ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ-ಅಭಿನವಟೀಕಾ

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ

ತಿಲೋಕತಿಲಕಂ ವನ್ದೇ, ಸದ್ಧಮ್ಮಾಮತನಿಮ್ಮಿತಂ।

ಸಂಸುಟ್ಠುಕತಸಮ್ಭತ್ತಿಂ, ಜಿನಂ ಜನಮನೋರಮಂ॥

ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಮಹಾಸಾಮಿಂ, ನೇಕಸತ್ಥವಿಸಾರದಂ।

ಮಹಾಗುಣಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ, ನಮೋ ಮೇ ಸಿರಸಾ ಗರುಂ॥

ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಯ ಟೀಕಾ ಯಾ, ಪುರಾತನಾ ಸಮೀರಿತಾ।

ನ ತಾಯ ಸಕ್ಕಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಅತ್ಥೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಞಾತವೇ॥

ತತೋನೇಕಗುಣಾನಂ ಯೋ, ಮಞ್ಜೂಸಾ ರತನಾನವ।

ಸುಮಙ್ಗಲಸನಾಮೇನ, ತೇನ ಪಞ್ಞವತಾ ಸತಾ॥

ಅಜ್ಝೇಸಿತೋ ಯತಿನ್ದೇನ, ಸದಾರಞ್ಞನಿವಾಸಿನಾ।

ಸವಿನಿಚ್ಛಯಮೇತಿಸ್ಸಾ, ಕರಿಸ್ಸಾಮತ್ಥವಣ್ಣನಂ॥

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ

(ಕ) ಏತ್ಥಾಹ – ಕಿಮತ್ಥಮಾದಿತೋವಾಯಂ ಗಾಥಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ನನು ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಮೇವ ಪಕರಣಮಾರಭನೀಯನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ । ಸಪ್ಪಯೋಜನಞ್ಹಿ ತಂದಸ್ಸನಂ ತಾಯ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮಾಭಿಧೇಯ್ಯಕರಣಪ್ಪಕಾರಪ್ಪಯೋಜನಾಭಿಧಾನಸನ್ದಸ್ಸನತೋ। ತಾನಿ ಚ ಪನ ಸಪ್ಪಯೋಜನಾನಿ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಗನ್ಥಪರಿಸಮಾಪನಾದಿಪ್ಪಯೋಜನಾನಮಭಿನಿಪ್ಫಾದನತೋ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋತೂನಮತ್ತನೋ ಚ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥನಿಪ್ಫಾದನಂ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮಕರಣಪ್ಪಯೋಜನಂ। ವಿದಿತಾಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೂನಮಾದರಣೀಯತಾ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಕಥನಪ್ಪಯೋಜನಂ। ಸೋತುಜನಸಮುಸ್ಸಾಹಜನನಂ ಕರಣಪ್ಪಕಾರಪ್ಪಯೋಜನಕಥನಪ್ಪಯೋಜನಂ। ವೋಹಾರಸುಖತಾ ಪನ ಅಭಿಧಾನಕಥನಪ್ಪಯೋಜನಂ।

ತತ್ಥ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರತನತ್ತಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಖುದ್ದಭೂತಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾನಂ ಇಧ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬತಾದೀಪನೇನ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಂ, ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಚ ನಾಮೇಸ ಸಮುದಿತೇನ ಸತ್ಥೇನ ವಚನೀಯತ್ಥೋತಿ। ಅಭಿಧಾನಞ್ಚ ಪನ ಇಮಿನಾವ ದಸ್ಸಿತಂ ತೇನ ಅತ್ಥಾನುಗತಸಮಞ್ಞಾಪರಿದೀಪನತೋ। ಸಮಾತಿಕನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರಣಪ್ಪಕಾರೋ, ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ, ತೇನ ಖುದ್ದಭೂತಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾನಂ ಇಧ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತೋ। ಆದಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಯೋಜನಪಯೋಜನಂ ಪನ ಇಮಿನಾವ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ದಸ್ಸಿತಮೇವ, ತಾಸಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಹಿ ಸಿಕ್ಖನೇ ಸತಿ ತಮ್ಮೂಲಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಸಂಸಿಜ್ಝನತೋ। ಪಕರಣಪ್ಪಯೋಜನಾನಂ ಸಾಧನಸಾಧಿಯಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಯದಸ್ಸನೇನೇವ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಮುದಾಯತ್ಥೋ।

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥಾವಯವತ್ಥೋ – ರತನತ್ತಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಂ ಪವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ರತನಾನಿ, ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಥ ವಾ ಚಿತ್ತೀಕತಾದಿನಾ ಕಾರಣೇನ ರತನಾನಿ, ಬುದ್ಧಾದಯೋವ ರತನಾನಿ। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ।

ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೩; ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೫.೨೨೩; ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩; ಸು॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೨೬; ಉದಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೫; ಮಹಾನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೦)।

ತಯೋ ಅವಯವಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಯಂ, ಸಮುದಾಯಾಪೇಕ್ಖಂ ಏಕವಚನಂ, ಅವಯವವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ತೀಣಿ ಏವ ರತನಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ರತನಾನಂ ತಯಂ ರತನತ್ತಯಂ। ವನ್ದಿತ್ವಾತಿ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ। ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವನ್ದನಾ ಕಾಯೇನ ವನ್ದತಿ, ವಚಸಾ ವನ್ದತಿ, ಮನಸಾ ವನ್ದತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೫೫) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಬಹುಲಪ್ಪವತ್ತಾ ಕುಸಲಚೇತನಾ ಮನೋದ್ವಾರವನ್ದನಾ। ತಂ ತಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪನ ಪವತ್ತಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರವನ್ದನಾ। ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಸೀಲಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ। ಸಿಕ್ಖನಞ್ಚೇತ್ಥ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಸಂವರಣವಸೇನ, ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಸಮಾಧಾನವಸೇನ, ಆರಮ್ಮಣಜಾನನಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವಪಾಪನವಸೇನ ಚ ಆಸೇವನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಬಹುವಿಧಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ಇಧ ತು ಸಙ್ಖೇಪನಯತ್ತಾ ಅಪ್ಪಕಾದಿಅನೇಕತ್ಥಸಮ್ಭವೇಪಿ ಖುದ್ದ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕತ್ಥೋವೇತ್ಥ ಯುತ್ತತರೋತಿ ಖುದ್ದಾ ಅಪ್ಪಕಾ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ। ಇಧ ಪನ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಪ್ಪಕಾಸಕೋ ಗನ್ಥೋ ತಬ್ಬೋಹಾರೂಪಚಾರತೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾ ‘‘ವರುಣಾನಗರ’’ನ್ತಿ। ತಂ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಂ। ಪವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ।

ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆದಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೋಯಮತ್ಥಿ ಅವಯವವಚನೋ ಯಥಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾದೀನಿ ಸಬ್ಬನಾಮಾನೀ’’ತಿ। ಅತ್ಥಿ ಅಪಾದಾನವಚನೋ ಯಥಾ ‘‘ಪಬ್ಬತಾದೀನಿ ಖೇತ್ತಾನೀ’’ತಿ। ತತ್ಥಾವಯವವಾಚೀ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ‘‘ಆದಿಯತೀತ್ಯಾದೀ’’ತಿ। ಇತರೋ ಅಪಾದಾನಸಾಧನೋ ‘‘ಆದಿಯತಿ ಏತಸ್ಮಾತ್ಯಾದೀ’’ತಿ । ತತ್ಥ ಯೋ ಅವಯವವಚನೋ, ತಸ್ಸೇದಂ ಗಹಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಆದಿಭೂತಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣತೋಯೇವ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬವಾಕ್ಯಾನಂ ಅವಧಾರಣಫಲತ್ತಾ ಲಬ್ಭತಿ। ತೋ-ಪಚ್ಚಯೋ ಅವಧಿಮ್ಹಿಯೇವ , ನ ಆಧಾರೇ। ತತ್ಥ ಹಿ ತೋಪಚ್ಚಯೇ ಆಧಾರೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಮಜ್ಝಅನ್ತಾನಂ ಅವಯವಭೂತೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಸತಿ ಅವಧಾರಣನಿಚ್ಛಯೋ ನಿಯಮೋತಿ ಅತ್ಥನ್ತರತ್ತಾ ಆದಿಕ್ಖಣನಿಯಮೇನ ಮಜ್ಝಾದಯೋ ನಿವತ್ತಿಯೇಯ್ಯುಂ। ಅಪಾದಾನವಚನಸ್ಸಾಪಿ ಗಹಣೇ ಅವಧಿಭೂತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೋ ನಿವತ್ತಿಯೇಯ್ಯ ‘‘ಪಬ್ಬತಾದೀನಿ ಖೇತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಭೂತಪಬ್ಬತಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಖೇತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ವಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಆಧಾರತ್ಥೋಪಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಂ ನಾತಿಗಚ್ಛತಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ಟೀಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಏತ್ಥೇವ ಪುರಾಣಟೀಕಾಯನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಆದಿತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದೀಪೇತಿ – ಅತಿದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಸಮವಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಲಸಿಯದೋಸೇನ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಚ ಅಞ್ಞಾಣದೋಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಚ ಅಹುತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿರನ್ತರಮೇವ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನವಸೇನ ಆದರೋ ಜನೇತಬ್ಬೋತಿ।

ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಆಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಏಕಸೇಸನಯೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯಪಿ ಏತ್ಥೇವಾವಿರೋಧೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ನನು ಅಧಿಸೀಲಾದಯೋವ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಕಥಂ ಪಕರಣಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತೇ ಸತಿ ತದ್ದೀಪಕಗನ್ಥಸ್ಸಾಪಿ ಆಸೇವಿತಬ್ಬತಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ। ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ವತ್ತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತಿಕಾಯ ಠಪನತೋ ಸಹ ಮಾತಿಕಾಯಾತಿ ಸಮಾತಿಕಂ। ತಗ್ಗುಣಸಂವಿಞ್ಞಾಣೋಯಂ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ ತಸ್ಸ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸ್ಸ ಯೋ ಗುಣೋ ಮಾತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಸೇಸನಂ, ತಸ್ಸ ಇಧ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ। ಸುಖೇನೇವ ಹಿ ಗಹಣಂ ಸಿಯಾ ಮಾತಿಕಾನುಸಾರೇನ ತಂ ತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಸಂಸಯಾಪಗಮತೋ।

ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ

(ಖ-ಜ) ಇದಾನಿ ‘‘ಸಮಾತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಾತಿಕಾಪದಾನಿ ತಾವ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಏತ್ಥಾಹ – ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾವ ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾತಿ? ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾನಂ ಮೂಲಭೂತತ್ತಾ। ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩; ಪೇಟಕೋ॰ ೨೨; ಮಿ॰ ಪ॰ ೨.೧.೯) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಪಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತ್ತಾ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾವ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮಾತಿಕಾಪದಾನಂ ಪನ ಅತ್ಥೋ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಮಾತಿಕಾಪದಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸವಸೇನೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನ ಇಧ ವಿಸುಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ। ಅವಿಞ್ಞಾಯಮಾನಂ ಪನ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮ।

ಇದಾನಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದೇಸಂ ಆರಭನ್ತೋ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಮಾತಿಕಾಪದಂ ಉದ್ಧರಿ। ಏವಮುಪರಿಪಿ। ಇದಾನಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಯೋ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದೇಸಂ ಆರಭನ್ತೋ ‘‘ಗರುಕಾ ನವಾ’’ತಿ ದುತಿಯಂ ಪದಂ ಉದ್ಧರೀತಿಆದಿನಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ತಾಯ ಪರಾಜಯನ್ತೀತಿ ಪರಾಜಿಯಾ। ತೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಯ-ಕಾರಸ್ಸ ಕ-ಕಾರಕರಣೇನ। ತೇ ಪನ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧. ಪಾರಾಜಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧-೨. ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗಾ ಚ ನಾಮ ತಿಂಸ ಮಗ್ಗಾ। ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಗತವಸೇನ ಹಿ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ। ತತ್ಥ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ –

‘‘ಅಪದಾನಂ ಅಹೀ ಮಚ್ಛಾ, ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಕುಕ್ಕುಟೀ।

ಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಮಜ್ಜಾರೀ, ವತ್ಥು ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಿಮಾ’’ತಿ॥ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೫೫)।

ತಾಸಂ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ತಯೋ ತಯೋ ಕತ್ವಾ ನವ ಮಗ್ಗಾ, ತಥಾ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾನಂ, ಪುರಿಸಾನಂ ಪನ ವಚ್ಚಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಛ, ತಥಾ ಪಣ್ಡಕಾನನ್ತಿ ತಿಂಸ। ತೇಸಂ ತಯೇ। ಕೀದಿಸೇತಿ ಆಹ ‘‘ಸನ್ಥತಸನ್ಥತೇ’’ತಿ। ಸನ್ಥತೇ ಅಸನ್ಥತೇತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ನ ಸನ್ಥತಂ ಅಸನ್ಥತಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ಥತೇ। ನ-ಕಾರೋ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪಯಿರುದಾಸೇ, ತಂ ಕಿರಿಯಾಯುತ್ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ವಿಧಾನೇನ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಪಯಿರುದಾಸನಂ ಪರಿಚ್ಚಜನಂ ಪಯಿರುದಾಸೋತಿ। ನ ಪಸಜ್ಜಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ, ಸನ್ಥತಂ ಪಸಜ್ಜ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ನ ನಿಸೇಧೋತಿ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ವಚನಯುತ್ತಿಬಲೇನೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಸ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ, ಅನ್ತೋ ವಾ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವತ್ಥಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾಭೂತೇ ಅಲ್ಲೋಕಾಸೇ ಪಕತಿವಾತೇನ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠೇ ತಿನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ। ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಂ। ಸನ್ತಿಆದಿ ತಬ್ಬಿಸೇಸನಂ। ಸನ್ತಿ ಅತ್ತನಿಯಂ। ಸಂ-ಸದ್ದೋ ಹಿ ಅತ್ತನಿ ಅತ್ತನಿಯೇ ಚ ವತ್ತತಿ। ಸನ್ಥತಂ ಅಸನ್ಥತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ। ಉಪಾದಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ। ಕಿತ್ತಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಲಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ। ತಿಲಸ್ಸ ಮತ್ತಂ ಸಾಕಲ್ಲಂ ಯಸ್ಸ ತಂ ತಿಲಮತ್ತಂ । ‘‘ಮತ್ತಂ ಸಾಕಲ್ಲಂ ನಿಚ್ಛಯೇ’’ತಿ ಹಿ ನಿಘಣ್ಡು। ಏತ್ಥಾಪಿ ಅವಯವೇನ ವಿಗ್ಗಹೋ ಸಮುದಾಯೋ ಸಮಾಸತ್ಥೋ, ತಿಲಬೀಜಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಿಂ ತಂ? ನಿಮಿತ್ತಂ, ಪವೇಸನಂ ವಾ। ಅಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನೇ, ‘‘ತಿಲಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಸಮ್ಭಾವೀಯತಿ, ಅಧಿಕೇ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸಮ್ಭಾವನಂ, ಏವಂಭೂತಂ ಸಂ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ ತಿಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪವೇಸನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಚುತೋ ಪರಿಭಟ್ಠೋ, ಪಾರಾಜಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಸಾಸನತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ಥಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಯೋಗಂ ಪತಿ ಕಾಮಾಚಾರತ್ತಾ। ಕೀದಿಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ’’ತಿ। ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ ಪನ ಅಭಿಕ್ಖುಕತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ। ತತ್ಥ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಓಹಿತಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಏತೇನಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಯಥಾಲಕ್ಖಣಂ ನ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋ। ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಖೇತ್ತಕಾಲಪ್ಪಯೋಗಪುಗ್ಗಲವಿಜಾನನವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಞತ್ವಾ ತದಭಾವೇನ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ತತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವತೋ ಚವಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ। ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದೀನಿ ‘‘ಗಿಹೀತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹಿ, ಉಪಾಸಕೋ, ಆರಾಮಿಕೋ, ಸಾಮಣೇರೋತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ‘‘ಅಲಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಛ ಖೇತ್ತಪದಾನಿ ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ। ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ ವತ್ತಮಾನಕಾಲೋಯೇವ ಕಾಲೋ ನಾಮ। ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ವಸೇನ ವಾಚಸಿಕಪ್ಪಯೋಗೋವ ಪಯೋಗೋ ನಾಮ। ಅನುಮ್ಮತ್ತಾದಿಕೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತೋ ಚ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ಸೋವ ಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ। ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕಸ್ಸ ವಚನಸಮನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಅಯಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯತೀ’’ತಿ ವಾ ಸೋತುನೋ ಜಾನನಂ ವಿಜಾನನಂ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ತತ್ಥ ನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ ಪನ ಪಿಳಕಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಿಲಂ ವಾ ಲೋಮಂ ವಾ ಪವೇಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಕ್ಖಿನಾಸಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು, ಸತ್ಥಕಾದೀಹಿ ಕತವಣೇ ವಾ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪವೇಸನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ಅವಸೇಸಸರೀರೇಸು ಉಪಕಚ್ಛಕಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟಂ। ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗೋಗದ್ರಭಓಟ್ಠಮಹಿಂಸಾದೀನಂ ನಾಸಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ವತ್ಥಿಕೋಸೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ। ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣವಣೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ। ತಥಾ ಅವಸೇಸಸರೀರೇ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ, ಮೇಥುನರಾಗೇನ ವಾ ಜೀವಮಾನಕಪುರಿಸಸ್ಸ ವತ್ಥಿಕೋಸಂ ಅಪ್ಪವೇಸನ್ತೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಛುಪತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ। ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತದನ್ತೇಸು ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಕ್ಕಮೋ।

ಇದಾನಿ ಪವೇಸನಂ ನಾಮ ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತುಪಕ್ಕಮೇನೇವ, ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಹೋತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸಾದಿಯನ್ತೋವ ಚುತೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಥ ವಾತಿ ಅಯಂ ನಿಪಾತೋ, ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋ ವಾ ಪಕ್ಖನ್ತರಾರಮ್ಭೇ। ಪವೇಸನಞ್ಚ ಠಿತಞ್ಚ ಉದ್ಧಾರೋ ಚ ಪವಿಟ್ಠಞ್ಚ ಪವೇಸನ…ಪೇ॰… ಪವಿಟ್ಠಾನಿ, ಇತರೀತರಯೋಗದ್ವನ್ದೋ। ಇತರೀತರಯೋಗೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞತ್ಥೋಪಾದಾನತಾತಿ ಪವೇಸನಾದೀನಿ ಠಿತಾದಿಅತ್ಥಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪವಿಟ್ಠ-ಸದ್ದೋಪಿ ಪವೇಸನಾದಿಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತತೋಯೇವೇತ್ಥ ತಸ್ಮಾ ಬಹುವಚನಸಮ್ಭವೋ। ಅಞ್ಞಥಾ ದ್ವನ್ದೇ ಅವಯವತ್ಥಪಧಾನತ್ತಾ ಏಕತ್ಥವಾಚಕಾಪಿ ಪವಿಟ್ಠ-ಸದ್ದಾ ಕಥಂ ಬಹುವಚನಪ್ಪಸಙ್ಗೋ। ಸಮಾಹಾರೇ ವಾ ದ್ವನ್ದೋ। ಖಣೋತಿ ಕಾಲವಿಸೇಸೋ। ಸೋ ಚ ಯೋಗವನ್ತಾನಂ ಖಣನ್ತರವಿನಿಮುತ್ತೋ ನತ್ಥೀತಿ ಪವೇಸನ…ಪೇ॰…ಪವಿಟ್ಠಾನಿಯೇವ ಖಣೋತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ, ಅಭೇದೇ ಭೇದಪರಿಕಪ್ಪನಾಯ ವಾ ಪವೇಸನ…ಪೇ॰… ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಖಣೋತಿ ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸೋ। ತಸ್ಸ ಸಾದಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಾದಕೋ ಪವೇಸನ…ಪೇ॰… ಸಾದಕೋ। ಖಣ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ದ್ವನ್ದಸಮಾಸತ್ತಾ, ಪವೇಸನಕಾಲಂ ಠಿತಕಾಲಂ ಉದ್ಧಾರಕಾಲಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಾದಿಯನ್ತೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಸೇವನಚಿತ್ತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೇನ ಸಾದಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಚುತೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪದೇಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋಕರಣಂ ಪವೇಸನಂ ನಾಮ। ಯಾವ ಉದ್ಧರಣಾರಮ್ಭಾ ನಿವತ್ತಂ ಠಿತಂ ನಾಮ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೫೮) ಪನ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ಪತ್ವಾ ಸಬ್ಬಥಾ ವಾಯಮತೋ ಓರಮಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಮಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಾವ ಅಗ್ಗಾ ನೀಹರಣಂ ಉದ್ಧಾರೋ ನಾಮ। ಯಾವ ಪವೇಸನಾರಹಟ್ಠಾನಾ ಅನ್ತೋಕತಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ನಾಮ।

ಪಠಮಂ।

೩-೪. ಇದಾನಿ ದುತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಆದಿಯೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮಯೇ, ಪಾರಾಜಿಕೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಸಾಮಿಕೇಹಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ನ ದಿನ್ನಂ। ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಥೇನೋತಿ ಚೋರೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಥೇಯ್ಯಂ ನ-ಕಾರಸ್ಸ ಯ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಿತ್ತೇನ। ಭವನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಅಭಿಧಾನಬುದ್ಧೀತಿ ಭಾವೋ, ಸದ್ದಪ್ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಜಾತಿಗುಣಾದಿ। ಇಧ ಪನ ಅವಹರಣಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ದಬ್ಬಂ ಥೇಯ್ಯಂ। ಥೇಯ್ಯಞ್ಚ ತಂ ಚಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ, ತೇನ। ಆದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಂ ಅಭಿಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಹರನ್ತೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಅವಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಣ್ಡಂ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ನ ಮಯಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕೋಪೇಯ್ಯಾತಿ ಭಣ್ಡಹಾರಕಸ್ಸ ಗಮನಾದಿಇರಿಯಾಪಥಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಕೋಪಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಹಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಕೋಪೀ’’ತಿ ನಾಮಧಾತು। ಠಾನಾ ಚಾವೇಯ್ಯಾತಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ಚಾವೇಯ್ಯ। ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮಯೇತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸುಙ್ಕಘಾತಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಯ್ಯ।

ಏತ್ಥ ಚ ಆರಾಮಾದಿಅಭಿಯುಞ್ಜನೇ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಿಮತುಪ್ಪಾದನಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ, ಭಣ್ಡಹಾರಕಸ್ಸ ಸೀಸಭಾರಾಮಸನಫನ್ದಾಪನಖನ್ಧೋರೋಪನೇ, ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘‘ನಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಭಣನವಿಮತುಪ್ಪಾದನಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ, ಥಲಟ್ಠಸ್ಸ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನಾಮಸನಫನ್ದಾಪನಠಾನಾಚಾವನೇ ಚಾತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಪಾರಾಜಿಕಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ‘‘ಸಹಭಣ್ಡಹಾರಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಠಮದುತಿಯಪಾದಸಙ್ಕಾಮನೇ, ಪರಿಕಪ್ಪಿತಸುಙ್ಕಘಾತಟ್ಠಾನತೋ ಪಠಮದುತಿಯಪಾದಾತಿಕ್ಕಾಮೇ ಚಾತಿ ದ್ವೀಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಕಮೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಪಾರಾಜಿಕಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ನಾನಾಭಣ್ಡವಸೇನ ಯೋಜನಾ। ಏಕಭಣ್ಡವಸೇನ ಪನ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ದಾಸಸ್ಸ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅಭಿಯೋಗಾದಿನಾ ನಯೇನ ಆದಿಯನಹರಣಾದಿವಸೇನ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

ಅಪಿಚ ಇಮಾನಿ ಛ ಪದಾನಿ ವಣ್ಣಯನ್ತೇನ ನಾನಾಭಣ್ಡಏಕಭಣ್ಡಸಾಹತ್ಥಿಕಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಸಙ್ಖಾತೇ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅವಹಾರಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ ಛಪ್ಪದನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅವಹಾರಾನಂ। ತೇ ಪನ ಅವಹಾರಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಭಿಯೋಗಾದಿಆಕಾರನಾನತ್ತಮತ್ತೇನ ಭಿನ್ನಾತಿ ತಂವಸೇನ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮ ಜಾತಂ। ಏವಂ ಸಂವಣ್ಣಿತಞ್ಹಿ ಇದಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಯಂ ಪನೇತಂ ‘‘ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮಯೇ’’ತಿ ಛಟ್ಠಂ ಪದಂ, ತಂ ತತಿಯಪಞ್ಚಮೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

ತತ್ಥ ಸಾಹತ್ಥಿಕ-ಸದ್ದೇನ ಉಪಚಾರತೋ ತಂಸಹಚರಿತಪಞ್ಚಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಞ್ಚ ತಂ ಪಞ್ಚಕಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದಿ ಪಞ್ಚಕ’’ನ್ತಿ ಮಜ್ಝೇಪದಲೋಪವಸೇನ ವಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕಂ। ಏವಮುಪರಿಪಿ। ತಂ ಪನ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ ಆಣತ್ತಿಕೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚಾತಿ। ತತ್ಥ ಸಕೋ ಹತ್ಥೋ ಸಹತ್ಥೋ, ಸಹತ್ಥೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ। ಏವಂ ಆಣತ್ತಿಕೋ। ಸುಙ್ಕಘಾತಪರಿಕಪ್ಪಿತೋಕಾಸಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠತ್ವಾ ಬಹಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಸೋ ಏವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ। ಕಾಲಂ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣತೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ತೇಲಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ತೇಲಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಿವನಕಾನಂ ಉಪಾಹನಾದೀನಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ತೇಲಪಾತನತೋ ಚ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ। ಸೋ ಪನ ಆಣಾಪನಪ್ಪಯೋಗೋ, ಉಪಾಹನಾದೀನಂ ನಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಯೋಗೋ ಚ। ಆರಾಮಾಭಿಯೋಗೇ ಚ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡೇ ಚ ತಾವಕಾಲಿಕಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಾನಮದಾನೇ ಚ ಧುರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ।

ಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೋ ಸಹಪ್ಪಯೋಗೋ ಸಂವಿಧಾವಹಾರೋ ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಆಣಾಪನಂ ಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣತೋ ಪುಬ್ಬತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೋ ನಾಮ। ಠಾನಾಚಾವನಖಿಲಸಙ್ಕಾಮನಪ್ಪಯೋಗೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋ ಸಹಪ್ಪಯೋಗೋ। ಸಂವಿಧಾಯ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಏಕೇನಾಪಿ ಭಣ್ಡೇ ಠಾನಾ ಚಾವಿತೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅವಹಾರೋ ಸಂವಿಧಾವಹಾರೋ। ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದಿಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸಞ್ಜಾನನಕರಣಂ। ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದಿಕರಣಂ।

ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕಂ ಪನ ಸಯಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ನನು ಚ ಛಪ್ಪದನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅವಹಾರಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿ ಪಕ್ಖನ್ತರವಸೇನ ವಿಸುಂ ವಿಯ ಇದಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ನನು ಅವೋಚುಮ್ಹಾ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಭಿಯೋಗಾದಿಆಕಾರನಾನತ್ತಮತ್ತೇನ ಭಿನ್ನಾ’’ತಿ, ಏತಾದಿಸಸ್ಸ ಭೇದಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಪಕ್ಖನ್ತರವಸೇನಾಪಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಚನಂ ಪನ ಪಸಿದ್ಧಿವಸೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಕುಸ-ಸದ್ದೇನ ಕುಸಸಙ್ಕಾಮನಮಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅಭೇದೋಪಚಾರೇನ। ಥೇಯ್ಯಞ್ಚ ಬಲಞ್ಚ ಕುಸೋ ಚ ಛನ್ನಞ್ಚ ಪರಿಕಪ್ಪೋ ಚ ಥೇಯ್ಯಾ…ಪೇ॰… ಪರಿಕಪ್ಪಂ, ದೀಘೋ ಸನ್ಧಿವಸೇನ। ತೇನ ಅವಹಾರಕೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೋ ಪನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಅವಹಾರಕೋ, ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸ್ಸ ಅವಹಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ ದ್ವನ್ದಸಮಾಸನ್ತೋಗಧತ್ತೇಪಿಚಸ್ಸ ವಿರೋಧಾಭಾವೋಭಾವಸಾಧನೋ ಚಾಯಂ ಛನ್ನ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ವಾ ತುಲಾಕೂಟಮಾನಕೂಟಕಹಾಪಣಕೂಟಾದೀಹಿ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಕೋ। ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪರಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಬಲಾವಹಾರಕೋ। ಕುಸಂ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಕುಸಾವಹಾರಕೋ। ತಿಣಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸ್ಸ ಅವಹಾರಕೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರಕೋ। ಸಾಟಕಾದಿಭಣ್ಡವಸೇನ, ಗಬ್ಭದ್ವಾರಾದಿಓಕಾಸವಸೇನ ವಾ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಕೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣೇ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಪರಿಚ್ಛೇದಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ಇದಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಣ್ಡಕಾಲಗ್ಘದೇಸೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ಭಣ್ಡಞ್ಚ ಕಾಲೋ ಚ ಅಗ್ಘೋ ಚ ದೇಸೋ ಚ ತೇಹಿ ಚ ಪರಿಭೋಗೇನ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ । ತತ್ಥ ಅವಹಟಭಣ್ಡಸ್ಸ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಸಸ್ಸಾಮಿಕೇಪಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಲಯನಿರಾಲಯಭಾವಞ್ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಾಲಯಕಾಲೇ ಚೇ ಅವಹಟಂ, ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಭಣ್ಡೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ನಿರಾಲಯಕಾಲೇ ಚೇ ಅವಹಟಂ, ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ, ಸಾಮಿಕೇಸು ಪುನ ಆಹರಾಪೇನ್ತೇಸು ದಾತಬ್ಬಂ। ತದೇವ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಕದಾಚಿ ಮಹಗ್ಘಂ, ಕದಾಚಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಯೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ, ತೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಕಾಲೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ನವಭಣ್ಡಸ್ಸ ಯೋ ಅಗ್ಘೋ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬದಾ ಪಕತಿಅಗ್ಘವಸೇನ ಅಕತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅಗ್ಘೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಭಣ್ಡುಟ್ಠಾನದೇಸೇ ಭಣ್ಡಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಹಗ್ಘಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದೇಸೇ ಅಗ್ಘೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ದೇಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಪರಿಭೋಗೇನ ಸಾಟಕಾದಿನೋ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಪರಿಹೀನಾಪರಿಹೀನಭಾವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪರಿಭೋಗೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।

ದುತಿಯಂ।

೫-೭. ಇದಾನಿ ತತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಕಲಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜೀವಮಾನಕಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾನಂ ಸರೀರಂ। ಚಿಚ್ಚ ಪಾಣೋತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ‘‘ವಧಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಚೇತೇತ್ವಾ ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ। ಜೀವಿತಾ ವಾ ವಿಯೋಜಯೇತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಜಾತಿಉಣ್ಣಂಸುನಾ ಸಮುದ್ಧಟತೇಲಬಿನ್ದುಮತ್ತಂ ಕಲಲರೂಪಕಾಲೇ ತಾಪನಾದೀಹಿ ವಾ ತತೋ ವಾ ಉದ್ಧಮಪಿ ತದನುರೂಪೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋಪಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿನೋ ಅರೂಪಜೀವಿತಸ್ಸಾಪಿ ವೋರೋಪನಸಮ್ಭವತೋ ಉಭಯಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪೇ। ಮರಣಚೇತನೋತಿ ಮರಣೇ ಚೇತನಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸತ್ಥಹಾರಕನ್ತಿ ಜೀವಿತಂ ಹರತೀತಿ ಹಾರಕಂ, ಸತ್ಥಞ್ಚ ತಂ ಹಾರಕಞ್ಚಾತಿ ಸತ್ಥಹಾರಕಂ, ತಂ। ಅಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ। ಉಪನಿಕ್ಖಿಪೇತಿ ಸಮೀಪೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ ವಾ। ಏತೇನ ಥಾವರಪ್ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗಾಹೇಯ್ಯ ಮರಣೂಪಾಯನ್ತಿ ‘‘ಸತ್ಥಂ ವಾ ಆಹರ, ವಿಸಂ ವಾ ಖಾದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣತ್ಥಾಯ ಉಪಾಯಂ ಗಾಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾ। ಏತೇನ ಆಣತ್ತಿಪ್ಪಯೋಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ವದೇಯ್ಯ ಮರಣೇ ಗುಣನ್ತಿ ಕಾಯವಾಚಾದೂತಲೇಖಾಹಿ ‘‘ಯೋ ಏವಂ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣೇ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇಯ್ಯ ವಾ। ಉಭಯತ್ಥ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಆಹರಿತಬ್ಬೋ। ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಚುತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸಾಸನತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।

ಇದಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಛಬ್ಬಿಧೇ ಪಯೋಗೇದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಯೋಗಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಾಹತ್ಥಿ…ಪೇ॰… ಇದ್ಧಿವಿಜ್ಜಾಮಯಾ ಪಯೋಗಾತಿ ಇಮೇ ಛ ಪಯೋಗಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕ-ಕಾರಲೋಪೇನ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸಾಹತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಥ ವಾ ಅನೇಕತ್ಥೇ ಅನೇಕತದ್ಧಿತಸಮ್ಭವೇನ ಸಹತ್ಥಸ್ಸಾಯಂ ಪಯೋಗೋ ಸಾಹತ್ಥೀತಿ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಾಹತ್ಥಿ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಆಣತ್ತಿ ಚ ಥಾವರೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಇದ್ಧಿ ಚ ವಿಜ್ಜಾ ಚ, ತಾಸಮಿಮೇತಿ ಇದ್ಧಿವಿಜ್ಜಾಮಯಾ, ಇದ್ಧಿಮಯೋ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಯೋಗಾತಿ ಇಮೇ ಛಪ್ಪಯೋಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಸಯಂ ಮಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ಪಹರಣಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ ಪಯೋಗೋ। ದೂರೇ ಠಿತಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಉಸುಸತ್ತಿಆದೀನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ। ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣಾಪನಂ ಆಣತ್ತಿ, ಓಪಾತಖಣನಂ ಅಪಸ್ಸೇನಸಂವಿಧಾನಂ ಅಸಿಆದೀನಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನಾದಿ ಥಾವರೋ। ಮಾರಣತ್ಥಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಯೋಜನಂ ಇದ್ಧಿಮಯೋ। ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಿದ್ಧಿ ಚ ನಾಮೇಸಾ ರಾಜಾದೀನಂ ರಾಜಿದ್ಧಿಆದಯೋ। ತತ್ಥ ಪಿತುರಞ್ಞೋ ಸೀಹಳಿನ್ದಸ್ಸ ದಾಠಾಕೋಟನೇನ ಚೂಳಸುಮನಕುಟುಮ್ಬಿಯಮಾರಣೇ ರಾಜಿದ್ಧಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ತದತ್ಥಮೇವ ಅಥಬ್ಬಣಾದಿವಿಜ್ಜಾಯ ಪರಿಜಪ್ಪನಂ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋ ಪಯೋಗೋ।

ಏವಂ ಛಪ್ಪಯೋಗೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇಸು ಆಣತ್ತಿಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ನಿಯಾಮಕೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಲಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಆಣತ್ತಿಂ ನಿಯಮೇನ್ತಿ ಸಙ್ಕೇತವಿಸಙ್ಕೇತತಾವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೀತಿ ಆಣತ್ತಿನಿಯಾಮಕಾ। ತೇ ಪನ ಕಾಲೋ ಚ ವತ್ಥು ಚ ಆವುಧಞ್ಚ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಚಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ, ತಥಾ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋ ಓಕಾಸೋತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಛ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಕಾಲೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದಿ ಯೋಬ್ಬನಾದಿ ಚ। ವತ್ಥು ಮಾರೇತಬ್ಬೋ ಸತ್ತೋ। ಆವುಧಂ ಅಸಿಆದಿ। ಇರಿಯಾಪಥೋ ಮಾರೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಗಮನಾದಿ। ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋ ವಿಜ್ಝನಾದಿ। ಓಕಾಸೋ ಗಾಮಾದಿ। ಯೋ ಹಿ ‘‘ಅಜ್ಜ, ಸ್ವೇ’’ತಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಯದಾ ಕದಾಚಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಮಾರೇತಿ, ನತ್ಥಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ। ಯೋ ಪನ ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಾದೀಸು ಮಾರೇತಿ, ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ಹೋತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಏವಂ ಕಾಲಸ್ಸ ಸಙ್ಕೇತವಿಸಙ್ಕೇತತಾವಸೇನ ನಿಯಾಮಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ವತ್ಥುಆದೀಸುಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ।

ತತಿಯಂ।

೮-೯. ಇದಾನಿ ಚತುತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಝಾನಾದಿಭೇದ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅತ್ತನಿ ನೋಸನ್ತಂ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸರಹಿತಞ್ಚ ಝಾನಾದಿಭೇದಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇ ದೀಪೇನ್ತೋ ನಾಧಿಮಾನಿಕೋ ಞಾತೇ ಚುತೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಅತ್ತನಿ ಸಕಸನ್ತಾನೇ ನೋಸನ್ತಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾಯೇವ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ, ಏತ್ಥ ನೋಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೇ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಝಾನಾದಿಭೇದನ್ತಿ ಝಾನಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ‘‘ವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ಫಲಸಚ್ಛಿ ಕಿರಿಯಾಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನವಿನೀವರಣತಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಅಭಿರತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೧೯೮) ವುತ್ತಸ್ಸ ಸೋ ಝಾನಾದಿ, ಸೋವ ಭೇದೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ಸಮಾಸೋ। ತಂ ಝಾನಾದಿಭೇದಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ। ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಯಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆರೋಚನವಸೇನ ಅತ್ತನಿ ಉಪನೀಯತಿ, ‘‘ಅಹಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾ ಉಪನೀಯತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೇತಿ ವಾ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕೋ, ಝಾನಾದಿಭೇದೋ, ತಂ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವೋ ನಾಮ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಮಾಸೋ, ಸೋ ಚ ಝಾನಾದಿಭೇದೋಯೇವ, ತಂ।

ಅಞ್ಞಾಪದೇಸರಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೨೨೦) ನಯೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಪದೇಸೋ, ತೇನ ರಹಿತೋ ಚತ್ತೋತಿ ತಪ್ಪುರಿಸಸಮಾಸೋ, ಸೋ ರಹಿತೋ ತೇನಾತಿ ವಾ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ, ಝಾನಾದಿಭೇದೋವ , ತಂ। ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವಾ। ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ವಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಏಕನ್ತಿ ಠಿತೇ ವಿಚ್ಛಾಯಂ ದ್ವಿತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಕತ್ವಾತಿ ಕರಣಕಿರಿಯಾಯ ಏಕೇಕವಸೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಝಾನಾದಿನೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧನಿಚ್ಛಾ ವಿಚ್ಛಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘ಝಾನಲಾಭೀ, ವಿಮೋಕ್ಖಲಾಭೀ, ಸಮಾಧಿಲಾಭೀ, ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀಮ್ಹೀ’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಏಕೇಕಂ ವಾತಿ ‘ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ, ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀಮ್ಹೀ’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಅವುತ್ತಕ್ಕಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕಾಯೇನ ವಾತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾದಿವಸೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ। ವಾಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಯ-ಕಾರೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿತಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇತಿ ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಗಹಣಯೋಗ್ಯೇ ಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ। ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಮಯಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ। ನಾಧಿಮಾನಿಕೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಸಞ್ಞಿತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಅಧಿಕೋ ಮಾನೋ, ಸೋ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನಾಧಿಮಾನಿಕೋ, ಭಿಕ್ಖು। ಞಾತೇತಿ ವಿಞ್ಞುನಾ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಞ್ಞಾತೇ ಸತಿ ಚುತೋ ಭವೇ ಸಾಸನತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ದೀಪಯತೋ ಪನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ಏತ್ಥ ಚ –

ದುಕ್ಕಟಂ ಪಠಮಸ್ಸೇವ, ಸಾಮನ್ತಮಿತಿ ವಣ್ಣಿತಂ।

ಸೇಸಾನಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮುದೀರಿತನ್ತಿ॥

ಚತುತ್ಥಂ।

೧೦. ಇದಾನಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಚೇತೇಸಮಸಂವಾಸತಂ ಅಭಬ್ಬತಞ್ಚ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೇತೇ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಯಥಾ ಪುರೇ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚ ವಿಯ ಅಸಂವಾಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಹ ವಸನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ಏತೇಸು ಕಮ್ಮಾದೀಸು ನ ಏಕೋಪಿ ತತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಏಕಕಮ್ಮಂ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಂವಾಸಾ ನಾಮ। ತತ್ಥ ಅಪಲೋಕನಾದಿಕಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇಹಿ ಪಕತತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏಕತೋ ಕತ್ತಬ್ಬತಾ ಏಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ತಥಾ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಏಕತೋ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ನಾಮ। ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಲಜ್ಜೀಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸಮಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ ನಾಮ। ನತ್ಥಿ ತೇ ಸಂವಾಸಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಸಂವಾಸಾ। ‘‘ಅಭಬ್ಬಾ’’ತಿಆದೀಸು ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯಾತಿ ತುಮತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನೋ ಜೀವಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ಭವಿತುಂ ಅಭಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೧. ಇದಾನಿ ಪರಿಯಾಯಾಣತ್ತೀಹಿ ಸಮ್ಭವನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಯಾಯೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪರಿಯಾಯೋ ಚ ಆಣತ್ತಿ ಚ ತತಿಯೇ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೇ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ‘‘ಯೋ ಏವಂ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿವಿಞ್ಞಾಪಕೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಭೂತೋ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೋ ಪರಿಯಾಯೋ। ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದೀಪೇತಿ – ಯಥಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೯೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾರಿಯಾಯಕಥಾಯ ಮುಚ್ಚತಿ, ನ ಇಧ ಏವಂ। ‘‘ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೧೭೨) ಪರಿಯಾಯಕಯಾಯಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ। ‘‘ದುತಿಯೇ ಪನಾ’’ತಿಆದೀಸು ಅತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ಪಾಕಟಮುಪೇಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ।

೧೨. ಇದಾನಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಅಙ್ಗಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೇವೇತೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸೇವೇತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತನ್ತಿ ಮೇಥುನಂ ಸೇವೇತುಂ ಕಾಮೇತೀತಿ ಸೇವೇತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಾಮ ತಣ್ಹಾ, ತಾಯ ಸೇವೇತುಕಾಮತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಮಿಥುನಾನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಇದನ್ತಿ ಮೇಥುನಂ, ತಮೇವ ಧಮ್ಮೋತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ। ಇಧ ಪನ ಉಪಚಾರವಸೇನ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ನಾಮ। ಅಥ ವಾ ಮೇಥುನೇನ ಜಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ। ಅಙ್ಗದ್ವಯನ್ತಿ ಅಙ್ಗಾನಂ ಕಾರಣಾನಂ ದ್ವಯಂ। ಬುಧಾತಿ ವಿನಯಧರಾ ವಿಞ್ಞುನೋ।

೧೩. ಮನುಸ್ಸಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಂ ಮನುಸ್ಸಸಂ, ತದಾಯತ್ತವತ್ಥುಕಾ ಚ। ಏತೇನ ಪೇತತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ತಥಾಸಞ್ಞೀತಿ ತಥಾ ತಾದಿಸಾ ಸಞ್ಞಾ ತಥಾಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಥಾಸಞ್ಞೀ। ಪರಾಯತ್ತಸಞ್ಞಿತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಾವಪ್ಪಧಾನಾ ಇಮೇ ನಿದ್ದೇಸಾ, ಭಾವಪಚ್ಚಯಲೋಪೋ ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೇ ರತನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಖು॰ ಪಾ॰ ೬.೩) ವಿಯ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ಈದಿಸೇಸು। ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತನ್ತಿ ಥೇನಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಚಿತ್ತಞ್ಚ। ವತ್ಥುನೋ ಗರುತಾತಿ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪಾದಅತಿರೇಕಪಾದಾರಹಭಾವೇನ ಗರುತಾ ಚ। ಊನಪಞ್ಚಮಾಸಕೇ ವಾ ಅತಿರೇಕಮಾಸಕೇ ವಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ಮಾಸಕೇ ವಾ ಊನಮಾಸಕೇ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅವಹಾರೋತಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಅವಹಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಅವಹರಣಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಅದಿನ್ನಾದಾನಹೇತುಯೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಾನಿ।

೧೪. ಪಾಣೋ ಮಾನುಸ್ಸಕೋತಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಪಾಣೋ ಚ, ಪಾಣೋತಿ ಹಿ ವೋಹಾರತೋ ಸತ್ತೋ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಪನ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾತಿ ಪಾಣೋತಿ ಸಞ್ಞಿತಾ ಚ, ಘಾತನಂ ಘಾತೋ, ಸೋ ಏವ ಚೇತನಾ ಘಾತಚೇತನಾ, ‘‘ವಧಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಸಾ ಚ, ತಂಸಮುಟ್ಠಿತೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದೀನಂ ಛನ್ನಮಞ್ಞತರೋ ಪಯೋಗೋ ಚ, ತೇನ ಪಯೋಗೇನ ಮರಣಞ್ಚಾತಿ ಏತೇ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ವಧಹೇತುಯೋ ಪಾಣಘಾತಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೫. ಅತ್ತನಿ ಅಸನ್ತತಾತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ಚ। ಪಾಪಮಿಚ್ಛತಾಯಾರೋಚನಾತಿ ಯಾ ಸಾ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಸೀಲವಾತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ॰ ೮೫೧) ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಪಾಪಇಚ್ಛತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ತಾಯ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರೋಚನಾ ಚ। ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ತಸ್ಸ। ಮನುಸ್ಸಜಾತಿತಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜಾತಿ ಯಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿತಾ, ಸಾ ಚ, ನಞ್ಞಾಪದೇಸೋತಿ ನ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೋ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸಾಭಾವೋ ಚ, ತದೇವ ಜಾನನನ್ತಿ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ವಿಜಾನನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಏತ್ಥ ಅಸನ್ತದೀಪನೇ ಅಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪ್ಪಕಾಸನನಿಮಿತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಹೇತುಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೬. ಏವಂ ತೇಸಮಸಂವಾಸತಾಭಬ್ಬತಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನ ತೇ ಚತ್ತಾರೋವ, ಅಥ ಖೋ ಸನ್ತಞ್ಞೇಪೀತಿ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಸಾಧಾರಣಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ। ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಉಪಚಾರವಸೇನ ತು ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾದಿಕಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪನ್ನಾ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ತಾಸು ಯಾ ಅವಸ್ಸುತಾ ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಕಪ್ಪರಾನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಅಯಂ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ। ಯಾ ಪನ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಾ ವಜ್ಜಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ। ಯಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುವತ್ತತಿ, ಸಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ। ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ತಿನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಾನಂ ಠತ್ವಾ ಸಲ್ಲಪನಂ ಸಙ್ಕೇತಗಮನಂ ಪುರಿಸಸ್ಸಾಗಮನಸಾದಿಯನಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸವವಿಸನಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಕಾಯೋಪಸಂಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ವತ್ಥೂನಿ ಯಸ್ಸಾ ಅವಸ್ಸುತಾಯ, ಸಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ನಾಮ।

ಅಭಬ್ಬಕಾ ಏಕಾದಸ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಣ್ಡಕೋ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಮಾತುಘಾತಕೋ ಪಿತುಘಾತಕೋ ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೋತಿ ಇಮೇ ಅಭಬ್ಬಾ ಏಕಾದಸ ಚ। ತೇಸು ಪಣ್ಡಕೋತಿ ಓಪಕ್ಕಮಿಕನಪುಂಸಕಪಣ್ಡಕಾ ಚ ಪಣ್ಡಕಭಾವಪಕ್ಖೇ ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕೋ ಚ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಆಸಿತ್ತಉಸೂಯಪಣ್ಡಕಾನಂ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ನ ವಾರಿತಾ। ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ಪನ ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧೋ। ತತ್ಥ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಲಿಙ್ಗಮತ್ತಂ ಥೇನೇತೀತಿ ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕೋ। ಭಿಕ್ಖುವಸ್ಸಗಣನಾದಿಕಂ ಸಂವಾಸಂ ಥೇನೇತೀತಿ ಸಂವಾಸತ್ಥೇನಕೋ। ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯಥಾವುತ್ತಮುಭಯಂ ಥೇನೇತೀತಿ ಉಭಯತ್ಥೇನಕೋ। ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಇಮಂ ತಿವಿಧಂ –

ರಾಜದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕನ್ತಾರ-ರೋಗವೇರಿಭಯೇನ ವಾ।

ಚೀವರಾಹರಣತ್ಥಂ ವಾ, ಲಿಙ್ಗಂ ಆದಿಯತೀಧ ಯೋ॥

ಸಂವಾಸಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಯಾವ ಸೋ ಸುದ್ಧಮಾನಸೋ।

ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ನಾಮ, ತಾವ ಏಸ ನ ವುಚ್ಚತೀತಿ॥ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೧೦; ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ)।

ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕಾದಯೋ ತು ತಂತಂವಚನತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಂ ಅವಸೇಸೋ ಸಬ್ಬೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇಮೇ ಏಕಾದಸ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಅಭಬ್ಬತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪನ್ನಸದಿಸತಾಯ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ವಿಬ್ಭನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಗಿಹಿನಿವಾಸನನಿವತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಚ। ಸಾ ಹಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾ। ಮುದುಕಾ ಪಿಟ್ಠಿ ಯಸ್ಸ, ಸೋ ಚ। ಸೋ ಹಿ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಯದಾ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮುಖಮಗ್ಗೇಸು ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ।

೧೭-೧೮. ಲಮ್ಬಮಾನಮಙ್ಗಜಾತಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಲಮ್ಬೀ। ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಪವೇಸಿತೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ। ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಮತಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ। ತತ್ಥೇವಾಭಿನಿಸೀದನ್ತೋತಿ ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ತತ್ಥೇವ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇನ ಅಭಿನಿಸೀದತಿ, ಸೋ ಚಾತಿ ಏತೇ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇಪಿ ಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಪ್ಪವೇಸನಹೇತು ಮೇಥುನಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚ। ಇಧಾಗತಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಇಧ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಚಾತಿ ಸಮೋಧಾನಾ ಪಿಣ್ಡೀಕರಣವಸೇನ ಚತುವೀಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಸೇಸೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪರಾಜಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥಾಹ – ಮಾತುಘಾತಕಾದಯೋ ತತಿಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ, ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ ಏವಾತಿ ಕುತೋ ಚತುವೀಸತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಮಾತುಘಾತಕಾದಯೋ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಇಧ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸೇವಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಾತಿ।

ಪಾರಾಜಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯. ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಗರುಕತ್ತಾ ಗರುಕಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ನವಾತಿ ತೇಸಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ನನು ‘‘ನವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ‘‘ತೇರಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ, ಚಿರೇನಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೇ ಚತ್ತಾರೋ ಯಾವತತಿಯಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಪಠಮಾಪತ್ತಿಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ। ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಸುಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ಆಸಯಧಾತುನಾನತ್ತತೋ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ದಸವಿಧೇ ಸುಕ್ಕೇ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸುಕ್ಕಸ್ಸ। ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾತಿ ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾಯ, ಯ-ಕಾರೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ಇಮಿನಾ ಪನ ವಚನೇನ ಮೋಚನಸ್ಸಾದ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದ ಮುತ್ತಸ್ಸಾದಮೇಥುನಸ್ಸಾದ ಫಸ್ಸಸ್ಸಾದ ಕಣ್ಡುವನಸ್ಸಾದ ದಸ್ಸನಸ್ಸಾದ ನಿಸಜ್ಜನಸ್ಸಾದ ವಾಚಸ್ಸಾದ ಗೇಹಸಿತಪೇಮ ವನಭಙ್ಗಿಯ ಸಙ್ಖಾತೇಸು ಏಕಾದಸಸ್ಸಾದೇಸು ಏಕಂಯೇವ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಂ ದಸ್ಸೇತಿ।

ತತ್ಥ ಮೋಚನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ ಸುಖವೇದನಾ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ। ಮುಚ್ಚನೇ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಮುಚ್ಚನೇ ಅಸ್ಸಾದೋ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತ್ತಮೀತಪ್ಪುರಿಸೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಇಮೇಹಿ ಪನ ನವಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಅಸ್ಸಾದಸೀಸೇನ ರಾಗೋ ವುತ್ತೋ। ಗೇಹನಿಸ್ಸಿತೇಸು ಮಾತಾದೀಸು ಪೇಮಂ ಗೇಹೇ ಸಿತಂ ಪೇಮನ್ತಿ ಗೇಹಸಿತಪೇಮಂ, ಇಮಿನಾ ಸರೂಪೇನೇವ ರಾಗೋ ವುತ್ತೋ। ಸನ್ಥವಕರಣತ್ಥಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪೇಸಿತಪುಪ್ಫಾದಿ ವನಭಙ್ಗಿಯಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ವತ್ಥುವಸೇನ ರಾಗೋ ವುತ್ತೋ। ಮೇಥುನಸ್ಸಾದೋಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಗಹಣಪ್ಪಯೋಗೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಚ ಪನ ಚೇತನಾನಿಮಿತ್ತುಪಕ್ಕಮಮೋಚನೇ ಸತಿ ವಿಸಙ್ಕೇತಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಉಪಕ್ಕಮ್ಮ ಹತ್ಥಾದಿನಾ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾತಿ ಸುಪಿನೋಯೇವ ಸುಪಿನನ್ತೋ ‘‘ಕಮ್ಮಮೇವ ಕಮ್ಮನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅನ್ತ-ಸದ್ದಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವವುತ್ತಿತ್ತಾ। ತಂ ಸುಪಿನನ್ತಂ ವಿನಾ ವಿಮೋಚಯಂ ಸುಕ್ಕಂ ವಿಮೋಚೇನ್ತೋ ಸಮಣೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಗರುಕಂ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಫುಸೇ ಫುಸೇಯ್ಯ, ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪಬಹಿದ್ಧಾರೂಪಉಭಯರೂಪಆಕಾಸೇಕಟಿಕಮ್ಪನಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು ಉಪಾಯೇಸು ಸತಿ ರಾಗೂಪತ್ಥಮ್ಭಾದೀಸು ಚ ಕಾಲೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಕಮ್ಮಞ್ಞತಂ ಪತ್ತೇ ‘‘ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವತ್ಥುಭೂತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುಕ್ಕಂ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾಯ ಏವ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮ್ಮ ಮೋಚೇನ್ತೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

ಪಠಮೋ।

೨೦. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗವಾತಿ ಕಾಯೇ ಸಂಸಗ್ಗೋ, ತಸ್ಮಿಂ ರಾಗೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವನ್ತು, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗಸಮಙ್ಗೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಣೋ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಕಾಯೇನ ವಾಯಮಿತ್ವಾ। ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ಸಮ್ಫುಸನ್ತೋತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಲೋಮೇನಪಿ ಪರಾಮಸನ್ತೋ ಗರುಕಂ ಫುಸೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಅಮತಾ ಇತ್ಥೀ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ। ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಾತುಪೇಮಾದಿಂ , ಇತ್ಥಿಯಾ ಗಹಿತಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಇತ್ಥಿಯಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಪಣ್ಡಕಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ಇತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾಮಸನೇ, ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇ ಚ ಯಕ್ಖೀಪೇತೀಪಣ್ಡಕಾನಂ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇ ಚ ಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥೀನಂ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾಯಕ್ಖೀಆದೀನಂ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾದೀಸು ಚ। ಮತಿತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ಇತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಫುಸಿಯಮಾನೋ ಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋಪಿ ಸಚೇ ಕಾಯೇನ ನ ವಾಯಮತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ।

ದುತಿಯೋ।

೨೧. ತಥಾತಿ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀ। ಸುಣನ್ತಿನ್ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಸುಣನ್ತಿಞ್ಚ। ವಿಞ್ಞುಞ್ಚಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಲ್ಲಕ್ಖಣಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ। ಮಗ್ಗಂ ವಾತಿ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇಥುನಂ ವಾ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾರಾಗೇನಾತಿ ದುಟ್ಠಾ ಚ ಸಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತತಾಯ ಥೂಲಾ ಚ ಲಾಮಕಜನಸಾಧಾರಣತಾಯಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ। ಸಾವ ಪುನ ವಾಚಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾ। ತಸ್ಸಂ ಅಸ್ಸಾದಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ರಾಗೋತಿ ಸಮಾಸೋ, ತೇನ। ಓಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಯಾಚನಾದಿವಸೇನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮವಚನಂ ವತ್ವಾ। ಅಸುಣನ್ತಿಯಾ ಪನ ದೂತೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಆರೋಚಿತೇ ಅನಾಪತ್ತಿ। ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣೇಹಿ, ಮೇಥುನಯಾಚನಾದೀಹಿ ವಾ ‘‘ಸಿಖರಣೀಸಿ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಸೀ’’ತಿ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಕ್ಕೋಸವಚನೇನ ವಾ ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಅಧಕ್ಖಕಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಆದಿಸ್ಸ ವಣ್ಣಾದಿಭಣನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಥಾ ಯಕ್ಖೀಪೇತೀಪಣ್ಡಕಾನಂ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇ ಆದಿಸ್ಸ ವಣ್ಣಾದಿಭಣನೇ ಮೇಥುನಯಾಚನಾದೀಸುಪಿ। ತೇಸಂ ಪನ ಅಧಕ್ಖಕಾದಿಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀನಂ ಉಬ್ಭಕ್ಖಕೇ ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇ ಚ।

ತತಿಯೋ।

೨೨. ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಮೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ। ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ। ಅಥ ವಾ ಕಾಮೀಯತೀತಿ ಕಾಮಂ, ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತಕಾಮಂ, ಸಯಂ ಮೇಥುನರಾಗವಸೇನ ಪತ್ಥಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ತಕಾಮಞ್ಚ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ। ತಸ್ಸ ವಣ್ಣೋ ಗುಣೋ, ತಂ। ವತ್ವಾತಿ ‘‘ಯದಿದಂ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ಏತದಗ್ಗಂ ಉಪಟ್ಠಾನಾನ’’ನ್ತಿ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನೇ ವಣ್ಣಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯಪಿ ಇತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಞೀ ಪಕಾಸೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಾಚಾತಿ ವಾಚಾಯ ಯಕಾರಲೋಪವಸೇನ। ಮೇಥುನಯುತ್ತೇನಾತಿ ಮೇಥುನಯುತ್ತಾಯ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ತಾಯ ‘‘ಅರಹಸಿ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ದಾತು’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ವಾಚಾಯ ಮೇಥುನಯಾಚನೇ ಮೇಥುನರಾಗಿನೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮೇಥುನೇರಾಗೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇಥುನರಾಗೀ, ತಸ್ಸ। ಗರು ಹೋತೀತಿ ಗರುಕಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ಪಣ್ಡಕೇ ಪಣ್ಡಕಸಞ್ಞಿನೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿನೋ ದುಕ್ಕಟಂ।

ಚತುತ್ಥೋ।

೨೩. ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ದೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾತಿ ‘‘ದಸ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೩) ಚ ‘‘ದಸ ಭರಿಯಾಯೋ ಧನಕ್ಕೀತಾ ಛನ್ದವಾಸಿನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೩) ಚ ವುತ್ತಾಯ ವೀಸತಿವಿಧಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ತೇಸಂ ಮಾತಾದೀನಂ ವಾ। ಸನ್ದೇಸನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸೇನ ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಮಾತಾದೀಹಿ ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ ಏವಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಜಾಯಮ್ಪತಿಭಾವಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಸನ್ದೇಸವಚನಂ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ। ವೀಮಂಸಿತ್ವಾತಿ ಯತ್ಥ ಪೇಸಿತೋ, ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ವಾ। ಹರಂ ಪಚ್ಚಾತಿ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಯೇಹಿ ಪೇಸಿತೋ, ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಾಹರನ್ತೋ ವಾ ಹರಾಪೇನ್ತೋ ವಾ, ಜಾಯಮ್ಪತಿಭಾವೋ ಹೋತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಅಕಾರಣಮೇತಂ। ಇಮಾಯ ತಿವಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಚ, ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಪಣ್ಡಕೇ ಚ ಅಙ್ಗತ್ತಯೇನಾಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಏಕೇನ ದುಕ್ಕಟಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಹರಂ ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ ವಿಪಾಠಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಹರ’’ನ್ತಿ ಯೋಜೇನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ ಪಚ್ಚಾತಿ ಉಪಸಗ್ಗತ್ತಾ। ಪದಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅತ್ಥೇ ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹಿ ಉಪಸಗ್ಗೋ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪತಿ ಆ’’ತಿ ಉಪಸಗ್ಗಾನಂ ‘‘ಹರ’’ನ್ತಿಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಉಪರಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ।

ಪಞ್ಚಮೋ।

೨೪. ಸಂಯಾಚಿತಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಸಂ ಅತ್ತನಾ ಯಾಚಿತೋ ವಾಸಿಆದಿಕೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಯಸ್ಸಾ, ತಂ। ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಉತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇನ ಅದೇಸಿತಂ ವತ್ಥು ಕುಟಿಕರಣಪ್ಪದೇಸೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ತಂ। ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ, ತಾಯ ‘‘ದೀಘಸೋ ದ್ವಾದಸ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಯಾ ತಿರಿಯಂ ಸತ್ತನ್ತರಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೮) ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ ಏಕತೋಭಾಗೇನಾಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ತಂ ತಿರಿಯಂ ಚತುಹತ್ಥಸಙ್ಖಾತಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣೇ ಸತಿ ದೀಘತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಡ್ಢೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತತೋ ಊನಕೇ, ದೀಘತೋ ಚ ವಡ್ಢಿತೇ ಅಯಂ ಕುಟಿಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ। ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವಾಸಾಗಾರಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಾ। ಕುಟಿನ್ತಿ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದಿಕಂ ಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ಅನ್ತೋ ಉದ್ಧಂಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ। ಅವಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ಬಹಿ ಅಧೋಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ। ಉಭಯಥಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾ। ಕತ್ವಾತಿ ಅನ್ತೋಭೂತಕಾರಿತತ್ಥವಸೇನ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ।

ತತ್ಥಾಯಂ ವತ್ಥುದೇಸನಕ್ಕಮೋ – ತೇನ ಕುಟಿಕಾರಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕುಟಿವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೯) ವುತ್ತನಯೇನ ಸಙ್ಘಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ವಾ ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಸಮ್ಮತಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ ತತ್ಥ ನೇತಬ್ಬಾ। ತೇಹಿ ಚ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾದೀಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಉಪದ್ದವೇಹಿ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅನಾರಮ್ಭಂ ಅನುಪದ್ದವಂ ದ್ವೀಹಿ ಚತೂಹಿ ವಾ ಬಲಿಬದ್ದೇಹಿ ಯುತ್ತೇನ ಸಕಟೇನ ಏಕಚಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬೋದಕಪತನಟ್ಠಾನೇ ಏಕಂ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಆವಿಞ್ಛಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ‘‘ಸಪರಿಕ್ಕಮನ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಚೇಪಿ ಸಙ್ಘಪ್ಪಹೋನಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ, ನೋ ಚೇ, ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯಾಚಿತೇಹಿ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ॰ ೫೦, ೫೧) ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ವತ್ಥು ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ। ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಕುಟಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಇದಾನಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಿಣ್ಡೇಹಿ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಠಮಪಿಣ್ಡದಾನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ದುತಿಯದಾನೇನ ಲೇಪೇ ಸಙ್ಘಟಿತೇ ಸಚೇ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾ ಏವ ವಾ ಹೋತಿ, ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಏವ ವಾ, ಏಕೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸಾರಮ್ಭಅಪರಿಕ್ಕಮನತಾಯ ದ್ವೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಾನೀತಿ ಸಚೇ ಉಭಯವಿಪನ್ನಾ, ದ್ವೇ ಚ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ದ್ವೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಞೇಯ್ಯಂ।

ಛಟ್ಠೋ।

೨೫. ಮಹಲ್ಲಕನ್ತಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವೇನ ಸಂಯಾಚಿತಕುಟಿತೋ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ, ವತ್ಥುಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಕಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ಚ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹತ್ತಂ ಲಾತಿ ಆದದಾತೀತಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ। ಮಹತ್ತಲಕ ಇತಿ ಠಿತೇ ತ್ತಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಲಸ್ಸ ಚ ದ್ವಿತ್ತಂ, ತಂ। ವಸನಂ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ವಸನತ್ಥೋ, ತಾಯ । ಏತ್ಥ ಪನ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಭಾವೇ ಏಕೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸದಿಸಮೇವ। ಇಧ ಚ ತತ್ಥ ಚ ಲೇಣಗುಹಾತಿಣಕುಟಿಪಣ್ಣಚ್ಛದನಗೇಹೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕುಟಿಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾಸತ್ಥಾಯ ವಾಸಾಗಾರಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ।

ಸತ್ತಮೋ।

೨೬. ಅಮೂಲಕೇನ ಅನ್ತಿಮೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಮೂಲಕೇನಾತಿ ದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ, ಸವನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ, ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಸೇನ ಪವತ್ತಪರಿಸಙ್ಕಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಚ ಮೂಲಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ನತ್ಥಿ ಮೂಲಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅಮೂಲಕಂ, ತೇನ। ತಂ ಪನ ಸೋ ಆಪನ್ನೋ ವಾ ಹೋತು, ನೋ ವಾ, ಏತಂ ಇಧ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ। ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಞ್ಚ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಾ। ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಅಯಂ ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಾ। ಧುತ್ತಾನಂ ಇತ್ಥೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತವಿಹಾರೇಸು ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಸುರಾದೀಹಿ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಇದಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ತತ್ಥ ಕೇನಚಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜಾ ಕತಾ ಹೋತಿ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಅರಿಟ್ಠಂ ವಾ ಪೀತಂ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ। ಅಯಂ ಮುತಪರಿಸಙ್ಕಾ ನಾಮ। ಅನ್ತಿಮೇನ ಚಾತಿ ತತೋ ಪರಂ ವಜ್ಜಾಭಾವೇನ ಅನ್ತೇ ಭವತ್ತಾ ಅನ್ತಿಮೇನೇವ। ವತ್ಥುನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪೇಸು ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ। ಚ-ಕಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಅವಧಾರಣೇ, ತೇನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾದಿಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಅಥ ವಾ ಚ-ಕಾರೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ।

ಚೋದೇನ್ತೋ ವಾ ಚೋದಾಪೇನ್ತೋವಾಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಚಾವೇತುನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವನತ್ಥಾಯ। ಏತೇನ ಏಕಂ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೇ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯವುಟ್ಠಾಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಾದಿಕೇ ಸತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಸುಣಮಾನನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಚೋದೇನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಕಮ್ಮಪದಂ, ಇಮಿನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಚೋದನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಪರಮ್ಮುಖಾ ಪನ ಸತ್ತಹಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ಚೋದೇನ್ತೋತಿ ‘‘ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಸಂವಾಸಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೮೫-೩೮೬) ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಚೋದನಾನಂ ವಸೇನ ಸಯಂ ಚೋದೇನ್ತೋ ವಾ। ಚೋದಾಪೇನ್ತೋ ವಾತಿ ಪರೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಚೋದಾಪೇನ್ತೋ ವಾ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಸೇವಿ, ಅಸ್ಸಮಣೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ, ನತ್ಥಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥೋ ವಾ ಪವಾರಣಾ ವಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ವಾ, ಅಸ್ಸಮಣೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಂವಾಸಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವಾ ಅಭಿವಾದನಾದಿಸಂವಾಸೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅಸ್ಸಮಣೋತಿ ಕಸ್ಮಾತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋಸೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇಹಿ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಏವ ವಾಪಿ ಏತಮತ್ಥಂ ದೀಪಯತೋ ‘‘ಕರೋತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಂ, ಅಹಂ ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಓಕಾಸೇ ಅಕಾರಿತೇ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಚೇವ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ, ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

ಅಟ್ಠಮೋ।

೨೭. ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಕಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ। ಕಿರಿಯನ್ತಿ ಮೇಥುನವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿರಿಯಂ। ತೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮೇಥುನವೀತಿಕ್ಕಮಸನ್ದಸ್ಸನೇನ ಕರಣಭೂತೇನ। ಲೇಸೇನಾತಿ ಯಸ್ಸ ಜಾತಿಆದಯೋ ತತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಂ ಲಿಸ್ಸತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ ವಿತ್ಥಾರಂ ಸಿಲಿಸ್ಸತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತೇನೇವಾತಿ ಜಾತಿಆದಯೋವ ‘‘ಲೇಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇನ ಜಾತಿಲೇಸನಾಮಲೇಸಾದಿನಾ ಲೇಸೇನ। ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಯೋ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ತತೋ ಅಪರಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚಾವೇತುಂ ಅನ್ತಿಮೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಥಂ? ಕೋಚಿ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಯೋ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ತನೋ ವೇರಿಂ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಂ ಖತ್ತಿಯಂ ಜಾತಿಲೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ, ತ್ವಂ ಖತ್ತಿಯೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಚೋದೇತಿ ಚೋದಾಪೇತಿ ವಾ। ಏವಂ ನಾಮಲೇಸಾದಯೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸೇಸಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ಅಟ್ಠಮೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾಯೇವ।

ನವಮೋ।

೨೮. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಗರುಕಾ ನವಾ’’ತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಆಪನ್ನೇಸು ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛಾದೇತಿ ಜಾನಮಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನಾ ಆಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಂ ಆಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಾ ಜಾನಂ ಜಾನನ್ತೋ ಯಾವತಾ ಯತ್ತಕಾನಿ ಅಹಾನಿ ಛಾದೇತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ತಾವತಾ ತತ್ತಕಾನಿ ಅಹಾನಿ ತಸ್ಸ ಪರಿವಾಸೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋತಿ ತಿವಿಧೋ ಪರಿವಾಸೋ। ತೇಸಂ ಪನ ಅತಿಸಙ್ಖೇಪನಯೇನ ಮುಖಮತ್ತೇಪಿ ದಸ್ಸಿತೇ ವಿತ್ಥಾರವಿನಿಚ್ಛಯಪವೇಸೋಪಾಯಸಮ್ಭವೋ ಸಿಯಾತಿ ಮುಖಮತ್ತಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ।

ತತ್ಥ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ ನಾಮ ಯಥಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದಾತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನದಿವಸೇ ಚ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೯೮-೯೯) ಆಗತನಯೇನ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತನಯೇನೇವ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ವತ್ವಾ ಪರಿವಾಸೋ ದಾತಬ್ಬೋ। ಏಕಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ’’ತಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನಾನಾವತ್ಥುಕಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಥ ದ್ವೀಹಾದಿಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಕ್ಖಅತಿರೇಕಪಕ್ಖಮಾಸಅತಿರೇಕಮಾಸಸಂವಚ್ಛರಅತಿರೇಕಸಂವಚ್ಛರಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ವಾ, ‘‘ದ್ವೀಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ ಯೋ ಯೋ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ನಾಮಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ।

ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಸಚೇ ಅಪ್ಪಭಿಕ್ಖುಕೋ ಆವಾಸೋ ಹೋತಿ, ಸಕ್ಕಾ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೇನ ವಸಿತುಂ, ತತ್ಥೇವ ‘‘ಪರಿವಾಸಂ ಸಮಾದಿಯಾಮಿ, ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’ತಿ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಾಯ ತತ್ಥೇವ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿಂ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ಪಕತತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ಸಹವಾಸೋ, ತೇನ ಚ ವಿನಾವಾಸೋ, ಆಗನ್ತುಕಾದೀನಂ ಉಪಚಾರಗತಾನಂ ಅನಾರೋಚನಾತಿ ಏತೇಸು ಏಕೇನಾಪಿ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ವತ್ತಭೇದಞ್ಚ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬಂ।

ಸಚೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪರಿವಾಸಂ ಸೋಧೇತುಂ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೇನ ವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥೇವ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ‘‘ಪರಿವಾಸಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿವಾಸೋ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ। ನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಕತತ್ತಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ಅಥಾನೇನ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಮಗ್ಗತೋ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಅರುಣೇಯೇವ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಬಹಿ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ಪಸ್ಸತಿ ವಾ, ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ, ಅನಾರೋಚೇನ್ತೇ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಚೇವ ವತ್ತಭೇದದುಕ್ಕಟಞ್ಚ। ಸಚೇ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತಿ, ನ ವತ್ತಭೇದೋ। ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಯಾವ ರತ್ತಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತಿ, ತಾವ ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ತಾವ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿವಾಸೋ।

ಸುದ್ಧನ್ತೋ ದುವಿಧೋ ಚೂಳಸುದ್ಧನ್ತೋ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತೋತಿ। ತತ್ಥ ಯೋ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯತ್ತಕಂ ನಾಮ ಕಾಲಂ ಅಹಂ ಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ತತ್ತಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ತತೋ ಅವಸೇಸೇ ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಚೂಳಸುದ್ಧನ್ತೋ। ಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ ನಸ್ಸರತಿ, ತತ್ಥ ಚ ವೇಮತಿಕೋ, ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋ ಮಹಾಸುದ್ಧನ್ತೋ। ಆಪತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ಜಾನಾತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಅಕಾರಣಮೇತಂ।

ಸಮೋಧಾನಪರಿವಾಸೋ ನಾಮ ತಿವಿಧೋ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೋ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೋತಿ। ತತ್ಥ ಯೋ ನಿಟ್ಠಿತಪರಿವಾಸೋಪಿ ವಾ ನಿಟ್ಠಿತಮಾನತ್ತೋಪಿ ವಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಾ ವಾ ಊನತರಾ ವಾ ರತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸನೇನ ತೇ ಪರಿವುತ್ಥದಿವಸೇ ಚ ಮಾನತ್ತಚಿಣ್ಣದಿವಸೇ ಚ ಓಧುನಿತ್ವಾ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಮೂಲದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಪನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಮೋದಹಿತ್ವಾ ಪುನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಓಧಾನಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ। ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಏಕಾಪತ್ತಿ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ, ದ್ವೀಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ, ಏವಂ ಯಾವ ದಸಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ, ತಾಸಂ ಅಗ್ಘೇನ ಸಮೋಧಾಯ ತಾಸಂ ದಸಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಸೇನ ಅವಸೇಸಾನಂ ಏಕಾಹಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾದೀನಮ್ಪಿ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಅಗ್ಘಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಪರಿವಾಸೋ ಮಿಸ್ಸಕಸಮೋಧಾನೋ ನಾಮ। ದಾನವಿಧಿ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೧೩೪ ಆದಯೋ) ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ಏವಂ ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಾನತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಾನನಭಾವಂ ಛ ರತ್ತಿಯೋ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರೇಯ್ಯ ಕರೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಘೇನ ಗಣೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಕತಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವತ್ತಂ ಸಮಾದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತನಯೇನ ಮಾನತ್ತದಾನಾದಯೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇಮಿನಾಪಿ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಕಾಮೇನ ಚೇ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿವಾಸೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಸಹವಾಸಾದಿಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಚತೂಹಿ ಊನತ್ತಾ ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣದೋಸಞ್ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಪನ ಪರಿವಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ಮಾನತ್ತಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಚಿಣ್ಣಂ ಕತಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪಿತಂ ಮಾನತ್ತಂ ಯೇನ , ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ। ವೀಸತಿ ಸಙ್ಘೋ ಗಣೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ವೀಸತೀಗಣೋ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ, ಸೋ ಸಙ್ಘೋ ಅಬ್ಭೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮವಸೇನ ಓಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅವ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಮಾದಾನಆರೋಚನಯಾಚನಾನಿ, ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಚ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೨೯. ಏವಂ ತೇಸು ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಛಾದನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ನ ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತೋ, ನತ್ಥಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನನ್ತರಾಯೋ। ಸಕತ್ಥೇ ತ್ತಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವಾ, ಪಹುನೋ ಭಾವೋ ಪಹುತ್ತಂ, ತಂ ಅಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಸದ್ಧಾದಿವಸೇನ ವಾ ಪಹುತ್ತೋ। ಅನುಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ ಅನನ್ತರಾಯೋ ಚ ಪಹುತ್ತೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾದಿಗುಣೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತ…ಪೇ॰… ಪಹುತ್ತತಾ। ಆಪತ್ತಿ ಚ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತ…ಪೇ॰… ಪಹುತ್ತತಾ ಚ ಆಪತ್ತಿ…ಪೇ॰… ಪಹುತ್ತತಾಯೋ। ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಜೋ। ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಆಪತ್ತಿಆದೀಸು ಚತೂಸು ಆಪತ್ತಾದಿಪಕಾರೇನ ಸಞ್ಞೀ ತಥಸಞ್ಞೀ ರಸ್ಸವಸೇನ। ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಥಸಞ್ಞಿತಾ, ಯಥಾವುತ್ತಆಪತ್ತಾದಿಸಞ್ಞಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚ-ಕಾರೋ ವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ಕಮನಂ ಪತ್ಥನಂ ಕಾಮೋ, ಛಾದೇತುಂ ಕಾಮೋ ಛಾದೇತುಕಾಮೋ। ಇತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ನವ, ಅಥ ಛಾದನಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ದಸ ಚ ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಚಾತಿ, ತೇಹಿ। ಅರುಣುಗ್ಗಮಮ್ಹಿ ಅರುಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಠಮಬಾಲಸೂರಿಯರಂಸಿನೋ ಉಗ್ಗಮನೇ ಸತಿ ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತೀತಿ ಸೇಸೋ।

ತತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ರಾಜಚೋರಅಗ್ಗಿಉದಕಮನುಸ್ಸಅಮನುಸ್ಸವಾಳಸರೀಸಪಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಾನಂ ದಸನ್ನಮೇಕಸ್ಸಾಪಿ ನತ್ಥಿತಾಯ ಅನನ್ತರಾಯಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಅನನ್ತರಾಯಿಕಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಞ್ಚೇವ ಆರೋಚೇತುಞ್ಚ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಪಹು ಸಮಾನೋ ಪಹುಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ತಿವಿಧಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಾಕರಣೇನ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಗರುಕಾಪತ್ತೀತಿ ಸಞ್ಞೀ ಗರುಕಂಯೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಛಾದೇತಿ, ತಸ್ಸಾಯಂ ಆಪತ್ತಿ ಚ ಛನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ। ಸಚೇ ಪನೇತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ ವಾ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಸಞ್ಞೀ ವಾ ವೇಮತಿಕೋ ವಾ, ಅಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ। ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಮಮ ಏಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಪನ ವತ್ಥುಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ತಾವ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।

ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩. ಚೀವರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೦. ‘‘ಖೋಮಞ್ಚ ಕೋಸೇಯ್ಯಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಪುಂಸಕವಿಗ್ಗಹೇನ ದ್ವನ್ದೇ ಕತೇ ಖೋಮ…ಪೇ॰… ಭಙ್ಗಾನಿ। ತತ್ಥ ಖೋಮನ್ತಿ ಗಚ್ಛಜಾತಿ। ಉಪಚಾರತೋ ಪನ ಖೋಮೇನ ಖೋಮಸುತ್ತೇನ ವಾಯಿತನ್ತಿ ತದ್ಧಿತೇನ ಉಪಚಾರೇನ ವಾ ಖೋಮಂ ಖೋಮಪಟಚೀವರಂ, ತಥಾ ಅವಸೇಸಾನಿ। ಸಾಣಂ ಸಾಣವಾಕಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಚೀವರಂ। ಭಙ್ಗಂ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಏಕಚ್ಚಾನಿ ವಾ ವೋಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಾಯಿತಚೀವರಂ। ವಾಕಮಯಮೇವ ವಾತಿ ಕೇಚಿ। ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಮಂ ವಾಳಲೋಮಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಲೋಮೇಹಿ ವಾಯಿತಂ। ಏತಾನೀತಿ ಖೋಮಾದೀನಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಿ। ಸಹ ಅನುಲೋಮೇಹೀತಿ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ। ಜಾತಿತೋ ಕಪ್ಪಿಯಾನಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಭವನ್ತಿ।

೩೧. ಇದಾನಿ ‘‘ದುಕೂಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತೇಸಂ ಅನುಲೋಮಾನಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ದುಕೂಲನ್ತಿ ದುಕೂಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಕೇನಚಿ ವಾಕವಿಸೇಸೇನ ವಾಯಿತಂ ಚೀವರಂ। ಚೇವಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಸೋ ಉಪರಿ ಆಕಡ್ಢಿತಬ್ಬೋ। ಪಟ್ಟುಣ್ಣನ್ತಿ ಪಟ್ಟುಣ್ಣೇಸು ಜಾತಂ ಪಟ್ಟುಣ್ಣಂ। ದೇಸವಾಚಿನೋ ಬಹುವಚನನ್ತಾತಿ ಬಹುವಚನೇನ ವಿಗ್ಗಹೋ। ತಥಾ ಸೋಮಾರಾ ಚ ಚೀನಾ ಚ, ತೇಸು ಜಾತಂ ಸೋಮಾರಚೀನಜಂ। ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯಾನಿ। ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ಜಾತಂ ಇದ್ಧಿಜಂ, ತಂ ಪನ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ। ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ದೇವೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಚೀವರಂ। ತದೇತಂ ದುಕೂಲಾದಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಖೋಮಾದಿನೋ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಲೋಮಾನಿ ಅನುಗತಂ ಅನುಲೋಮಂ, ಯಥಾ ಸೇಸಲೋಮಾನಿ ಅನುಗತಂ ಲೋಮಂ ತದನುಕೂಲತ್ತಾ ‘‘ಅನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ತಂಜಾತಿಯಕಂ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅನುಕೂಲಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ‘‘ಅನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಮೇವ ಅನುಲೋಮಿಕಂ, ಅನುಕೂಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥಂ? ದುಕೂಲಂ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ, ಪಟ್ಟುಣ್ಣಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ, ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನಞ್ಚ ಖೋಮಾದೀನಮನುಲೋಮನ್ತಿ।

೩೨-೩. ಏವಂ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಿಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಅವಸ್ಸಂ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬೋ, ತಿಚೀವರಞ್ಚ…ಪೇ॰… ಕಣ್ಡುಚ್ಛಾದಿಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ನ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ತಿಚೀವರಂ। ಪರಿಕ್ಖಾರಞ್ಚ ತಂ ಚೋಳಞ್ಚಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ। ವಸ್ಸಸ್ಸ ಯೋಗ್ಗಾ ವಸ್ಸಿಕಾ, ಸಾವ ಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ। ಪುಞ್ಛತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪುಞ್ಛನಂ, ಮುಖಸ್ಸ ಪುಞ್ಛನಂ ಮುಖಪುಞ್ಛನಂ। ನಿಸೀದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿಸೀದನಂ, ಮುಖಪುಞ್ಛನಞ್ಚ ನಿಸೀದನಞ್ಚ ಮುಖಪುಞ್ಛನನಿಸೀದನಂ । ಸಯನಸುಖಾದಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅತ್ಥರೀಯತೀತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ, ತದೇವ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಕಂ। ಕಣ್ಡುಂ ಛಾದೇತೀತಿ ಕಣ್ಡುಚ್ಛಾದಿ। ಅಧಿಟ್ಠಹೇತಿ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನವನ್ನಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ। ನ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪನ ನಾಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮೇಸು ನವಸು ಚೀವರೇಸು। ತಿಚೀವರನ್ತಿ ತಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ। ತಥಾ ಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಸುಂ ತಿಚೀವರಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಪ್ಪಹೋನಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದಿವಸೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ। ತಂ ವಿನಾ ಏಕಾಹಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ। ನ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾಸಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಸತಿ ತಿಚೀವರಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ನಿಸೀದನಂ ವಿನಾ ಚಾತುಮಾಸಂ ನ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ಚತುಮಾಸಂ, ತಮೇವ ಚಾತುಮಾಸಂ। ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನ।

೩೪. ಇದಾನಿ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮಧಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಹೇತಿ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಂ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ। ಅಹತ್ಥಪಾಸನ್ತಿ ಹತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಸೋ ಸಮೀಪೋ ಹತ್ಥಪಾಸೋ, ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೋ। ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅಹತ್ಥಪಾಸಾ, ತಂ ಏತನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಾ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತನಯೋಗ್ಗೇ ಪದೇಸೇ ವಾ ಠಿತಂ ಚೀವರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತತೋ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಸೇಸೇಸುಪೀತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಾದಿಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಪರಿಯನ್ತೇಸುಪಿ ಅವಸೇಸಚೀವರೇಸು। ಅಯಂ ನಯೋತಿ ಅಯಮೇವ ನಯೋ। ಯಥಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ, ಏವಂ ‘‘ಇಮಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೋವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಪನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ವಚೀಭೇದಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ। ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ನಾಮ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖನ್ತಿ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ।

೩೫. ಇದಾನಿ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಹತೋ ಅಞ್ಞಂ ಲದ್ಧಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಪಭುತಿ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಪ್ಪಭುತಿ। ಏತಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಕಮ್ಮಪದಂ, ‘‘ಪುಬ್ಬಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ವಿಸೇಸನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ। ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಿ ಕರೋತಿ, ನಿಟ್ಠಿತೇ ರಜನೇ ಚ ಕಪ್ಪೇ ಚ ಇಮಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ। ಪತ್ತಾಧಿಟ್ಠಹನೇತಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ। ತಥಾತಿ ಚ ಯಥಾ ಚೀವರೇ, ತಥಾ ಪತ್ತೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ, ಏತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ವಿಸೇಸೋ।

೩೬. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಇಮಂ ವ ಇತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಇತಿ-ಸದ್ದತೋ ಪರಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಸಂಸೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಂಸೇತಿ ವದೇಯ್ಯ। ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ನಾಮೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಾದೀನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿದೂತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೇತಿಮಸ್ಸ ಕತ್ತುಪದಂ, ಪಞ್ಞವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ದೂರಾಸನ್ನತಾದೀ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೩೭-೮. ಇದಾನಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟೀ’’ತಿಆದಿನಾ। ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತೋ, ತೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೀಘಸೋತಿ ದೀಘತೋ। ಮುಟ್ಠಿಯಾ ಸಹಿತಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಪನ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕೋ। ಮುಟ್ಠಿ-ಸದ್ದೇನೇತ್ಥ ಉಪಚಾರವಸೇನ ಕತಮುಟ್ಠಿಕೋ ಹತ್ಥೋವ ವುತ್ತೋ। ಸುಗತಸ್ಸ ಚೀವರತೋ ಊನಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ಅಪೀತಿ ವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯೇ, ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಾ ಚ ಅಯಞ್ಚ ಉತ್ತಮಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಪಚ್ಛಿಮನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕಞ್ಚ ತಿರಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅನುವತ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಚ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಉತ್ತಮನ್ತೇನ ಸುಗತಚೀವರೂನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ। ತತ್ಥ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಏಕಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ, ತಾಯ ವಿದತ್ಥಿಯಾ ನವ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ದೀಘತೋ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಿರಿಯಂ ಛ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ತಂ ಪನ ವಡ್ಢಕಿಹತ್ಥೇನ ದೀಘತೋ ತೇರಸ ಹತ್ಥಾ ಏಕಾ ಚ ವಿದತ್ಥಿ, ತಿರಿಯತೋ ನವ ಹತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಂವಸೇನ ಉಭಯತ್ಥ ಊನತಾ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ।

ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋಪಿ ತತ್ತಕೋವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಥಾ ಏಕಂಸಿಕಸ್ಸಪೀ’’ತಿ ಆಹ। ಏಕೋ ಅಂಸೋ ಏಕಂಸೋ, ತತ್ಥ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ತದ್ಧಿತೇ ಏಕಂಸಿಕಂ। ‘‘ಅನ್ತರವಾಸಕೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ನಿವಾಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಅನ್ತರಂ ಮಜ್ಝಪದೇಸೋ, ಅನ್ತರೇ ಮಜ್ಝೇ ಕಟಿಪ್ಪದೇಸೇ ವಾಸೋ ವತ್ಥಂ ಅನ್ತರವಾಸೋ, ಸೋಯೇವ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ। ಚಾಪೀತಿ ಸಮುದಾಯೋ, ಏಕೋ ವಾ ಸಮುಚ್ಚಯೋ। ಅಡ್ಢೇನ ತತಿಯೋ ಭಾಗೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋ। ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಹತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಸಾನಂ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಾನಂ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಸಂಸಿಜ್ಝನೇ ಕರಣಭೂತಾ ಅಡ್ಢ-ಸದ್ದನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಯಾ ವಿದತ್ಥಿ , ಸಾವ ತತಿಯೋತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಉಪಡ್ಢಹತ್ಥಸಙ್ಖಾತೋ ತತಿಯೋ ಭಾಗೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋ। ಸೋ ಚ ನಾನನ್ತರೇನ ದ್ವಿಹತ್ಥತತಿಯತಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಾ, ಏಕಾ ಚ ವಿದತ್ಥಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋ। ತಂಸನ್ನಿಯೋಗೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅನ್ತರವಾಸಕೋವ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ದ್ವೇ ಹತ್ಥಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ। ಪಾರುಪನೇನಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ನಾಭಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುನ್ತಿ ‘‘ದ್ವಿಹತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ। ತಿರಿಯಸ್ಸ ಅನ್ತೋತಿ ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸೋ, ತಿರಿಯಮೇವ ಅನ್ತೋತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ ‘‘ಗಾಮನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ।

೩೯. ‘‘ನಿಸೀದನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಸೀದನಚೀವರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪರೂಪರಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಕಞ್ಜಿಕಾದೀಹಿ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕತೋ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಫಾಲಿತತ್ತಾ ತೀಹಿ ದಸಾಹಿ ಯುತ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿಸೇಸೋ। ವಿದತ್ಥೀ ದ್ವೇತಿ ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥೀ। ವಿಸಾಲತೋ ಪುಥುಲತೋ।

೪೦. ‘‘ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಕಣ್ಡೂತಿ ಹಿ ನ ಅತ್ಥತೋ ನಾನಂ, ತಗ್ಗಹಣೇನ ಪನೇತ್ಥ ಪಿಳಕಸ್ಸಾವಥುಲ್ಲಕಚ್ಛಾಬಾಧಂ ಗಯ್ಹತಿ। ಕಣ್ಡುಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಿಳಕಾದಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ। ಪಟಿಚ್ಛದನಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೋ, ಯಥಾವುತ್ತಕಣ್ಡುಯಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೋ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀ, ತಸ್ಸ। ತಿರಿಯನ್ತಿ ತಿರಿಯತೋ।

೪೧. ‘‘ವಸ್ಸಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ।

೪೨. ಏವಂ ಪಮಾಣವನ್ತಾನಂ ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇ ದೋಸಂ, ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪಮಾಣಾಭಾವಗಣನಾಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಏತ್ಥಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣವನ್ತೇಸು ಚೀವರೇಸು। ತದುತ್ತರಿ ತತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಉತ್ತರಿ ನಿಪಾತೇನ ಉತ್ತರಿ-ಸದ್ದೇನ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ। ಛೇದನಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ಛೇದನೇನ ಸಹಿತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿ, ಅತಿರೇಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಪನ ಅತಿರೇಕಞ್ಚ ಊನಕಞ್ಚ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ಯೇನ ಮುಖಂ ಪುಞ್ಛನ್ತಿ, ತಂ ಮುಖಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ಮುಖಸ್ಸ ಚೋಳನ್ತಿ ಸಮಾಸೇ ದ್ವನ್ದೋ। ಆಕಙ್ಖಿತಂ ಇಚ್ಛಿತಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ। ತಮೇತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ಆಕಙ್ಖಿತಪ್ಪಮಾಣಿಕಾ। ಏತ್ಥ ಚ ತಿಚೀವರಾದೀಸು ಅವುತ್ತೇಪಿ ಗಣನವಿಭಾಗೇ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮುಖಪುಞ್ಛನಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛಕ್ಕಮೇಕೇಕಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಾನಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿಪೀತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ।

೪೩. ಗಣನಾತಿ ಏತ್ಥ ನಪುಂಸಕಸ್ಸ ಇತ್ಥಿವಚನೇನ ಯೋಗಾಭಾವಾ ‘‘ನ ದೀಪಿತಾ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗಂ ವಿಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಿಣ್ಣಂ ಪನೇತೇಸಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ, ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ। ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನ ದೀಪಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಥವಿಕಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಏಕಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ, ಬಹೂನಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನೀ’’ತಿಪಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇಮಿನಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ನಾಮ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಥವಿಕಾದಿಂ ಥವಿಕಾ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಪರಿಸ್ಸಾವನಾದಿನೋತಿ ಸಮಾಸೋ। ವಿಕಪ್ಪಸ್ಸ ಉಪಗಂ ವಿಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಉಪರಿ ವಕ್ಖತಿ।

೪೪. ಇದಾನಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಪಟಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಹತಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಅಹತೇನ ನವೇನ ಅಧೋತೇನ ಕಪ್ಪಂ ಸದಿಸಂ ಅಹತಕಪ್ಪಂ, ಏಕವಾರಧೋತಂ। ಅಹತಞ್ಚ ಅಹತಕಪ್ಪಞ್ಚ ಅಹತಾಹತಕಪ್ಪಾನಿ, ವತ್ಥಾನಿ, ತೇಸಂ। ದ್ವೇ ಗುಣಾ ಪಟಲಾನಿ ಯಸ್ಸ ಸಾತಿ ದುಗುಣಾ। ‘‘ಗುಣೋ ಪಟಲರಾಸೀಸೂ’’ತಿ ಹಿ ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾ। ದುಗುಣಾ ದುಪಟ್ಟಾ, ಉತ್ತರಸ್ಮಿಂ ದೇಹಭಾಗೇ ಆಸಞ್ಜೀಯತೀತಿ ಉಕ್ಕರಾಸಙ್ಗೋ। ಏಕಚ್ಚಂ ಏಕಪಟ್ಟಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಏಕಚ್ಚೀ, ಏಕಪಟ್ಟೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಪಾತೋ ವಾ ಏಕಚ್ಚೀತಿ। ತಥಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಉಪಮಾಯಂ ವಾ, ಯಥಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ಏಕಚ್ಚಿಯೋ, ಏವಂ ಅನ್ತರವಾಸಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೪೫. ‘‘ಉತೂ’’ತಿ ಅನೇಕಉತು ಗಹಿತಾತಿ ಉತುತೋ ದೀಘಕಾಲತೋ ಉದ್ಧಟಾ ಉತುದ್ಧಟಾ, ತೇಸಂ ಪಿಲೋತಿಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಾತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಅನ್ತರವಾಸಕಾ। ಪಂಸು ವಿಯ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಉಲತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ರಥಿಕಾಸುಸಾನಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದೀನಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ, ತಸ್ಮಿಂ। ಯಾ ಯಾ ರುಚೀತಿ ಅಬ್ಯಯೀಭಾವೇ ಯಥಾರುಚಿ, ಯಾವದತ್ಥಂ ಸತಪಟ್ಟಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೪೬. ಇದಾನಿ ತೀಸು ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು ಕಾತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೀಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತಿಚೀವರಸಮುದಾಯತೋ ಏಕದೇಸಭೂತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮೇಕಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಖಾಗುಣೇನ ನಿದ್ಧಾರಿಯಮಾನತ್ತಾ ತೀಸೂತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಏಕವಚನಸ್ಸ ಬಹ್ವತ್ಥೇನ ಯೋಗಾಭಾವತೋ ದ್ವಿಚೀವರಸಙ್ಖಾತಬಹ್ವತ್ಥವಸೇನ ವಚನಂ ವಿಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಯಾನಿ ಪಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ದ್ವೇ ವಾಪಿ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಯಂ ಪಹೋತಿ, ತಂ ಏಕಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಪಹೋನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಛಿನ್ನಕಾನಿ ಪಹೋನ್ತಿ। ಅಪೀತಿ ಸಮ್ಭಾವನೇ, ತೀಸು ಕಾ ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ವಾಧಿನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತಂ। ಅನು ಪಚ್ಛಾ ಆಧೀಯತೀತಿ ಅನ್ವಾಧಿ, ಯಂ ಚೀವರಸ್ಸೋಪರಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆಕಾರೇನ ಆರೋಪೇತಬ್ಬಂ। ಅನಾದಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅನಾರೋಪಿತಂ ಅನ್ವಾಧಿಕಂ। ನ ಧಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯದಿ ಧಾರೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ।

೪೭-೮. ಇದಾನಿ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ನ ವಸೇಯ್ಯ ವಿನೇಕಾಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಾಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ॰ ೪೭೧ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಪರಿಹಾರಮಾಹ। ತತ್ಥ ಗಾಮೇ ವಾ…ಪೇ॰… ವಿಹಾರೇ ವಾ ತಿಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ‘‘ಪಟೋ ದಡ್ಢೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅವಯವೇಪಿ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರವಸೇನ ತೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೀಯಮಾನಂ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಂ ವಿನಾ। ವಿಪ್ಪವತ್ಥುನ್ತಿ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರಗಾಮಾದಿತೋ ಬಹಿ, ಅಥ ವಾ ನಿವೇಸನಾದೀನಂ, ತತ್ಥ ಚ ಗಬ್ಭೋವರಕಾನಂ ಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಸಿತುಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಗಾಮಾದೀನಂ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರತಾ ಏಕಕುಲನಾನಾಕುಲಸನ್ತಕಸ್ಸ ಗಾಮಾದಿನೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ, ಪರಿಕ್ಖೇಪೋಕಾಸಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಸತ್ಥಅಬ್ಭೋಕಾಸಾನಂ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರವಸೇನ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತತ್ಥ ಏಕೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥೋ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ನಿವೇಸನಾದೀನಿ ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ವಿಸುಂ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ, ತಥಾ ಉದೋಸಿತಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿವೇಸನಂ।

ತತ್ಥ ಉದೋಸಿತೋ ನಾಮ ಯಾನಾದೀನಂ ಭಣ್ಡಾನಂ ಸಾಲಾ। ಪಾಸಾದೋ ದೀಘಪಾಸಾದೋ। ಹಮ್ಮಿಯಂ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋ। ನಾವಾ ಚ ಅಟ್ಟೋ ಚ ಮಾಳೋ ಚ ಆರಾಮೋ ಚ ನಾವಾ…ಪೇ॰… ಆರಾಮಂ, ತಸ್ಮಿಂ। ಅಟ್ಟೋ ನಾಮ ಪಟಿರಾಜಾದೀನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತೋ ಬಹಲಭಿತ್ತಿಕೋ ಚತುಪಞ್ಚಭೂಮಿಕೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ। ಮಾಳೋ ಏಕಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತೋ ಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋ। ಆರಾಮೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೋ ವಾ ಫಲಾರಾಮೋ ವಾ। ಸತ್ಥೋ ಚ ಖೇತ್ತಞ್ಚ ಖಲಞ್ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಸತ್ಥೋ ನಾಮ ಜಙ್ಘಸತ್ಥೋ ವಾ ಸಕಟಸತ್ಥೋ ವಾ। ಖಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಧಞ್ಞಕರಣಂ। ದುಮೋ ನಾಮ ದುಮಮೂಲಂ ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೋ ಉಪಚಾರವಸೇನ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪನ ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ।

೪೯. ಇದಾನಿ ‘‘ಏತಂ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನವನ್ನಮೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಪನ ತೇಸಂ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರೋಗಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ದೇವದತ್ತೋ ದತ್ತೋತಿ ನಾಮೇಕದೇಸೇನಾಪಿ ನಾಮವೋಹಾರತೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾವ ‘‘ಸಾಟಿಕಾ’’ತಿ ಪಕರಣವಸೇನ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ಥತ್ತಾ ವುತ್ತಾ। ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಚ ರೋಗವಸ್ಸಾನಪರಿಯನ್ತಾ। ರೋಗಾ ಚ ವಸ್ಸಾನಾ ಚ ಮಾಸಾ ರೋಗವಸ್ಸಾನಾ, ತೇ ತದತಿಕ್ಕಮೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬತಾಯ ಪರಿಯನ್ತಾ ಯಾಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಆಬಾಧೇಸು ವೂಪಸನ್ತೇಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೬೯) ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಿನಯಕಮ್ಮವಿಸಯೇಯೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರ-ಸದ್ದಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ, ‘‘ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೫೮) ಪಾಳಿವಚನತೋ ಚ। ‘‘ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ ಚ ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಹ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ನ ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೇದೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ತೇನೇವ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೫೮) ವಚನತೋ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಕಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ। ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಸೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಥಾಯೋ ಸಮೇನ್ತಿ, ಯುತ್ತಿ ಚ ಅವಿರುದ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ। ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರತೋ ಉಪರಿ। ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ। ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಅಸತಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೇಸಾತಿ ಅಪರೇ ಸತ್ತ ಚೀವರಾನಿ ಸೇಸಾ। ನತ್ಥಿ ಪರಿಯನ್ತಂ ವುತ್ತಸದಿಸೋ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪರಿಯನ್ತಿಕಾ।

೫೦. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದಿಕಂ ಚೀವರಚತುಕ್ಕಂ ಸದಸಾದಿಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಾಪರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಚ ಮುಖಪುಞ್ಛನಞ್ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಪರಿಕ್ಖಾರಮುಖಪುಞ್ಛನಮೇವ ಚೋಳಕನ್ತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ। ದ್ವನ್ದಸಮಾಸನ್ತೇ ಸುಯ್ಯಮಾನತ್ತಾ ಪನ ಚೋಳಕ-ಸದ್ದೋ ಪರಿಕ್ಖಾರ-ಸದ್ದತೋ ಚ ಪರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ। ತಂ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಯ ವಿಸೇಸೇಪಿ ಅವಟ್ಠಾನತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನಾಧಿಟ್ಠಿತಾನಿ ಅವಸೇಸಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಾರಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಕಞ್ಚ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣ…ಪೇ॰… ಚೋಳಕಞ್ಚ ನಿಸೀದನಞ್ಚಾತಿ ಏತಂ ಚೀವರಚತುಕ್ಕಂ ಸದಸಮ್ಪಿ ಅರತ್ತಮ್ಪಿ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸದಸನ್ತಿ ಸಹ ಯಾಹಿ ಕಾಹಿಚಿ ದಸಾಹೀತಿ ಸದಸಂ। ಸದಸಕೇ ಲಬ್ಭಮಾನೇ ಅದಸಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತೇವಾತಿ ಸದಸಮ್ಪಿ ಅದಸಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫದಸಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ವುತ್ತಾವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ। ಅರತ್ತನ್ತಿ ನೀಲಪೀತಾದಿರಜನೇನ ಅರಞ್ಜಿತಮ್ಪಿ। ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ರಞ್ಜಿತನೀಲಪೀತಾದಿಕಮ್ಪಿ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪೀತಿ। ಆದಿಣ್ಣೋ ಕಪ್ಪೋ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ತಂ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ। ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಆದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ।

ನನು ಚ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಬ್ಬನೀಲಕಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೩೭೨) ಸಬ್ಬನೀಲಕಸಬ್ಬಪೀತಕಸಬ್ಬಲೋಹಿತಕಚೀವರಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ಕಥಮಿದಂ ಚೀವರಚತುಕ್ಕಂ ಸದಸಾದಿಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಥಞ್ಚ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಕುಸಚೀರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥೂಸು (ಮಹಾವ॰ ೩೭೧) ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಕುಸಚೀರಂ…ಪೇ॰… ತಿತ್ಥಿಯದ್ಧಜೋ ಧಾರೇತಬ್ಬೋ। ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೩೭೧) ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುವಸೇನೇವ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಸಙ್ಖಾತಧಾರಣಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಚ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೨) ‘‘ಸಬ್ಬನೀಲಕಾದೀನಿ ರಜನಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪುನ ರಜಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಚೇ ಹೋನ್ತಿ ಧೋವಿತುಂ, ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ, ದುಪಟ್ಟಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ಮಜ್ಝೇ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನದಸದೀಘದಸಾನಿ ದಸಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ, ಕಞ್ಚುಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ವೇಠನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನವಸೇನೇವ ಧಾರಣಪರಿಭೋಗಾನಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೬೮) ‘‘ಯಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತದೇವ ಚೀವರನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂಯೇವ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುನೋ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಚ ತಿಚೀವರಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚೀವರಾನಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಯಾನೇವ ಅದಸಾನಿ ಅಸಬ್ಬನೀಲಕಾದೀನಿ ಕಪ್ಪಿಯರಜನರಜಿತಾನಿ ಆದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ನಿಯಮೇನ ನಿವತ್ತಿತಾನಿ ಪರಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಚೀವರಚತುಕ್ಕಮೇವ ಸದಸಾದಿಕಂ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ।

೫೧. ಸೇಸಚೀವರಪಞ್ಚಕಂ ಅದಸಂಯೇವ ರಜಿತಂಯೇವ ಆದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಂವ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ರಜಿತನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯರಜನೇನ ರಜಿತಂ। ನಿಸೀದನಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅದಸತ್ಥಂ ನಿಸೇಧೇತುಂ ‘‘ಸದಸಂವ ನಿಸೀದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸತಿ ಹಿ ಸಮ್ಭವೇ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ಚ ವಿಸೇಸನಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಹೋತಿ।

೫೨. ಇದಾನಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠೇ ಚ ಕಾ ಪವತ್ತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನಧಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅನಧಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದಿವಸೇನ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ। ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಅದಿನ್ನಂ। ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಯೇತಿ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ಏಕಬಹುಭಾವಂ, ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ। ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ಪನ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ।

ಇದಾನಿ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಕೀದಿಸಂ ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ವಿಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಹತ್ಥೋ ದೀಘೇನ ಯಸ್ಸ ತಂ ಹತ್ಥದೀಘಂ। ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಹತ್ಥತೋ। ಉಪಡ್ಢೋ ಹತ್ಥಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ ವಿದತ್ಥಿಸಙ್ಖಾತೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಯಸ್ಸ ತಂ ಉಪಡ್ಢವಿತ್ಥಾರಂ।

೫೩. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಾನಂ ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸೇವ ವಸೇನ, ಅಪರೋ ಪನ ಅಞ್ಞಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ । ತತ್ಥ ನಾಮೇನಾಧಿಟ್ಠಿತಾನಿ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಿಚೀವರೋ। ತಸ್ಸ ವಿನಯತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ। ವಿನಯತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ ಪನ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥಿ। ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಿಯೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಣಿಕೇನ ಯ-ಕಾರೋ। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕಲಂ ನವವಿಧಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ। ತಥಾ ವತ್ವಾತಿ ಏಕಬಹುಭಾವಂ, ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ। ಅಧಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ।

೫೪. ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಂ ಪನ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಕಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಚ್ಛೇದಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಚ್ಛೇದೋ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಞ್ಚ ಗಾಹೋ ಚ ವಿಬ್ಭಮೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಅಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ಚೋರಾದೀಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣಂ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಪರೇಸಂ ದಾನಂ। ಗಾಹೋ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹಣಂ। ವಿಬ್ಭಮೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನಂ। ತದಾಪಿ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇ ವಿಯ ಚೀವರಸ್ಸ ನಿರಾಲಯಭಾವೇನ ಪನ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋತಿ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಭಾದಿಸೋ ಭಿಕ್ಖುಯೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಕಾರಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗರೂಹಿಯೇವ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೪೬೯) ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹಿ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಬ್ಭಮನೇನೇವ ಅಸ್ಸಮಣೀಭಾವತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನನು ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಸಿಕ್ಖಸ್ಸ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನೇನ ನಿರಾಲಯಭಾವೋ ಕಾರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸತಿ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ನಿರಾಲಯಭಾವೋತಿ ಕಥಮಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತಥಾಪಿ ಬುದ್ಧಮತಞ್ಞೂಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೬೯) ‘‘ಯಂ ಪನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತೋ ಚ, ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನತ್ಥೇತ್ಥ ದೋಸೋತಿ।

ಮಾರಣಲಿಙ್ಗಸಿಕ್ಖಾತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಉಪಚಾರೇನ ವಾ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಞ್ಚ ‘‘ಲಿಙ್ಗಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ। ಇತಿ ಏತೇ ಅಟ್ಠ ಸಬ್ಬೇಸು ನವಸು ಚೀವರೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಿಯೋಗೋ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಪನ ನ ಕೇವಲಂ ಇಮೇಯೇವ ಅಟ್ಠ, ವಿನಿವಿದ್ಧಛಿದ್ದಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಯೋಗಕಾರಣನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಚನಞ್ಚ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಏಕಸ್ಸಪಿ ತನ್ತುನೋ ಅಭಾವೇನ ವಿನಿವಿದ್ಧಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಛಿದ್ದಂಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿನಿವಿದ್ಧಛಿದ್ದಂ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಚ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ, ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ, ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಪನ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸೇವ ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಓರತೋ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಾಪನಯನೇನ ಛಿದ್ದಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ।

೫೫. ಇದಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕುಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಕುಸಾ ಚ ವಾಕಾ ಚ ಫಲಕಾನಿ ಚ, ತೇಸಂ ಚೀರಾನಿ ಕುಸ…ಪೇ॰… ಚೀರಾನಿ। ತತ್ಥ ಕುಸೇನ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತಂ ಕುಸಚೀರಂ। ತಥಾ ವಾಕೇನ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತಂ ವಾಕಚೀರಂ, ತಾಪಸಾನಂ ವಕ್ಕಲಂ। ಫಲಕಸಣ್ಠಾನಾನಿ ಫಲಕಾನಿ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಂ ಫಲಕಚೀರಂ। ಕೇಸವಾಲಜನ್ತಿ ಕೇಸೇಹಿ ಚ ವಾಲೇಹಿ ಚ ಜಾತಂ ವಾಯಿತಂ ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಲೂಕಪಕ್ಖಾಜಿನಕ್ಖಿಪೇತಿ ಉಲೂಕಾನಂ ಕೋಸಿಯಸಕುಣಾನಂ ಪಕ್ಖಂ ಪಕ್ಖೇನ ಕತಂ ನಿವಾಸನಞ್ಚ ಅಜಿನಕ್ಖಿಪಂ ಸಲೋಮಂ ಸಖುರಂ ಅಜಿನಮಿಗಾನಂ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ಧಾರಯತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

೫೬. ಕದಲೇರಕಕ್ಕದುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಕದಲಿಯೋ ಚ ಏರಕೋ ಚ ಅಕ್ಕೋ ಚ, ತೇಸಂ ದುಸ್ಸಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ, ತೇಸು ಚೇವ ಮಕಚಿವಾಕೇಹಿ ಕತೇ ಪೋತ್ಥಕೇ ಚಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ। ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ। ಕದಲಿದುಸ್ಸಾದಿಸದ್ದೇನ ತಂಧಾರಣಮಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂಧಾರಣನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ‘‘ನೀಲಕೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವನ್ದೋ। ಸಬ್ಬಾ ನೀಲಕ…ಪೇ॰… ಕಣ್ಹಕಾತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ। ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಯೋಗೇನ ವತ್ಥಂ ನೀಲಾದಿ। ನೀಲಕಂ ಉಮಾಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ। ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಂ ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಿಕವಣ್ಣಂ। ಪೀತಂ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ। ಲೋಹಿತಂ ಜಯಸುಮನಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ। ಕಣ್ಹಕಂ ಅದ್ದಾರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣಂ। ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।

೫೭. ಮಹಾ…ಪೇ॰… ರತ್ತೇತಿ ಮಹಾರಙ್ಗೋ ಚ ಮಹಾನಾಮರಙ್ಗೋ ಚ, ತೇಹಿ ರತ್ತೇ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಪುನ ಸುಯ್ಯಮಾನಂ ಸಬ್ಬಸದ್ದಮನುವತ್ತಿಯಂ, ‘‘ಸಬ್ಬಮಹಾರಙ್ಗರತ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇಮಿನಾ ಚ ಅಸಬ್ಬನೀಲಕಾದಿ ಕಪ್ಪಿಯರಜನರಜಿತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ತತ್ಥ ಮಹಾರಙ್ಗೋ ಸತಪದಿಪಿಟ್ಠಿವಣ್ಣೋ। ಮಹಾನಾಮರಙ್ಗೋ ಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣೋ, ಸೋ ಪನ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಪದುಮವಣ್ಣೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತಿರೀಟಕೇತಿ ತಂ ನಾಮಕ ರುಕ್ಖತಚೇ। ಅಚ್ಛಿನ್ನದೀಘದಸಕೇತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾ ಚ ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ದೀಘಾ ಚ ಸಾ ದಸಾ ಚ ವತ್ಥಕೋಟಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೋ। ಫಲಪುಪ್ಫದಸೇತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಾ ಫಲಸದಿಸಾ ದಸಾ ‘‘ಫಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಕೇತಕಾದಿ ಪುಪ್ಫಸದಿಸಾನಿ ‘‘ಪುಪ್ಫಾನೀ’’ತಿ ಚ, ಫಲಾ ಚ ಪುಪ್ಫಾ ಚ ದಸಾ ಯಸ್ಸ, ಫಲಸದಿಸೇ ದಸೇ, ಪುಪ್ಫಸದಿಸೇ ದಸೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇಠನೇತಿ ಸೀಸವೇಠನೇ। ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬನೀಲಕಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಕುಸಚೀರಾದಿಕಂ ಸಕಲಂ। ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಲಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

ಚೀವರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪. ರಜನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಮೂಲಞ್ಚ ಖನ್ಧೋ ಚ ತಚೋ ಚ ಪತ್ತಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ, ತೇಸಂ ಪಭೇದೋತಿ ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಅಥ ವಾ ಪಭೇದ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತ್ತೇ ತಾನಿಯೇವ ಪಭೇದೋತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ, ತತೋ। ರಜನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ರಜನಾನಿ, ಮೂಲಾದೀನಿ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ರಜನಾನಿ ಮೂಲರಜನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೩೪೪) ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ರಜನಾ ಛಪ್ಪಕಾರಾನಿ, ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ ಸತ್ಥುನಾ’’ತಿ।

೫೯. ಮೂಲೇತಿ ಮೂಲರಜನೇ ಹಲಿದ್ದಿಂ ವಿವಜ್ಜಿಯ ಸಬ್ಬಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಿ ಚ ತುಙ್ಗಹಾರಕೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಅಲ್ಲಿ-ಸದ್ದೇನ ನೀಲಿ-ಸದ್ದೇನ ಚ ತೇಸಂ ಗಚ್ಛಜಾತೀನಂ ಪತ್ತಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ ಉಪಚಾರೇನ, ತಥಾ ಲೋದ್ದ-ಸದ್ದೇನ ಕಣ್ಡುಲ-ಸದ್ದೇನ ಚ ತಚೋ, ಕುಸುಮ್ಭ-ಸದ್ದೇನ ಕಿಂ ಸುಕ-ಸದ್ದೇನ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಿ। ತೇನೇವ ಚ ತಾನಿ ನಪುಂಸಕಾನಿ। ತುಙ್ಗಹಾರಕೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಕಣ್ಟಕರುಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ಹರಿತಾಲವಣ್ಣಂ ಖನ್ಧರಜನಂ ಹೋತಿ। ಅಲ್ಲಿಪತ್ತೇನ ಏಕವಾರಂ ಗಿಹಿಪರಿಭುತ್ತಂ ರಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಫಲರಜನೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ।

ರಜನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೫. ಪತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೬೦. ಅಯೋಪತ್ತೋ ನಾಮ ಅಯಸಾ ಕಾಳಲೋಹೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪತ್ತೋ। ಜಾತಿಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾದೀನಂ ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ। ಪಮಾಣತೋತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ। ತಯೋ ಪತ್ತಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ।

೬೧. ‘‘ಮಗಧೇಸೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಮಗಧೇತಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವಾ ‘‘ಪಚ್ಚಾಸಾ ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸು-ಸದ್ದಲೋಪೇನ ವಾ ವುತ್ತಂ। ನಾಳಿದ್ವಯತಣ್ಡುಲಸಾಧಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಗಧಾಪೇಕ್ಖೋಪಿ ನಾಳಿ-ಸದ್ದೋ ದ್ವಯ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾಸೋ ಹೋತಿ ಗಮ್ಮಕತ್ತಾತಿ ನಾಳಿಯಾ ದ್ವಯಂ ನಾಳಿದ್ವಯಂ। ತತ್ಥ ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾನಿ ಮಾಸಾನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ನಾಳಿದ್ವಯೇನ ಪಮಿತಾ ತಣ್ಡುಲಾ ಸುಕೋಟ್ಟಿತಪರಿಸುದ್ಧಾ ಅನುಪಹತಪುರಾಣಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಾ ನಾಳಿದ್ವಯತಣ್ಡುಲಾ, ತೇಹಿ ಸಾಧಿತಂ ಪಚಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓದನನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಅವಸ್ಸಾವಿತೋದನಂ। ಸೂಪನ್ತಿ ಓದನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾತಿಘನಂ ನಾತಿತನುಕಂ ಹತ್ಥಹಾರಿಯಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತಂ ಮುಗ್ಗಸುಪಂ। ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ತದೂಪಿಯನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಓದನಸ್ಸ ಉಪಿಯಂ ಅನುರೂಪಂ ಯಾವ ಚರಿಮಾಲೋಪಪ್ಪಹೋನಕಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

೬೨. ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಓದನಾದಿನೋ। ಉಪಡ್ಢೋತಿ ಉಪಡ್ಢಂ ನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪಡ್ಢೋ। ಏವ-ಕಾರೇನ ಅತಿರೇಕಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ತತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಾಳಿಕೋದನಾದಿತೋ। ಉಕ್ಕಟ್ಠತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಚ ಓಮಕೋಮಕೋ ಚ ಅಪತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಓಮಕತೋ ಓಮಕೋ ಓಮಕೋಮಕೋ। ಇಮಿನಾ ಪುನ ಪತ್ತದ್ವಯದಸ್ಸನೇನ ಪಮಾಣತೋ ತಯೋಪಿ ಪತ್ತಾ ವಿಭಾಗತೋ ನವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಮಗಧನಾಳಿದ್ವಯತಣ್ಡುಲೋದನಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಡ್ಢನಪಕ್ಖೇ ಠಿತಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಚೇ ಪತ್ತಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುತ್ತೇನ ವಾ ಹೀರೇನ ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಹೀರಸ್ಸ ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತಂ ಫುಸತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ। ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ। ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ ಅನ್ತೋಗತಮೇವ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ। ‘‘ಏಕಂ ನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಜ್ಝಿಮಮಜ್ಝಿಮೋಮಕಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠಾ ಚ ‘‘ಯತ್ಥ ಉಪಡ್ಢನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ , ಅಯಂ ಓಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಓಮಕಓಮಕೋಮಕಓಮಕುಕ್ಕಟ್ಠಾ ಚ ಪತ್ತಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತೇಸು ದ್ವೇ ಅಪತ್ತಾ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ನಾಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗಾ, ನ ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಾ।

೬೩. ಕಪ್ಪೋ ಸಕೋ ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋ ದಸಾಹಪರಮಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಕಪ್ಪೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯೋ। ಸಕೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೋ। ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಪನ ಅತ್ತಸನ್ತಕತ್ತಾ ಚ ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನೂಪಗತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತತ್ಥ ಅಯೋಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಾಕೇಹಿ, ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಪಕ್ಕೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನೂಪಗೋ ಚ ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗೋ ಚ, ತಥಾ ಉಭೋಪಿ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಮೂಲಸ್ಸ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ, ಸಬ್ಬಸೋ ಅತ್ತಸನ್ತಕತ್ತೇ ವಿಞ್ಞಾತೇ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾವಿಕಪ್ಪಿತತಾಯ ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋ। ಅಧಿಟ್ಠಾನಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಾ ಪನೇತ್ಥ ಚೀವರೇ ವುತ್ತಾವ। ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ಪನ ಪತ್ತಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ, ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಏತೇ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸಮ್ಮುಖಾದಿಭೇದೋ ಪನೇತ್ಥ ಚೀವರೇ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ದಸಾಹಪರಮನ್ತಿ ದಸ ಅಹಾನಿ ಪರಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ದಹಾಹಪರಮೋ, ಕಾಲೋ, ತಂ। ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಧಾರೇಯ್ಯೋತಿ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಧಾರೇತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಿಂಕಾಲೇ ಅತಿನಾಮಿತೇ ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅತಿನಾಮಿತೇತಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಹೋತಿ, ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಪದಭಾಜನೀಯೇ (ಪಾರಾ॰ ೬೦೨) ವುತ್ತನಯೇನ ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಸತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಚಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೬೪. ‘‘ಅಚ್ಛೇದಾ’’ತಿಆದಿ ಚೀವರೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಮರಣುದ್ಧಟಾತಿ ಉದ್ಧರಣಂ ಉದ್ಧಳಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ। ಮರಣಞ್ಚ ಉದ್ಧಟಞ್ಚ ಮರಣುದ್ಧಟಾ, ತಸ್ಮಾ। ಛಿದ್ದೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಚೇವ ಪವಿಸತಿ ಚ, ತೇನ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಛಿದ್ದೇನ। ಪತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಮುಜ್ಝತೀತಿ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಜ್ಝತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ।

೬೫. ಇದಾನಿ ‘‘ಪತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಪರಿಹರಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಸೋದಕಂ ಪತ್ತಂ ನ ಪಟಿಸಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ನ ಪಟಿಸಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ‘‘ಸೋದಕಂ ಪತ್ತಂ ಉಣ್ಹೇ ನ ಚ ಓತಪೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಯೋಜನೀಯಂ। ನ ಚ ಓತಪೇತಿ ನೇವ ಈಸಕಂ ತಾಪೇಯ್ಯ। ನ ನಿದಹೇತಿ ನಿರುದಕಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಭುಸಂ ನ ನಿದಹೇಯ್ಯ, ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಈಸಕಂ ತಾಪೇಯ್ಯಾತಿಪಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ। ಭೂಮ್ಯಾ ನ ಠಪೇತಿ ಖರಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ನ ಠಪೇಯ್ಯ। ಯತ್ಥ ಪನ ವಣ್ಣೋ ನ ದುಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪಾಯ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಪರಿಭಣ್ಡಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ವಾ ತಥಾರೂಪಾಯ ಏವ ವಾಲಿಕಾಯ ವಾ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ನೋ ಚ ಲಗ್ಗಯೇತಿ ಭಿತ್ತಿಖಿಲಾದೀಸು ನ ಓಲಮ್ಬೇಯ್ಯ।

೬೬. ‘‘ಮಿಡ್ಢನ್ತೇ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಠಪೇತುಂ ನ ಚ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಮಿಡ್ಢನ್ತೇತಿ ಆಳಿನ್ದಕಮಿಡ್ಢಿಕಾದೀನಂ ಮಿಡ್ಢೀನಂ ಅನ್ತೇ। ಸಚೇ ಪನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಏವರೂಪಾಯ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾಯ ಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪರಿಭಣ್ಡನ್ತೇ ವಾತಿ ಬಾಹಿರಪಸ್ಸೇ ಕತಾಯ ತನುಕಾಯ ಮಿಡ್ಢಿಕಾಯ ಅನ್ತೇ ವಾ। ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಸೋ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಅಙ್ಕೇ ಪನ ಅಂಸಬದ್ಧಕೇನ ಅಂಸಕೂಟೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಠಪೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ। ಛತ್ತೇಪಿ ಭಣ್ಡಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಾ ಅಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮಞ್ಚೇಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ, ಅಟನಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೬೭. ಪತ್ತೇನ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋದಕಞ್ಚ ಚಲಕಟ್ಠಿಕಞ್ಚ ನ ನೀಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋದಕನ್ತಿ ಮುಖವಿಕ್ಖಾಲನೋದಕಂ। ಚಲಕಾನಿ ಚ ಚಬ್ಬೇತ್ವಾ ಅಪವಿದ್ಧಾಮಿಸಾನಿ ಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ಮಚ್ಛಮಂಸಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ಚ ಚಲಕಟ್ಠಿಕಂ। ಪತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಧೋವಿತುಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಧೋತಾದಿ ಉದಕಮ್ಪಿ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿತುಮ್ಪಿ ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠಂ ಸುದ್ಧಪತ್ತಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹಿತುಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಮಚ್ಛಮಂಸಫಲಾಫಲಾದೀನಿ ಖಾದನ್ತೋ ಯಂ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಿಂ ವಾ ಚಲಕಂ ವಾ ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪತ್ತೇ ಠಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಮುಖತೋ ನೀಹಟಂ ಪನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುನ ಅಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಪತ್ತೇ ಠಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಸಿಙ್ಗಿವೇರಾದೀನಿ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಪುನ ಠಪೇತುಂ ಲಭತಿ। ಪತ್ತಹತ್ಥೋತಿ ಪತ್ತೋ ಹತ್ಥೇ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ‘‘ಪತ್ತಹತ್ಥೋ, ಕವಾಟ’’ನ್ತಿ ಚ ಉಪಲಕ್ಖಣಮೇತಂ। ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇ ಪನ ಪತ್ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಕವಾಟಂ ಪಣಾಮೇತುಂ, ಘಟಿಕಂ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ, ಸೂಚಿಂ ವಾ ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ಅವಾಪುರಿತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಅಂಸಕೂಟೇ ಪನ ಪತ್ತಂ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಅವಾಪುರಿತುಂ ಲಭತಿ।

೬೮. ಭೂಮಿಯಾ ಭೂಮಿಸಮ್ಬನ್ಧೀ ಆಧಾರಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ದನ್ತವಲ್ಲಿವೇತ್ತಾದೀಹಿ ಕತೇ ವಲಯಾಧಾರಕೇ ಚ ಏಕದಾರುನಾ ಕತೇ ದಾರುಆಧಾರಕೇ ಚ ಬಹೂಹಿ ದಣ್ಡೇಹಿ ಕತೇ ದಣ್ಡಾಧಾರಕೇ ಚ ಯತ್ಥ ಠಪಿತೋ ಪತ್ತೋ ಯಥಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನ ಪರಿಪತತಿ, ತಥಾ ಸುಟ್ಠು ಸಜ್ಜಿತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತಸ್ಸುಪರಿ ಪತ್ತೋತಿ ಏವರೂಪೇ ದುವೇ ಪತ್ತೇ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಪದತ್ಥಯೋಜನಾ। ಭಮಕೋಟಿಸದಿಸೋ ಪನ ದಾರುಆಧಾರಕೋ ತೀಹಿ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಬದ್ಧೋ ದಣ್ಡಾಧಾರಕೋ ಚ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸೋ, ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಕಟಸಾರಕಾದಿನಾ ಅತ್ಥತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಪನ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಏಕಂ ಪತ್ತಂ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।

೬೯. ಇದಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಪತ್ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ದಾರೂ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಸುವಣ್ಣಮೇವ ಸೋವಣ್ಣಂ। ದಾರು ಚ ರೂಪಿಯಞ್ಚ ಸೋವಣ್ಣಞ್ಚ ಮಣಿ ಚ ವೇಳುರಿಯಞ್ಚ ದಾರು…ಪೇ॰… ವೇಳುರಿಯಾನಿ, ತೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ದಾರು…ಪೇ॰… ಮಯಾ । ದೀಘೋ ಪನ ‘‘ವೇಳುರಿಯಾಮಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಕತೋ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ತಾದಿಸಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ। ತತ್ಥ ಇನ್ದನೀಲಾದಿ ಮಣಿ ನಾಮ। ಕಂಸೋ ಚ ಕಾಚೋ ಚ ತಿಪು ಚ ಸೀಸಞ್ಚ ಫಲಿಕಾ ಚ ತಮ್ಬಲೋಹೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ, ತೇಹಿ ಜಾತಾ ಕಂಸ…ಪೇ॰… ಜಾ। ತತ್ಥ ಕಂಸ-ಸದ್ದೇನ ವಟ್ಟಲೋಹೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ಸೇತಂ ತಿಪು, ಕಣ್ಹಂ ಸೀಸಂ।

೭೦. ಛವಸೀಸಮಯೋತಿ ಛವಸ್ಸ ಮತಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಸೀಸಕಪಾಲಂ, ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಛವಸೀಸಮಯೋ। ಘಟಿ ಚ ತುಮ್ಬಞ್ಚ, ತೇಸಂ ಕಟಾಹೋ, ತೇಹಿ ಜಾತಾತಿ ಘಟಿತುಮ್ಬಕಟಾಹಜಾ। ತತ್ಥ ಘಟೀತಿ ಘಟೋಯೇವ। ತುಮ್ಬಂ ಅಲಾಬು। ಇತಿ ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇ ಪತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ವುತ್ತಾ, ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾ ಚ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ರೂಪಿಯಾದೀಸು ಚತೂಸು ಸಚೇ ಗಿಹೀ ಭತ್ತಗ್ಗೇಸು ಸುವಣ್ಣತಟ್ಟಕಾದೀಸು ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕತ್ವಾ ಉಪನಾಮೇನ್ತಿ, ಆಮಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಕಂಸಕಾಚಫಲಿಕಜಾನಿ ಪನ ತಟ್ಟಕಾದೀನಿ ಭಾಜನಾನಿ ಪುಗ್ಗಲಿಕಪರಿಭೋಗೇನೇವ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ವಾ ಗಿಹಿವಿಕಟಾನಿ ವಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಘಟಿತುಮ್ಬಕಟಾಹಜಾ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟನ್ತಿ।

ಪತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೬. ಥಾಲಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೧-೨. ದಾರು …ಪೇ॰… ವೇಳುರಿಯಾಮಯಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಾ, ಫಲಿಕಾಕಾಚಕಂಸಜಾ ಥಾಲಕಾ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಾ ಸಙ್ಘಿಕಾ ಚ ಕಪ್ಪಿಯಾ, ತುಮ್ಬಘಟಿಜಾ ತಾವಕಾಲಿಕಾ ಕಪ್ಪಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅವಿರೋಧಿಭಾವೇನೇವಾತಿ ಕಪ್ಪಾ, ತಥಾ ಕಪ್ಪಿಯಾ। ನ ಕಪ್ಪಾ ಅಕಪ್ಪಾ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇಮೇ ಸಙ್ಘಿಕಾ। ತಾವ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಿಮ್ಹಿ। ತಾವ ಭೋಜನಾವಧಿಭೂತೋ ಕಾಲೋ ಏತಾಸನ್ತಿ ತಾವಕಾಲಿಕಾ , ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾ, ನ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

ಥಾಲಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೭. ಪವಾರಣಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೩. ಯೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಕಪ್ಪಿಯಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಹತ್ಥಪಾಸೋಪನೀತಾನಂ ಪವಾರಿತೋ, ತತೋ ಇರಿಯಾಪಥತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅನತಿರಿತ್ತಕಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಚೇ, ಇಮಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಪದತ್ಥಯೋಜನಾ। ಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ। ತತ್ಥ ಇರಿಯಾಯ ಕಾಯಿಕಕಿರಿಯಾಯ ಪಥೋ ಪವತ್ತನೂಪಾಯೋ ಇರಿಯಾಪಥೋ, ಠಾನಗಮನನಿಸಜ್ಜನಸಯನಾನಿ। ಪವಾರೇತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಪವಾರಿತೋ, ಅಥ ವಾ ಪವಾರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಂ ಪವಾರಿತಂ, ತಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪವಾರಿತೋ, ಕತಪ್ಪವಾರಣೋ ಕತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಥ ವಾ ಪರಿವೇಸಕೇನ ವಾರೀಯತೀತಿ ಪವಾರಿತೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಿತೋ। ಅನತಿರಿತ್ತಕನ್ತಿ ಯಂ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತಿರಿತ್ತಕರಣಾದೀಹಿ ಸತ್ತಹಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಾಕಾರೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತಂ, ತಞ್ಚ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಯದಾ ವಾ ಇಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಖಾದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹಟಂ, ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತಞ್ಚ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಅಧಿಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅನತಿರಿತ್ತಕಂ ಅನಧಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಾತೇತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತ್ಥಿಯಂ ತಿಮ್ಹಿ ತ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ-ಕಾರೇ, ದ್ವಿತ್ತೇ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿ। ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ, ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ।

೭೪. ಇದಾನಿ ಯಾಯ ಪವಾರಿತಾ, ಸಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾಯೇವ ಪವಾರಣಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಸನನ್ತಿ ಭುಞ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಭುಞ್ಜನಂ। ಇಮಿನಾ ಯಂ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಭೋಜನಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಭೋಜನಞ್ಚೇವಾತಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಭೋಜನಞ್ಚೇವ ಹೋತೀತಿ। ಅಭಿಹಾರೋತಿ ದಾಯಕಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಸ್ಸ ಅಭಿಹರಣಂ, ನ ವಾಚಾಯ। ಸಮೀಪತಾತಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮೀಪತಾ ಚ। ಏತ್ಥ ಪನ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಆಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸಚೇ ಠಿತೋ, ಪಣ್ಹಿಅನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸಚೇ ನಿಪನ್ನೋ, ಯೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಪಾರಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾಯಕಸ್ಸ ಠಿತಸ್ಸ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವಾ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥಂ ಯಂ ಆಸನ್ನತರಂ ಅಙ್ಗಂ, ತಸ್ಸ ಓರಿಮನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಪಾಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕಾಯವಾಚಾಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಭಿಹಟಭೋಜನಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲಿಚಲನಾದಿಕಾಯವಿಕಾರೇನ ವಾ ‘‘ಅಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಚೀವಿಕಾರೇನ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಂ। ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಙ್ಗೇಹಿ ಪವಾರಣಾ ಪಕಾರಯುತ್ತವಾರಣಾ ಪಞ್ಚಅಙ್ಗಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಪಞ್ಚಅಙ್ಗಾ।

೭೫. ಇದಾನಿ ಏತೇಸು ಓದನಾದಿಪಞ್ಚವಿಧಂ ಭೋಜನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಾನಿ ಚ ಪುನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಓದನೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಸಾಲೀತಿ ರತ್ತಸಾಲಿಆದಿಕಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಾಲಿಜಾತಿ। ವೀಹೀತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವೀಹಿನಾಮಿಕಾ ವೀಹಿಜಾತಿ। ಕಙ್ಗೂತಿ ಸೇತರತ್ತಕಾಳಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕಙ್ಗುಜಾತಿ। ಕುದ್ರೂಸೋ ನಾಮ ಕಾಳಕೋದ್ರವೋ। ವರಕೋ ನಾಮ ಸೇತವಣ್ಣೋ ಕೋದ್ರವೋ। ಯವಗೋಧುಮೇಸು ಪನ ಭೇದೋ ನತ್ಥಿ। ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಸಾನುಲೋಮಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ಭೋಜ್ಜಯಾಗು ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭೋಜ್ಜಯಾಗು ಚಾತಿ ಉಣ್ಹಂ ವಾ ಸೀತಲಂ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಓಧಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಸಾ ಭೋಜ್ಜಯಾಗು। ಚ-ಸದ್ದೇನ ಓದನೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ , ಓದನೋ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚೇ ಪನ ಭತ್ತೇ ಉದಕಕಞ್ಜಿಕಖೀರಾದೀನಿ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದೇನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತನುಕಾ ಹೋತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಉದಕಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಯಾಗುಸಙ್ಗಹಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತನುಕಾಯಪಿ ಯಾಗುಯಾ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛಮಂಸಖಣ್ಡಂ ವಾ ನ್ಹಾರು ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ।

೭೬. ಸಾಮಾಕಾದಿತಿಣಂ ಕುದ್ರೂಸಕೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತಂ, ವರಕಚೋರಕೋ ವರಕೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತೋ, ನೀವಾರೋ ಚೇವ ಸಾಲಿಯಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಾಮಾಕಾದಿತಿಣನ್ತಿ ಸಾಮಾಕೋ ಆದಿ ಯಸ್ಸ, ತಮೇವ ತಿಣಂ ತಿಣಧಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ।

೭೭. ಭಟ್ಠಧಞ್ಞಮಯೋತಿ ಖರಪಾಕಭಜ್ಜಿತೇಹಿ ಸತ್ತವಿಧೇಹಿ ಧಞ್ಞೇಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತೋ, ಅನ್ತಮಸೋ ಚುಣ್ಣಮ್ಪಿ ಕುಣ್ಡಕಮ್ಪಿ ಸತ್ತು ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ಪನ ಆತಪಸುಕ್ಖಾನಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾನಂ ಸತ್ತು ವಾ ಕುಣ್ಡಕಾನಿ ಏವ ವಾ ನ ಪವಾರೇನ್ತಿ। ಯವೇನ ಸಮ್ಭವೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯವಸಮ್ಭವೋ, ಕುಮ್ಮಾಸೋ ಕುಮ್ಮಾಸೋ ನಾಮ। ಮುಗ್ಗಾದೀಹಿ ಕತೋ ಪನ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ। ಕಪ್ಪಿಯೋ ಚಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯೋಯೇವ ಮಂಸೋ ‘‘ಮಂಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಚಾತಿ ಅವಧಾರಣೇ। ಅಕಪ್ಪಿಯೋ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋವ। ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋಪಿ ನ ಪವಾರೇತಿ। ಉದಕೇ ಸಮ್ಭವೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಮಚ್ಛೋ ನಾಮ। ದ್ವೀಸು ಪನೇತೇಸು ಸಚೇ ಯಾಗುಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಯಾಗುಸಿತ್ಥಮತ್ತೇಸುಪಿ ಮಚ್ಛಖಣ್ಡೇಸು ವಾ ಮಂಸಖಣ್ಡೇಸು ವಾ ಏಕಂ ಖಾದಿತಂ ಏಕಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ವಾ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತಿ। ದ್ವೇಪಿ ಖಾದಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮುಖೇ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ।

೭೮. ಇದಾನಿ ‘‘ಕೀದಿಸಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಕಿನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪನೀತಂ ಕಿಂ ನಾಮ ನಿಸೇಧೇನ್ತೋ ಪವಾರೇತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ನಿಧಾಯಾಹ ‘‘ಭುಞ್ಜನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ । ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಂ ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಭೋಜನೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ತನ್ನಾಮೇನ ತೇಸಂ ಪವಾರಣಾಜನಕಭೋಜನಾನಂ ನಾಮೇನ ವಾ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಾ ವತ್ವಾ ಅಭಿಹಟಂ ಹತ್ಥಪಾಸೋಪನೀತಂ ಕಪ್ಪಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಭೋಜನಂ ನಿಸೇಧಯಂ ನಿಸೇಧಯನ್ತೋ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಪದತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯೇನ ಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಞ್ಚ ಕುಲದೂಸನವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಸಾದಿತರೂಪಿಯಾದೀಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಞ್ಚ ತಥಾ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಏಕಸಿತ್ಥಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹಟಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಸಚೇ ಪತ್ತಮುಖಹತ್ಥೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಭೋಜನೇ ಸತಿ ಸಾಪೇಕ್ಖೋವ ಅಞ್ಞಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೇನ ‘‘ಓದನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಸ್ಸೇವ ನಾಮೇನ ವಾ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನೇವ ವಾ ಕಾಯೇನೇವ ಅಭಿಹಟಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಕಪ್ಪಿಯಮೇವ ಭೋಜನಂ ಕೇವಲಂ ವಾ ಮಿಸ್ಸಂ ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಪವಾರೇತೀತಿ। ‘‘ಆಕಿರ ಆಕಿರ, ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪೂರೇಹೀ’’ತಿ ಪನ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೭೯-೮೦. ಇದಾನಿ ಯೇ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇನ್ತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಲಾಜಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಲಾಜಾ…ಪೇ॰… ಫಲಾದೀನಿ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲಾಜಾತಿ ಸಾಲಿಆದೀಹಿ ಕತಾ ಲಾಜಾ। ತಂಸತ್ತುಭತ್ತಾನೀತಿ ತೇಹಿ ಲಾಜೇಹಿ ಕತಾ ಸತ್ತು ಚೇವ ಭತ್ತಾನಿ ಚ। ಗೋರಸೋತಿ ಗುನ್ನಂ ರಸೋ ಖೀರಾದಿ। ಸುದ್ಧಖಜ್ಜಕೋತಿ ಮಚ್ಛಮಂಸೇಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ ಸುದ್ಧಖಜ್ಜಕೋ। ಸತ್ತುಯೋ ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಕತೋ ಅಪಕ್ಕೋ ಸತ್ತುಗುಳೋ ಪನ ಸತ್ತುಮೋದಕಸಙ್ಖಾತೋ ಪವಾರೇತಿ। ತಣ್ಡುಲಾತಿ ಸಮಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ಸಾಲಿಆದೀನಂ ತಣ್ಡುಲಾ, ಭಜ್ಜಿತತಣ್ಡುಲಾ ಏವ ವಾ। ಭಟ್ಠಪಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುದ್ಧಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಜ್ಜಿತಂ ಪಿಟ್ಠಂ। ಪುಥುಕಾತಿ ಸಾಲಿಆದೀನಂ ಪುಥುಕಾ। ಪುಥುಕಾ ಹಿ ತನ್ತಿಆಗಮಯುತ್ತಿಯಾ ವಿಸುಮ್ಪಿ ಗಯ್ಹತಿ, ಏಕತೋಪಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಾವಸೇಸಾನಂ ಪುಥುಕಾವೇಳುಆದೀನಂ ಭತ್ತನ್ತಿ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವೇಳೂತಿ ತೇಸಂ ತಣ್ಡುಲಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಪುಥುಕಾ ಚ ವೇಳು ಚ, ತೇ ಆದಯೋ ಯೇಸನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕನ್ದಮೂಲಫಲಾನಿಪಿ ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ವುತ್ತಾವಸೇಸಾನನ್ತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ಸತ್ತವಿಧೇಹಿ ಧಞ್ಞೇಹಿ ಅವಸೇಸಾನಂ। ರಸಯಾಗೂತಿ ರಸೇಹಿ ಪಕ್ಕಮಂಸಾದೀಹಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ ಯಾಗು। ರಸೋಪಿ ತಾದಿಸೋವ। ಸುದ್ಧಯಾಗೂತಿ ಮಂಸಾದೀಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಾ ಸುದ್ಧಯಾಗು। ಫಲಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕನ್ದಾದೀನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ। ಅಪಿ ಚಾತಿ ನಿಪಾತೋ, ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋ ವಾ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।

೮೧. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತಹಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಾಕಾರೇಹಿ ಯಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಅಕತಂ, ತತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಅತಿರಿತ್ತಕತೇ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಏವಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪವಾರಿತೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪವಾರಿತೇನ ವುಟ್ಠಾಯ ಅತಿರಿತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಭೋಜನಂ ಅಭುತ್ತೇನ ಚ ಅತಿರಿತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭೋಜನನ್ತಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಭೋಜನಂ। ಅಭುತ್ತೇನಾತಿ ಏಕಸಿತ್ಥಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಭುತ್ತಾವಿನಾ। ಯೇನ ಯಂವಾ ಪುರೇ ಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಏವ-ಸದ್ದೋ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಅಜ್ಝಾಹಟೇನ ತಂ-ಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯಂ ಭೋಜನಂ ಪುರೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತಂ, ತೇನೇವ ತಮೇವ ಅತಿರಿತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಆಮಿಸಂ ಆಕಿರನ್ತಿ, ತಂ ಸೋ ಪುನ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಭೋಜನೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಪಠಮಕತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪನ ತೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೮೨. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ‘‘ಕರೋನ್ತೋ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಪದಾನಿ। ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚೇವ ಗಹಿತಞ್ಚೇವ ಉಚ್ಚಾರಿತಞ್ಚೇವ ಹತ್ಥಪಾಸಗಞ್ಚೇವ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಭಾಸತೂತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಯಂ ಫಲಂ ವಾ ಕನ್ದಮೂಲಾದಿ ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತಂ, ಯಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ವಾ, ಏತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ। ಗಹಿತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ। ಉಚ್ಚಾರಿತನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತುಂ ಆಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಅಪನಾಮಿತಂ ವಾ, ತಂ ಪನ ಅತಿರಿತ್ತಕಾರಕೇನ ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಹತ್ಥಪಾಸಗನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತುಂ ಆಗತೇನ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಗತಂ। ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಈದಿಸಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಆಸನಾ ಅವುಟ್ಠಿತೋ ವಾ ಅಪ್ಪವಾರೇತ್ವಾಪಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಭುತ್ತೋ ವಾತಿ ಏವಂ ದುವಿಧವಿನಯಕಮ್ಮಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು। ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಭಾಸತೂತಿ ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಇತಿ ಏವಂ ಭಾಸತು। ಏವಂ ಸತ್ತವಿಧಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಾಕಾರಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೮೩. ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಿತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಕರೇ…ಪೇ॰… ಹತ್ಥಗ’’ನ್ತಿ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತೋ ಅಞ್ಞೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಗತಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಹತ್ಥಗಂ। ಪೇಸಯಿತ್ವಾಪೀತಿ ಸಚೇ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪೇಸಯಿತ್ವಾಪಿ। ತಂ ಅತಿರಿತ್ತಕತಂ ಅಕಾರಕೋ ಅತಿರಿತ್ತಕಾರಕತೋ ಅಞ್ಞೋ ಸಬ್ಬೋ ಪವಾರಿತೋಪಿ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋಪಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಲಬ್ಭತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ಪವಾರಿತೇನ ಪನ ಮುಖಞ್ಚ ಹತ್ಥಞ್ಚ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ।

ಪವಾರಣಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೮. ಕಾಲಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೪. ಕಾಲಿಕಾತಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಸತ್ತಾಹಯಾವಜೀವಪ್ಪವತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಕಾಲೋ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ಕಾಲಿಕಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಲೇಯ್ಯಪೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಾ ಅತ್ಥಾ। ತೇ ಪನ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ। ಕಿಂ ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾಪಿ ಸಭಾವೇನೇವ ಕಾಲಿಕವೋಹಾರಂ ಲಭನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಥಾಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾಯೇವ ತೇ ಯಾವಕಾಲಿಕಾದಿ ಕಾಲಿಕವೋಹಾರಲಾಭಿನೋ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಅರುಣುಗ್ಗಮನತೋ ಯಾವ ಠಿತಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೋ, ತಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಯಾವ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಙ್ಖಾತೋ ಕಾಲೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯಾದಿಕಂ ವತ್ಥು, ಠಿತಮಜ್ಝನ್ಹಿಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಜಾನನತ್ಥಂ ಕಾಲತ್ಥಮ್ಭೋ ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಕಾಲನ್ತರೇ ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಯಾವ ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಸಙ್ಖಾತೋ ಯಾಮೋ, ತಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಯಾಮೋ ಕಾಲೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಧೇತಬ್ಬತೋ ಸತ್ತಾಹೋ ಕಾಲೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ। ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಅವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾವಜೀವಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಜೀವಸ್ಸ ಯತ್ತಕೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಯಾವಜೀವಂ, ತಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಾವಜೀವಿಕಂ।

ನನು ಚ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಿಯ ‘‘ಯಾವಜೀವಿಕ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲಸುತಿಯಾ ಅಭಾವೇ ಕಥಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಕಾಲಿಕಾ’’ತಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ? ಯುಜ್ಜತಿ, ಸೋಗತಾನಂ ಖನ್ಧವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸೇವ ಕಾಲಸ್ಸಾಭಾವತೋ ಜೀವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸೋಪಿ ಕಾಲೋಯೇವಾತಿ। ನನು ಚೇತ್ಥ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನೇವ ‘‘ಕಾಲಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ‘‘ಕಾಲಿಕಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ? ನೇದಮೇವಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ‘‘ಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ಥುಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ‘‘ಕಾಲಿಕಾ’’ತಿ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞನ್ತರವಸೇನ ಅತ್ಥಸದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ನತ್ಥಿ ವಿರೋಧೋತಿ।

೮೫. ಇದಾನಿ ತೇಸು ‘‘ಪಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಪಿಟ್ಠಂ ಮೂಲಂ ಫಲನ್ತಿ ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯಂ ಮೂಲಖಾದನೀಯಂ ಫಲಖಾದನೀಯಞ್ಚ । ತತ್ಥ ಸತ್ತನ್ನಂ ತಾವ ಧಞ್ಞಾನಂ ಧಞ್ಞಾನುಲೋಮಾನಂ ಅಪರಣ್ಣಾನಞ್ಚ ಪಿಟ್ಠಂ ಪನಸಲಬುಜಅಮ್ಬಾಟಕಧೋತತಾಲಪಿಟ್ಠಾದಿಕಞ್ಚೇತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಜನಪದೇಸು ಪಕತಿಆಹಾರವಸೇನ ೦೩ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಕಿಚ್ಚಸಾಧಕಂ ಪಿಟ್ಠಂ ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯಂ। ‘‘ಅಧೋತಂ ತಾಲಪಿಟ್ಠಂ ಖೀರವಲ್ಲಿಪಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಗಣಿಯಮಾನಾನಂ ಗಣನಾಯ ಅನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಕಿಚ್ಚಸಾಧಕಭಾವೋಯೇವ ಪನೇತೇಸಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ಸುಬಹುಂ ವತ್ವಾಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಲಕ್ಖಣೇ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ವಿತ್ಥಾರಯಾಮ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ತಮ್ಬಕತಣ್ಡುಲೇಯ್ಯಾದಿಮೂಲಂ ಮೂಲಖಾದನೀಯಂ। ಪನಸಲಬುಜನಾಳಿಕೇರಾದಿಫಲಂ ಫಲಖಾದನೀಯಂ। ಖಜ್ಜನ್ತಿ ಸಕ್ಖಲಿಮೋದಕಾದಿಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಮಯಂ ಖಾದನೀಯಞ್ಚ। ಗೋರಸೋತಿ ಖೀರದಧಿತಕ್ಕಸಙ್ಖಾತೋ ಗುನ್ನಂ ರಸೋ ಚ। ಧಞ್ಞಭೋಜನನ್ತಿ ಸಾನುಲೋಮಾನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ಓದನಸತ್ತುಕುಮ್ಮಾಸಸಙ್ಖಾತಭೋಜನಞ್ಚ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಸತ್ತಧಞ್ಞಾನಿ ಚ ಪಞ್ಚವಿಧಭೋಜನಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಧಞ್ಞಾನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಣೇ ಪಯೋಜನಾಭಾವಾ, ಪಯೋಜನಸಮ್ಭವೇ ಚ ಫಲಗ್ಗಹಣೇನೇವ ತೇಸಂ ಗಹಣಸಮ್ಭವತೋ।

ಯಾಗುಸೂಪಪ್ಪಭುತಯೋತಿ ಯಾಗು ಚ ಸೂಪಞ್ಚ, ತಂ ಪಭುತಿ ಯೇಸಂ ತೇತಿ ಏತೇ ಯಾವಕಾಲಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಭುತಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಚ್ಛಮಂಸಸಙ್ಖಾತಂ ಧಞ್ಞಭೋಜನತೋ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಭೋಜನಞ್ಚ ಪಿಟ್ಠಮೂಲಫಲಖಾದನೀಯತೋ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಕನ್ದಖಾದನೀಯಂ, ಮುಳಾಲಖಾದನೀಯಾದಿಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೇಸು ದೀಘೋ ಚ ಭಿಸಕನ್ದಾದಿ ವಟ್ಟೋ ಚ ಉಪ್ಪಲಕಣ್ಡಾದಿ ಕನ್ದಖಾದನೀಯಂ, ಪದುಮಮೂಲಾದಿ ಚ ತಂಸದಿಸಂ ಏರಕಮೂಲಾದಿ ಚ ಮುಳಾಲಖಾದನೀಯಂ, ತಾಲಾದೀನಂ ಕಳೀರಸಙ್ಖಾತಾ ಮತ್ಥಕಾ ಮತ್ಥಕಖಾದನೀಯಂ, ಉಚ್ಛುಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ನೀಲುಪ್ಪಲಾದೀನಂ ದಣ್ಡಕ್ಖನ್ಧಕಾದಿ ಖನ್ಧಖಾದನೀಯಂ, ತಮ್ಬಕತಣ್ಡುಲೇಯ್ಯಾದೀನಂ ಪಣ್ಣಂ ಪತ್ತಖಾದನೀಯಂ, ಉಚ್ಛುತಚೋವ ಏಕೋ ಸರಸೋ ತಚಖಾದನೀಯಂ, ತಮ್ಬಕಸಿಗ್ಗುಪುಪ್ಫಾದಿ ಪುಪ್ಫಖಾದನೀಯಂ, ಲಬುಜಟ್ಠಿಪನಸಟ್ಠಿಆದಿಕಂ ಅಟ್ಠಿಖಾದನೀಯಂ।

೮೬. ‘‘ಮಧೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಧು ಚ ಮುದ್ದಿಕಾ ಚ ಸಾಲೂಕಞ್ಚ ಚೋಚಞ್ಚ ಮೋಚಞ್ಚ ಅಮ್ಬಞ್ಚ ಜಮ್ಬು ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಮುದ್ದಿಕಾ ಫಲೇಪಿ ಇತ್ಥಿಯಂ, ಫಲೇ ಸೇಸಾ ನಪುಂಸಕೇ, ‘‘ಜಮ್ಬು’’ ಇತಿ ಫಲವಾಚೀ ನಪುಂಸಕಸದ್ದನ್ತರಂ, ತತೋ ಜಾತಂ ಮಧುಪಾನಾದಿ ಮಧು…ಪೇ॰… ಜಮ್ಬುಜಂ, ತಞ್ಚ ಫಾರುಸಞ್ಚ ಪಾನಕನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಮಧುಜಂ ಪಾನಂ ನಾಮ ಮುದ್ದಿಕಾನಂ ಜಾತಿರಸಂ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಕತಪಾನಂ। ತಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಸಾಮಿಸಂ ನಿರಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಕತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪನ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪನ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಪಾನೇಸು। ಮುದ್ದಿಕಜಂ ಪಾನಂ ನಾಮ ಮುದ್ದಿಕಾನಂ ಉದಕೇ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕತಪಾನಂ। ತಥಾ ಸೇಸಪಾನಾನಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಸಾಲೂಕಂ ರತ್ತುಪ್ಪಲಾದೀನಂ ಸಾಲೂಕಂ। ಚೋಚಂ ಅಟ್ಠಿಕಕದಲಿಫಲಂ। ಮೋಚಂ ಅನಟ್ಠಿಕಂ। ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪಾನಾನಿ ಸೀತಾನಿಪಿ ಆದಿಚ್ಚಪಾಕಾನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಿಪಾಕಾನಿ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಾಗ್ಗಿಸನ್ತತ್ತ’’ನ್ತಿ।

೮೭-೮. ಅವಸೇಸಾನಿ ಪನ ವೇತ್ತತಿನ್ತಿಣಿಕಮಾತುಲುಙ್ಗಕಪಿತ್ಥಕರಮನ್ದಾದಿಖುದ್ದಕಫಲಪಾನಾನಿ ಅಟ್ಠಪಾನಗತಿಕಾನೇವ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಧಞ್ಞಾನಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ಫಲಜೋ ರಸೋ’’ತಿ। ಏಕಸ್ಸ ಪನ ವಕ್ಖಮಾನಾನಞ್ಚ ‘‘ಪುಪ್ಫರಸೋ’’ತಿಆದೀನಂ ‘‘ಸೀತೋದಮದ್ದಿತಾದಿಚ್ಚಪಾಕೋ ವಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಾಲನಾಳಿಕೇರಪನಸಲಬುಜಅಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಪುಸ್ಸಫಲತಿಪುಸಏಳಾಲುಕಫಲಾನೀತಿ ನವ ಮಹಾಫಲಾನಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಅಪರಣ್ಣಂ ಸತ್ತಧಞ್ಞಾನಿ ಅನುಲೋಮೇನ್ತೀತಿ ಸಹ ಅನುಲೋಮೇಹೀತಿ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ। ಸಾನುಲೋಮಧಞ್ಞಾನಂ ಪನ ರಸೋ ಯಾವಕಾಲಿಕೋ। ‘‘ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಧಞ್ಞಾನೀ’’ತಿ ಫಲಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಯನ್ತಿ। ಫಲಸುತಿಯಾ ‘‘ಸೇಸಫಲಜೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಗಮ್ಯಮಾನತ್ತಾ ನ ವುತ್ತಂ। ಮಧುಕಪುಪ್ಫಮಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ಪಕ್ಕಡಾಕಜನ್ತಿ ಪಕ್ಕೇಹಿ ಯಾವಕಾಲಿಕೇಹಿ ಡಾಕೇಹಿ ಜಾತಂ ರಸಂ। ಸೀತಮುದಕಂ ಸೀತೋದಂ, ಖೀರೋದೇ ವಿಯ ಸೀತೋದೇ ಮದ್ದಿತೋತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಆದಿಚ್ಚ-ಸದ್ದೋ ಆತಪೇ ವತ್ತತಿ ಉಪಚಾರತೋತಿ ಆದಿಚ್ಚೇ ಪಾಕೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಸೋ।

೮೯. ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಪ್ಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಾನಿ। ಇದಾನಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ವಿಭಜತಿ ‘‘ಸಪ್ಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಗೋಮಹಿಂ ಸಾದೀನಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಿ ಸಪ್ಪಿ ನಾಮಾತಿ ‘‘ಸಪ್ಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಪ್ಪಿಲಕ್ಖಣಮಾಹ। ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸಪ್ಪಿನೋಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಸಮ್ಭವೇ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಮೇವ ಚೇತ್ಥ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇಸಂ ಮಂಸಮವಾರಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಖೀರಾದೀಸು ಹಿ ತೇಸಮಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ನವನೀತಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿಸದಿಸತಾಯ ನವನೀತಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಂ। ಉಪರಿ ಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀತಲಪಾಯಾಸಂ ದೇನ್ತಿ, ಯಂ ಪಾಯಾಸೇನ ಅಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ಮಿಸ್ಸಿತಂ ಪನ ಆದಿಚ್ಚಪಾಕಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ, ತಥಾ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕತೇಲಮ್ಪಿ, ತೇಸು ನವನೀತಂ ನಾಮ ನವುದ್ಧಟಂ। ತೇನ ಕತಂ ಪನ ಸಪ್ಪಿ।

೯೦. ತಿಲಾ ಚ ವಸಾ ಚ ಏರಣ್ಡಾನಿ ಚ ಮಧುಕಾನಿ ಚ ಸಾಸಪಾ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ತೇಹಿ ಸಮ್ಭವೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥೋ, ತಂ ತೇಲಂ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಖುದ್ದಾ ಖುದ್ದಮಧುಮಕ್ಖಿಕಾ ಚ ಭಮರಾ ಚ ಖುದ್ದಭಮರಂ, ಖುದ್ದಜನ್ತುಕತ್ತಾ ನಪುಂಸಕೇಕವಚನಂ। ಮಧುಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಮಧುಕರಿಯೋ, ತಾ ಏವ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಮಧುಕರಿಮಕ್ಖಿಕಾ, ಖುದ್ದಭಮರಮೇವ ಮಧುಕರಿಮಕ್ಖಿಕಾತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ। ತಾಹಿ ಕತಂ ಮಧು ಮಧು ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ವಿಸುಂ ಮಧುಕರೀ-ಸದ್ದಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ದಣ್ಡಕೇಸು ಮಧುಕರಾ ಮಧುಕರಿಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಧುಪಟಲಂ ವಾ ಮಧುಸಿತ್ಥಕಂ ವಾ ಸಚೇ ಮಧುನಾ ಮಕ್ಖಿತಂ, ಮಧುಗತಿಕಮೇವ। ತುಮ್ಬಲಕಾನಂ ಚೀರಿಕಾನಞ್ಚ ನಿಯ್ಯಾಸಸದಿಸಂ ಮಧು ಪನ ಯಾವಜೀವಿಕಂ। ರಸೋ ನಿಕ್ಕಸಟೋ ಆದಿ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ರಸಾದಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಫಾಣಿತಾದೀನಂ ಗಹಣಂ, ಸಾ ಉಚ್ಛುವಿಕತಿ। ಪಕ್ಕಾತಿ ಅವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾ, ಫಾಣಿತಂ ಫಾಣಿತಂ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೀತೂದಕೇನ ಕತಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಂ ಪನ ಫಾಣಿತಗತಿಕಮೇವ। ಅಮ್ಬಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಾನಿ। ಏತಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇನಾಪಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ತಾನಿ ಚ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಚ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ।

೯೧. ಇದಾನಿ ಓದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತವಸಾಯ ಪಾಕತೋ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತೋ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸವತ್ಥೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಂ ವಾ ಅತ್ತನಾ ಏವ। ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಪರೇಹಿ ವಾ। ಅಮಾನುಸಾ ಮನುಸ್ಸವಸಾರಹಿತಾ। ವಸಾ ಅಚ್ಛಾದೀನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನಂ, ಸೂಕರಾದೀನಂ ಕಪ್ಪಿಯಾನಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ವಸಾ। ಸವತ್ಥುಪಕ್ಕಾ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ಸೇಸೋ। ಸವತ್ಥುಪಕ್ಕಾತಿ ಸವತ್ಥುಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಚೇ ಪನ ವಸಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ತೇಲಂ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ ಸತ್ತಾಹಾನಿ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಅಥ ಪರೇಹಿ ಕತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ, ನೋ ಚೇ, ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ। ಕಾರಿಯೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರೇನ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ವಸಾ’’ತಿ ತೇಲಮೇವ ವುತ್ತಂ, ವಸಾ ಪನ ಯಾವಕಾಲಿಕಾವ।

ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ವಸಾಯ ‘‘ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇ ಆಗತಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಸಾಯ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕತ್ತಮಾಸಂಕಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಕಿಮೇತ್ಥ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ? ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನತಾ ಭಗವತಾ ‘‘ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಗಿಲಾನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಸಾಯನೀಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತಂ ತೇಲಂ ಮಧು ಫಾಣಿತಂ, ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಪರಮಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೨) ಸಪ್ಪಿಆದೀನಮೇವ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕತ್ತಂ ವುತ್ತಂ। ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇಪಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಲೇಪಿ ವಿಕಾಲೇಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೬೦) ತಾನಿ ಪಞ್ಚೇವ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಲಂ ನಿಯಮತೋ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಅಚ್ಛವಸಂ ಮಚ್ಛವಸಂ ಸುಸುಕಾವಸಂ ಸೂಕರವಸಂ ಗದ್ರಭವಸಂ ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೬೨) ವುತ್ತಂ। ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸಂ ಅಞ್ಞಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಸಾತೇಲಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನಂ ವತ್ಥುಂ ಪಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇನ ಯಾವಕಾಲಿಕೇಸು ವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನಂ ವತ್ಥುಂ ಪಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋತಿ ವಸಾ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕಾಯೇವಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಕೋ ಏತ್ಥ ಸುಖುಮೋ ನಯೋತಿ।

ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಸಾತೇಲತೋ ಪರೇಸಂ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನಂ ಯೇಸಂ ತೇಸಂ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ವತ್ಥುಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ಖೀರಾದಿಕಂ ನ ಪಚೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ಸತ್ತಾಹಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ವಸಂ ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಪಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಏವಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ವತ್ಥುಭೂತಂ ಖೀರಾದಿಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ತಂ ಪನ ಸತ್ತಾಹಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಕಾಲೇಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತಾನಿ ಹಿ ಯದಿ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಕತಾನಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಸವತ್ಥುಕಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಸಾಮಿಸಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಸಾಮಂಪಕ್ಕತ್ತಾ, ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥುತೋ ವಿವೇಚಿತತ್ತಾ। ಪರೇಹಿ ಕತಾನಿ ಪನ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಪಕ್ಕತ್ತಾ। ಯಾವಜೀವಿಕಾನಿ ತು ಸಾಸಪಮಧುಕಏರಣ್ಡಅಟ್ಠೀನಿ ತೇಲಕರಣತ್ಥಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತದಹೇವ ಕತಂ ತೇಲಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ, ದುತಿಯದಿವಸೇ ಕತಂ ಛಾಹಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮದಿವಸೇ ಕತಂ ತದಹೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಉಗ್ಗತೇ ಅರುಣೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ , ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ, ಉಗ್ಗಹಿತೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವತ್ಥುನಾ ಕತಸದಿಸಂ ಹೋತಿ। ತೇಲತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸಾಸಪಾದೀನಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇನ ದುಕ್ಕಟಂ। ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ನವನೀತಂ ವಾ ಕಾಲೇಪಿ ವಿಕಾಲೇಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಂ ಪನ ತದಹು ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಮಿಸಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಂಸಗ್ಗತೋ ಯಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಸಾಮಂಪಕ್ಕಂ ಸಿಯಾತಿ ನಿರಾಮಿಸಂ ಪನ ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ।

೯೨. ಇದಾನಿ ‘‘ಹಲಿದ್ದಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಹಲಿದ್ದಿ ನಾಮ ನಿಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುಚ್ಚಮಾನೇಪಿ ಪರಿಯಾಯವಚನೇ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಸಿಯಾತಿ ನ ತಂವಚನೇನ ಭುಸಂ ಸಮ್ಮೋಹಯಿಸ್ಸಾಮ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಉಪದೇಸತೋವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಹಲಿದ್ದಿ’’ನ್ತಿ ಬಿನ್ದುಆಗಮೇನ ವುತ್ತಂ। ಉಪಚಾರೇನ ತು ಮೂಲಾದೀನಿ ಹಲಿದ್ದಾದಿಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾನಿ। ತಾ ಹಲಿದ್ದಾದಯೋ ಕೇಚಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾಯೇವ। ಮೂಲಫಲೇ ವಚತ್ತಞ್ಚ…ಪೇ॰… ಭದ್ದಮುತ್ತಞ್ಚ ಅತಿವಿಸಾತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ಪಞ್ಚಮೂಲ-ಸದ್ದೇನ ಚೂಳಪಞ್ಚಮೂಲಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವಜಕಲಿಮೂಲೇ ಜರಟ್ಠನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ।

೯೩-೫. ಗೋಟ್ಠಫಲನ್ತಿ ಮದನಫಲನ್ತಿ ವದನ್ತೀತಿ। ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ಯಸ್ಸಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಾ ತಿಫಲಾ। ಏರಣ್ಡಕಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಜಾತಿರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ಸುಲಸಾದೀನಂ ಪಣ್ಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಸೋಕಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ಸೂಪೇಯ್ಯಪಣ್ಣನ್ತಿ ತಮ್ಬಕತಣ್ಡುಲೇಯ್ಯಾದಿಸೂಪಯೋಗ್ಗಪಣ್ಣಂ। ಉಚ್ಛುನಿಯ್ಯಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೋ ನಿಯ್ಯಾಸೋ ಚ ಸರಸಂ ಉಚ್ಛುಜಂ ತಚಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೋ ತಚೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಹಿಙ್ಗುಕಣಿಕಾರನಿಯ್ಯಾಸಾದಿ ಸಬ್ಬೋ ನಿಯ್ಯಾಸೋ ನಾಮ। ನಿರಸಉಚ್ಛುತಚಾದಿ ಸಬ್ಬೋ ತಚೋ ನಾಮ। ಲೋಣಂ ಸಾಮುದ್ದಾದಿ। ಲೋಹಂ ಅಯತಮ್ಬಾದಿ। ಸಿಲಾ ಕಾಳಸಿಲಾದಿ।

೯೬. ಸುದ್ಧಸಿತ್ಥನ್ತಿ ಮಧುನಾ ಅಮಕ್ಖಿತಂ। ಮಧುಮಕ್ಖಿತಂ ಪನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ। ಯಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುಝಾಪಿತನ್ತಿ ದುಜ್ಝಾಪಿತಂ ಅಕತ್ವಾ ಸುಜ್ಝಾಪಿತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚ। ವಿಕಟಾದಿಪ್ಪಭೇದನ್ತಿ ವಿಕಟಂ ಗೂಥಮತ್ತಿಕಾಮುತ್ತಛಾರಿಕಾಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ, ಸೋ ಪಭೇದೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥೋ, ತಂ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕನ್ದಖಾದನೀಯೇ ಖೀರಕಾಕೋಲಾದಯೋ, ಮುಳಾಲಖಾದನೀಯೇ ಹಲಿದ್ದಿಸಿಙ್ಗಿವೇರಮೂಲಾದಯೋ, ಮತ್ಥಕಖಾದನೀಯೇ ಹಲಿದ್ದಿಸಿಙ್ಗಿವೇರಕಳೀರಾದಯೋ, ಖನ್ಧಖಾದನೀಯೇ ಉಪ್ಪಲಪಣ್ಣದಣ್ಡಾದಯೋ, ಪುಪ್ಫಖಾದನೀಯೇ ಚಮ್ಪಕಪುಪ್ಫಾದಯೋ, ಅಟ್ಠಿಖಾದನೀಯೇ ಮಧುಕಟ್ಠಿಏರಣ್ಡಸಾಸಪಾದಯೋ, ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯೇ ಅಧೋತತಾಲಪಿಟ್ಠಾದಯೋ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

೯೭. ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತಾನಿ ಚ ಅವುತ್ತಾನಿ ಚ ಏಕತೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ ಠಪೇನ್ತೋ ‘‘ಮೂಲ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ‘‘ಸಾರೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸಾರ’’ನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನಾಹ। ‘‘ಸಾರೋ ಬಲೇ ಥಿರಂಸೇ ಚಾ’’ತಿ ಹಿ ನಿಘಣ್ಡು। ಆಹಾರಟ್ಠನ್ತಿ ಆಹಾರೇನ ಜಾತೋ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ಆಹಾರತ್ಥೋ, ಸೋವ ಆಹಾರಟ್ಠೋ, ತಂ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೯೮. ಇದಾನಿ ಚತೂಸು ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಾದಿವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇ ಕಾಲಿಕಾ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಭೋಗೋ ಅನುಭವೋತಿ ಸಮಾಸೋ। ಕಾಲೇತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಕಾಲೇ। ಸಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಗಿಲಾನಾಗಿಲಾನಸ್ಸ। ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ತೀಸು ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಪಿಪಾಸಾದಿಕಾರಣೇ ಸತಿ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಞ್ಚ ಗೇಲಞ್ಞಕಾರಣೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕಾಲತೋ ವಿಗತೋ ವಿಕಾಲೋ, ತಸ್ಮಿಂ, ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ವಿಕಾಲೇ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಅಜ್ಝೋಹರಣೇ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಪನ ಯಾವಜೀವಿಕಞ್ಚ ತದತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ।

೯೯. ಉಭೋತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ವಿಕಾಲಭೋಜನಭಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಜನಯತಿ, ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಸನ್ನಿಧಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ। ಏತೇ ಉಭೋಪಿ ಅನ್ತೋವುತ್ಥಞ್ಚ ಸನ್ನಿಧಿಞ್ಚ ಜನಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಅನ್ತೋವುತ್ಥಂ ಸನ್ನಿಧಿ’’ನ್ತಿ ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ, ಅನ್ತೋವುತ್ಥತ್ತಂ ಸನ್ನಿಧಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೦೦. ಅತಿನಾಮಿತೇತಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತೇ। ಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸನ್ತಕಂ ಏಕೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅವಿಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಪಾಳಿನಾರುಳ್ಹೇತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾರುಳ್ಹೇ ಸಪ್ಪಿಆದಿಮ್ಹಿ ಸತ್ತ ಅಹಾನಿ ಅತಿನಾಮಿತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಪ್ಪೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾದೀನಂ ಸಪ್ಪಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತೇಸಂಯೇವ ನವನೀತಂ, ನಾಳಿಕೇರಾದಿತೇಲಂ, ಸೀತೋದಕೇನ ಕತಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ।

೧೦೧. ನಿಸ್ಸಟ್ಠಲದ್ಧನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ವಿನಯಕಮ್ಮವಸೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಞ್ಚ ತಂ ಲದ್ಧಞ್ಚ ಪುನ ತಥೇವಾತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಲದ್ಧಂ। ತಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸೇಸೋ। ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ಪನ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ನಙ್ಗ’’ನ್ತಿಆದಿ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ। ತೇನ ಮಕ್ಖಿತಾನಿ ಕಾಸಾವಾದೀನಿ ಚ ಪನ ಅಪರಿಭೋಗಾನಿಯೇವ । ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಕಾಯಿಕಪರಿಭೋಗೋ ವಟ್ಟತಿ। ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹೇ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಟೀಕಾಯಂ ‘‘ಇದಂ ಸಪ್ಪಿಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಂ ಸಾಧಯನ್ತೇಹಿ ಅವಿಕಪ್ಪಿತೇ ವಿಕಪ್ಪಿತಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿವಾರೇ ಪಾಳಿ ಆಹಟಾ। ‘‘ಸಚೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಏವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ದೋಸಂ ