನ್ತಿ ಕಾಲಯಾಮಸತ್ತಹಾತೀತಂ। ಯಾವಕಾಲಿಕಾದಿತ್ತಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಞ್ಚ ಉಗ್ಗಹಿತಕಞ್ಚ ಅಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಗುಣಙ್ಗುಣೂಪಾಹನಞ್ಚ ಧುವನ್ಹಾನಞ್ಚ ಚಮ್ಮತ್ಥರಣಞ್ಚ ಗುಣಙ್ಗುಣೂಪಾಹನಧುವನ್ಹಾನಚಮ್ಮತ್ಥರಣಾನಿ। ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಪಞ್ಚವಗ್ಗೇನ ಗಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದದಾನಾದೀನಿ। ಇಧಾತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಜನಪದೇಸು। ಇಧಾತಿ ಮಜ್ಝಿಮೇಸು। ಇದನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವತ್ಥು। ದೀಪೇತುಮ್ಪೀತಿ ದೀಪನಮ್ಪಿ। ತುಂಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ಕತ್ವತ್ಥಜೋತಕೋ। ಏಸೇವ ನಯೋ ದೀಪೇತುಂ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಸೇಸಂ ಅನುಞ್ಞಾತಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಭಯತ್ಥಪೀತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಮಜ್ಝಿಮವಸೇನ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ।
ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಅಕ್ಖಾನಂ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಚತ್ತಾರೋ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ, ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ವುತ್ತಾನಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ಆಗತಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಚತುಕ್ಕೇಸು।
ಇತಿ ಚತುಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೫. ಪಞ್ಚಕೇಸು ಉಸ್ಸಙ್ಕಿತೋತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಿತೋ। ಪರಿಸಙ್ಕಿತೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಙ್ಕಿತೋ। ಅಕುಪ್ಪೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಅಕುಪ್ಪಧಮ್ಮೋ, ಖೀಣಾಸವೋ। ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಉಸ್ಸಙ್ಕಿತೋ ಚೇವ ಪರಿಸಙ್ಕಿತೋ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪರಿಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಏತೇಸೂತಿ ಅಗೋಚರೇಸು। ಥೂಪಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಥೂಪಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ ಚೀವರಂ ಥೂಪಚೀವರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಮ್ಮಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿ। ವಮ್ಮಿಕೋ ಹಿ ಥೂಪಯತಿ ಉದ್ಧಂ ಆರೋಹತೀತಿ ಥೂಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ನ್ಹಾನಟ್ಠಾನೇತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ್ಹಾನಟ್ಠಾನೇ। ತಞ್ಹಿ ಉದಕೇನ ಕಾಯಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಭಿಸೇಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಭಿಸೇಕೇ ಛಡ್ಡಿತಂ ಆಭಿಸೇಕಿಕಂ, ಚೀವರಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛಡ್ಡಿತಚೀವರ’’ನ್ತಿ। ಭತಪಟಿಯಾಭತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭರಧಾತುಯಾ ಪೋಸನತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಧಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಪುನ ಆನೀತಕ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಸುಸಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಪುನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಸುಸಾನಂ ಭತಂ ಹುತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪಟಿಆಭರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭತಪಟಿಯಾಭತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಯಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ। ಪಾಳಿಯಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಗತಪಟಿಯಾಗತ’’ನ್ತಿ ಕಣ್ಠಜತತಿಯಕ್ಖರೇನ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಸುನ್ದರೋ।
ಕಾಯೋ ಪಠಮಂ, ವಾಚಾ ದುತಿಯಂ, ಕಾಯವಾಚಾ ತತಿಯಂ, ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತತಿಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲೇ ಏವ।
ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾರಸ್ಸ ನಕಾರಿಯಭಾವಞ್ಚ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಕಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ನ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನಕಾರೇನ ಅಕಾರಸ್ಸ ಕಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅವಿದಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ಚೇತನಾಯ ಅಭಾವೇನಾ’’ತಿ। ಅವಿದಿತನ್ತಿ ಅಪಾಕಟಂ। ನಟಸಮಜ್ಜಾದಿದಾನನ್ತಿ ನಟಸಮಜ್ಜಾದೀನಂ ಉಸಭವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಉಸಭಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ। ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಾಸಮ್ಪಿ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಮೇಥುನರತಿವಸೇನ ಪುರಿಸಾನಂ ದಾನಮ್ಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇತ್ಥಿದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಾಸಂ ಕಾಸಞ್ಚಿ ಇತ್ಥೀನಂ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪುರಿಸಾನಂ ದಾನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಮ್ಮದಾನನ್ತಿ ಮೇಥುನಸೇವನಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಮ್ಮದಾನಂ। ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕೇನ। ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾತಿ ಕಥೇತುಕಾಮತಾ। ‘‘ನ ಸುಪ್ಪಟಿವಿನೋದಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಖೇನ ಪಟಿವಿನೋದೇತಬ್ಬಾತಿ ದುಪ್ಪಟಿವಿನೋದಯಾ, ಪಟಿವಿನೋದೇತುಂ ನ ಸುಕರಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪಾಯೇನಾತಿ ಯುತ್ತಿಯಾ।
ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ ಕಿರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕಂಸನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಂಸೇತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಬುದ್ಧಗುಣಾರಮ್ಮಣಂ। ಮಾರೋತಿ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋ, ಗತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗೋಮಯನ್ತಿ ಗೋಮೀಳ್ಹಂ। ಜರಗ್ಗವೋತಿ ಜರಗೋಣೋ। ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ಗೋಮಯವಿಪ್ಪಕಿರಣಸಭಾವಮೇವ। ವಿಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಪಕಾರೇನ ಕರಣಂ। ವಙ್ಕಪಾದನ್ತಿ ಕುಟಿಲಪಾದಂ। ಪರಿಕಸನ್ತೋತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಿಲೇಖನ್ತೋ। ವಿಗಚ್ಛಪುರಿಸೋತಿ ವಿಕಾರಂ, ವಿರೂಪಂ ವಾ ಗತಪುರಿಸೋ। ‘‘ವಿಭಚ್ಛಪುರಿಸೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ವಿಸೇಸೇನ ಸೋಭಣಂ ಭಕ್ಖಪುರಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ ಅಭಿಧಾನಾದೀಸು (ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ೧೦೨ ಗಾಥಾಯಂ) ದಿಸ್ಸತಿ। ಸಮನ್ತಾತಿ ಕಟಅನ್ಧಕಾರವಿಹಾರಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಿಟ್ಠೋ। ಮಹಾನುಭಾವೋತಿ ದೇವಿದ್ಧಿಯಾ ಮಹಾನುಭಾವೋ। ಇಙ್ಘಾತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಉಯ್ಯೋಜೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ತಭಾವನ್ತಿ ತವ ಅತ್ತಭಾವಂ। ತಾದಿಸಂ ರೂಪನ್ತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅತ್ತಭಾವಸದಿಸಂ ರೂಪಂ। ತಂಸರಿಕ್ಖಕನ್ತಿ ತೇನ ರೂಪೇನ ಸದಿಸಂ। ಪತಿರೂಪಮೇವ ಸದಿಸಟ್ಠೇನ ಪತಿರೂಪಕಂ, ನ ಏಕಂಸಸದಿಸಂ ರೂಪಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸದಿಸರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಕತ್ತಭಾವನ್ತಿ ಸಸ್ಸ ಏಸೋ ಸಕೋ, ಸೋಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೋ ಸಕತ್ತಭಾವೋ, ತಂ। ಅಯನ್ತಿ ಮಾರೋ। ಕಥನ್ತಿ ವಞ್ಚಿತೋಮ್ಹೀತಿ ಅಹಂ ವಞ್ಚಿತೋ ಅಮ್ಹಿ। ಕಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಿಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಮಮ ವಞ್ಚನಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ದಹರಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಲಭತೀತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ।
ದಹರಭಿಕ್ಖು ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಕಾರಛಡ್ಡನಿಂ ಪಚ್ಛಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಕಾರಂ ಛಡ್ಡೇತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಸಙ್ಕಾರಛಡ್ಡನೀ। ತಿಸ್ಸದತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಾವಾತೋತಿ ಪೋತತೋ। ಪಞ್ಹಾಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಪುಚ್ಛಾಸಹಸ್ಸಂ। ಪುಚ್ಛೀತಿ ದಹರಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಕಾತಬ್ಬವತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋನಕವಿಸಯತೋತಿ ಯೋನಕಲೋಕತೋ। ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರೀತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಸೀದನತೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರಿ।
ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಗತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದೇವತಾ ಪುಪ್ಫಹತ್ಥಾ ಅಟ್ಠಂಸೂತಿ ಮನುಸ್ಸವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತರಗಾಮವಾಸಿಕಾತ್ಥಾ’’ತಿ। ತುಮ್ಹೇ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಸನಸೀಲಾ ಅತ್ಥ ಭವಥಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಧೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ। ಠಿತಾಮ್ಹಾತಿ ಮಯಂ ಠಿತಾ ಅಮ್ಹಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಅಯಂ ಕಥಾತಿ ಅಯಂ ವಕ್ಖಮಾನಕಥಾ। ಕಿಂ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ನು ಖೋತಿ ಯೋಜನಾ। ನೇತಿ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತಅಭಯತ್ಥೇರೇ। ಞಾತಕಾ ಅಗಮಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಥೇರಮಾತಾಪಿ ಪಹಿಣೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಞಾತಕೇ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಪಹಿಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ’’ತಿಆದಿ। ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಆರೂಳ್ಹೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಭಯತ್ಥೇರೋ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾತಿ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೇನ। ಯುಗಗ್ಗಾಹನ್ತಿ ಯುಗಸ್ಸ ಗಾಹಂ। ‘‘ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಆವಿ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತೀತತ್ತಭಾವೇ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಛಡ್ಡೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜನವತ್ತಂ। ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿವಚನೇ। ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನಿಸೀದಿ ಕಿರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭಗವಾ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛೀತಿ ಪಾದಾನೀತಿ ಪಾದಸ್ಸ ಅಕ್ಕಮನಟ್ಠಾನಾನಿ, ಪಾದಚೇತಿಯಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಥೇರೋ ನಿಸೀದೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ‘‘ಪಾದಚೇತಿಯಂ ಚೋದನನ್ತಿ ದೋಸಾರೋಪನಂ। ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಸಬಲಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಿ। ಭಗವಾ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗತೋಸೀತಿ ತ್ವಂ ಗತೋ ಅಸಿ, ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ತುಯ್ಹಂ ನ ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತೋತಿ ಚೋದನಕಾಲತೋ।
ಏತ್ತಕೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭಾಸಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ವಚನಪರಿಚ್ಛೇದಂ। ಅಯನ್ತಿ ಕಥಾ। ಏತ್ತಕಂ ವಚನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗಯ್ಹೂಪಗನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವಂ ಉಪಗಮನಂ, ಗಣ್ಹಿತುಂ ಖಮನೀಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಾನೀತಿ ದ್ವೇ ಮೂಲಾನಿ। ಪುನ ತಾನೀತಿ ಸಮುದಯಭೂತಾನಿ ಛ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ। ವತ್ಥುನ್ತಿ ಮೇಥುನಾದಿವತ್ಥುಂ। ಇತಿಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಠಮನಯಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಏತ್ಥ ಪಠಮನಯೇ ಮೂಲೇನ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಾಯತೋ ಅಭೇದೋ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಿಮನಯೇ ಪನ ಸಬ್ಬಥಾ ಭೇದೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛಿಮನಯೋಯೇವ ಯುತ್ತತರೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ವೂಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವುಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಪರಿವಾಸಾದಿವಿನಯಕಮ್ಮೇನ।
ತೇತ್ತಿಂಸಮೂಲಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ದ್ವಾದಸ ಮೂಲಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಏಕಂ ಮೂಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಾನೀತಿ ತೇತ್ತಿಂಸ ಮೂಲಾನಿ। ಪರತೋತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ। ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಘಕಿಚ್ಚಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇದನ್ತಿ ವತ್ಥು। ಸತ್ತನ್ನಂ ನಿದಾನನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಂ ನಿದಾನಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನೇ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ। ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದೋ ನಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ। ಪಚ್ಛಾತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ। ಅನುಸನ್ಧಿವಚನಪಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧೀನಂ ವಸೇನ ವಚನಪಥನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಥಾನುಸನ್ಧಿವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ವತ್ಥು’’ನ್ತಿ। ಞತ್ತಿಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಞತ್ತಿಯಾ ಕಿಚ್ಚಂ ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಕರಧಾತುಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಕರಣವಚನಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ। ಕರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಯುಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ಕೇವಲಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮೇ ಏವ ಞತ್ತಿಕಿಚ್ಚಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಥ ಖೋ ಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇಸುಪಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಪುಬ್ಬೇ ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಞತ್ತಿ ನಾಮ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ನ ಜಾನಾತಿ। ಇಮಿನಾ ನಪುಬ್ಬಕುಸಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಅಪರಕುಸಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಪಠಮನಯಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ‘‘ಕಾಲಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಕಾಲಞ್ಞೂತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಗ್ಗಹವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಾಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿ।
‘‘ಧುತಙ್ಗೇ ಪಾಪಿಚ್ಛೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯಲಾಭಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಯಲಾಭಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ’’ತಿ। ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕಂ, ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೋ, ಪುಬ್ಬಪದೇಸು ಉತ್ತರಪದಲೋಪೋ। ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ। ಇಮಿನಾ ಇಮಾಯ ಅತ್ಥೋ ಇದಮತ್ಥೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಇದಮತ್ಥೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಞ್ಞೇವಾತಿಆದೀಸು ಏವಸದ್ದಾನಂ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಾಮಿಸ’’ನ್ತಿ।
ನವವಿಧನ್ತಿ ದಿವಸವಸೇನ ತಿವಿಧಂ, ತಥಾ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರವಸೇನ, ತಥಾ ಕಾರಕವಸೇನಾತಿ ನವವಿಧಂ ಉಪೋಸಥಂ।
ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಪಸಾದಂ ಸಂವತ್ತೇತಿ, ನ ಪಸಾದಾಯ ವಾ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ। ವೇಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಭೋಜನಾದಿಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ಇಮಿನಾ ಅತಿವೇಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ಅತಿವೇಲ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ವಿಹರತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕಿರಿಯವಿಸೇಸನಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಪ್ಪಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅವತರಣಂ ಓತಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓತರಣ’’ನ್ತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು।
ಇತಿ ಪಞ್ಚಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಛಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೬. ಛಕ್ಕೇಸು ಇತೀತಿ ಏವಂ। ಇಮಾ ಛ ಸಾಮೀಚಿಯೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಛಸು ಆಕಾರೇಸು। ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನಾತಿ ಸತಿಯಾ ವಿಪ್ಪವಾಸೇನ।
ತತ್ಥಾತಿ ಚುದ್ದಸಸು ಪರಮೇಸು। ತತೋತಿ ಛಕ್ಕತೋ। ಏಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ। ಸೇಸೇಸೂತಿ ಛಹಿ ಪರಮೇಹಿ ಸೇಸೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಪರಮೇಸು। ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಛಕ್ಕಾನೀತಿ ಪಠಮಛಕ್ಕತೋ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅಟ್ಠ ಛಕ್ಕಾನಿ।
ಛ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ತೀಣಿ ಛಕ್ಕಾನೀತಿ ‘‘ಛ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ ತೀಣಿ ಛಕ್ಕಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ ನ್ಹಾನೇತಿ ನ್ಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ಛಕ್ಕದ್ವಯನ್ತಿ ಆದಾಯಸಮಾದಾಯವಸೇನ ಛಕ್ಕದ್ವಯಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಛಕ್ಕೇಸು।
ಇತಿ ಛಕ್ಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಸತ್ತಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೭. ಸತ್ತಕೇಸು ಛಸು ಸಾಮೀಚೀಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಏವ।
ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೇತಿ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ‘‘ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಭೇದನಿಸ್ಸಿತತುಲ್ಯನಿಸ್ಸಿತಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಸತಂ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಸತಂ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭೇದನಿಸ್ಸಿತಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಅಸನ್ತೋ ವಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತುಲ್ಯನಿಸ್ಸಿತಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಸತ್ತಕೇಸು। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಇತಿ ಸತ್ತಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಅಟ್ಠಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೮. ಅಟ್ಠಕೇಸು ತಮ್ಪೀತಿ ದುತಿಯಅಟ್ಠಕಮ್ಪಿ।
ತೇರಸಕೇ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕುಲಾನಿ ದೂಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದೂಸೇತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದಸ್ಸ ಕರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುಪ್ಫೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ದೂಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಲಾಭೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅಟ್ಠಹಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾರಾಗೋತಿ ಸಂರಾಗೋ, ಭುಸಂ ರಜ್ಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿವಿರೋಧೋತಿ ದೋಸೋ। ಸೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಲಾಭಾದೀಸು ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿವಿರೋಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯಂ।
ಪಾಣನ್ತಿಆದಿಕಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾಯೋ ದ್ವಾದಸಕ್ಖರೇನ ಬನ್ಧಿತಾ। ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತತಿಯಪಾದೇ ಚರಿಯಸದ್ದೇನ ನ ಹನೇ ನ ಘಾತೇಯ್ಯ, ಆದಿನ್ನಞ್ಚ ನ ಆದಿಯೇ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಮುಸಾ ವಿತಥವಚನಂ ನ ಭಾಸೇ ನ ಕಥೇಯ್ಯ, ಮಜ್ಜಪೋ ಮಜ್ಜಪಾನಂ ನ ಚ ಸಿಯಾ, ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಮೇಥುನಾ ವಿರಮೇಯ್ಯ, ರತ್ತಿಂ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ।
ಮಾಲಂ ನ ಧಾರೇ ನ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಗನ್ಧಞ್ಚ ನ ಆಚರೇ, ಸನ್ಥತೇ ಮಞ್ಚೇ ಚ ಛಮಾಯಞ್ಚ ಸಯೇಥ। ಏತಞ್ಹಿ ಉಪೋಸಥಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಉಪೋಸಥಂ ಇತಿ ದುಕ್ಖನ್ತಗುನಾ ಬುದ್ಧೇನ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಆಹು ಪಣ್ಡಿತಾತಿ।
ಸಙ್ಘಭೇದಕೇತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ತಾಸಂಯೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಮೇವ। ‘‘ಉಪಾಸಿಕಾ ಅಟ್ಠ ವರಾನಿ ಯಾಚತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಪಕರಣಾದಿನಾ ವಿಸೇಸವಿಸಯೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸಾಖಾ’’ತಿ। ಸಾ ಹಿ ವಿವಿಧಾ ಪುತ್ತನತ್ತುಸಙ್ಖಾತಾ ಸಾಖಾ ಏತಿಸ್ಸಾತ್ಥೀತಿ ವಿಸಾಖಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಅಟ್ಠಕೇಸು। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಇತಿ ಅಟ್ಠಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ನವಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೨೯. ನವಕೇಸು ಅಚರೀತಿಆದೀನೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಚರತಿ, ಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೪೦; ಅಟ್ಠ॰ ನಿ॰ ೯.೨೯-೩೦) ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ಅನತ್ಥಚರಣಂ, ಕೋಪಕರಣಂ ವಾ। ಕುತೋತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನತ್ಥಚರಕಪುಗ್ಗಲೇ। ಲಬ್ಭಾತಿ ಲದ್ಧಾ, ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ ನ ಲಬ್ಭಾ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನವನ್ನಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಾರಣಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಣ್ಹನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಏಸನತಣ್ಹಾಏಸಿತತಣ್ಹಾಸು ಏಸನತಣ್ಹಂ। ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಆರಬ್ಭ। ಪರಿಯೇಸನಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಏಸನಾ। ಲಾಭೋತಿ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಲಾಭೋ। ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಞಾಣತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಿತಕ್ಕವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹಿ ಧಮ್ಮೋ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಮಯ್ಹಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನತಿ ಅನೇನಾತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಛನ್ದರಾಗೋತಿ ಬಲವರಾಗೋ। ಅಜ್ಝೋಸಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಮ’’ನ್ತಿ ಬಲವಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ, ಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣಂ। ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವಸ್ಸ ಅಸಹನತಾ। ಆರಕ್ಖಾತಿ ದ್ವಾರಪಿದಹನಮಞ್ಜೂಸಗೋಪನಾದಿವಸೇನ ಆಭುಸೋ ರಕ್ಖನಂ। ಆರಕ್ಖಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಆರಕ್ಖಕಾರಣಾ, ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ। ದಣ್ಡಾದಾನಾದೀಸು ಪರನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ದಣ್ಡಸ್ಸ ಆದಾನಂ ದಣ್ಡಾದಾನಂ। ತಥಾ ಏಕತೋಧಾರಾದಿನೋ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆದಾನಂ ಸತ್ಥಾದಾನಂ। ಕಲಹೋತಿ ಕಾಯಕಲಹೋಪಿ ವಾಚಾಕಲಹೋಪಿ। ವಿಗ್ಗಹೋತಿ ವಿವಾದೋತಿ ವಿರುದ್ಧವಸೇನ ವದನಂ। ‘‘ತುವಂ ತುವ’’ನ್ತಿ ಅನಾದರವಸೇನ ವದನಂ ತುವಂತುವಂ ವಾದೋ, ಪೇಸುಞ್ಞವಸೇನ ವದನಂ ಪೇಸುಞ್ಞವಾದೋ, ಮುಸಾವಸೇನ ವದನಂ ಮುಸಾವಾದೋ, ದಣ್ಡಾದಾನಞ್ಚ ಸತ್ಥಾದಾನಞ್ಚ ಕಲಹೋ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ ಚ ವಿವಾದೋ ಚ ತುವಂತುವಂವಾದೋ ಚ ಪೇಸುಞ್ಞವಾದೋ ಚ ಮುಸಾವಾದೋ ಚ ದಣ್ಡಾದಾನ…ಪೇ॰… ಮುಸಾವಾದಾ। ಮುಸಾವಾದಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾದಸದ್ದೋ ‘‘ತುವಂ ತುವ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಪೇಸುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಚ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ‘‘ಅಹಂ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಮಾನಾದಯೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಧಿಟ್ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಂ ಏಕತೋ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪರಿಣತಂ ಲಾಭಂ ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಏತೇಸಂಯೇವ ದಾನಾನನ್ತಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ದಾನಾನಂ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿನ್ನನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನತಂ, ನಾಮಿತಂ ವಾ ಲಾಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಮತಿ, ನಾಮಿಯತೀತಿ ವಾ ನಿನ್ನಂ। ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಿಕದಾನಾನಂ। ತಯೋ ತಯೋ ದಾನಪಟಿಗ್ಗಹಪರಿಭೋಗೇ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ನವಕೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಏವ। ಓವಾದವಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದವಗ್ಗಸ್ಸ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಓವಾದವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಏವ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ನವಕೇಸು।
ಇತಿ ನವಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ದಸಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೩೦. ದಸಕೇಸು ಅಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪನಾತಿ ಅಕಾರಣೇ ವಾ ಪನ। ತತ್ಥಾತಿ ನವಕೇಸು। ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿವಸೇನಾ’’ತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ ನತ್ಥಿ ಹುತ’’ನ್ತಿಆದಯೋ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೨೨೧; ಮ॰ ನಿ॰ ೯೪.೨೨೫; ೩.೯೧, ೧೧೬; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೨೧೦; ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೧೭೬) ನವ ನತ್ಥಿಕಾ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ಆದಿವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೩೧; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೬೯) ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಯೋ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೬೯) ನವ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವಿಪರೀತಾ ಸಮ್ಮತ್ತಾತಿ ದಸಹಿ ಮಿಚ್ಛತ್ತೇಹಿ ವಿಪರೀತಾ ದಸ ಸಮ್ಮತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತೀತಿ।
ದಸ ಆದೀನವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉನ್ದೂರಕ್ಖಾಯಿತನ್ತಿ ಮೂಸಿಕೇನ ಖಾದಿತಂ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಖೇಧಾತು ಖಾದನತ್ಥೋ ಹೋತಿ। ಅಗ್ಗಿದಡ್ಢನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಂ। ಏತೇಸೂತಿ ಏತೇಸು ದಸಸು ಪಂಸುಕೂಲೇಸು। ಉದಕಸಾಟಿಕಂ ವಾ ಸಂಕಚ್ಚಿಕಂ ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉದಕಸಾಟಿಕಂ ವಾಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ।
ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ದಸಕೇಸು।
ಇತಿ ದಸಕವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಏಕುತ್ತರಿಕನಯೋ ಏಕಾದಸಕವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೩೧. ಏಕಾದಸಕೇಸು ತಿಣಪಾದುಕಾತಿ ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜೇಹಿ ಅವಸೇಸಾ ತಿಣಮಯಪಾದುಕಾ। ಕಟ್ಠಪಾದುಕಸಙ್ಗಹಮೇವಾತಿ ಕಟ್ಠಪಾದುಕೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಏವ। ತಮ್ಬಲೋಹಮಯೇನ ವಾ ದಾರುಮಯೇನ ವಾತಿ ವಾಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ। ‘‘ನಸಿ ಅನಿಮಿತ್ತಾ’’ತಿಆದಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೪೨೩) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ। ತೇ ಸಬ್ಬೇತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಗಣ್ಠಿಕವಿಧಾ। ನಗ್ಗೇನಾತಿ ಅಚೇಲಕೇನ। ತೇ ಸಬ್ಬೇತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅವನ್ದಿಯಪುಗ್ಗಲಾ। ಪುಬ್ಬೇತಿ ದಸಕೇ। ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇತಿ ಅವಸಾನೇ ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ।
ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಂ ನ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏತಂ ನ ನಿಗತಂ ಅಟ್ಠಾನಂ ಅನವಕಾಸೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಯಂಸದ್ದೋ ಕಿರಿಯಾಪರಾಮಸನೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ವಾ ಯಂ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ನ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನಧಿಗತಂ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸದ್ಧಮ್ಮಾಸ್ಸಾತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಅಸ್ಸ। ಅಸ್ಸ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ನ ವೋದಾಯನ್ತಿ ನ ಪರಿಯೋದಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ರೋಗಾತಙ್ಕನ್ತಿ ರೋಗಸಙ್ಖಾತಂ ಆತಙ್ಕಂ। ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ‘‘ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಇತಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪವಚನೀಯಉಪಸಗ್ಗೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನಿರಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಪಾಳಿಯಂ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧೧.೬)।
ಆಸೇವಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಆದಿಕಮ್ಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇವಿತಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ನಿಪ್ಫಾದಿತಾಯಾ’’ತಿಇಮಿನಾ ಭಾವಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭೂಸದ್ದೋ ಸತ್ತತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ವಡ್ಢಿತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಡ್ಢನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಬಹುಲೀಕತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಬಹುಲಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾಯಾ’’ತಿ। ಸುಯುತ್ತಯಾನಸದಿಸಾಯಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಯುತ್ತೇನ ಯಾನೇನ ಸದಿಸಾಯ। ಇಮಿನಾ ಯಾನೀಕತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಯಾನಂ ವಿಯ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಆರೋಹನೀಯತ್ತಾ ಸುಯುತ್ತಯಾನಂ ವಿಯ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಥಾ ಕರಿಯಮಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ವತ್ಥುಕತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥುಸದ್ದೋ ಪತಿಟ್ಠತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಸತಿ ವತ್ಥೂತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಅನುಟ್ಠಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದೋ ನಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ಥೋ, ಠಾಧಾತು ಉಪ್ಪಜ್ಜನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನು ಅನು ಪವತ್ತಿತಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಮನ್ತತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಚಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಸದ್ದೋ ಸಮನ್ತತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅಭಿವಡ್ಢಿತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿಧಾತು ವಡ್ಢನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮಾರದ್ಧಾಯಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಆರಾಧಿತಾಯ। ರಾಧಧಾತು ಹಿ ಸಾಧನತ್ಥೋ ಹೋತಿ। ‘‘ವಸೀಭಾವಂ ಉಪನೀತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತದತ್ಥಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನ ಪಾಪಕಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭದ್ರಕಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ವುದ್ಧಿಕಾರಣಭೂತನ್ತಿ ವುದ್ಧಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಂ ಸುಪಿನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದೇವತಾ ರಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ಆರಕ್ಖದೇವತಾಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆರಕ್ಖದೇವತಾ’’ತಿ। ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ನಾಮ ಭುಮ್ಮದೇವಾದಯೋ। ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ। ಇಮಿನಾ ತುವಟಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತುವಟಸದ್ದೋ ಖಿಪ್ಪಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉತ್ತರಿಮಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉತ್ತರಿ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅವಧಿಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಅವಧಿ ಚ ಉತ್ತರಿಸದ್ದಸ್ಸ ಇಧ ಅರಹತ್ತವಾಚಕಭಾವಞ್ಚ ವಿಧಧಾತುಯಾ ಸಚ್ಛಿಕರಣತ್ಥಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮೇತ್ತಾಝಾನತೋ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಮೇತ್ತಾಝಾನತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅವಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಅರಹತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಉತ್ತರಿ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸರೂಪತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಅಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಧಧಾತುಯಾ ಸಚ್ಛಿಕರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಏಕಾದಸಕೇಸು।
ಇತಿ ಏಕಾದಸಕವಾರವಣ್ಣನಾಪರಿಯೋಸಾನಾಯ
ಏಕುತ್ತರಿಕವಣ್ಣನಾಯ
ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಉಪೋಸಥಾದಿಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ
೩೩೨. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗೀ ಆದಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಓಸಾರಣಕಿರಿಯಾತಿ ಕಥನಕಿರಿಯಾ। ಛನ್ದಪವಾರಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾತಿ ಛನ್ದಞ್ಚ ಪವಾರಣಞ್ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ। ಪವಾರಣಾಕಥಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಂ ಭನ್ತೇ ಪವಾರೇಮೀ’’ತಿಆದಿಕಾ (ಮಹಾವ॰ ೨೧೦) ಪವಾರಣಾಕಥಾ। ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾದೀಸು ವತ್ಥು ನಾಮ ಕಿಂ? ಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ ಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥು ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾದಿನಾ ಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಕರಣಭೂತೇನ, ಹೇತುಭೂತೇನ ವಾ ಯೇನಾತಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಕತ್ತುಭೂತೇನ, ಕತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ತಸ್ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅವಸಾನವಚನ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಅವಯವಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು।
ಇತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ
ಸಮತ್ತಾ।
ಅತ್ಥವಸಪಕರಣವಣ್ಣನಾ
೩೩೪. ಅತ್ಥವಸಪಕರಣೇತಿ ಅವಯವಿಆಧಾರೋ। ದಸ ಅತ್ಥವಸೇತಿಆದೀಸೂತಿ ಅವಯವಾಧಾರೋ। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ। ಉಪರಿಮಂ ಉಪರಿಮಂ ಪದನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಫಾಸುತಾಯಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಉತ್ತರುತ್ತರಿ ವುತ್ತಂ ಪದಂ। ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯಾ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಅಧೋ ಅಧೋ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ।
ಯದೇತಂ ಪದಸತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪದಸತೇ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಅತ್ಥಸತನ್ತಿ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸತಂ। ಧಮ್ಮಸತನ್ತಿಅಭಿಧಾನಸತಂ, ಪಾಳಿಸತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥನ್ತರವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯೇ ದಸ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತೇಸಂ ದಸಅತ್ಥವಸಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ಯೇ ದಸ ಅತ್ಥವಸೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಣ್ಣಿತಾ, ತೇಸಂ ದಸಅತ್ಥವಸಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೩೯) ವಣ್ಣಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ। ಸುಟ್ಠು ದೇವಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಮಹಾರಾಜ। ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಆಣಾಬಲಭೋಗಬಲಇಸ್ಸರಿಯಬಲೇಹಿ ದಿಬ್ಬತಿ, ತಸ್ಮಾ ದೇವೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯೋ ಚಾತಿ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ। ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಧಾತಿ ಅತ್ಥವಸಪಕರಣೇ। ತದತ್ಥಜೋತಕಾನನ್ತಿ ಸೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ ತದತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ಜೋತಕಾ ತದತ್ಥಜೋತಕಾ, ತೇಸಂ। ಇದಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅತ್ಥಂ ಜೋತೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥಜೋತಕಾ, ಸದ್ದಾ। ನೀಹರಿತ್ವಾ, ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವಾ ಅತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತೇ ಇಮಾಹಿ ಸದ್ದಪಞ್ಞತ್ತೀಹೀತಿ ನಿರುತ್ತಿಯೋ।
ಅತ್ಥಸತನ್ತಿ ಗಾಥಾಯಂ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಕರಣೇ ಅತ್ಥಸತಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಇತಿ ಹೀತಿ ಇತಿ ಏವ। ಹಿಸದ್ದೋ ಹಿ ಏವಸದ್ದತ್ಥೋ। ಇದನ್ತಿ ‘‘ಅತ್ಥಸತ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಮಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ
ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಪಠಮಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕಂ
ಸತ್ತನಗರೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೩೫. ಏಕಂಸನ್ತಿ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲನ್ತಿ ದಸನ್ನಂ ನಖಾನಂ ಸಮೂಹೇನ ಸುಟ್ಠು ಉಜ್ಜಲಂ। ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮುಜ್ಜಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಜಲಿನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಆದರೇನ, ಅಭಿಮುಖಂ ವಾ ಜಲತಿ ದಿಬ್ಬತೀತಿ ಅಞ್ಜಲೀತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಸೀಸಮಾನರೂಪೋವಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಸೀಸಮಾನರೂಪೋ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನರೂಪೋ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ವಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಆಸೀಸಮಾನೋ ಇವಾ’’ತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಇವಸದ್ದೋ ಉಪಮತ್ಥಜೋತಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಕರಣತ್ಥೇ ಛಟ್ಠೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ। ಇಧಾತಿ ಮಮ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ। ‘‘ಆಗತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಧಮಾಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರಮತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು। ಇತೀತಿ ಏವಂ।
ತತ್ಥಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ। ಭದ್ದಕೋ ತೇ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋತಿ ಏತ್ಥ ಉಮ್ಮಙ್ಗಸದ್ದೋ ಪಞ್ಹವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಭದ್ದಕಾ ತೇ ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ತೇತಿ ತವ। ಕಸ್ಮಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಹಾ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜತೀತಿ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮುಜಧಾತು ಉಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರೋ, ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರಸಙ್ಖಾತಾ ಉದಕತೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತಗ್ಘಾ’’ತಿ ನಿಪಾತಸ್ಸ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಗ್ಘಸದ್ದೋ ಸಾಧುಅತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಗ್ಘ ಸಾಧೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೀಣಿಯೇವಾತಿ ‘‘ಸಮಾದಹಿತ್ವಾ ವಿಸಿಬ್ಬೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಸಾಮಿಸೇನಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಸಸಿತ್ಥಕ’’ನ್ತಿ ಏಕನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿಯೇವ।
ಚತುವಿಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ
೩೩೬. ಯಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಗ್ಗಹಿತತೋ ಪರಂ ಅಕಾರಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಯನ್ತಿ ಪಞ್ಹಂ। ತನ್ತಿ ತುವಂ। ‘‘ತ್ವ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ। ತಂ ತದೇವಾತಿ ತಂ ತಂ ಏವ ಪಞ್ಹಂ। ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಕಾರಂ।
ಯೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಸಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ನನು ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಞ್ಹೋ ನತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಸಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ಯೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಸಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನಂ। ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತೂಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ವತ್ವಾತಿ ಸಂಖೇಪೇನ ವತ್ವಾ।
ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿತೋ ಅವಸೇಸಾನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನಂ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನೇ।
‘‘ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕತ್ತಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವದನ್ತಾ’’ತಿ। ‘‘ತಥಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
‘‘ಅಯಂ ಛಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯಂ ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಸದ್ದೋ ಪದಾಲಙ್ಕಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ‘‘ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಮತ್ತೇನ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಛೇದನಕಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೩೭. ಕತಿ ಛೇದನಕಾನೀತಿಆದಿಪುಚ್ಛಾನಂ ಅನುಸನ್ಧಿಪುಚ್ಛಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಪುಚ್ಛಾ ಹಿ ಅನುಸನ್ಧಿಅನನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ದುವಿಧಾ। ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಅನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾ ಅನುಸನ್ಧಿಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಾಮಪುಚ್ಛಾ ಅನನುಸನ್ಧಿಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ। ತಾಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ನೇತ್ತಿಅಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಇಧಾಪಿ ‘‘ಏಕಾದಸ ಯಾವತತಿಯಕಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಅನುಸನ್ಧಾನತ್ತಾ ಅನುಸನ್ಧಿಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಖಾವಸೇನಾತಿ ಏಕಾದಸಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ, ಆಯತ್ತೇನ ವಾ। ಸಙ್ಖಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನೇವಾತಿ ‘‘ಕತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖಾಯ ಅನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಏವ। ತೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾನಂ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಛ ಛೇದನಕಾನೀ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ। ಇದಮೇವಾತಿ ಇದಂ ಏವ ವಚನಂ। ಅಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ನ ವುತ್ತಂ, ಅಪೋರಾಣಂ ನವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಂ ಪನೇತನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ಏತಂ ವಚನಂ। ‘‘ಸೋಳಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸೋದಸಾತಿ ಏತ್ಥ ದಕಾರಸ್ಸ ಳಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೋಳಸಾ’’ತಿ ಪಾಠೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಜಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏವಂ ವತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ತೇತಿ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ। ಪವಿಸೇಯ್ಯಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ಪರಿಸಮಾನತ್ಥೋ। ಇತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ।
ಅಸಾಧಾರಣಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೩೮. ಪುರಿಮ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ‘‘ಕತಿ ಛೇದನಕಾನೀ’’ತಿಆದಿಪಞ್ಹಾನಂ ಪುರೇ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ವೀಸಂ ದ್ವೇ ಸತಾನೀ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ। ‘‘ದ್ವೇಅನಿಯತೇಹೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಸಮಾಹಾರದಿಗುವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಅನಿಯತೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹಾದಿಯೋಗೇ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಗಾಥಾಯಂ ‘‘ಧೋವನಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ದ್ವೇ ಲೋಮಾತಿ ದ್ವೇ ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ।
‘‘ಸಕಲೋ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಗಾಥಾಯ ಯೋಜನಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ।
ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ದಸ ನಿಸ್ಸರೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ನಿಸ್ಸಾರೀಯತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೬೮೦, ೭೩೦) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ದಸಾತಿ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ನಿಸ್ಸಾರೀಯತೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ। ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಖುದ್ದಕಾ, ತಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತೀತಿ ಏವಂ।
ತೇಸನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ। ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಾದಯೋ ದುರಾಸದಾ ವಿಯ ದುರಾಸದಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ದುರೂಪಗಮನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸದಧಾತುಯಾ ಗತ್ಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದುರಾಸಜ್ಜನಾತಿ ದುಕ್ಖೇನ ಆಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ಆಸಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸುಕರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮೂಪಮಾತಿ ಸಮಉಪಮಾ। ಸಮೂಪಮಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ।
ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಪಾರಾಜಿಕೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಂ। ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅವಿರೂಳ್ಹೀ ಭವನ್ತಿ ತೇತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಪಾಕಟಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಯೋಜನಾನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಏತೇ’’ತಿಆದಿ। ಅವಿರೂಳ್ಹಿಧಮ್ಮಾತಿ ಅವಿರೂಳ್ಹೀಸಭಾವಾ। ಪಕತಿಸೀಲಭಾವೇನಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ಸೀಲವನ್ತಭಾವೇನ, ‘‘ಪಕತಿಸೀಲಾಭಾವೇನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಕತಿಸೀಲಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ, ಅಭಾವಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ‘‘ಅಟ್ಠೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾ’’ತಿಆದಿವಚನಮತ್ತೇನ, ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಭತ್ತಿಯೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿವಸೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾತಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ತೇವೀಸತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಚನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಥಾನಂ, ಸಬ್ಬಾಸಂ ವಾ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸಮಥಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಿಕವಚನಂ। ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ।
ಏತನ್ತಿ ‘‘ದ್ವೇ ಉಪೋಸಥಾ ದ್ವೇ ಪವಾರಣಾ’’ತಿ ವಚನಂ। ವಿಭಜನಾನೀತಿ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾನಂ ವಿಭಜನಕಿರಿಯಾಯ ಅವಿನಾಭಾವತೋ ಭಾವವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾತಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋತಿ ವಚನತ್ಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಅಪರಾಪಿ ಇಮಾ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ‘‘ವಿಭತ್ತಿಮತ್ತದಸ್ಸನೇನೇವ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಮಥೇಹಿ ವೂಪಸಮನವಸೇನಾ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥನಯತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ಥನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥವಾ’’ತಿಆದಿ, ‘‘ಇಮಾಪಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ಪದೇ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಂ ತಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಹೇವಾತಿ ತೀಹಿ ಸಮಥೇಹೀತಿ ವುತ್ತಪಕಾರೇಹೇವ। ತಂಮೂಲಿಕಾನನ್ತಿ ತೇ ಏವ ಉಪೋಸಥಾದಯೋ ಮೂಲಮೇತಾಸನ್ತಿ ತಂಮೂಲಿಕಾ, ತಾಸಂ। ಇಮಿನಾ ಕಾರಿಯೂಪಚಾರೇನ ವುತ್ತನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಾ ವಿಭತ್ತಿಯೋತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿವಿಭತ್ತಿಯೋ।
ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಆಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ
೩೩೯. ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯದಿದಂ ಆಪತ್ತಿಪಾರಾಜಿಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಆಪತ್ತಿಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ। ‘‘ಪರಾಜಯಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಸನತೋ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪರಾಜೇತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಣ್ಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೇತುಕತ್ವತ್ಥವಾಚಕೋ, ಯಕಾರಸ್ಸ ಕಕಾರೋ। ಚುತೋತಿ ಚವಕೋ। ಪರದ್ಧೋತಿ ವಿರದ್ಧೋ। ಭಟ್ಠೋತಿ ಪತಿತೋ। ನಿರಙ್ಕತೋತಿ ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ಅಪಸಾರಿತೋ। ಅನೀಹತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನ ಹರಿತೇ, ಅನಪನೀತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾದಿಭೇದೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಂವಾಸಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಮಕತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ಹೀತಿ ಅಯಂ ಏವಂ ವಕ್ಖಮಾನೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಗಾಥಾಯಂ। ತೇನ ತಸ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏತ್ಥಾತಿ ದುತಿಯಗಾಥಾಯಂ। ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿವಾಸದಾನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ‘‘ಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿವಚನತ್ಥೋ ತಿಪದಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ ಹೋತಿ, ಚೇವಸದ್ದಚಸದ್ದೇಹಿ ಆದಿಸೇಸಪದಾನಂ ಉಭಯಪದತ್ಥಪಧಾನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದಂ ಕಾರಕಾನಂ ಕಿರಿಯಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ಕಿರಿಯತ್ಥಾಯ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಪದಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ಥೇ ಅಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ತದ್ಧಿತನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಲಹುಕನಯೋ ಪನೇಸ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಆದಿಸೇಸಾ, ಸಙ್ಘೋ ಆದಿಸೇಸೇಸು ಅಸ್ಸಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ।
ಅನೇಕಂಸಿಕತಂ ಪದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ಅನೇಕಂಸೇನ ಕತಂ ಅನೇಕಂಸಿಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅನೇಕಂಸೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಯತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಅನಿಯತೇ। ಯತ್ಥಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ಸೋಪೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಧಮ್ಮೋಪಿ।
ಅಚ್ಚಯೇಸೂತಿ ದೋಸೇಸು। ತೇ ಹಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅಚ್ಚಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇನಾತಿ ಅಚ್ಚಯೇನ। ಥೂಲೋತಿ ಓಳಾರಿಕೋ। ‘‘ಥೂಲತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತೇನೇತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತೇನಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಚ್ಚಯಸ್ಸ ಥೂಲತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಧಮ್ಮಂ। ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಲಹುಕಾಪತ್ತೀನಂ ಥೂಲೋ ಅಚ್ಚಯೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದ್ವೇಭಾವೇ ಸತಿ ಸಂಯೋಗಪರತ್ತಾ ರಸ್ಸೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಆಪತ್ತಿದೇಸನತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಮಧಿವಚನಂ, ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಕುಸಲಧಮ್ಮಸದ್ದೇನ ಕುಸಲಚಿತ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪಾತೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಾತೇತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಚಿತ್ತಪಾತಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪದವಿಪರಿಯಾಯಂ ಕತ್ವಾ, ತಕಾರಸ್ಸ ಚ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯೋ ಹಿ ಪಾಳಿನಯೋ। ಣ್ಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೇತುಕತ್ವತ್ಥವಾಚಕೋ। ನನು ‘‘ಪಾತೇತಿ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಚನಂ ಸಿದ್ಧಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಅಪರಜ್ಝತಿ ಚಿತ್ತಸಮ್ಮೋಹನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಸ್ಮಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಾಸು ನಿಬ್ಬಚನಮೇವ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಸನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವುತ್ತಗಾರಯ್ಹಭಾವಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಪಟಿದೇಸೇತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಾಪತ್ತಿದೇಸನಾನಯತೋ ‘‘ಗಾರಯ್ಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿ ವಿಸುಂ ವತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ತಂ ಪನೇತನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ಖಲಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ। ಯಂ ಪಾಪನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಯದೀತಿ ಅಥ। ಯದಿಸದ್ದೋ ಹಿ ಅಥಪರಿಯಾಯೋ। ಇದಮ್ಪೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ, ಪಾಪನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಲಪಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ದುರಾಭಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಾಸಧಾತುಯಾ ಕಥನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ। ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ತತೋ ಅತಿರೇಕಂ ಕಥೇತಬ್ಬವಚನಂ ಕಿಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಞ್ಚ ಯಂ ಪದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಕಾರೋ ಪಿಸದ್ದತ್ಥೋ ‘‘ಪದ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಯಂಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಯಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಪದ’’ನ್ತಿ। ತಮ್ಪಿ ಪದನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ। ಪದಸದ್ದೋ ಹಿ ವಚನವಾಚಕೋ। ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಯಸ್ಮಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಥಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯಂಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನನ್ತಿ ಪದಂ। ‘‘ಏತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಪದಂ। ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಏತಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾಪದಂ। ಏತನ್ತಿ ಏತಂ ಪದಂ, ಏತಂ ವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಖಿಯಗಾಥಾಯ। ಇದನ್ತಿ ಆಪತ್ತೀನಂ ನಿಬ್ಬಚನದೀಪಕಂ ವಚನಂ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥ’’ನ್ತಿ।
ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇ। ಗೇಹನ್ತಿ ಪಕತಿಗೇಹಂ। ಇದಂ ಪನ ಗೇಹನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಾಪತ್ತಿಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಅವಿವಟ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಚ್ಛನ್ನ’’ನ್ತಿ। ವಿವಟನ್ತಿ ಅಚ್ಛನ್ನಂ। ನಾತಿವಸ್ಸನಭಾವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಾಪತ್ತಿಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ವಿವರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸುದ್ಧನ್ತೇತಿ ಸುದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ। ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ತೇನಾ’’ತಿ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ। ಏವಞ್ಚೇತಂ ವಿವಟನ್ತಿ ಏವಂ ಏತಂ ಛನ್ನಂ ಚೇ ವಿವಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನಾನನ್ತಿ ಅಭಿಭೂಯಮಾನಾನಂ। ‘‘ರುಕ್ಖಾದಿಗಹನಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪವನನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಪರಿಯಾಯತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಭವಭೇದಾದಿಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಟಿಸ್ಸರಣತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ತನ್ತಿ ಪವನಂ। ತೇತಿ ಮಿಗಾ। ‘‘ಅಸ್ಸಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ಪಸ್ಸಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅವಿನಾಭಾವತೋ, ಆನಾಪಾನಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಕಾಸೋತಿ ಅಜಟಾಕಾಸೋ। ಪಕ್ಖೀನನ್ತಿ ವಿಹಙ್ಗಮಾನಂ। ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ವಿನಾಸೋವಾ’’ತಿ ವಿಭವಸದ್ದೋ ವಿನಾಸವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇಸನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ। ಗತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ। ಕಸ್ಮಾ ವಿಭವೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ತೇತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾ। ವಿನಾಸನ್ತಿ ವಿಭವಂ। ಸುಚಿರಮ್ಪೀತಿ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಾದಿಕಾಲಮ್ಪಿ। ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತೀತಿ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಪದಂ। ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅರಹತೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗಾಥಾಯ ತೇ ತೇ ಅತ್ಥಾ ಸಂಗಹೇತ್ವಾ ಗಣಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕಂ।
ಇತಿ ಪಠಮಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಅಧಿಕರಣಭೇದಂ
ಉಕ್ಕೋಟನಭೇದಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೪೦. ಅಧಿಕರಣಭೇದೇ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದ್ವೇ ಸಮಥೇತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮಥಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಞ್ಚಾ’’ತಿ। ‘‘ಪಟಿಸೇಧೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಕ್ಕೋಟೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕುಟಧಾತುಯಾ ಛೇದನತ್ಥಂ ಅತ್ಥತೋ ದಸ್ಸೇತಿ। ಛೇದನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಥಪಟಿಸೇಧನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೪೧. ದ್ವಾದಸಸು ಉಕ್ಕೋಟೇಸೂತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಅಕತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿಆದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ದ್ವೇ ಉಕ್ಕೋಟಾ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಅನಿಹತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿಆದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ದುನ್ನಿಹತಂ, ಪುನ ನಿಹನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದ್ವೇ ಉಕ್ಕೋಟಾ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಅವಿನಿಚ್ಛಿತನ್ತಿಆದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ದುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ, ಪುನ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅವೂಪಸನ್ತನ್ತಿಆದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ದುವೂಪಸನ್ತಂ, ಪುನ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದ್ವೇ ಉಕ್ಕೋಟಾ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಅಪಿಚಾತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಪನ।
ತತ್ಥ ಜಾತಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂವಿಹಾರೇ’’ತಿ। ಯಸ್ಮಿಂವಿಹಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ। ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯೇನೇವಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಮುತ್ತಕೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಮತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೇನೇವ। ಇದನ್ತಿ ಅಧಿಕರಣಂ। ಯೇನಾಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೇನಾತಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕೇನ ಯೇನಾಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೇನ।
ಅಞ್ಞೋತಿ ನೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೋ ವಿನಯಧರೋ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಹಿ ಚಾತಿ ನೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಚ।
ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿನಯಧರಸ್ಸ। ಅಯನ್ತಿ ವಿನಯಧರೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಂ ಗಾಮಂ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ। ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತೇ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ। ನಿಜ್ಝಾಪೇನ್ತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ। ಉಕ್ಕೋಟೇತಿ ಯೋತಿ ಯೋ ಉಕ್ಕೋಟೇತಿ। ಏತೇತಿ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ, ದಿಸ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಗಾಮಂ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏವ।
ತತ್ಥೇವಾತಿ ಗಾಮಮೇವ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ। ತತ್ಥ ಗತನ್ತಿ ತಂ ಗಾಮಂ ಗತಂ।
‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಅತಿದಿಸತಿ।
ಸಙ್ಘೇನ…ಪೇ॰… ಅಧಿಕರಣೇ ವದನ್ತೋಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಂ ಪನೇತಂ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಂ। ವದನ್ತೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ನ ಕೇವಲಂ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಂ ಉಕ್ಕೋಟೇನ್ತೋಯೇವ ಉಕ್ಕೋಟೇತಿ ನಾಮ, ಅಥ ಖೋ ವದನ್ತೋಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋತಿಆದೀಸು ಅಗತಿಗಮನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಧರೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಅತ್ಥಾಯ ಉಕ್ಕೋಟೇನ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಅನತ್ಥಂ ಚರನ್ತಸ್ಸ। ಮನ್ದೋ ಪನ ಉಕ್ಕೋಟೇತಿ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕೋ ಬಲವನಿಸ್ಸಿತೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗಹನಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ಬಲವನ್ತೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾತಿ ಏಕಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ। ಬಲವನಿಸ್ಸಿತೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಚ ಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬಕತ್ತೂಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಮಾದಿನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ।
ಸೋತಿ ಸಾಮಣೇರೋ। ಮಙ್ಕುಭೂತಾತ್ಥಾತಿ ಮಙ್ಕೂ ಹುತ್ವಾ ಭೂತಾ, ಮಙ್ಕುಂ ವಾ ಪತ್ತಾ ಅತ್ಥ ಭವಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇತಿ ಪರಾಜಯಭಿಕ್ಖೂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ। ಸೋತಿ ಸಾಮಣೇರೋ। ತೇತಿ ಪರಾಜಯಭಿಕ್ಖೂ। ತನ್ತಿ ಸೋತಿ ದಹರೋ। ತತೋತಿ ಸನ್ನಿಪಾತಕಾರಣಾ। ಹಿಯ್ಯೋತಿ ಅನನ್ತರಾತೀತಾಹೇ। ಇತೀತಿ ಏವಂ ವದೇತಿ। ಸೋತಿ ದಹರೋ। ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಗಚ್ಛಾತಿ ಗಚ್ಛಾಹಿ। ಇತೀತಿ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ।
ಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಪರಿವೇಣಗತಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಿಸ್ಸಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ। ಏವಂ ಇಮಿನಾಕಾರೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ನನೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೋತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಕೋ ಭಿಕ್ಖು। ಛನ್ದದಾಯಕೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋಯೇವ।
ಅಧಿಕರಣನಿದಾನಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೪೨. ಕಿಂನಿದಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಛಸು ಪದೇಸು ಸಮಾಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಿಂನಿದಾನಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ। ‘‘ಕಿಂನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಂ ಸತಿಪಿ ಸಮಾಸಭಾವೇ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಪಕತಿಕತ್ತಾ ‘‘ಕಿ’’ನ್ತಿ ನಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಭಾವೇನ ಉಚ್ಚಾರಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬಾನೇತಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ನಿದಾನನ್ತಿಆದೀನಿ ಏತಾನಿ ಪದಾನಿ। ವೇವಚನಾನೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ‘‘ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ವಿವಿಧಾನಿ ವಚನಾನಿ ವಿವಚನಾನಿ, ತಾನಿಯೇವ ವೇವಚನಾನಿ। ಅಥ ವಾ ವಿವಿಧಂ ವಚನಮೇತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ವಿವಚನಂ, ಕಾರಣಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥೋ, ಅಭಿಧೇಯ್ಯಅಭಿಧಾನಭಾವೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾ ವಿವಚನಸ್ಸ ಏತಾನಿ ವೇವಚನಾನಿ, ಪದಾನಿ।
‘‘ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿವಾದಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿವಾದನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಂ ವಿವಾದಂ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ವಿವಾದನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ। ಇದಮ್ಪೀತಿ ‘‘ಅನುವಾದನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ಆಪತ್ತಿನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ। ಕಿಚ್ಚಮೇವ ಬ್ಯಞ್ಜನವಡ್ಢನವಸೇನ ಕಿಚ್ಚಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಸ್ಸ। ಸಮನುಭಾಸನಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಕಿಚ್ಚಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ಕಿಚ್ಚಯನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ। ಏಕಪದಯೋಜನಾತಿ ಏಕೇನ ‘‘ನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬಪದಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಮುದಯಾದೀನಿ ಪದಾನಿ।
ನವನ್ನನ್ತಿ ಜಾತಿವಸೇನ ಛನ್ನಂ ಹೇತೂನಂ ನವಸು ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ತಿಕವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತನ್ತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ತತಿಯಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ।
೩೪೩. ದ್ವಾದಸ ಮೂಲಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಮೂಲಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕೋಧಉಪನಾಹಯುಗಳಕಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಾನಪ್ಪವತ್ತಾನೀತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಾನಿ।
ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥೂನಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಭಾವಂ ನಿಬ್ಬಚನೇನ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತನ್ತಿ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ, ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಏತೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಏತೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ। ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ। ಏತಾನೀತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸು ಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು।
೩೪೪. ಏಕೇನ ಅಧಿಕರಣೇನ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇನಾತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತಾನೀತಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ। ಏಕಂಸತೋತಿ ಏಕಂಸೇನ, ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ।
ಸಾವಸೇಸಾಪತ್ತಿ ಸಮ್ಮತಿ ವಿಯ ಅನವಸೇಸಾಪತ್ತಿ ನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಸ್ಮಾ ನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಸಾತಿ ಅನವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿ। ತತೋತಿ ಅನವಸೇಸಾಪತ್ತಿತೋ। ಏತ್ಥ
೩೪೯. ತತೋತಿ ನಯತೋ। ಯತ್ಥ ಸತಿವಿನಯೋತಿಆದಿಕಾ ಛ ಯಮಕಪುಚ್ಛಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಾಸನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾನಂ। ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಪಾಕಟೋ।
೩೫೧. ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮಥಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸತಿವಿನಯವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮಥಾನಂ। ಯಸ್ಮಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪತ್ತವಟ್ಟೀನಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸತಿವಿನಯಾನಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ಯಸ್ಮಾ ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಪತ್ತವಟ್ಟೀನಂ ನಾನಾಕರಣಂ ವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಯ ತೇಸಂ ನಾನಾಕರಣಂ ವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ। ತೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು।
ಸತ್ತಸಮಥನಿದಾನವಣ್ಣನಾ
೩೫೨. ಅಸ್ಸಾತಿ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ನಿದಾನನಿದಾನೋ’’ತಿ ಪಾಠೇ। ಇದನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾಚತುಕ್ಕಂ। ಲದ್ಧುಪವಾದೋತಿ ಲದ್ಧೋ ಪರೇಸಂ ಉಪವಾದೋ ಯೇನಾತಿ ಲದ್ಧುಪವಾದೋ, ಖೀಣಾಸವೋ। ಯಸ್ಸ ಚಾತಿ ಯಸ್ಸ ಚ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಭಿನ್ನನ್ತಿ ದೇಸಕಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ।
೩೫೩. ನನು ಪುಚ್ಛಾಯಂ ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮಥಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾಯಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ, ಪನಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ। ತಥಾ ವುತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಮ್ಮಸಙ್ಗಹಾಭಾವೇನಾತಿ ಕಮ್ಮೇ ಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ। ಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಕಿರಿಯಾ, ಞತ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾತಿ ಞತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಕರಿಯತೇ ಠಪಿಯತೇ ಕರಣಂ। ಸಯಂ ಉಪಗಮಿಯತೇ ಉಪಗಮನಂ। ಅಜ್ಝೇಸನೇನ ಪರಂ ಉಪಗಮಾಪಿಯತೇ ಅಜ್ಝುಪಗಮನಂ। ಅಧಿವಾಸಿಯತೇ ಅಧಿವಾಸನಾ। ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿಯತೇ ಅಪಟಿಕ್ಕೋಸನಾ। ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕರಣನ್ತಿ ತಸ್ಸಾಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ಏತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ। ಖಮುಧಾತುಪಯೋಗೇ ಸಮ್ಪದಾನತ್ಥೇ ಖಮತೀತಿ ಕತ್ತುರೂಪಸದಿಸಂ ಕಮ್ಮರೂಪಂ। ರೂಪಞ್ಹಿ ಕತ್ತುರೂಪಸದಿಸಂ ಕಮ್ಮರೂಪಂ ‘‘ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ॰ ೧೨೭) ವಿಯ। ಕಮ್ಮರೂಪಸದಿಸಂ ಕತ್ತುರೂಪಂ ‘‘ಉಪಾಸಕೋ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಟ್ಠಾ॰ ೧.೧.೪೨೩) ವಿಯ। ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮತ್ಥೇ ಪವತ್ತೋ ಯಪಚ್ಚಯೋ ಲೋಪೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಸತ್ತಸಮಥನಾನಾತ್ಥಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೫೪. ಮಾತಾಪುತ್ತಾದೀನಂ ಅಯಂ ವಿವಾದೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ವಿರುದ್ಧವಾದತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವದನಂ ವಾದೋ, ವಿರುದ್ಧೋ ವಾದೋ ವಿವಾದೋತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಧಿಕರಣೀಯತಾಯಾತಿ ವೂಪಸಮಿತತಾಯ। ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕರಿಯತಿ ಸಮಥೇಹಿ ವೂಪಸಮಿಯತೀತಿ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಅಧಿಕರಣಭೇದೇಸು।
ಇತಿ ಅಧಿಕರಣಭೇದವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ದುತಿಯಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕಂ
ಚೋದನಾದಿಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಣ್ಣನಾ
೩೫೯. ದುತಿಯಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಯಂ ದೋಸಸಾರಣಾ। ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೋತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ನಿಪತನಂ। ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘೋತಿ ಏತ್ಥ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮತಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮತಿಸದ್ದೋ ಇಚ್ಛತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ವುಚ್ಚತಿ ಮನ್ತಗ್ಗಹಣ’’ನ್ತಿ। ತನ್ತಿ ಮತಿಕಮ್ಮಂ।
‘‘ತೇನ ಚುದಿತಕಪುಗ್ಗಲೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಸಾರಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ। ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಇಮಿನಾ ‘‘ನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ। ಪರಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಪರಿ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹಣತ್ಥಾಯ। ಧಮ್ಮಾ-ಧಮ್ಮನ್ತಿ
ಮಾ ಖೋ ಪಟಿಘನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಘಸದ್ದೋ ಕೋಪಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕೋಪಂ ಮಾ ಜನಯೀ’’ತಿ। ‘‘ಚುದಿತಕೇ ವಾ ಚೋದಕೇ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಙ್ಘೇ’’ತಿ ಆಧಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಸಚೇ ಅನುವಿಜ್ಜಕೋ ತುವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುವಿಜ್ಜಕಸದ್ದೋ ವಿನಯಧರಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಧರೋ’’ತಿ। ವಿನಯಧರೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ವಚನಂ ಅನುಮಿನಿತ್ವಾ ವತ್ಥುಆಪತ್ತಾದಿವಸೇನ ವಿದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುವಿಜ್ಜಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ವಿರುದ್ಧಂ ಗಾಹಂ ಸಂವತ್ತೇತೀತಿ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ। ‘‘ನ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಣಿಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಾಯಾತಿ ಕಥಾಯ। ಸುತ್ತಾದೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುತ್ತಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ।
ಅನುಯುಞ್ಜನವತ್ತನ್ತಿ ಅನುಯುಞ್ಜನಸ್ಸ, ಅನುಯುಞ್ಜನೇ ವಾ ವತ್ತಂ। ಕುಸಲೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕುಸಲಸದ್ದೋ ಛೇಕಪರಿಯಾಯೋ, ಬುದ್ಧಿಮನ್ತುಸದ್ದೋ ಪಣ್ಡಿತಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಛೇಕೇನ ಪಣ್ಡಿತೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ಞಾಣಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬುದ್ಧಿಮತಾತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಞಾಣಸಾಮಞ್ಞಂ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಯನ್ತಿ ಏಸೋ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಂ ಪನಾತಿ ಏಸೋ ವಕ್ಖಮಾನೋ ಪನ। ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಾಸು ಗಾಥಾಸು। ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅನುವಿಜ್ಜಕೋ ಹೋಸೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಂ ಪನ ಅನುಯೋಗವತ್ತಂ ಕತಂ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅನುಲೋಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ಅನುಯೋಗವತ್ತಂ। ಇತೀತಿ ಅಯಂ ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸಙ್ಖೇಪವಣ್ಣನಾ। ಅತ್ತನೋತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸ। ಸಮ್ಪರಾಯೇತಿ ಪರಲೋಕೇ। ಯೋತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕೋ। ತನ್ತಿ ಅನುಯೋಗವತ್ತಂ ಗತಿನ್ತಿ ಸುಗತಿಂ। ಹಿತನ್ತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ಹಿತಂ। ಗವೇಸನ್ತೋತಿ ಞಾಣೇನ ಏಸನ್ತೋ। ಇಮಿನಾ ಹಿತಂ ಏಸನ್ತೋತಿ ಹಿತೇಸೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮೇತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಂ ಮೇತ್ತಞ್ಚ। ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಞ್ಚಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಮೇತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಂ ಪರಿಕಮ್ಮಉಪಚಾರಮೇತ್ತಞ್ಚ। ತವ ಭಾರೇ ಸಙ್ಘೇನ ಕತೇ ಏವಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯೋತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕೋ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ। ‘‘ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವೋಹಾರಸದ್ದೋ ಭಾಸಿತಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತನ್ತಿ ಸಹಸಾ ವೋಹಾರಂ।
ಅನುಸನ್ಧಿತನ್ತಿ ಕಥಾನುಸನ್ಧಿ। ಪಟಿಞ್ಞಾನುಸನ್ಧಿತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಞ್ಞಾಸದ್ದಅನುಸನ್ಧಿಸದ್ದಾನಂ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣತೋ ಅಞ್ಞಂ ಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಥವಾ’’ತಿಆದಿ। ಲಜ್ಜಿಂ ಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಗಾಥಾಯಂ। ವತ್ತಾನುಸನ್ಧಿನಾತಿ ಆಚಾರಸಙ್ಖಾತೇನ ವತ್ತೇನ ಅನುಸನ್ಧಿನಾ ಅಸ್ಸ ಅಲಜ್ಜೀಸ್ಸ ವತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸನ್ಧಿಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಜಾನನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಇಮಿನಾ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಞ್ಚೇತೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಚೇತೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ನ ದೇಸೇತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಗೂಹತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಗೂಹನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ನ ದೇಸನಂ ನ ವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಯನ್ತಿ ‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನಂ। ತುಮ್ಹೇಹೀತಿ ಪರಿಹಾರಕಾರಕೇಹಿ। ಸಚ್ಚನ್ತಿ ತಥಂ ಅವಿತಥಂ। ಅಹಮ್ಪೀತಿ ಚೋದಕೋಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಪರಿಹಾರಕಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ನನ್ತಿ ‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ। ತನ್ತಿ ತುವಂ, ತ್ವಂ ವಾ।
ಪುಬ್ಬಾಪರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಂ, ಅಪರಮ್ಹಿ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಅಪರಂ, ಪುಬ್ಬಞ್ಚ ಅಪರಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುರೇ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಾಪರೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಪುಬ್ಬಪರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ದ್ವೀಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹೀತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಹಿ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೨೨೧) ದಸವತ್ಥುಕಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ। ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೩೧; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೬೯) ದಸವತ್ಥುಕಾಯ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕದಿಟ್ಠಿಯಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ದುತಿಯಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕೇಸು।
ಇತಿ ದುತಿಯಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಚೋದನಾಕಣ್ಡಂ
ಅನುವಿಜ್ಜಕಕಿಚ್ಚವಣ್ಣನಾ
೩೬೦-೧. ಇದಾನಿ ಸೋತಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು। ತನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಂ। ಇತರೋತಿ ಚುದಿತಕೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ। ನ ಉಪೇತೀತಿ ನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ। ನ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ನ ಪಟಿಸ್ಸವಂ ಕರೋತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಪವಿಸನ್ತಟ್ಠಾನೇ। ಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ತೇನಾತಿ ಚೋದಕೇನ। ತಸ್ಸಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ವಚನೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇತರೋತಿ ಚುದಿತಕೋ। ಅಸುದ್ಧಪರಿಸಙ್ಕಿತೋತಿ ಅಸುದ್ಧಾಯ ಅಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ಪರಿಸಙ್ಕಿತೋ। ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಮೂಲಕಪರಿಸಙ್ಕಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ। ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಅನುವಿಜ್ಜಕಕಿಚ್ಚೇಸು।
ಇತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕಕಿಚ್ಚವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಚೋದಕಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ
೩೬೨-೩. ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚಾತಿ ಪಧಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ। ‘‘ನ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಕುಪ್ಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಓತಿಣ್ಣಞ್ಚಾತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಓತಿಣ್ಣಞ್ಚ। ‘‘ವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಓತಿಣ್ಣಾನೋತಿಣ್ಣಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ರಾತಿ ಪುರಿಮವಚನಾಪೇಕ್ಖಂ। ‘‘ಓತಿಣ್ಣಾನೋತಿಣ್ಣಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಪಮಾಣನ್ತಿ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಬಾಲೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ವಾ ಚೋದಕಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ। ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚುದಿತಕೋ ನು ಖೋ, ನೋತಿ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ। ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ವಿನಿಚ್ಛಿತುಂ, ನೋತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ। ಅನುವಿಜ್ಜಕೋ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನಾತಿಆದೀಸು ಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮೋತಿ ಭೂತಂ ವತ್ಥೂ’’ತಿಆದಿ। ಏತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಏತೇನ ವಿನಯೇನ ಚ ಏತೇನ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಾ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ।
ಅವಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮೇತಿ ಥೇರಾ। ‘‘ಖತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾ ಖಞ್ಞತೀತಿ ಖತೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪಹನಿಯನ್ತೀತಿ ಉಪಹತಾನಿ, ಉಪಹತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅನೇನಾತಿ ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯೋ। ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ಏತ್ಥ ದುಸದ್ದೋ ಅಭಾವತ್ಥೋ, ಮೇಧಾಸದ್ದೋ ಪಞ್ಞಾಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನತ್ಥಿ ಮೇಧಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಖತೋ…ಪೇ॰… ದುಮ್ಮೇಧೋ ಸೋ ಅನುವಿಜ್ಜಕೋ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಠಸ್ಸ, ಗಾಥಾಯ ವಾ। ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚುದಿತಕಚೋದಕೇಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಉಭೋಪೇತೇತಿ ಉಭೋಪಿ ಏತೇ ಆಮಿಸಪುಗ್ಗಲನಿಸ್ಸಯೇ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ। ಇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ।
ಉಪಕಣ್ಣಕಂ ಜಪ್ಪತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಣ್ಣಸ್ಸ ಸಮೀಪಂ ಉಪಕಣ್ಣಂ, ತದೇವ ಉಪಕಣ್ಣಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಕಣ್ಣಮೂಲೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಕಣ್ಣಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮೀಪತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮನ್ತೇತೀತಿ ಕಥೇತಿ। ಇಮಿನಾ ಜಪ್ಪಧಾತುಯಾ ಕಥನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಜಿಮ್ಹಂ ಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಏತ್ಥ ಜಿಮ್ಹಸದ್ದೋ ಕುಟಿಲವಾಚಕೋ, ಕುಟಿಲಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಇಧ ದೋಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೋಸಮೇವಾ’’ತಿ।
ಕಥಾನುಸನ್ಧೀತಿ ಚುದಿತಕಅನುವಿಜ್ಜಕಾನಂ ಕಥಾಯ ಅನುಸನ್ಧಿ। ವಿನಿಚ್ಛಯಾನುಸನ್ಧೀತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ ಕತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಚೋದನಾಕಣ್ಡೇ।
ಇತಿ ಚೋದನಾಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಚೂಳಸಙ್ಗಾಮಂ
ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ
೩೬೫. ಚೂಳಸಙ್ಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಾಮೋ, ಸಮಾಗಮೇನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಸಙ್ಗಾಮೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಗಾಮೋ ವುಚ್ಚತಿ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೋ’’ತಿ। ಸನ್ನಿಪತನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೋ। ಸಙ್ಗಾಮ ಯುದ್ಧೇತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೮ ಮಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯುದ್ಧಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಅಧಿಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ತದತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ರ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗಾಮೇ, ಸಮೋಸರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ಅತ್ಥಯನ್ತಿ। ಉದ್ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮತೋ ವಿಯೋಗಂ। ದೀಪೇನ್ತಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕೇ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲದ್ಧಿನ್ತಿ ಉದ್ಧಮ್ಮಾದಿವಾದಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಗಾಮೇ। ಅವಚರತೀತಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಚಾರೇತಿ ಪವತ್ತೇತಿ। ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅವತ್ಯೂಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಓಗಾಹತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚರಧಾತುಸ್ಸ ಕಾರಿತನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಸಹಕಾರಿತಕಮ್ಮೇನ ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಅವಚರತೀತಿ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕೋ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಮಾನದ್ಧಜನ್ತಿ ಕೇತುಕಮ್ಯತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಮಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಧಜಂ। ರಜೋಹರಣಸಮೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ರಜಂ ಹರತಿ ಅಪನೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ರಜೋಹರಣಂ, ಪಾದಪುಞ್ಜನಂ, ತೇನ ಸಮೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಾದಪುಞ್ಜನಸಮೇನಾ’’ತಿ। ಪಾದಂ ಪುಞ್ಜತಿ ಸೋಧೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪಾದಪುಞ್ಜನಂ, ತೇನ ಸಮೋ ಪಾದಪುಞ್ಜನಸಮೋ, ತೇನ। ಸಮಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ। ರಜೋಹರಣಸ್ಸ ನೇವ ರಾಗೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಥಾಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಪತಿರೂಪಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ, ಪತಿರೂಪಾನತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕಥೇನ್ತೇನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಾಮಂ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ರೂಪಾರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚ ಸಮಥಾಚಾರೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸಾನಾಚಾರೋ ಚ ಠಾನವತ್ತಞ್ಚ ನಿಸಜ್ಜವತ್ತಞ್ಚ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಚಙ್ಕಮವತ್ತಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಚುದ್ದಸಮಹಾವತ್ತಾದೀನಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ವತ್ತಸದ್ದೇನ ಠಾನವತ್ತಾದೀನಿ ಏವ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಚಙ್ಕಮವತ್ತಾದೀನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಪರೋ ವಾ ಅಜ್ಝೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋವಾ ಸೋ ವಾ ಕೋಚಿ ಅಜ್ಝೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ’’ತಿಆದಿ। ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೋ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಕಥೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥವಸೇನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಪನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ’’ತಿ। ಅರಿಯಾನಂ ಏಸೋ ಅರಿಯೋ, ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ। ‘‘ನಾವಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾತಿಮಞ್ಞಿತಬ್ಬೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನ ಮಞ್ಞಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ‘‘ನ ಆಚರಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿಪದೇಸು। ಕುಲಮೇವ ಜಾತಿನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಅಯನ್ತಿ ಅಪದಿಸಿಯತೀತಿ ಕುಲಪದೇಸೋ। ಅತ್ರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ರ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪದಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ರಸದ್ದೋ ಪುಗ್ಗಲವಿಸಯೋ, ಅಸ್ಸಸದ್ದೋ ಆಖ್ಯಾತಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ರ ಪುಗ್ಗಲೇ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಸಸದ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬನಾಮತ್ತಞ್ಚ ‘‘ಭವತೀ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನಿಕಭಾವಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಪರಿಸಾನುವಿಧಾಯಕೇನಾತಿ ಪರಿಸಾಯ ಅನುಮತಂ ಕರೋನ್ತೇನ। ಇಮಿನಾ ನೋ ಪರಿಸಕಪ್ಪಿಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪಸದ್ದೋ ವಿಝತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ। ನ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾತಿ ಮುದನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮುದ್ದಾ, ಸಕ್ಖರಮಙ್ಗುಲಿಯಂ ಹತ್ಥಸ್ಸ ಮುದ್ದಾ ಅವಯವಿಅವಯವವಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾ। ತಸ್ಸಾ ವಿಕಾರೋ ‘‘ಹತ್ಥಮುದ್ದಾ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥವಿಕಾರೋ’’ತಿ।
‘‘ಅತ್ಥಂ ಅನುವಿಧಿಯನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯತ್ಥಂ। ಅನುವಿಧಿಯನ್ತೇನಾತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನ। ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಪಟಿವೇಧಮೇವ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ। ಸನ್ನಿಪಾತಮಣ್ಡಲೇತಿ ಸನ್ನಿಪಾತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸಮೂಹೇ, ಸನ್ನಿಪಾತಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ವೀತಿಹಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವೀತಿಹರಣಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಹಾಪನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಹಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ದುರುತ್ತವಾಚನ್ತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ದುರುತ್ತವಾಚಂ। ಹಿತಪರಿಸಕಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಹಿತಂ ಪರಿ ಏಸತೀತಿ ಹಿತಪರಿಸಕೋ, ಕರುಣಾ ಚ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಚ, ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಹಿತಪರಿಸಕೀ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ತೇನ ಹಿತಪರಿಸಕಿನಾ। ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಹಿತೇಸಿನಾ ಹಿತಗವೇಸಿನಾ’’ತಿ ಕರುಣಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾ ಕರುಣಾ। ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಾಯ ಕರುಣಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಾ ಪರಿಕಮ್ಮಉಪಚಾರಕರುಣಾ। ಪದದ್ವಯೇಪೀತಿ ‘‘ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನಾ ಕಾರುಣಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಹಿತಪರಿಸಕಿನಾ ಅಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇಪಿ। ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅಸುನ್ದರವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸುರುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುನ್ದರಂ ಉತ್ತಂ ಸುರುತ್ತಂ, ನ ಸುರುತ್ತಂ ಅಸುರುತ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಪರಿವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಮ್ಮಚೋದಕಸ್ಸ। ಅನೋಸಟಂ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚೋದಕಚುದಿತಕೇಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಅನೋಸಟನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅನೋಸಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋತಿ ಅನುಯೋಗವತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ॰ ೩೯೯; ಪರಿ॰ ೩೬೨, ೪೩೭) ವುತ್ತಂ, ‘‘ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೦೧) ಚ ವುತ್ತಂ ಅನುಯುಞ್ಜನವತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನೇನ ವತ್ತೇನ ಚೋದಕೋ ಚುದಿತಕಂ, ಚುದಿತಕೋ ವಾ ಚೋದಕಂ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ಚೋದಕೇನ ಚುದಿತಕೋ, ಚುದಿತಕೇನ ವಾ ಚೋದಕೋ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಯೋಗವತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಥಾಪೇತ್ವಾತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕೇಹೇವ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ವಾ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ವಾ, ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ ಭಯಂ। ತೇತಿ ತವ। ವತ್ವಾಪೀತಿ ಮುಖೇನ ವತ್ವಾಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾಪೀತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ‘‘ಅನುಯೋಗವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ, ‘‘ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ತಬ್ಬಪಚ್ಚಯೋ ವದತಿ। ಅಸುಚಿ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಸುಚಿ ಸೀಲಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅಸುಚೀತಿ ವುತ್ತೇ ಅಲಜ್ಜೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ। ಉಜು ಸೀಲವಾ ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿರಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿರಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಉಜುನೋ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿರಹಿತತ್ತಾ ಉಜು ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ಮದ್ದವೇನೇವಾತಿ ಮುದುಭಾವೇನೇವ। ಉಪಚರಿತಬ್ಬೋತಿ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ಇಮಿನಾ ಉಜುಮದ್ದವೇನಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಟ್ಠಾನಂ ಪಾಠಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ಅಯಮೇವಾತಿ ಏವಸದ್ದೇನ ನ ಧಮ್ಮಗರುಕೋ, ಪುಗ್ಗಲಗರುಕೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಚ ನ ಮಜ್ಝತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೩೬೬. ತೇನ ಸುತ್ತಾದೀಸೂತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಿನಯಅನುಲೋಮ ಪಞ್ಞತ್ತಅನುಲೋಮಿಕಾನಿ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಸುತ್ತಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಾಯ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕೇಸಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥ’’ನ್ತಿ। ಓಪಮ್ಮಂ ಅತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಪಚ್ಚೇಕಟ್ಠಾಯಿನೋ ಅವಿಸಂವಾದಕಟ್ಠಾಯಿನೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಟ್ಠಾಯಿನೋ, ಅವಿಸಂವಾದಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಅವಿಸಂವಾದಕಟ್ಠಾಯಿನೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಠಿತಾ’’ತಿ। ‘‘ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚೇಕಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಅನುಮತಾ ಪುಗ್ಗಲಾ।
ಕಿಮತ್ಥಂ ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಇದಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೇ ಮನ್ದಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಥ ವಾ ಮನ್ದಾ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿನೋ ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಕಲಾಪಿ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಂವರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ತೇರಸವಾಕ್ಯೇಸು ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ದ್ವಾದಸವಾಕ್ಯೇಸು। ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಅಪಿಚ ವಿಸೇಸಂ ವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು। ತನ್ತಿ ಸುಖಂ। ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ ನಾಮ ಕಸ್ಸ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಸ್ಸೇತಮಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ। ನನು ‘‘ವಿರಾಗೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಫಲಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧೋಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಸಙ್ಖತಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ। ನತ್ಥೇತ್ಥ ಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತನ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ। ತಸ್ಮಿಂಅನುಪ್ಪತ್ತೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಅವಸ್ಸನ್ತಿ ಧುವಂ ಏಕನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತದತ್ಥಾತಿ ಏಸೋ ಅನುಪಾದಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಏತದತ್ಥಾ। ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಥಾ। ಮನ್ತನಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮನ್ತನಾ। ಏತದತ್ಥಾ ಉಪನಿಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪನಿಸಾಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚಯವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಂಪರಪಚ್ಚಯತಾಪೀ’’ತಿ। ಪರಂಪರಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಪರಂಪರಫಲಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪನಿಸಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಅಯಂ ಪರಂಪರಪಚ್ಚಯತಾಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೋತಾವಧಾನನ್ತಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಧಿಯತೇ ಠಪಿಯತೇ ಅವಧಾನಂ, ಸೋತಸ್ಸ ಅವಧಾನಂ ಸೋತಾವಧಾನಂ। ಇಮಂ ಕಥನ್ತಿ ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿಂ ಇಮಂ ಕಥಂ। ಯಂ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಮ್ಪಿ ಏತದತ್ಥನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಯದಿದಂ ಅನುಪಾದಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯದಿದ’’ನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ ಪದಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯೋ ಅಯನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ। ಅನುಪಾದಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ॰ ೧೧) ವಿಯ ಯಕಾರಲೋಪೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಕರಣಂ ಪನ ‘‘ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಇಮ ಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಅಯಂ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತೋ ಯೋ ಅಯಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಪಿ ಏತದತ್ಥಾಯ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅರಹತ್ತಫಲಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿರುದ್ಧೇಹಿ, ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಏವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏತದತ್ಥಾಯಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೩೬೭. ವತ್ಥುಂ…ಪೇ॰… ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಾಸು ಗಾಥಾಸು। ಸಮೇನ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅಞ್ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾಚಕಂ ರೂಳ್ಹೀಪದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತೇನೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಅಜಾನನಸ್ಸ ಸಮೇನ ಅಞ್ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಕತಾಕತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮೇನಾ’’ತಿ। ಸಮೇನ ಪುಬ್ಬಾಪರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ಕತಾಕತಂ ನ ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ ಆಕಾರಸ್ಸಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಆಕಾರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ವತ್ಥುಆದೀನಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಥೇವ। ಇತೀತಿ ಏವಂ। ಯ್ವಾಯನ್ತಿ ಯೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು। ‘‘ಭಯೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಭಯಾ ಭಯೇನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಮ್ಮೋಹೇನ ಮೋಹಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಛನ್ದಾತಿ ಛನ್ದೇನ। ದೋಸಾತಿ ದೋಸೇನ। ಅತ್ತನಾ ಞಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನ ಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಕುಸಲೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯಾ’’ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ನಿಜ್ಝತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಕೋವಿದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರಣಾ…ಪೇ॰… ತಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಪರಿಸಾಯ ಲದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲದ್ಧೋ ಪರಿಸಸಙ್ಖಾತೋ ಪಕ್ಖೋ ಯೇನಾತಿ ಲದ್ಧಪಕ್ಖೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಚೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಪಟಿಕ್ಖೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಹೇಟ್ಠಾಪಿ। ‘‘ನ ಪಟಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಮುಖಂ ನ ಇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಪಟಿಕ್ಖೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಕ್ಖಧಾತುಯಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಇತಿ ಚೂಳಸಙ್ಗಾಮವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಮಹಾಸಙ್ಗಾಮಂ
ವೋಹರನ್ತೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೬೮-೭೪. ಮಹಾಸಙ್ಗಾಮೇ ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವತ್ಥುಸಙ್ಕಮನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅವಜಾನನಪಟಿಜಾನನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಏಸೇವಾತಿ ಏಸೋ ಏವ, ಅವಜಾನನಪಟಿಜಾನನಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೭೫. ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಾವಣ್ಣವಸೇನಾತಿ ನೀಲಾದಿವಣ್ಣವಸೇನ ಚ ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾದಿಅವಣ್ಣವಸೇನ ಚ। ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಧನಮನುಪ್ಪದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ।
ಅಗತಿಅಗನ್ತಬ್ಬವಣ್ಣನಾ
೩೭೯. ಬಹುಜನಅಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಪಾಳಿಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಧರೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ವಿನಯಧರೇನಾತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ, ವಿನಿಚ್ಛಿತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಓವಾದೂಪಜೀವಿನಿಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿನಿಯೋ। ಉಪಾಸಕಾಪೀತಿ ರತನತ್ತಯಂ ಪಟಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಉಪಾಸಕಾಪಿ। ದಾಯಕಾಪೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾಪಿ। ತೇಸನ್ತಿ ಉಪಾಸಕಾದೀನಂ। ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ಉಪಾಸಕಾದಯೋ ದ್ವಿಧಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಥೇವ। ತತೋತಿ ಆರಕ್ಖದೇವತಾಹಿ ಪರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇನಾತಿ ದ್ವಿಧಾಕಾರಣೇನ।
೩೮೨. ಗಹನನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಗಹನಸದ್ದೋ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಂ ಗಹನ’’ನ್ತಿ।
೩೯೩. ತಸ್ಸ ಅವಜಾನನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವಚನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ನವಕಸ್ಸ। ತನ್ತಿ ನವಕಂ।
೩೯೪. ‘‘ಯಂಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಏಸೋ ಸದ್ದೋ ಸಮಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯದತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ತಂ ಅತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಏಸೋ ಸದ್ದೋ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಅತ್ಥಸದ್ದೋ ಹಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ, ಪಾಳಿಯಂ ನ ಪರಿಹಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಸಙ್ಗಾಮೇ।
ಇತಿ ಮಹಾಸಙ್ಗಾಮವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಕಥಿನಭೇದಂ
ಕಥಿನಅತ್ಥತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೪೦೩. ಕಥಿನೇ ಖನ್ಧಕೇತಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಪುಬ್ಬೇತಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
೪೦೪. ಪಯೋಗಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಯೋಗೋ ನಾಮ ಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರಧೋವನಾದಿನೋ’’ತಿಆದಿ। ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಿಚಾರಣಛೇದನಬದ್ಧನಸಿಬ್ಬನರಜನಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಆದಿಯನಾನಿ ಛ ಪುಬ್ಬಕರಣಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಉದಕಾಹರಣಾದಿಕೋ ಯೋ ಪಯೋಗೋ ಕರೀಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನನ್ತರೋ ನಾಮ ಅತೀತಾನನ್ತರಅನಾಗತಾನನ್ತರವಸೇನ ದುವಿಧೋ, ಇಧ ಅನಾಗತಾನನ್ತರೋಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಾಗತವಸೇನಾ’’ತಿ। ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗೇ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಚ್ಛಾ ಧೋವನಾದಿಪುಬ್ಬಕರಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ತಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ಅನಾಗತವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚಯೋ। ಸಮನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸದ್ದೋ ಸುಟ್ಠುಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ಆಸನ್ನತರ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಟ್ಠುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಯೋಗಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆಧಾರಭಾವ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಸಾಮೀ, ‘‘ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ। ‘‘ನಿಸ್ಸಯ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆಧಾರಭಾವ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ। ‘‘ಉಪೇತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಸದ್ದಸ್ಸ ಉಪಗಮನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಬಲವತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಪಠಮನ್ತಿ ಪಯೋಗತೋ, ಪಯೋಗಸ್ಸ ವಾ ತಾವ। ಇಮಿನಾ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುರೇಸದ್ದೋ ಪಠಮತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಚ್ಛಾತಿ ಪಯೋಗತೋ, ಪಯೋಗಸ್ಸ ವಾ ಪರಂ। ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮನ್ತಿ ಏಕಪಹಾರೇನ। ಇಮಿನಾ ಸಹಜಾತಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯನ್ತಿ ಧಮ್ಮಜಾತಂ। ಇದಾನಿ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಪಯೋಗಾದಿಕಸ್ಸ। ತದೇವಾತಿ ಧಮ್ಮಜಾತಮೇವ। ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಪಯೋಗಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ ಯಂ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಮಯಾ ವುಚ್ಚತೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಯೋಗಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಯೋಗಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕರಣಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉದ್ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ‘‘ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಪುಬ್ಬಕರಣವಸೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಧೋವನಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನ ಲಭತೀತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ನ ಲಭತಿ। ಅಯನ್ತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗೋ। ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಪನ ಲಭತೀತಿ ಉದಕಾಹರಣಾದಿಪಯೋಗೋ ಪಚ್ಛಾತಿ ಪಯೋಗಸ್ಸ, ಪಯೋಗತೋ ವಾ ಪರಂ। ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಯಿರತಿ, ತಸ್ಮಾ ಲಭತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಪನ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಾತಿಕಾಪಲಿಬೋಧಾನಿಸಂಸಸಙ್ಖಾತೇತಿ ಅಟ್ಠಮಾತಿಕಾದ್ವೇಪಲಿಬೋಧಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಸಙ್ಖಾತೇ। ಅಞ್ಞೋತಿ ಪನ್ನರಸಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಞ್ಞೋ। ಪಯೋಗಾದೀಸೂತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಪುಬ್ಬಕರಣಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏತೇನುಪಾಯೇನಾತಿ ಏತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಉಪಾಯೇನ।
ಪುಬ್ಬಕರಣನಿದಾನಾದಿವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ
೪೦೬-೭. ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ‘‘ಪುಚ್ಛಾದ್ವಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಛ ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಾದೀನಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ। ತಾನಿಯೇವಾತಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಏವ। ಏವಸದ್ದೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ತಾನಿ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಪುಬ್ಬಕರಣಾದೀನಿ ನ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೪೦೮. ‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಚೀಭೇದಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಥಿನತ್ಥಾರಕೇನ ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಿರಿಯಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಚೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ।
೪೧೧. ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಾದೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯದುಸ್ಸಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ। ವಿನಾಸಂ, ವಿಕಾರಂ ವಾ ಪಜ್ಜತೀತಿ ವಿಪನ್ನಂ, ವತ್ಥುಮೇವ ವಿಪನ್ನಂ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಂ।
ಕಥಿನಾದಿಜಾನಿತಬ್ಬವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ
೪೧೨. ತೇಸಞ್ಞೇವ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೇಸು ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ। ತತ್ಥ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧಾದೀಸು ಸುದ್ಧಟ್ಠಕರೂಪಕಲಾಪಧಮ್ಮೇಸು। ಸತೀತಿ ಸನ್ತೇಸು। ತೇಸನ್ತಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ। ‘‘ಸಮೋಧಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮವಾಯೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅವಯವಧಮ್ಮಾನಂ ಸಂ ಏಕಭಾವಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಅವಯವಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಂ ಅಯನಂ ಪವತ್ತನಂ ಸಮವಾಯೋ। ಬಹೂಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಬಹೂಸು ಪರಮತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಧಮ್ಮೇಸು। ನಾಮಮತ್ತನ್ತಿ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಂ। ಪುಬ್ಬೇತಿ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ।
‘‘ಕಾರಣೇಹೀ’’ತಿ ಆಕಾರಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ।
೪೧೬. ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಿನ್ತಿ ಕಿಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ। ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇಸು। ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇತಿ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರಸಹುಬ್ಭಾರವಸೇನ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ। ಏತೇಸಞ್ಚಾತಿ ಪುರಿಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಞ್ಚ। ಇತರೇತಿ ಅವಸೇಸಾ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಾ। ತೇಸುಪೀತಿ ಇತರೇಸು ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇಸು। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನವಿನಿಚ್ಛಯೇ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಪಞ್ಞತ್ತಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ
ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕಂ
ಅನಿಸ್ಸಿತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೧೭. ಉಪಾಲಿಪಞ್ಹೇಸು ‘‘ಕತಿ ಹಿ ನು ಖೋ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನತ್ಥೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಮಞ್ಞನಂ ನಿವಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ’’ತಿ। ಥೇರೋತಿ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ, ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಮೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾನಂ ತನ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ತನ್ತಿಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನಕಾರೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ವಸನಕಾರೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾನಂ।
ಆಪನ್ನೋ ಕಮ್ಮಕತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕಮ್ಮಕತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಾರಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾವ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾವಾತಿ ತಂಆಪತ್ತಿಆಪನ್ನಸಙ್ಖಾತಾ ಕಾರಣಾ ಏವ।
ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೨೦. ಅಯನ್ತಿ ಅನುಲೋಮವತ್ತೇತಿ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಲೋಮೇ ವತ್ತೇ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ। ಸರಜ್ಜುಕೋತಿ ಸಹ ಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾಯ ರಜ್ಜುಯಾತಿ ಸರಜ್ಜುಕೋ।
೪೨೧. ಸಮಗ್ಗೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ದೋಸಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ। ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥಂ ವಾತಿ ವಾಸದ್ದೋ ಅತ್ಥನ್ತರವಿಕಪ್ಪೋ। ತತ್ರ ಚೇತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮವಿಸಯೋ, ಚೇಸದ್ದೋ ಸಚೇಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ತಾದಿಸೇ ಕಮ್ಮೇ’’ತಿ। ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಅಕತ್ವಾಪೀತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ಯತ್ರ ಪನಾತಿ ಕಮ್ಮೇ ಪನ। ತತ್ಥಾತಿ ಕಮ್ಮೇ। ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೇನ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ।
೪೨೨. ಉಸ್ಸಿತಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉಸ್ಸಿತಂ ಮನ್ತೀ ಉಸ್ಸಿತಮನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಲೋಭ…ಪೇ॰… ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಲೋಭದೋಸ ಮೋಹಮಾನುಸ್ಸನ್ನಂ ವಾಚ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಸ್ಸಿತಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಮನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಿಸ್ಸಿತಜಪ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞನಿಸ್ಸಿತಂ ಜಪ್ಪಮೇತಸ್ಸಾತಿ ನಿಸ್ಸಿತಜಪ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿಆದಿ। ಏತ್ಥ ಜಪ್ಪನ್ತಿ ವಚನಂ। ಜಪ್ಪ ವಚನೇತಿ ಹಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು ವುತ್ತಂ। ಉಸ್ಸದಯುತ್ತನ್ತಿ ಲೋಭಾದಿಉಸ್ಸದಯುತ್ತಂ, ವಚನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಮಞ್ಞನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞಂ। ಕಥಾನುಸನ್ಧಿವಚನೇತಿ ಚೋದಕಚುದಿತಕಾನಂ ಕಥಾಯ ಅನುಸನ್ಧಿವಚನೇ। ಏತ್ಥ ‘‘ವಚನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭಾಸಾನುಸನ್ಧೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಭಾಸಸದ್ದೋ ವಚನಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಉಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಉದ್ಧಂ ಗಮಾಪೇತಿ। ಇಮಿನಾ ಉಸ್ಸಾದೇತಿ ಉಪರಿ ಗಮಾಪೇತೀತಿ ಉಸ್ಸಾದೇತಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ಹಿ ದಕಾರರಕಾರಾ ಸದಿಸತ್ಥಾ ಅವಸಾರೇತೀತಿ ಹೀನಭಾವಂ ಗಮಾಪೇತಿ। ಇಮಿನಾ ಅವಸಾದೇತಿ ಅಧೋಭಾವಂ ಗಮಾಪೇತೀತಿ ಅವಸಾದೇತಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅಪಸಾದೇತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಮೇವ ನಾನಂ। ಸಮ್ಫಞ್ಚ ಬಹುಂ ಭಾಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಫಸದ್ದೋ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರತ್ಥಕಕಥ’’ನ್ತಿ। ನಿರತ್ಥಕಕಥಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಂ ಹಿತಸುಖಂ ಫಲತಿ ವಿನಾಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಫನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಫಾ ಧಾತೂತಿ ಚ ಫಲಧಾತೂತಿ ಚ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೬ ಲಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತಂ।
ಭಾರೇ ಅನಾರೋಪಿತೇತಿ ‘‘ತವ ಭಾರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಭಾರೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ। ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪಸಯ್ಹ ಪವತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಸಯ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಅಭಿಭವನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅನಧಿಕಾರೇತಿ ಅನಧಿಪಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ। ‘‘ಕಥೇತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವತುಧಾತುಯಾ ಕಥನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅನೋಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ನಕಾರಸ್ಸ ಅಯುತ್ತಯೋಗಭಾವತೋ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಅಕಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಾ ಅಸ್ಸ। ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತನೋ ಯಾ ದಿಟ್ಠಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ, ಅಥವಾ ಅತ್ತನೋ ಯಾ ದಿಟ್ಠಿ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ। ‘‘ಕಥೇತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿ ಆ ಪುಬ್ಬಕರಧಾತುಯಾ ಕಥನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ವೋಹಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೨೪. ‘‘ನೇವ ದೇಸನಾಯ ನ ವುಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದೋಸಾನುರೂಪನ್ತಿ ವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ।
ಪಯೋಗಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಪಯೋಗೋ ಮೂಲೇನ ವಿಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಮೂಲಪಯೋಗನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ। ಮೂಲಮೇವ ಪಯೋಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಇತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ವತ್ಥೂತಿ ಭಣ್ಡನಕಲಹಾದಿವತ್ಥು, ನಿಯಸ್ಸಾದೀನಂ ವತ್ಥೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚತುನ್ನನ್ತಿ ತಜ್ಜನೀಯನಿಯಸ್ಸಪಬ್ಬಾಜನೀಯಪಟಿಸಾರಣೀಯವಸೇನ ಚತುನ್ನಂ। ಯಾಚತೀತಿ ಸಙ್ಘಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವೂಪಸಮಂ ಯಾಚತಿ।
ವತ್ಥುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಮೇವ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನ’’ನ್ತಿ। ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಏಕತೋಪಞ್ಞ- ತ್ತಿಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಛನ್ನಂ ಪಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಿವಿಧಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪದಂ ಯೋಜೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದಪಚ್ಚಾಭಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದಾನಂ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಭಸ್ಸನಂ ಗಳನಂ ಚುತಂ ಪದಪಚ್ಚಾಭಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ವಿನಯೇತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಪಾಳಿಯಂಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಪಾಳಿಯಞ್ಚೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚಾ’’ತಿ।
ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಞತ್ತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಖೇಪತೋ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥಾತಿ ದುವಿಧಾಸು ಞತ್ತೀಸು। ಕಮ್ಮಞತ್ತೀತಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಠಾನೇ ಠಿತಾ ಞತ್ತಿ। ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಸಯಮೇವ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಮ್ಮಪಾದಞತ್ತೀತಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಾದಭೂತಾ ಮೂಲಭೂತಾ ಞತ್ತಿ। ನವಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಓಸಾರಣಾದೀಸು ನವಸು ಠಾನೇಸೂ। ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥವಸೇನ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು, ಕಮ್ಮಪಾದಞತ್ತಿಯಾ ಕರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯ್ವಾಯಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಸಮಥೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಮಥಂ। ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಯಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ। ತಂ ವೂಪಸಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸುತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಮಾತಿಕಾಯಞ್ಚ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕೇ ಚ ಪವತ್ತನತೋ ಇಧ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಆಹ ‘‘ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ। ವಿನಯಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯಸದ್ದಸ್ಸ ಸಕಲೇ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ಇಧ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ।
ವಿನಯಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯಪಿಟಕಸ್ಸ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ವಿನಯಪಿಟಕ’’ನ್ತಿ। ಸುತ್ತನ್ತಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೮೭ ಆದಯೋ; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೮೦) ಬುದ್ಧಾಪದೇಸಸಙ್ಘಾಪದೇಸಸಮ್ಬಹುಲತ್ಥೇರಾಪದೇಸಏಕತ್ಥೇರಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚಕೇ। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು।
ಇತಿ
ಅನಿಸ್ಸಿತವಗ್ಗ-ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಗ್ಗ-ವೋಹಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ
ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೨೫. ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಆವಿ ಕರೀಯತೇ ಆವಿಕಮ್ಮಂ, ದಿಟ್ಠೀನಂ ಆವಿಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದಿಟ್ಠೀನಂ ಆವಿಕಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ। ‘‘ಲದ್ಧಿಪಕಾಸನಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠಿಸದ್ದೋ ಲದ್ಧಿಪರಿಯಾಯೋ, ಆವಿಕಮ್ಮಸದ್ದೋ ಪಕಾಸನಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತನ್ತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಾ’’ತಿ ನಾಮಂ। ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನೀ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಗರುಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗರುಕಾಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ। ಲಹುಕಾಯಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥೋ। ಲಹುಕಾಯಪಿ ದೇಸಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಗರುಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಯಥಾ …ಪೇ॰… ಹೋತೀತಿ ಯಥಾ ಆವಿಕತೇ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಏಕೀಭೂತೇಹಿ ಆವಿಕತಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹೀತಿ ಅನ್ತಿಮಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ। ತತೋ ಅತಿರೇಕೇಹಿಪಿ ಏಕತೋ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದೇಸಿತಾ ಚ ಆಪತ್ತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ, ದೇಸನಾಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತಿ। ‘‘ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹೀ’’ತಿ ಅನ್ತಿಮಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ ಪನ ಏಕತೋ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಮನೋಮಾನಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಮನೋಸದ್ದೇನ ಮಾನಸಸದ್ದಸ್ಸ ರಾಗಅರಹತ್ತೇಸುಪಿ ಪವತ್ತನತೋ ತದತ್ಥೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇ ಏವ ವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮನಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಾನಸೇನಾ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಮನಭೂತಂ ಮಾನಸಂ ಮನೋಮಾನಸನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸ್ಸಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸ್ಸಪಿ ನಾನಾಸೀಮಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆವಿಕಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ನಾನಾಸಂವಾಸಕಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಾಳಕಸೀಮಾಯಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅಙ್ಗಣೇ। ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯಾತಿ
೪೩೦. ನ ಪರಿಯತ್ತನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥಂ। ಇಮಿನಾ ನಾಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಂಸದ್ದೋ ಪರಿಯತ್ತತ್ಥೋವ, ನಾರಹಭೂಸನವಾರಣತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಧಾಪೀತಿ ಪಞ್ಚಕೇಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಪುರಿಮಪಞ್ಚಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ‘‘ಸಾಸನತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚುಧಾತುಯಾ ಅಪಾದಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಕಾಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸದ್ದೋ ಕಾಮಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೪೩೨. ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ತ್ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವತ್ಥೇ, ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾ ಚ ಕಾರಣತ್ಥೇ ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮನ್ದಭಾವೇನ ಮೋಮೂಹಭಾವೇನಾ’’ತಿ। ಪರಿಭವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಭವಕಾಮಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿಭವಂ ಆರೋಪೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ। ಅಞ್ಞಬ್ಯಾಕರಣೇಸುಪೀತಿ ಅರಹತ್ತಬ್ಯಾಕರಣೇಸುಪಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ।
ಇತಿ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೪೪. ಧಮ್ಮಪಧಾನಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ’’ತಿ ಸುದ್ಧಕತ್ತುವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಪುಗ್ಗಲಪಧಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅನೇನ, ಗಮಾಪೇತೀತಿ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ’’ತಿ ಕರಣಹೇತುಕತ್ತುವಸೇನಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಮುಸಾವಾದೋ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ, ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸು ‘‘ಮುಸಾವಾದೋ ಪಾರಾಜಿಕಗಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಾ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ।
ಅದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯಧರಸ್ಸಾ’’ತಿ। ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೇಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತನ್ತಿ ವಿನಯಧರಂ। ಅಸ್ಸವನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಸಂ ವಚನಂ ಅಸ್ಸವನೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕವಿಹಾರೇಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಏಕವಿಹಾರೇಪೀತಿ ವಿನಯಧರೇನ ಏಕವಿಹಾರೇಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ನಾನಾವಿಹಾರೇ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಸುತ್ತಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಕಾರಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸುತ್ತಕತಾಯಾ’’ತಿ। ಪಸುತ್ತಕಭಾವೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅದಸ್ಸನಾದಿಕಾರಣಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ತಥಾಸಞ್ಞೀತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾಸದ್ದೋ ಕೋವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೇ…ಪೇ॰… ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ’’ತಿ। ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮಾದಿವಸೇನಾತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಛಾರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೇ।
ಇತಿ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೫೦. ಭಿಕ್ಖುನಿವಗ್ಗೇ ಅಲಾಭಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಲಭಧಾತುಯಾ ಕಮ್ಮಂ, ಸಮ್ಪದಾನವಚನಸ್ಸ ಚ ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಲಾಭತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ವಾಯಮತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಸಕ್ಕತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಕ್ಕಧಾತುಯಾ ಸಮತ್ಥತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾಯಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಲಿಸಾಸನನ್ತಿ ಪಾಪಪರಾಜಯಆಣಂ। ನೀಹರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಪನಯನತ್ಥಾಯ।
೪೫೧. ‘‘ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ।
೪೫೪. ನ ಸಾಕಚ್ಛಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೋ ನಾಮ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ನ ಸಾಕಚ್ಛಾತಬ್ಬೋ, ನನು ವಿನಯೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾ…ಪೇ॰… ಕಥಾಮಗ್ಗೋ’’ತಿ। ‘‘ನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಚ್ಛಸದ್ದಸ್ಸ ಕಥಧಾತುಯಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಪಠಮಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ನ ಅಸೇಕ್ಖೇನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುತಿಯಪಞ್ಚಕೇ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಇತರೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ನ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ ಅಟ್ಠಕಥಾಯೇವಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಪಭೇದಗತಞಾಣಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥಾದೀಸು ಪತಿ ವಿಸುಂ ಸಮ್ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಪಞ್ಞಾ, ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವೋಹಾರನಿರುತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿನಿರುತ್ತಿಯಂ। ಇಮಿನಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ನಿರುತ್ತಿಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಭಾನಂ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮಞಾಣತ್ತಯಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದೀನಿ ಞಾಣಾನೀ’’ತಿ, ತೇಸೂತಿ ಞಾಣೇಸು, ಯಂ ಯಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಂ। ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕಿತಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿವಗ್ಗೇ।
ಇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೫೫. ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗೇ ಅತ್ಥಕುಸಲೋತಿಆದಿಪದಾನಂ ಭೇದನಿಸ್ಸಿತಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಕುಸಲೋ’’ತಿಆದಿ। ಆಚರಿಯಮುಖತೋತಿ ಆಚರಿಯವದನತೋ, ಆಚರಿಯಸಮ್ಮುಖೇ ವಾ, ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ದೀಘರಸ್ಸಾದೀನಿ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೫; ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೫೨) ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಕ್ಖರಪರಿಚ್ಛೇದೇತಿ ಏತ್ತಕೋ ಸಿಥಿಲೋ, ಏತ್ತಕೋ ಧನಿತೋತಿಆದಿನಾ ಅಕ್ಖರಪರಿಚ್ಛೇದೇ। ಇಮಿನಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಕುಸಲೋತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದೋ ಅಕ್ಖರಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಪರೋ ನಾಮ ಪುರಿಮಾನಂ ಚತುನ್ನಞ್ಚೇವ ಕಥಾಯ ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಪುಬ್ಬಾಪರೇ’’ತಿಆದಿ।
ಕೋಧನೋತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಸ್ಮಾ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಸಾರೇತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸರಧಾತು ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ವೇಚಿತ್ತವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮೋಹೇತಾ’’ತಿ।
ಇತಿ ಉಬ್ಬಾಹಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೫೭. ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮವಗ್ಗೇ ಸಙ್ಘಗರು ನಾಮ ಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಞ್ಚ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಗರು ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ। ತಾನೀತಿ ಚೀವರಾದೀನಿ।
೪೫೮. ಪಞ್ಚಹುಪಾಲಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಕಾರಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹೀ’’ತಿ। ಕಮ್ಮೇನಾತಿಆದೀಸು ಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಲೋಕನಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ। ಉಪಪತ್ತೀಹೀತಿ ಯುತ್ತೀಹಿ। ಮಯ್ಹಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಞ್ಚ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವಞ್ಚ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಾದಿಸೋ ನಾಮ…ಪೇ॰… ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯುತ್ತಂ ನನೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಣ್ಣಮೂಲೇತಿ ಕಣ್ಣಸಮೀಪೇ। ಅನುಸ್ಸಾವನೇನಾತಿ ಅನುಸಮೀಪೇ ಸಾವಾಪನೇನ। ತೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ಅನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮೇತಿ ಅನಿವತ್ತನಸಭಾವೇ। ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಲಾಕಾಯ ಗಾಹಾಪನೇನ।
ಏತ್ಥಾತಿ ಕಮ್ಮಾದೀಸು। ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಕಾರಣಂ। ಪುಬ್ಬಭಾಗಾತಿ ಸಙ್ಘಭೇದತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಾ। ಪುಬ್ಬಭಾಗಭಾವಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸವತ್ಥುದೀಪನವಸೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ವೋಹರನ್ತೇಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ವೋಹಾರೇ। ಕದಾ ಪನ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯದಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಯದಾ ಪನ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಮ್ಮಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ। ಇತೀತಿ ಏವಂ। ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ ‘‘ಏವಂ…ಪೇ॰… ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೫೧) ಯಂ ವಚನಂ ಅವೋಚುಮ್ಹಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸಾತಿ ಪಾಠಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವಾಯಂ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ।
ಪಞ್ಞತ್ತೇತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಗ್ಗಹಿತಲೋಪಸನ್ಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಏತ’’ನ್ತಿ। ಕ್ವಾತಿ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಕೇ। ತತ್ರಾತಿ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಾದಿಅಕರಣಮತ್ತೇನ। ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ। ಯಥಾರತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾಸದ್ದೋ ಅನುರೂಪತ್ಥವಾಚಕೋ, ರತ್ತಿಸದ್ದೇನ ರತ್ತಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ರತ್ತಿಪರಿಮಾಣಾನುರೂಪ’’ನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪಂ ಯಥಾರತ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ರತ್ತಿಪರಿಮಾಣಾನುರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ರತ್ತಿಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಅತ್ಥತೋ ಥೇರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾಥೇರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ಸೋ ಹಿ ವಿಸುಂ ಅವಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪದವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಅಕಾರೋ ವುದ್ಧತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖುದ್ದಕಾನಿ ಚೇವ ಮಹನ್ತಾನಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ। ಸತಿ ಚ ಅಕಮ್ಮಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವೇ
ಸಙ್ಘಭೇದವಗ್ಗದ್ವಯವಣ್ಣನಾ
೪೫೯. ಸಙ್ಘಭೇದವಗ್ಗದ್ವಯೇ ಏತೇತಿ ಸಭಾವಾ। ತೇತಿ ಅಧಮ್ಮಾದಯೋ। ಇತೀತಿ ಏವಂ। ಯಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಿಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಕೇ ಅಯಂ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಕೇಪಿ। ಪಿಸದ್ದೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತನಯಂ ಯಂ ವಚನಮತ್ಥಿ, ತಂ ವಚನಂ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಕೇಸು ನ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಆವಾಸಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೬೧. ಆವಾಸಿಕವಗ್ಗೇ ‘‘ಹರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾಭತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭರಧಾತುಯಾ ಹರಣತ್ಥಞ್ಚ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಠಪಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಖಿಪಧಾತುಯಾ ಠಪನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೪೬೨. ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಪರಿಣತಂಪಾಪೇತಿ। ‘‘ನಿಯಾಮೇತಿ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏತ್ಥಾತಿ ಆವಾಸಿಕವಗ್ಗೇ।
ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೬೭. ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗೇ ಓತಮಸಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಅವತಮಂ ಗತೋ ಓತಮಸಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನ್ಧಕಾರಗತೋ’’ತಿ। ಅನ್ಧಕಾರಸದ್ದೇನ ತಮಸದ್ದೋ ಅನ್ಧಕಾರಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತನ್ತಿ ಓತಮಸಿಕಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋತಿ ತಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಚ್ಚಯಪಸುತತ್ತಾ ವನ್ದನ’’ನ್ತಿ। ಏಕತೋತಿ ಕೋಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ। ವೇರೀ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕತೋ ಆಕೋಧೇನ ವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಏಕಾವತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಹರೇಯ್ಯಾತಿ ವನ್ದನ್ತಂ ಪಹರೇಯ್ಯ। ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತಯಮಾನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿದಹತಿ ಠಪೇತೀತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸಙ್ಘತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ ಅಪನೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಸೋಯೇವ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ। ತೇಹೀತಿ ಚತೂಹಿ। ಅವನ್ದಿಯೇಸು ಪನ್ನರಸಪುಗ್ಗಲೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನ್ತರಾ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಚಾತಿ ಅನ್ತರೇ ವುತ್ತೇನ ‘‘ತಞ್ಹಿ ವನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಮಞ್ಚಪಾದಾದೀಸುಪಿ ನಲಾಟಂ ಪಟಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಚ। ಇತೋತಿ ಪನ್ನರಸಪುಗ್ಗಲಮ್ಹಾ ಇತೀತಿ ಏವಂ। ಸಚೇ ಉದ್ದೇಸಾಚರಿಯೋ ಚ ಓವಾದಾಚರಿಯೋ ಚ ನವಕೋ ಹೋತಿ, ನ ವನ್ದನೀಯೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗೇ।
ಇತಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ।
ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೪೭೦. ‘‘ಅಚಿತ್ತಕೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಚಿತ್ತಕೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಚಿತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಚಿತ್ತಕೋ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇತರಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಧಮ್ಮದಾನಂ ಕರೋಮೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬದಾನಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೫೪) ಚ ‘‘ಅಮತಂದದೋ ಚ ಸೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಧಮ್ಮಮನುಸಾಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೪೨) ಚ ಭಗವತಾ ವುತ್ತವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮದಾನಂ ಕರೋಮಿ। ದೋಮನಸ್ಸಿಕೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಯುತ್ತೋ, ದೋಮನಸ್ಸವನ್ತೋ ವಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇ।
೪೭೩. ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ। ತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂತಂಸಮುಟ್ಠಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಅಪರದುತಿಯಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕಂ
(೧) ಕಾಯಿಕಾದಿಆಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ
೪೭೪. ಛ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಕಾಯಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಛ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲೇ’’ತಿಆದಿ। ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲೇ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಸಮುಟ್ಠಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಯೇ ಸಮುಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಕಾಯಿಕಾತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲೇ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋತಿ ಏತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಚ ಸಂಸಗ್ಗಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
‘‘ಏಕರತ್ತ’’ಇತಿಆದಿನಾ ಅರುಣುಗ್ಗೇ ತಿಸ್ಸೋತಿ ಏತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದ್ವೇ ಯಾವತತಿಯಕಾತಿ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬೇನ ‘‘ಏಕಾದಸ ಯಾವತತಿಯಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ವಿರುದ್ಧಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏತ್ಥಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಕೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಹೋತಿ ಏತ್ಥ ಏಕೋ ನಾಮ ಕೋ, ಸಬ್ಬಾನಿ ನಾಮ ಕಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಞ್ಚ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಬ್ಬಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಙ್ಗಹ ಸದ್ದೇನ ಕಮ್ಮಛಟ್ಠೀಸಮಾಸೋ।
‘‘ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಚ್ಛಾದನಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
‘‘ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಾಮನ್ತರೇ ಚತಸ್ಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಚತಸ್ಸನ್ನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪುನ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೇತಸ್ಸಾ ನದಿಪಾರಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಚತಸ್ಸನ್ನಮೇವ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಚೀವರದಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಭಾವೇನ ಸದಿಸತ್ತಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸೇಸೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
(೨) ದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಯಾದಿವಣ್ಣನಾ
೪೭೫. ಏಕೇತ್ಥಾತಿ
ಏಕಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಬಹುಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ಚ ಆಪತ್ತಿ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ಚ ಆಪತ್ತೀಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಚ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
‘‘ಸಕಲೇಪಿ ವಿನಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದ್ವೇತ್ಥಾತಿ ಪಾಠೇ ಏತ್ಥಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಭಿನ್ನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಂ। ಅಞ್ಞಥಾ ಪನ ಕಿತ್ತಕಾ ಪಠಮಾಪತ್ತಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇತರಥಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಇತರಥಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಪಕಾರೇನ। ಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಕಮ್ಮಞತ್ತಿ ಚ। ಕಮ್ಮಪಾದಿಕಾ ಚಾತಿ ಕಮ್ಮಪಾದಞತ್ತಿ ಚ। ನವಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಓಸಾರಣಾದೀಸು ನವಸು ಠಾನೇಸು। ದ್ವೀಸೂತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇಸು।
ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾಯ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಕಾರಣಭೂತೇನಾತಿ ಹೇತುಭೂತೇನ, ‘‘ಕರಣಭೂತೇನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸಾಧಕತಮಸತ್ತಿಭೂತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತೇಸನ್ತಿ ಅದ್ಧಾನಹೀನಾದೀನಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪಾಠೇ, ಏತೇಸು ಅಙ್ಗಹೀನಾದೀಸು ವಾ। ಯೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ। ಅಪರಿಪೂರೋ ನ ಯಾಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಾತುಘಾತಕಾದಯೋ ಕರಣದುಕ್ಕಟಕಾ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಞತ್ತಿಕಪ್ಪನಾದೀಸು। ಞತ್ತಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಞತ್ತಿವಿಧಿ। ವಿಪ್ಪಕತಪಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ। ಅತೀತಕರಣನ್ತಿ ಅತೀತಸ್ಸ ಕರಣಂ। ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥುಸಮ್ಪನ್ನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತಯೋ ಕಮ್ಮಾನ ಸಙ್ಗಹಾತಿ ಏತ್ಥ ಛನ್ದಭೇದರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ನಕಾರೇ ನಿಗ್ಗಹಿತಲೋಪೋ। ನಾಸಿತಕಾತಿ ನಾಸೇತಬ್ಬಾ ಪುಗ್ಗಲಾ, ನಾಸಿತಬ್ಬಾತಿ ನಾಸಿತಾ, ನಾಸಿತಾ ಏವ ನಾಸಿತಕಾ। ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಜನಾನಂ ಏಕೂಪಜ್ಝಾಯೇನ ನಾನಾಚರಿಯೇನ ಹುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕಾನುಸ್ಸಾವನಾತಿ ಏಕತೋ ಅನುಸ್ಸಾವನಾ।
ಪಾದೋ ಮಾಸಕೋ ನಾಮ ಪಾದಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಭಾಗೋ। ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವನಪ್ಪತಿಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ (ಪಾರಾ॰ ೧೧೦)। ಅನೋದಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸೋ ಮರತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ। ತೇನಾತಿ ವಿಸೇನ।
ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕವಗ್ಗಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞಾಧಾರೋ। ದಸಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ವಿಸೇಸಾಧಾರೋ। ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಹಿಯೇವಾತಿ ದಸಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಹಿಯೇವ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಚೀವರೇನಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಏವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತತ್ತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಮಾಣಾ ಯಾಸಂ ಆಪತ್ತೀನನ್ತಿ ತತ್ತಿಕಾ। ನಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ತತ್ತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ।
(೩) ಪಾಚಿತ್ತಿಯವಣ್ಣನಾ
೪೭೬. ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ। ಇಮಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನೋತಿ ಯೋಜನಾ।
ಏಕಂ ಕಬಳನ್ತಿ ಏಕಂ ಆಲೋಪಂ, ತುಮ್ಹಮೂಲೇತಿ ತುಮ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ।
ಯಥಾವತ್ಥುಕನ್ತಿ ವತ್ಥುಅನುಲೋಮಂ, ಆಪತ್ತಿಯೋ ದೇಸಿತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಕೋಕಾಲಿಕಾದೀನನ್ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಕಟಮೋದಕತಿಸ್ಸಕಾದಯೋ (ಪಾರಾ॰ ೪೧೭) ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಚಣ್ಡಕಾಳಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಯುತ್ತವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾದೀಹಿ ಪಕಾರೇನ ಯುತ್ತಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಚ್ಚಯಾ। ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಆಪಜ್ಜನಂ। ಅಥವಾ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಆಪತ್ತಿ ಅಸ್ಸ ಭವತೀತಿ ವಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಇತೀತಿ ಇಮಾ ಛ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಭೋಜನಂ ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ಖಾದನೇ, ತಥೇವ ಮಂಸಂ ಲಸುಣಂ ಅಜ್ಝೋಹರಮಾನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಪಣೀತಭೋಜನಾನೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಚ ಪದಾನಿ ‘‘ಅಜ್ಝೋಹರಮಾನಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಠಾನಾನಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು। ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಂ। ತೇಸನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾದೀನಂ। ಪಞ್ಚನ್ನಮೇವಾತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂಯೇವ। ವಿನಿಚ್ಛಯವೋಹಾರೋತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯವಚನಂ। ಇಮಿನಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಅಡ್ಡಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಅಭಿಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।
‘‘ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಜನ್ನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೋಭಣಭಾವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕತವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಅಬ್ಭುಣ್ಹಸೀಲೋತಿ ಅಭಿನವುಪ್ಪನ್ನಸೀಲೋ। ಅಬ್ಭುಣ್ಹಸೀಲೋ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಪಾಕತಿಕಸೀಲೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಕತಿಕೋ’’ತಿ, ಪಕತಿಸೀಲೇನ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
‘‘ಕಾಯದ್ವಾರಸಮ್ಭವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಯಿಕಾತಿ ಪದಸ್ಸ ತದ್ಧಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಚತುನ್ನಂ ದೇಸನಾಯ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದೇಸನಾಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆದಿಪದಲೋಪನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಚ್ಚಯದೇಸನಾಯಾ’’ತಿ। ಸಾತಿ ಅಚ್ಚಯದೇಸನಾ। ಅಭಿನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಧನುನಾ ಮಾರೇನ್ತೀತಿ ಅಭಿಮಾರಾ।
ಛೇಜ್ಜಂ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಛೇಜ್ಜಂ ನಾಮ ಪಾರಾಜಿಕಾಪಜ್ಜನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ವಿಯ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ। ಇಮಾ ಪನ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾಪತ್ತಿಯೋ।
(೪) ಅವನ್ದನೀಯಪುಗ್ಗಲಾದಿವಣ್ಣನಾ
೪೭೭. ತೇಸನ್ತಿ ದಸನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ। ‘‘ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮೀಚೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಹತ್ಥೇ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾಮೀಚೇನಾತಿ ಚ ಸಾಮೀಚಿನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಾಮೀಚಂ ಕಮ್ಮಂ, ತೇನ ಸಾಮೀಚೇನ। ದಸ ಚೀವರಧಾರಣಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಮಾಸಭಾವಂ
ಕತಿಸತನ್ತಿಆದೀಸು ದ್ವೀಸು ಗಾಥಾಪಾದೇಸು ಚತೂಸು ವಿಭತ್ಯನ್ತಪದೇಸು ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕತಿಸತಂ ಆಪತ್ತಿಯೋ ರತ್ತಿಸತಂ ಛಾದಯಿತ್ವಾನಾ’’ತಿ। ಪಚ್ಛಿಮಗಾಥಾಯ ಪುಬ್ಬಡ್ಢೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಯಂ ಹೀತಿ ಅಯಂ ಏವ ವಕ್ಖಮಾನೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಗಾಥಾಯಂ। ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇತೀತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ।
ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಚತುಕ್ಕೇಸು ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ದ್ವಾದಸ ಕಮ್ಮದೋಸಾ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಂ, ಅಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ಏತ್ಥಾತಿ ಛಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ಏತದೇವಾತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಕಮ್ಮಮೇವ।
ಯಂ ದೇಸಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂಸದ್ದೋ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾನಿ ದೇಸಿತಾನೀ’’ತಿ। ‘‘ದೇಸಿತಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದೇಸಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಕಾರಸ್ಸ ಆಕಾರಾದೇಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪರಿಯನ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಭಾವರಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನತ್ಥಿ ಅನ್ತಂ ಪರಿಯನ್ತಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅನನ್ತನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಜಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕೇನ ಕಂ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಜಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಗವತಾ ಕಿಲೇಸಗಣಂ ಅಭಿಮದ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಕೇನ ಕಂ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಕಿಂ ಜಿತಂ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ರಞ್ಞಾ ಸಪತ್ತಗಣಂ ಅಭಿಮದ್ದಿತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ವಿಯಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ರಞ್ಞಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕೇನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ‘‘ಸಪತ್ತಗಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ‘‘ಅಭಿಮದ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ‘‘ರಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಿ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಸಪತ್ತಗಣನ್ತಿ ವೇರಿಗಣಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ರಞ್ಞಾ ಸಪತ್ತಗಣಂ ಅಭಿಮದ್ದಿತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ರಾಜಭಾವಂ ಜಿತಂ ವಿಯ, ಭಗವತಾ ಕಿಲೇಸಗಣಂ ಅಭಿಮದ್ದಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸ್ವೇವಾತಿ ಭಗವಾ ಏವ। ‘‘ನಿಬ್ಬಿಕಾರತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಾದಿಸದ್ದೋ ನಿಬ್ಬಿಕಾರತ್ಥವಾಚಕೋ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಪಾಟಿಪದಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ವಿವೇಕಪಞ್ಚಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಸೇನ ವಿವೇಕತ್ತಯಮ್ಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ವಿವೇಕಭಾವೇನ ಸಮಾನತ್ತಾ। ತೇನ ಭಗವತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಯಾನಿ ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನೀ’’ತಿ ಏಕೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸು। ಏತ್ಥ ಪನಾತಿ ಸಮಥೇಸು ಪನ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸ್ಸ। ಅಟ್ಠಕಥಾಸೂತಿ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು। ಮಯಂ ಪನಾತಿ ಸಙ್ಗಹಕಾರಕಾ ಅಮ್ಹೇ ಪನ, ಬುದ್ಧಘೋಸನಾಮಕಾ ಮಯಂ ಪನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ರೋಚಯಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಸ್ಸ ಕಿಮತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರೋಚೇಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಾತಿ ನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧನಮತ್ಥಮತ್ತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ವಿನಾತಿ ನಿಪಾತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅತ್ಥಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ವಾಚಕಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅತ್ತನೋ ಸಾಧ್ಯವಚನಂ ಬುದ್ಧವಚನಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಾಧಕವಚನೇನ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ।
ಅಟ್ಠಾರಸ ಅಟ್ಠಕಾನೀತಿ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿಭೇದ, ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿಭೇದ, ವೇಮತಿಕಭೇದೇಸು ತೀಸು ಏಕಮೇಕಂ ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ತಯೋ ತಯೋ ಮೂಲಿಂ ಕತ್ವಾ ನವ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿಭೇದೇಸು ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿಭೇದಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂಸು ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಅಟ್ಠಕಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಛಊನದಿಯಡ್ಢಸತನ್ತಿ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಾಧಿಕಂ ಸತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಏಕೇಕವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಭೇದಕರವತ್ಥೂಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ।
ಇತಿ ಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾ
(೧) ಅವಿಪ್ಪವಾಸಪಞ್ಹಾವಣ್ಣನಾ
೪೭೯. ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ತಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾನಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಕಾಯೇ ಸೇದಂ ಮೋಚೇತೀತಿ ಸೇದಮೋಚಿಕಾ, ಸಾಯೇವ ಗಾಥಾ ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾ, ತಾಸು। ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಸಮ್ಭೋಗೋ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯಸಮ್ಭೋಗೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಪ್ಪಿಯಸಮ್ಭೋಗಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಮಾತುಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಏಸಾ ಪಞ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಹಸದ್ದೋ ಸಭಾವತಿಲಿಙ್ಗೋತಿ ಸದ್ದಸತ್ಥೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೬ ಹಕಾರನ್ತಧಾತು; ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಯಂ ೧೧೫ ಗಾಥಾಯಂ) ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಪಣ್ಡಿತೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಸಲಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಣ್ಡಿತತ್ತಾ ಕುಸಲೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಹಾಯ। ಏತನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾಯ।
ಏಕಾದಸ ವಿವಜ್ಜಿಯಾತಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಏಕಾದಸ ವಿವಜ್ಜಿಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇ’’ತಿಆದಿ। ತೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಗಾಥಾಯಂ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠಗಮ್ಯಮಾನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಯನ್ತಿ ನ್ಹಾಪಿತಪುಬ್ಬಕೋ ಭಿಕ್ಖು। ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧನ್ತಿ ಬುದ್ಧೇನ ನಿಮ್ಮಿತಂ ಬುದ್ಧರೂಪಂ।
ವಿವಜ್ಜಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಕಾರೋ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಾರಿಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಅಸೀಸಕಂ ಯಂ ತಂ ಕಬನ್ಧಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಸೀಸಕತ್ತಾ ಕೇನ ಸರೀರೇನ ಜೀವಿತಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಕಬನ್ಧೋ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಕಬನ್ಧಸ್ಸ।
ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ತೇತಿ ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾ।
ವಾಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಕಾರಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಾಚಾಯಾ’’ತಿ। ಇತಿ ಮೇತಿ ಏವಂ ಮಮ। ಏವಂ ವದಮಾನೇ ಮಮ ವಚನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಥವಾ ಇತಿಮೇತಿ ಏವಂ ಇಮೇ, ಏವಂ ವದಮಾನೇ ಇಮೇ ಜನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸದ್ದಮ್ಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಗಿರಸದ್ದೋ ಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ। ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಯದಿ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ವಾಚಸಿಕನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತೇನಾತಿ ತಸ್ಮಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ।
ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ‘‘ಗಾಮನ್ತರಪರಿಯಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ।
ತಾಸೂತಿ ದ್ವೀಸು ಭಿಕ್ಖುನೀಸು।
ಚತುರೋ ಜನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚತುನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಚ ತಯೋ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ’’ತಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾತಿ ಸಹತ್ಥಾ ಅವಹರಿತಾ। ಆಣತ್ತಿಯಾಪೀತಿ ಆಣತ್ತೇನ ಅವಹರಿತಾಪಿ। ಇತರೇಸನ್ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ, ಏಕೇಕೋ ಮಾಸಕೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿವಾರೇ ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾಯಂ।
(೨) ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಪಞ್ಹಾವಣ್ಣನಾ
೪೮೦. ಸನ್ಥತಪೇಯ್ಯಾಲಞ್ಚಾತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಿಭಙ್ಗೇ (ಪಾರಾ॰ ೬೫) ವುತ್ತಂ ಸನ್ಥತಪೇಯ್ಯಾಲಞ್ಚ।
ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸತಿ ಲಿಙ್ಗೇ ಪರಿವತ್ತೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಜಹನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾಯ। ಕಾಕಉಹದನ್ತಿ ಕಾಕೇಹಿ ಕರೀಸುಸ್ಸಗ್ಗಂ। ಕದ್ದಮಮಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಕದ್ದಮೇನ ಮಕ್ಖಿತಂ। ಕಾಯಗತಾನೇವ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ। ಅನರಿಯಂ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ವಾ ಹನೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಇತ್ಥಿಭೂತಂ, ಪುರಿಸಭೂತಞ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇತ್ಥಿಭೂತನ್ತಿ ಚ ಇತ್ಥೀ ಹುತ್ವಾ ಭೂತಂ, ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತಂ।
ಮಿಗಸಿಙ್ಗತಾಪಸಸೀಹಕುಮಾರಾದೀನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಮಾತಾಪಿತರೋ ವಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಿಗಸಿಙ್ಗತಾಪಸೋತಿ ಮಿಗಸಿಙ್ಗನಾಮಕೋ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫.೧೭.೯೬ ಆದಯೋ) ತಾಪಸೋ। ಸೀಹಕುಮಾರೋತಿ ಸೀಹಬಾಹುಕುಮಾರೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಭೂರಿದತ್ತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಆಗತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣನ್ತೋತಿ ಗಾಥಾಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಾಸತೋ ಲಹುಕಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣನ್ತೋ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಇತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ।
(೩) ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿಪಞ್ಹಾವಣ್ಣನಾ
೪೮೧. ಸಲಾಕಂ ಹೋತಿಛೇಜ್ಜನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತನಿಗ್ರೋಧಸದಿಸಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ತಮೇವ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ವಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಾಸುಪೀ’’ತಿ। ‘‘ಯಂ ತಂ ಮೇಥುನಂ ನಾಮ ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಯಂ ತ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನ ಸೇವತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಸೇವೇತಿ ಏತ್ಥ ತಿಕಾರಸ್ಸ ಏಕಾರಾದೇಸಭಾವಂ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪.೧೧.೭೬ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಿತರಂ ಯಾಚೇ ವಿಯ) ದಸ್ಸೇತಿ। ತಯೋ ಪುರಿಸೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಪಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ‘‘ತಯೋ ಪುರಿಸೇಪಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ತಯೋ ಪುರಿಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪುರಿಮನಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ತೀಸು ಪುರಿಸೇಸೂ’’ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ। ಇಮಂ ನಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಪದೇಪಿ ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ। ತಸ್ಮಾ ತೇ ದ್ವೇ ನಯಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪದೇಸದಾಯಕನಯಾ ನಾಮಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಸಙ್ಖಾತೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನರಿಯಸದ್ದೇನ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನೋವ ಇಧ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನಾಚರತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಚಾಚರೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಏಕಾರಾದೇಸಭಾವಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ವಾಯಮನ್ತಿಯಾ ತಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾಯ, ತಿತ್ಥಿಯೋ ಆರಾಧಕೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯವತ್ತೇ ಏವ। ಅಸ್ಸಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯಸ್ಸ। ತಮೇವಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯವತ್ತಮೇವ।
ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣಂ।
ಆಕಾಸಗತಂ ಸಙ್ಘೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ನ ಕಮ್ಮಾರಹೇನೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘೋಪಿ ಕಮ್ಮಾರಹೋಪಿ ಭೂಮಿಗತೋವ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ನ ತಸ್ಸಾತಿ ಅವಸ್ಸುತಪುರಿಸಸ್ಸ। ‘‘ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತೇನಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಸದ್ದೋ ಪನ ಸಮ್ಭವವಸೇನ ಯೋಜಿತೋ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗಹಣೇತಿ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯ ಗಹಣೇ। ತಞ್ಚ ಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ, ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಞ್ಚ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ತಸ್ಸಾ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯ।
ಸತ್ತರಸಕೇಸು ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಜ್ಜಂ ನ ಫುಸತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ।
ಇತಿ ಸೇದಮೋಚಿಕಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಪಞ್ಚವಗ್ಗೋ
ಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೪೮೨. ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ ‘‘ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದವಚನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಪಮಾಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಾನಂ ತತೋ ಊನಾತಿರೇಕಭಾವಂ ನಿವಾರೇತಿ। ಗಣಿಯತೇ ಗಣನಂ, ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಗಣನಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ಅಥ ವಾ ಗಣಿಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಗಣನಂ, ತಮೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಸೋಯೇವ ವಚನಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ। ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ
ತತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು, ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಪನ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ತತ್ಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ಅವಸೇಸಾತಿ ಛಹಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ ಅವಸೇಸಾ। ಯದಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕತಂ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಂ ಇದನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಚನಂ। ಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾತಿ ಸುಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ।
೪೮೩. ಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಅಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯೇಸು ಅಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಾನಿ ಅಪ್ಪಕತ್ತಾ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು, ಅಸಮ್ಮುಖಾಕರಣೀಯಂ ನಾಮ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಖನ್ಧಕೇಸು। ‘‘ಸುಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಸಮ್ಮುಖಾಕತಮ್ಪಿ ಸುಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ಸೇಸಾನೀತಿ ಅಟ್ಠಕಮ್ಮೇಹಿ ಸೇಸಾನಿ। ಏತಾನೀತಿ ಕಮ್ಮಾನಿ। ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಾನೀತಿ ವತ್ಥುನಾ ವಿಪನ್ನಾನಿ।
ತೇಸಮ್ಪೀತಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಕರಣೀಯಾನಮ್ಪಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಪದೇ। ‘‘ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಪದಸ್ಸ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನೀಯಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಥಾದಿನ್ನಾಯಾಹಿ ಚುದಿತಕೇನ ಯಥಾದಿನ್ನಾಯ। ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಕಾರೇನ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ವಚನಂ ಪಲಪನ್ತಸ್ಸ ಚುದಿತಕಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ‘‘ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು।
ಅನುಪೋಸಥದಿವಸೇತಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ। ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಕತ್ತಿಕಮಾಸನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ। ತಸ್ಸ ಪವಾರಣಮಾಸತ್ತಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಾಮಗ್ಗಿದಿವಸೋ ಚ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಚಾತುದ್ದಸಪನ್ನರಸಾ ಚ ಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ಯತ್ರಹೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಿಹಾರೇ, ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನ್ತರಾತಿ ಚಾತುದ್ದಸೀಪನ್ನರಸೀನಂ ಮಜ್ಝೇ।
ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಠಪಿತದಿವಸೋತಿ ಪಚ್ಛಾ ಉಪರಿ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಕತ್ತಿಕಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸಿಂ ವಾ ಪಞ್ಚದಸಿಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಇಧಾಪೀತಿ ಅಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಣಟ್ಠಾನೇಪಿ। ಪಾಳಿಯಮಾಗತನಯತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ। ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಂ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಾರಹೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವತ್ಥು ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೪೮೪. ದಬ್ಬಸ್ಸ
ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ’’ತಿ। ತನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ।
ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ, ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋಯಂ, ಸಬ್ಬೇನ ವಾ ಆಕಾರೇನ ಸಬ್ಬಂ ಞತ್ತಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಞತ್ತಿಕಮ್ಮೇ ಪಠಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತಿಯೇವ ನಾಮ। ಇತಿ ಇಮೇಹೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ।
೪೮೫. ‘‘ವುತ್ತನಯೇನೇವಾ’’ತಿ ಅತಿದಿಸಿತ್ವಾಪಿ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾನಂ ಅಸದಿಸತ್ತಾ ಅಪರಾಮಸನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ನೇಸನ್ತಿ ವತ್ಥುಸಙ್ಘಪುಗ್ಗಲಾನಂ, ಪಠಮಾನುಸ್ಸಾವನೇ ವಾ ದುತಿಯತತಿಯಾನುಸ್ಸಾವನಾಸು ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವದನ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದೋ ಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅನುಸ್ಸಾವನಂ ಅಕರೋನ್ತೋಯೇವ ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತಿ ನಾಮ, ಅಥ ಖೋ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯ ದುರುತ್ತಛಡ್ಡನಮ್ಪಿ ಹಾಪೇತಿಯೇವ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯೋಪೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಸಕಿಮೇವ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪರಿಪೂರೇನ್ತೋಯೇವ ಸಾವನಂ ಹಾಪೇತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇ ಏಕಕ್ಖತ್ತುತೋ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇ
‘‘ಛಡ್ಡೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಛಡ್ಡನಸ್ಸ ಪದಕ್ಖರಾನಂ ಗಳಿತಭಾವೇನ ಪಾಕಟತ್ತಾ ತಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ದುರುತ್ತಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ದುರುತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುರುತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಕರೋನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಪಲಕ್ಖೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
‘‘ಸಿಥಿಲ…ಪೇ॰… ಪಭೇದೋ’’ತಿ ಯ್ವಾಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಪ್ಪಭೇದೋ ವುತ್ತೋ, ಅಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಪ್ಪಭೇದೋತಿ ಯೋಜನಾ ದಸಧಾತಿ ದಸಪ್ಪಕಾರೇನ। ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾತಿ ವದ್ಧೇತೀತಿ ಬುದ್ಧಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ಅಕ್ಖರಮೇವ ಸಿಥಿಲಾದಿವಸೇನ ದಸಧಾ ಬುದ್ಧಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿ, ತಾಯ। ಏತ್ಥ ‘‘ದಸಧಾ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧೀ’’ತಿ ಸಮಾಸಪದಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ದಸಧಾಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಕಮ್ಮಜಂ ಏವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೨.೪೫೦; ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ಮಹಾಟಿ॰ ೨.೪೫೦) ವಿಯ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಏವಸದ್ದೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಏವ ಜಾತಂ ಕಮ್ಮಜನ್ತಿ ಸಮಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಸಮಜ್ಝೇ ಏವಸದ್ದಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಭೇದೋತಿ ವಿಸೇಸೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ಸಿಥಿಲಞ್ಚ ಧನಿತಞ್ಚ ದೀಘಞ್ಚ ರಸ್ಸಞ್ಚ ಗರುಕಞ್ಚ ಲಹುಕಞ್ಚ ನಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧಞ್ಚ ವವತ್ಥಿತಞ್ಚ ವಿಮುತ್ತಞ್ಚಾತಿ ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾವ ಪಭೇದೋ ವಿಸೇಸೋ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ। ‘‘ಸಿಥಿಲ’’ನ್ತಿ ಆದೀನಿ ದಸ ಪದಾನಿ ‘‘ಅಕ್ಖರಂ ಪದಂ ಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಪಾಠಂನಿಸ್ಸಾಯ ವುತ್ತಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಗಾಥಾಯ ವಿತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಅಗಾಳ್ಹೇನ ವಚೀಪಯೋಗೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕ್ಖರಂ ಸಿಥಿಲಂ। ಗಾಳ್ಹೇನ ವಚೀಪಯೋಗೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕ್ಖರಂ ಧನಿತಂ। ತೇಸ್ವೇವಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಏವ ವಗ್ಗೇಸು। ನ ಕೇವಲಂ ದೀಘಮೇವ ಗರುಕಂ ನಾಮ, ಅಥ ಖೋ ಸಂಯೋಗಪರಮ್ಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಂ ಅಕ್ಖರಂ ಸಂಯೋಗಪರಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಮ್ಪಿ ಗರುಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಂಯೋಗೋ ಪರೋ ಯಸ್ಸ ಅಕ್ಖರಸ್ಸಾತಿ ಸಂಯೋಗಪರಂ। ‘‘ಸಂಯೋಗಪದ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಯಂ ಅಸಂಯೋಗಪರಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಮ್ಪಿ ಲಹುಕಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಂ ಸಾನುನಾಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಠಾನಕರಣಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಂ ಅಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ವವತ್ಥಿತಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯಂ ಅನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅನಿಗ್ಗಹಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿ।
ಏವಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಉಚ್ಚಾರಣವಿಸೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ದಸಸು ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧೀಸು। ತಥಾಸದ್ದೇನ ತಕಾರಸ್ಸ ಥಕಾರಕರಣಞ್ಚ ಸಿಥಿಲಸ್ಸ ಧನಿತಕರಣಞ್ಚ ಅತಿದಿಸತಿ, ತಥಾ ‘‘ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ ಏಸಾ ಞತ್ತೀ’’ತಿಆದಿವಚನಞ್ಚ ಸಿಥಿಲಸ್ಸ ಧನಿತಕರಣಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಇತೀತಿ ಏವಂ। ಸಿಥಿಲೇ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಧನಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚತ್ತಾರಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ। ಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದೋ ಹಿ ಇಧ ಅಕ್ಖರವಾಚಕೋ। ಚತಸ್ಸನ್ನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧೀನಂ ಕಮ್ಮದೂಸನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇತರಾಸಂ ಅದೂಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇತರೇಸು ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಅನುಕ್ಕಮಾಗತನ್ತಿ ಪವೇಣಿನ್ತಿ ಸನ್ತತಿಂ। ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತೇ ಕಿಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಕೋಪೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ನ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ನ ನಸ್ಸತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ನನು ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇನ್ತೀ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಾನಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಕೋಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ನ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯಂ ಪನ ವಚನಂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕತ್ಥೇರಾ ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಚ್ಚಾಯನಾದಿಸುತ್ತನ್ತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ, ಕಚ್ಚಾಯನಾದಯೋ, ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಚ ತೇ ಥೇರಾ ಚೇತಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕತ್ಥೇರಾ। ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಕ್ಖರವಿಕಾರೋ ನ ವಟ್ಟತಿ। ವಿನಯಧರೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಥಾಪಾಳಿಯಾತಿ ಭಗವತಾ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ। ಬ್ಯಞ್ಜನನಿರುತ್ತಿಯಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನನಿರುತ್ತಿಯಂ। ಇತರಥಾತಿ ವುತ್ತದೋಸಪರಿಹರಣತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಪಕಾರೇನ।
ಅಕಾಲೇ ವಾ ಸಾವೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾಲೋ ನಾಮ ಅನೋಕಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನೋಕಾಸೇ’’ತಿ। ಅನೋಕಾಸೋ ನಾಮ ಞತ್ತಿಅನುಸ್ಸಾವನಾನಂ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿತಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಞತ್ತಿಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಠಮಂಯೇವ ಞತ್ತಿಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಂಯೇವ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಪಠಮಂಯೇವಾ’’ತಿ ಹಿ ಪದಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಾಪೇಕ್ಖಂ। ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ।
೪೮೬. ಯಾ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಂ ಅತಿಖುದ್ದಕಸೀಮಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮೇ ಕಮ್ಮಾರಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ। ಯತ್ಥ ಸೀಮಾಯಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಅತಿಖುದ್ದಕಸೀಮಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ನಿಸೀದಿತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನ ನಿಸೀದಿತುಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಅತಿಖುದ್ದಕೇ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಸಸೀಮಾಸು। ಯಾ ಸಮ್ಮತಾ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಅತಿಮಹತೀ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತೇನಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ತತೋ ಅತಿರೇಕೇನ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಘಟಿತಂ ಅಸಮ್ಬನ್ಧಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಇಮಿಸ್ಸಾತಿ ಅಘಟಿತನಿಮಿತ್ತಾ। ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಭಾವಂ ಅಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಪುಬ್ಬಕಿತ್ತಿತನ್ತಿ ಪಠಮಕಿತ್ತಿತಂ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಉತ್ತರಾಯ ಏವ ದಿಸಾಯ। ಅಪರಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ದುತಿಯತ್ಥಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ। ಯಾ ಸಮ್ಮತಾ ಹೋತಿ, ಖಣ್ಡನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನಿಮಿತ್ತುಪಗನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಕಥನವಿಸೇಸನಮೇವ, ನ ಬ್ಯವಚ್ಛೇದವಿಸೇಸನಂ ತಚಸಾರಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಅನಿಮಿತ್ತುಪಗಭಾವಸ್ಸ ಪಾಕಟತ್ತಾ। ಅನ್ತರಾತಿ ಮಜ್ಝೇ। ಯಾ ಸಮ್ಮತಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ಛಾಯಾನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಬಹಿ ಠಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪನ ಬಹಿ ಠತ್ವಾಪಿ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಅಸಮ್ಮತಾ ಪನ ಪಗೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೀಮಾಯ ಸೀಮನ್ತಿ ಪದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ, ತಸ್ಸ ಚ ಅಸಮಾನಭಾವತೋ ತೇಸಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಪರೇಸಂ ಸೀಮ’’ನ್ತಿ। ಸಮ್ಭಿನ್ದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕರೋತಿ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಭಿದಿಧಾತು ದ್ವಿಧಾಕರಣತ್ಥವಾಚಕೋ, ಧಾತ್ವತ್ಥಬಾಧಕೇನ ಸಂತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧವಾಚಕೋ ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ದ್ವೀಸು ಸೀಮಾಸು। ಇತೀತಿ ಏವಂ। ತಾಸೂತಿ ಸೀಮಾಸು।
೪೮೭-೮. ಯಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಛನ್ದಾರಹಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸತೋ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಯಂ। ತಮ್ಪೀತಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಛನ್ದಾರಹಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ, ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ’’ತಿ ಪಾಠೇ। ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾ। ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ। ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಪಕತಿ ಅತ್ತಾ ಸಭಾವೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಕತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅರಹಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಛಟ್ಠೀಸಮಾಸಞ್ಚ ಪತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಅರಹಅನುಚ್ಛವಿಕತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇಹೀತಿ ಚತೂಹಿ ಪಕತತ್ತೇಹಿ। ಏತೀತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಅವಸೇಸಾತಿ ಚತೂಹಿ ಪಕತತ್ತೇಹಿ ಅವಸೇಸಾ। ಯಸ್ಸ ಪನಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪನ। ಕಮ್ಮಾರಹೋತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅರಹೋ।
೪೮೯. ಏತ್ಥಾತಿ ಪಣ್ಡಕಾದೀನಂ ಅವತ್ಥುಭಾವದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ।
ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಕಥಾ
೪೯೫-೬. ತತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ಏತ್ಥಾತಿ ಓಸಾರಣಾದಿಪಾಠೇ। ಪದಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯಾತಿ ಲೋಕೇ ಪದಾನಂ ಸಿಲಿಟ್ಠಭಾವತೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಓಸಾರಣಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು। ಕಣ್ಟಕಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಯಾ ಸಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ನಿಸ್ಸಾರಣಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಹಿ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾಯ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ। ಸೋತಿ ಸಾಮಣೇರೋ, ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ, ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ ವಾ। ತಂ ಲದ್ಧಿನ್ತಿ ಧಾತುಕಮ್ಮಂ, ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಂ ವಾ। ಕಿನ್ತಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ಕಾತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿ। ಯಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಸ್ಸ। ಅಲಾಭಾಯಾತಿ
ಸೋತಿ
ಸ್ವಾಯನ್ತಿ ಸೋ ಅಯಂ ಸಾಮಣೇರೋ, ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೋರತೋತಿ ಸುನ್ದರಲದ್ಧಿಯಂ ರತೋ, ದುಲದ್ಧಿತೋ ವಾ ಸುಟ್ಠು ಓರತೋ। ಯಥಾ ಪುರೇತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ರುಚ್ಚತಿ, ತಥಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಾಯಸಮ್ಭೋಗಸಾಮಗ್ಗಿದಾನನ್ತಿ ಕಾಯೇನ ಚ ಸಮ್ಭೋಗೇನ ಚ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ದಾನಂ।
ಏವನ್ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೋ ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೪೪೫) ಛನ್ನಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಏಸಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೋ, ಅಞ್ಞೋಪಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸಪಿ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಿನ್ತಿ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ದಾತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ’’ತಿಆದಿ।
ಯಂ ವಚನಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಂ ವಚನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಘಂ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಪಟಿಸಙ್ಖಾತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ, ಞಾಣೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಯನ್ತಿ ಅವನ್ದಿಯಕಮ್ಮಂ, ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕೇನ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಗವತಾ’’ತಿ। ಕಿಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಕೇ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕೇ’’ತಿ। ಕೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ…ಪೇ॰… ಇಮೇಸು ವತ್ಥೂಸೂ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೧೧)। ಕಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಕಿನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ…ಪೇ॰… ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಅವನ್ದಿಯಸ್ಸ। ‘‘ನ ಓಸಾರಣಾದೀನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏವಸದ್ದಸ್ಸ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಭೂತಸ್ಸ ಅವನ್ದಿಯಸ್ಸ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕೇಯೇವ। ನನ್ತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ। ಇಧಾಪೀತಿ ಪರಿವಾರೇ ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇಪಿ।
ಅಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ಅಪಸಾದಾವಹಂ, ಅಪಸಾದಜನಕಂ ವಾ।
ತತೋತಿ ಇಮನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ। ವನ್ದಿಯನ್ತಿ ವನ್ದಿತಬ್ಬಂ, ವನ್ದನಂ ವಾ।
ಏತ್ಥಾತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮೇ, ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಮೂಲಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ನ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪನಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ, ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಮೂಲಕಂ ತೇಸನ್ತಿ ಸೂಚಿಆದೀನಂ। ಸೋಯೇವಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜಕೋಯೇವ। ತತೋತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕತೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೨೧)। ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಗಿಲಾನಭೇಸಜ್ಜಮ್ಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೋಪಿ ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಪಿ ಚ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ರುಪ್ಪಾದತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾವಾಸೇ ಉಪ್ಪಾದಪಚ್ಚಯತೋ, ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಪೇಸಲಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದುಸ್ಸೀಲಾದೀನಂ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಜಗ್ಗಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜಗ್ಗಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ। ಓದಿಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ।
ಆಸನಘರಂ ವಾತಿ ಪಟಿಮಾಘರಂ ವಾ, ಕಾರಕೋ ಮನುಸ್ಸೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪನಿಕ್ಖೇಪತೋ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಘಿಕೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ನ ಕೇವಲಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪೇನೇವ, ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಘಿಕೇನಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಅಲಭನ್ತೇಹಿ ಕರೋನ್ತೇಹೀತಿ ಯೋಜನಾ, ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇಹಿ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ವತ್ತಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಯಾಪನಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಹಾರೇ ರೋಪಿತಾ ಯೇ ಫಲರುಕ್ಖಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯೇಸನ್ತಿ ರುಕ್ಖಾನಂ। ತೇಸೂತಿ ರುಕ್ಖೇಸು। ಯೇ ಪನಾತಿ ರುಕ್ಖಾ ಪನ, ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಂ ಪನಾತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಪನ। ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಂ, ಠಾನಂ। ‘‘ಯಾಗಗ್ಗಭತ್ತಗ್ಗ’’ಇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಉಪೋಸಥಗ್ಗೇತಿ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಗಹಣಟ್ಠಾನೇ, ಉಪೋಸಥಗೇಹೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥಗ್ಗೇ। ತನ್ತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ।
ಯಂ ಮೂಲತಚಪತ್ತಅಙ್ಕುರಪುಪ್ಫಫಲಖಾದನೀಯಾದೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಾತಿ ಅನ್ತೋ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ।
ಸುಕತಮೇವಾತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಕತಮೇವ। ಉಪೋಸಥದಿವಸೇತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಸ್ಮಿಂಚಿ ದಿವಸೇಪಿ ಕತತ್ತಾ।
ಫಲವಾರೇನಾತಿ ರುಕ್ಖಾನಂ ಫಲಗಹಣವಾರೇನ। ರುಕ್ಖಾ ಧರನ್ತೀತಿ ರುಕ್ಖಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಾ ಯೇಹೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ರೋಪಿತಾ, ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಾ ಏವ ಕತಿಕಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾ ಸಾ ಏವ ಕತಿಕಾ, ಅಞ್ಞಾ ಕತಿಕಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ರುಕ್ಖಾನಂ ಠಿತವಿಹಾರತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ತೇಸನ್ತಿ ರುಕ್ಖಾನಂ, ಸಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೇಪೀತಿ ರುಕ್ಖಾಪಿ, ರೋಪಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞತೋ ಠಾನತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇಸೂತಿ ರುಕ್ಖೇಸು। ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಹಾರೇ। ತೇಹಿ ಪನಾತಿ ಪರಿವೇಣಸಾಮಿಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪನ। ದಸಭಾಗನ್ತಿ ದಸಮಭಾಗಂ। ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಸಭಾಗಂ ದತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ।
ಸಮ್ಭಾವನೀಯಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಸೀಲಸುತಾದೀಹಿ ಸಮ್ಭಾವನೀಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಪೋರಾಣವಿಹಾರೇ। ಮೂಲೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ, ಆದಿಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಕ್ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇನಾತಿ ‘‘ಅಭಾಜಿತಮಿದ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿರಹೇನ। ಖಿಯ್ಯನಮತ್ತಮೇವ ತನ್ತಿ ತಂ ಖಿಯ್ಯನಂ ಖಿಯ್ಯನಮತ್ತಮೇವ, ನ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಖಿಯ್ಯನಂ ರುಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪನಸರುಕ್ಖನ್ತಿ ಕಣ್ಟಕೀಫಲರುಕ್ಖಂ। ಅಯಂ ಸಾಮೀಚೀತಿ ಅಯಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾದನಂ ಅನುಧಮ್ಮತಾ। ಖಾಯಿತನ್ತಿ ಖಾದಿತಂ। ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಕತಿಕಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ ನಯೇನ ಞಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ತಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸೇವ ಕತಿಕಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಕಭಿಕ್ಖುಕೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಪುರಿಮಕತಿಕಾತಿ ‘‘ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೯೫-೪೯೬) ಪುರೇ ಕತಾ ಕತಿಕಾ। ತೇಸನ್ತಿ ಭಾಜೇತ್ವಾತಿ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ। ಇಮಿನಾ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಫಾತಿಕಮ್ಮಂ ನ ದಾತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಭಾಗಂ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇಹೀತಿ ಆಸನ್ನಗಾಮೇಹಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕಂ ಅಮ್ಬಂ ಏಕಂ ಲಬುಜನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಅದಿಯ್ಯಮಾನೇ ದೋಸೇ ದಸ್ಸಿತೇ ದಿಯ್ಯಮಾನೇ ಆನಿಸಂಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅದಿಯ್ಯಮಾನೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ।
ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋತಿ ಕತಿಕವತ್ತಟ್ಠಪನತೋ। ನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಫಲದಾನಕುಲದೂಸಕತ್ತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಕಿನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಳಿಕೇರಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿ। ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾತಿ ಪದಾನಮನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಚರಿತ್ವಾ। ಉಪಡ್ಢಭಾಗೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಲದ್ಧಭಾಗತೋ ಉಪಡ್ಢೋ ಭಾಗೋ। ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಘಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ।
ಮಗ್ಗಗಮಿಯಸತ್ಥವಾಹೋತಿ ಮಗ್ಗಂ ಗಮಿಕೋ ಸತ್ಥವಾಹೋ। ಸೋತಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತೋ। ಛಾಯಾದೀನನ್ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಚೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಚೇ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ। ಫಲಭರಿತಾತಿ ಫಲೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ। ‘‘ಫಲಭಾರಿತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಫಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಭಾರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಾತಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಾ ದಾನಪಟಿದಾನಂ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಙ್ಘಿಕಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಕುದ್ಧೋ ಹಿ ಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಟ್ಠಾನೇ।
ತನ್ತಿ ಫಲಾರಾಮಂ। ಸೋತಿ ಪಟಿಬಲೋ ಭಿಕ್ಖು। ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಜಗ್ಗನಕಮ್ಮಂ ಭಾರಿಯಂ। ಏತ್ತಕೇನಾತಿ ತತಿಯಭಾಗಉಪಡ್ಢಭಾಗಮತ್ತೇನ। ಸಬ್ಬಂ ಫಲಾರಾಮನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮೂಲಭಾಗನ್ತಿ ಪಠಮಭಾಗಂ। ‘‘ದಸಭಾಗಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದತ್ವಾ। ಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖು। ಅಕತಾವಾಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಂ ನವಂ ಸೇನಾಸನಂ। ಆರಾಮನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರಾಮಂ। ತೇಹಿಪೀತಿ ನಿಸ್ಸಿತಕೇಹಿಪಿ। ಪಿಸದ್ದೋ ಆಚರಿಯಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ। ತೇಸನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಿತಕಾನಂ। ಜಗ್ಗಿತಕಾಲೇತಿ ಜಗ್ಗಿತಾನಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಪುಪ್ಫಫಲಭರಿತಕಾಲೇ। ಜಗ್ಗನಕಾಲೇತಿ ಜಗ್ಗನಮತ್ತಕಾಲೇ, ಜಗ್ಗನಮತ್ತಮೇವ, ನ ಜಗ್ಗನಕಾರಣಾ
ಫಾತಿಕಮ್ಮೇನ ಜಗ್ಗನ್ತೋ ನ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವಾತಿ ಸಙ್ಘಂ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾವ। ಇತೀತಿ ಏವಂ।
ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭೇದೇ ಪನ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಓಸಾರೇತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಪವೇಸೇತಿ ಇಮಾಯ ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಓಸಾರಣಾ।
ನಿಸ್ಸಾರಿಯತಿ ಸಙ್ಘತೋ ಬಹಿ ಕರಿಯತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ। ಞತ್ತಿ ಉಪೋಸಥೋ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಕಾರಣೂಪಚಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮವಸೇನ ಠಪಿತಾ’’ತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಞತ್ತಿಪವಾರಣಾ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ।
ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯಾತಿಆದಿನಾ ಪಠಮಪುರಿಸಏಯ್ಯವಿಭತ್ತಿವಸೇನ ಠಪಿತಾ ಞತ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಪರಂ ಸಮ್ಮನಿತುಂ ಠಪಿತಾ ಞತ್ತಿ ನಾಮ। ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯನ್ತಿಆದಿನಾ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಏಯ್ಯಂವಿಭತ್ತಿವಸೇನ ಠಪಿತಾ ಞತ್ತಿ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮನಿತುಂ ಠಪಿತಾ ಞತ್ತಿ ನಾಮ। ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾ ವಾ ಪರೋ ವಾ ಸಮ್ಮನಿಯತಿ ಇಮಾಯ ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಸಮ್ಮುತಿ। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಿ ದೀಯನ್ತಿ ಅನೇನಾತಿ ದಾನಂ, ಞತ್ತಿ। ವಚ್ಚಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಾಚಕಸ್ಸ ನಿಯತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತ್ತಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ।
ಆಪತ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ।
ಪಟಿಮುಖಂ ಉಪರಿ ಕಡ್ಢಿಯತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢನಾ।
ಕಮ್ಮಮೇವಾತಿ ಲಕ್ಖಿಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ।
‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪದಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ತತೋತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಞತ್ತಿತೋ। ಪರಾ ದ್ವೇ ಞತ್ತಿಯೋ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ।
ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭೇದೇ ಓಸಾರಣಾದೀನಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಡ್ಢಸ್ಸ ಲಿಚ್ಛವಿನೋ’’ತಿಆದಿ। ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿ ಚಾತಿಆದಿನಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ।
ಯಾ ಇತೀತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ।
ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭೇದೇ ಯೋಜನಾನಯೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ।
೪೯೭. ಚತುವಗ್ಗಕರಣೇ ಕಮ್ಮೇತಿಆದಿಕಾಯ ದೇಸನಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇತಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಇತೀತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ತಸ್ಸ ‘‘ಚತುವಗ್ಗಕರಣೇ ಕಮ್ಮೇ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಇತಿ ಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಅತ್ಥವಸವಗ್ಗಾದಿವಣ್ಣನಾ
೪೯೮. ಏವಂ ಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾನನ್ತರೇ ವುತ್ತಾಯ ‘‘ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ದೇಸನಾಯ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿ, ಇದಾನಿ ಆರದ್ಧನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕವೇರಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಚ ವಿರಮಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ವೇರಾನಂ। ಸಂವರಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಪುಬ್ಬೋ ವರಧಾತು ಪಿದಹನತ್ಥೋ, ಆಯಸದ್ದೋ ಚ ತದತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಿದಹನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ವಿಪಾಕದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಾನನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಪವತ್ತಾನಂ। ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಾನಿಸಂಸಟ್ಠಾನೇ। ‘‘ವಜ್ಜನೀಯಭಾವತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವಜ್ಜಾನೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಭಾಯನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಭಯಾನಿ। ಅಕ್ಖಮಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಸಹಣೀಯಟ್ಠೇನ। ‘‘ಅಕುಸಲಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಪಾಕದುಕ್ಖಾನಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಅಕುಸಲಾನಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗಣಬನ್ಧಭೇದನತ್ಥಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಏವಮೇವ ಪಾಠೋ। ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ ಲಿಖಿತೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಸವಗ್ಗೇ। ಯನ್ತಿ ವಚನಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ।
ಇತಿ ಅತ್ಥವಸವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೪೯೯. ವತ್ತೇಸು ವತ್ತಮಾನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಓಸಾರೀಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಓಸಾರಣೀಯಂ, ಕಮ್ಮಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಓಸಾರೀಯತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೫೦೦. ಸತ್ತಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನ್ತರಾತಿ ಕಕುಸನ್ಧಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಚ ಅನ್ತರೇ। ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥುಆದಿವಿನೀತಕಥಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಂ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತೇ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಆನಿಸಂಸವಗ್ಗೇ।
ಇತಿ ಆನಿಸಂಸವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೫೦೧. ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಙ್ಗಹನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ನವ ಸಙ್ಗಹಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ವತ್ಥುನಾ ಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ವತ್ಥೂನಂ ಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ನಿವಾರೇತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ವತ್ಥುಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ। ಹೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ। ಯಸ್ಮಾ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ। ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಹಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಂ ತಾವಾತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ।
ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಏವಮೇತ್ಥಾತಿಆದಿನಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಗಹವಗ್ಗೇ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ನವಸಙ್ಗಹಿತವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತಾತಿ ನಿಟ್ಠಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಇತಾ ಗತಾತಿ ನಿಟ್ಠಿತಾ, ಅಥ ವಾ ನಿಟ್ಠೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಂ ಇತಾ ಠಿತಾತಿ ನಿಟ್ಠಿತಾ। ಚಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ, ನಿಟ್ಠಿತಾ ಏವಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನುತ್ತಾನತ್ಥಪದವಣ್ಣನಾತಿ ಅನುತ್ತಾನಾನಂ ಅತ್ಥವನ್ತಪದಾನಂ, ಅತ್ಥಾನಞ್ಚ ಪದಾನಞ್ಚ ವಣ್ಣನಾ।
ಇತಿ ಪರಿವಾರವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಪಾಚಿತ್ಯಾದಿವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾತಿ।
ಜಾದಿಲಞ್ಛಿತನಾಮೇನನೇಕಾನಂ
ಪರಿವಾರವಿನಯಸ್ಸ, ಸಮತ್ತೋ ಯೋಜನಾನಯೋ॥
ನಿಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಏವಂ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ನಿಗಮೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ‘‘ಯೋ ಕಪ್ಪಕೋಟೀಹಿಪಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ) ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ನವಸಙ್ಗಹಿತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ವಚನಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಅಕ್ಖರಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಸಮುದಾಯಭೂತೇನ ವಚನಕ್ಕಮೇನ, ಸಮತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಖನ್ಧಕಪರಿವಾರವಿಭತ್ತಿದೇಸನನ್ತಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೇನ ಚ ಖನ್ಧಕೇನ ಚ ಪರಿವಾರೇನ ಚ ವಿಭಜಿತಬ್ಬದೇಸನಂ ವಿನಯಪಿಟಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಾಥೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಯಾಚನಟ್ಠೇನ ಚ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪತಾಪನಟ್ಠೇನ ಚ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಹಿತಸುಖಂ ಆಸೀಸನಟ್ಠೇನ ಚ ಚಿತ್ತಿಸ್ಸರಿಯಟ್ಠೇನ ಚ ನಾಥೋ। ವೇನೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಿನೇತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ವೇನೇಯ್ಯಂ। ಜಿನೋತಿ ಪಞ್ಚಮಾರಾನಂ ಜಿತಟ್ಠೇನ ಜಿನೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ನಾಥೋ ವೇನೇಯ್ಯಂ ವಿನೇನ್ತೋ ಜಿನೋ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಖನ್ಧಕಪರಿವಾರವಿಭತ್ತಿದೇಸನಂ ಯಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಆಹಾತಿ।
ಸಮಧಿಕಸತ್ತವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತೇನಾತಿ ಸಹ ಅಧಿಕೇನ ಸತ್ತಸಹಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣೇನ ಚ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣೇನ ತಸ್ಸಾತಿ ವಿನಯಪಿಟಕಸ್ಸ। ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಸಾದಂ ವಹಿಕಾ, ಜನಿಕಾ ವಾ। ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ತಸ್ಸ ಸಮಧಿಕಸತ್ತವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತೇನ ಗನ್ಥೇನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾ ನಾಮ ಸಂವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾತಿ।
ತತ್ರಿದನ್ತಿ ತತ್ರ ಇದಂ। ‘‘ತತ್ರಾ’’ತಿ ಪದಂ ಪುರಿಮವಚನಾಪೇಕ್ಖಂ। ತತ್ರ ‘‘ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಚನೇತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ ಹೋತಿ ‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಸೀಲಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೯೪ ಆದಯೋ) ವಿಯ, ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾತತ್ರ ‘‘ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಚನೇ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ಇದಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕತ್ತಂ
ಆಚರಿಯಪರಂಪರತೋತಿಆದೀಸು ಗಾಥಾಸು ವುತ್ತಂ ನವವಿಧಂ ವಿಸೇಸನಪದಂ ‘‘ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಸಮ್ಪಸ್ಸತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ವಿಞ್ಞೂನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ, ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ। ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾತ್ವೇವಾತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾ ಇತಿ ಏವ ನಾಮ। ವಿನಯಸ್ಸಾತಿ ವಿನಯಪಿಟಕಸ್ಸ। ವಿನೇಯ್ಯದಮನಕುಸಲೇನಾತಿ ವಿನೇಯ್ಯಾನಂ ದಮನೇ ಛೇಕೇನ। ಲೋಕನಾಥೇನಾತಿ ಲೋಕಾನಂ ನಾಥೇನ। ಲೋಕಮನುಕಮ್ಪಮಾನೇನಾತಿ ಲೋಕಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೇನ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ಆಚರಿಯಪರಂಪರತೋ…ಪೇ॰… ವಿಭಙ್ಗನಯಭೇದದಸ್ಸನತೋ ಸಮ್ಪಸ್ಸತಂ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪಾಸಾದಿಕಂ ಯತೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನೇಯ್ಯದಮನಕುಸಲೇನ ಲೋಕನಾಥೇನ ಲೋಕಮನುಕಮ್ಪಮಾನೇನ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಅಯಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾತ್ವೇವ ಸಂವಣ್ಣನಾ ಪವತ್ತಾತಿ।
ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಇಮಾ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾಯೋ ಸುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಮಿತ್ತೋ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ। ‘‘ಬುದ್ಧಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ನಾಮೇನ ವಿಸ್ಸುತಸ್ಸ ಯಸಸ್ಸಿನೋ ವಿನಯಞ್ಞುಸ್ಸ ಧೀರಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಸುತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆರದ್ಧಾ’’ತಿ ಪದೇ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ।
ಮಹಾಮೇಘವನುಯ್ಯಾನೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಸತ್ಥು ಮಹಾಬೋಧಿವಿಭೂಸಿತೋ ಯೋ ಮಹಾವಿಹಾರೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ತಸ್ಸ ಮಹಾವಿಹಾರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೇ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಪಧಾನಘರಂ ಪಧಾನಘರನಾಮಕಂ ಉತ್ತಮಂ ಸುಚಿಚಾರಿತ್ತಸೀಲೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸೇವಿತಂ ಯಂ ಪರಿವೇಣಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಕಾರಯೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಕೋನಾಮೋ
ಕಂ ಚಾರುಪಾಕಾರಸಂಚಿತಂ ಸೋಭೇನ ಪಾಕಾರೇನ ಸುಟ್ಠು ಚಿತಂ ಚಿನಿತಂ ಮನೋರಮಂ ಸೀತಚ್ಛಾಯತರೂಪೇತಂ ಸೀತಚ್ಛಾಯೇನ ರುಕ್ಖೇನ ಉಪೇತಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸಲಿಲಾಸಯಂ ಮಧುರಜಲಾಧಾರಂ ಯಂ ಪಾಸಾದಂ ಕಾರಯೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಹಾನಿಗಮಸಾಮಿನೋ ತತ್ರ ಪಾಸಾದೇ ವಸತಾಮಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಕಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕೀದಿಸಾ ಕಾ ಆರದ್ಧಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಚಿಸೀಲಸಮಾಚಾರಂ…ಪೇ॰… ವಿನಯವಣ್ಣನಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಸುಚಿಸೀಲಸಮಾಚಾರಂ ಬುದ್ಧಸಿರಿವ್ಹಯಂ ಥೇರಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಾ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಾದೀಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಯಾ ವಿನಯವಣ್ಣನಾ ಆರದ್ಧಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಕಿಂನಾಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಕತಮೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಆರದ್ಧಾ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಲಯನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಸಕಲಂ ಲಙ್ಕಾದೀಪಂ ನಿರಬ್ಬುದಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಾಲಯನ್ತಸ್ಸ ಸಿರಿನಿವಾಸಸ್ಸ ಸಿರಿಪಾಲಯಸಸ್ಸಿನೋ ರಞ್ಞೋ ಜಯಸಂವಚ್ಛರೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮವೀಸತಿಮೇ ಖೇಮೇ ಜಯಸಂವಚ್ಛರೇ ಅಯಂ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾ ಆರದ್ಧಾ, ಏಕವೀಸಮ್ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಏಕವೀಸತಿಮೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಸಂವಣ್ಣನಾ ನಿರುಪದ್ದವಾ ಸೀಘಂ ನಿಟ್ಠಂ ಉಪಗತಾ, ಏವಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮೂಪಸಂಹಿತಾ ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛನ್ತೂತಿ ಆಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪದ್ದವಾಕುಲೇ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಉಪದ್ದವಾಕುಲೇ ಉಪದ್ದವೇಹಿ ಆಕುಲೇ ಲೋಕೇ ಸತ್ತಲೋಕೇ ನಿರುಪದ್ದವತೋ ಉಪದ್ದವವಿರಹತೋ ಯಥಾ ಅಯಂ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾ ಏಕಸಂವಚ್ಛರೇನೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಉಪಾಗತಾ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಆರದ್ಧಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಧಮ್ಮೂಪಸಂಹಿತಾ ಅತ್ಥಾ ನಿರುಪದ್ದವಾ ಸೀಘಂ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛನ್ತೂತಿ ಯೋಜನಾ।
ಅತ್ತನಾ ಸಮಾಚಿತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥೇ ಪರಿಣಾಮನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚಿರಟ್ಠಿತತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿರಟ್ಠಿತತ್ಥಂ ಇಮಂ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಬಹುಮಾನೇನ ಮಯಾ ಯಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ ಸಮಾಚಿತಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಾಣಿನೋ ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮರಸಸೇವಿನೋ ಭವನ್ತು।
ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಚಿರಂ ಪಜಂ ಸತ್ತಸಮೂಹಂ ತಪ್ಪೇತು। ರಾಜಾ ಧಮ್ಮೇನ ಮೇದನಿಂ ರಕ್ಖತೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಇತಿಸದ್ದೋ ಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥೋ। ಇತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಂ ಸುಟ್ಠು ಆಪನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಿ ಚ ವೀರಿಯಞ್ಚ ಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿವೀರಿಯಾನಿ, ವಿಸುದ್ಧಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿವೀರಿಯಾನಿ ಚೇತಿ ವಿಸುದ್ಧಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿವೀರಿಯಾನಿ, ಪರಮಾನಿ ಚ ತಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿವೀರಿಯಾನಿ ಚೇತಿ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿವೀರಿಯಾನಿ, ತೇಹಿ ಪರಿಮಣ್ಡಿತೋ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿವೀರಿಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ, ತೇನ, ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೀಲಞ್ಚ ಆಚಾರೋ ಚ ಅಜ್ಜವಞ್ಚ ಮದ್ದವಞ್ಚ ಸೀಲಾಚಾರಜ್ಜವಮದ್ದವಾನಿ, ತಾನಿ ಆದೀನಿ ಯೇಸಂ ತೇತಿ ಸೀಲಾಚಾರಜ್ಜವಮದ್ದವಾದಯೋ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತೇಯೇವ ಗುಣಾತಿ ಸೀಲಾಚಾರಜ್ಜವಮದ್ದವಾದಿಗುಣಾ, ತೇಸಂ ಸಮುದಯೋತಿ ಸೀಲಾಚಾರಜ್ಜವಮದ್ದವಾದಿಗುಣಸಮುದಯೋ, ತೇನ ಸಮುದಿತೋ ಸುಟ್ಠು ಪಾಕಟೋತಿ ಸೀಲಾಚಾರಜ್ಜವಮದ್ದವಾದಿಗುಣಸಮುದಯಸಮುದಿತೋ, ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸಕಸಮಯೋ ಚ ಸಮಯನ್ತರೋ ಚ ಸಕಸಮಯಸಮಯನ್ತರಾ, ತೇಯೇವ ಪನ ಗಹನಸದಿಸತ್ತಾ ಗಹನನ್ತಿ ಸಕಸಮಯಸಮಯನ್ತರಗಹನಂ, ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಗಾಹಣಂ ಸಕಸಮಯಸಮಯನ್ತರಗಹನಜ್ಝೋಗಾಹಣಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮತ್ಥೋ ಸಕಸಮಯಸಮಯನ್ತರಗಹನಜ್ಝೋಗಾಹಣಸಮತ್ಥೋ। ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಸೇಸೇನ ಅಞ್ಜತಿ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ವಿಯತ್ತೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ವಿಯತ್ತಸ್ಸ ಇದಂ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ, ಸತಿ। ಪಞ್ಞಾ ಚ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ, ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನೀತಿ ತಿಪಿಟಕಂ, ತಮೇವ ಪರಿಯಾಪುಣಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಪರಿಯತ್ತೀತಿ ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಪಭೇದೋ ಏತ್ಥ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇತಿ ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿಪಭೇದಂ, ತಸ್ಮಿಂ। ಸಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಾತಿ ಸಾಟ್ಠಕಥಂ, ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸತ್ಥುನೋ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಸಾಸನಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಬ್ಯಾಸೋಪಿ ಯುಜ್ಜತೇವ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಹತ’’ಇತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಞಾಣಂ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಂ, ಇದಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಕಾಲೇ ಥೇರಸ್ಸ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಾಭಾವತೋ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಪಭಾವೋ, ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಹನ್ತಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ, ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾನಿರುತ್ತಿಆದೀಹಿ ಛಳಙ್ಗೇ ಮಹನ್ತವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ ಥೇರಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಪಭಾವತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ಮಹಾವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಕರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ಠಾನಂ ಕರಿಯತಿ ಉಚ್ಚಾರಿಯತಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇನಾತಿ ವಾ ವಚನತ್ಥೇನ, ಕರಣಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿ, ತಾಯ ಜನಿತಂ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಂ। ಸುಖೇನ ಥೇರಮುಖತೋ ವಿನಿಗ್ಗತಂ ಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಂ, ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಂ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಂ। ಮಧುರವಚನಞ್ಚ ಉದಾರವಚನಞ್ಚ ಮಧುರೋದಾರವಚನಂ, ಪುಬ್ಬಪದೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೋ, ಇಮಿನಾ ಕೇಟುಭಪಕರಣೇ (ಸುಬೋಧಾಲಂಕಾರೇ ೧೨೭-೧೪೨ ಗಾಥಾಸು) ವುತ್ತೇಸು ದಸಸು ಸದ್ದಗುಣೇಸು ಮಧುರತಾಗುಣೇನ ಚ ಉದಾರತಾಗುಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಞ್ಚ ತಂ ಮಧುರೋದಾರವಚನಞ್ಚೇತಿ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನಂ। ಅಥ ವಾ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಞ್ಚ ತಂ ಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನಞ್ಚೇತಿ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನಂ। ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದುರುತ್ತದೋಸೋ, ನತ್ಥಿ ಏಲಮೇತಸ್ಸಾತಿ ನೇಲಾ, ಸೋಯೇವ ವಣ್ಣೋ ನೇಲವಣ್ಣೋ, ತೇನ ಯುತ್ತಂ ನೇಲವಣ್ಣಯುತ್ತಂ, ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನಂ ನೇಲವಣ್ಣಯುತ್ತಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನನೇಲವಣ್ಣಯುತ್ತೋ, ಥೇರೋ। ವಿಸೇಸನಪರಪದಸಮಾಸೋ, ನೇಲವಣ್ಣಯುತ್ತಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿ ಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯುತ್ತಞ್ಚ ಪರಿಸಾಯ ಸೋತೇನ ಅನುರೂಪತ್ತಾ, ಮುತ್ತಞ್ಚ ಪರಿಸಾಯ ವಿಸಾರದತ್ತಾತಿ ಯುತ್ತಮುತ್ತಂ, ವಚನಂ, ತಂ ವದತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಯುತ್ತಮುತ್ತವಾದೀ, ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಕಮ್ಮಸಸ್ಸತಉಚ್ಛೇದಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಾದಿವಸೇನ ವಾದಿನೋ, ನಾನಾವಾದಾ ಜನಾ, ವಾದೀನಂ, ವಾದೀಸು ವಾ ವರೋ ಕಮ್ಮಕಿರಿಯವಾದತ್ತಾತಿ ವಾದಿವರೋ, ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇತುಂ ಸಮತ್ಥತ್ತಾ ಮಹನ್ತೋ ಕವಿ ಮಹಾಕವಿ, ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅತ್ಥಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಭಾನವಸೇನ ಪಭಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಪರಿವಾರಿತೋತಿ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪರಿವಾರೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ತಾ ಆದಯೋ ಯೇಸಂ ತೇತಿ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಯೋ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ತೇವಿಜ್ಜಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಯೋ ಪಭೇದಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಿಪ್ಪಭೇದೋ, ಸೋಯೇವ ಗುಣೋ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಿಪ್ಪಭೇದಗುಣೋ, ತೇನ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಿಪ್ಪಭೇದಗುಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಾನಂ ಝಾನಲಾಭಿಆದೀನಂ ಧಮ್ಮೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ, ಅಥ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮತೋ ಉತ್ತರೀತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ, ಝಾನಾದಿಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ, ‘‘ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತ’’ ಇತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಬುದ್ಧಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಬುದ್ಧಿನೋ, ತೇಸಂ ಥೇರಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಥೇರಾನಂ ವಂಸೇ ಪಕಾರೇನ ದಿಪ್ಪನ್ತಿ, ಪದೀಪೋ ವಿಯಾತಿ ವಾ ಥೇರವಂಸಪ್ಪದೀಪಾ, ತೇಸಂ। ಥಿರೋ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೋ ಗುಣೋ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ಥೇರಾ, ತೇಸಂ, ವಂಸಾಲಙ್ಕಾರಭೂತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಹಾವಿಹಾರೇ ವಸನಸೀಲಾ ವಸನಧಮ್ಮಾ, ವಸನೇ ಸಾಧುಕಾರೀತಿ ವಾ ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸಿನೋ, ತೇಸಂ, ಥೇರಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವಂಸಾಲಙ್ಕಾರೋ, ಸೋ ಹುತ್ವಾ ಭೂತೋ, ವಂಸಾಲಙ್ಕಾರಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತೋತಿ ವಂಸಾಲಙ್ಕಾರಭೂತೋ, ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ವಿಪುಲಾ ಚ ಸಾ ವಿಸುದ್ಧಾ ಚೇತಿ ವಿಪುಲವಿಸುದ್ಧಾ, ವಿಸೇಸನೋಭಯಪದೋ, ವಿಪುಲವಿಸುದ್ಧಾ ಬುದ್ಧಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಪುಲವಿಸುದ್ಧಬುದ್ಧಿ, ತೇನ ಥೇರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಾಮಮೇವ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ, ಗಹಿತಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಗಹಿತನಾಮಧೇಯ್ಯೋ
ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ನಾಮಮ್ಪಿ ಯಾವ ಲೋಕಮ್ಹಿ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಲೋಕನಿತ್ಥರಣೇಸೀನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಾಯ ನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತೂತಿ ಯೋಜನಾ।
ಇತಿ ನಿಗಮನಸ್ಸ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ನಿಗಮನಕಥಾ
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –
ರತನಪುಣ್ಣನಾಮಸ್ಸ, ಪುರಸ್ಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾ।
ದಕ್ಖಿಣೇ ಮುನಿರೂಪಸ್ಸ, ಈಸಂಪಾಚೀನನಿಸ್ಸಿತೇ॥
ಯೋ ವಿಹಾರೋ ಸಪಾಸಾದೋ, ಕಾರಿತೋ ರಾಜದೇವಿಯಾ।
ಯಾ ವಸತಾ ಮಯಾ ತತ್ರ, ಕತಾ ಪಾಚಿತ್ಯಾದಿಯೋಜನಾ॥
ಮಾಪಿತರತ್ನಪುಣ್ಣಸ್ಸ, ಸತ್ತರಸೇವ ರಾಜಿನೋ।
ಜಯವಸ್ಸೇಟ್ಠಾರಸಮ್ಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತೇಯಂ ಸುನಿಟ್ಠಿತಾ॥
‘‘ರತನಪುಣ್ಣಾ’’ತಿವ್ಹಯಸ್ಸ ರಾಜಧಾನೀನಗರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಪಞ್ಚಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಠಾನೇ ದ್ವೀಹಿ ಮಹಾತಳಾಕೇಹಿ ಸುಸೋಭಿತಸ್ಸ ಮಿಧಿಲನಾಮನಗರಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ದಿಯಡ್ಢಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೇ ಠಾನೇ ಅನೇಕತಾಲಪನ್ತೀಹಿ ಸುಸೋಭಿತೋ ಚತುನ್ನಂ ಕುಲಾನಂ ರಮಣೀಯಭೂತೋ ‘‘ಕಫ್ರೂ’’ ಇತಿ ‘‘ಜಾಗರೋ’’ತಿ ಗರೂಹಿ ಗಹಿತನಾಮಧೇಯ್ಯೇನ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ರಾಜೂಹಿ ರಾಜಮುದ್ದಿನಾ ಲಞ್ಛಿತೇನ ಮೇ ಕತಾಯಂ ಪಾಚಿತ್ಯಾದಿವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಜಿನಚಕ್ಕೇ ತೇರಸಾಧಿಕಚತುವಸ್ಸಸತಾಧಿಕಂ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಂ, ಸಕ್ಕರಾಜೇ ಪನ ಏಕತಿಂಸಾಧಿಕದ್ವಿವಸ್ಸಸತಾಧಿಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಜೇಟ್ಠಮಾಸೇ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮೇ ಸುಕ್ಕವಾರೇ ನಿಟ್ಠಂ ಪತ್ತಾ ಅನಾಯಾಸೇನಾತಿ।
ಯೋಜನಾಯ
ಭವೇಯ್ಯಾನೇಕಜಾತೀಸು, ಪಿಟಕತ್ತಯಧಾರಕೋ॥
ಕುಸಲೋ ಚುಭಯತ್ಥೇಸು, ಪರಿಸಾಸು ವಿಸಾರದೋ।
ಸಮಿಜ್ಝನ್ತು ಸುಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ॥
ವಪ್ಪಾದಿಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಸಮ್ಮಾ ದೇವೋ ಪವಸ್ಸತು।
ಅತ್ತಜಮಿವ ರಕ್ಖನ್ತು, ರಾಜಾನೋ ಚಾಪಿ ಮೇದಿನಿನ್ತಿ॥
ಇತಿ ಭದನ್ತಜಾಗರತ್ಥೇರೇನ ಕತಾ
ಪಾಚಿತ್ಯಾದಿವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ।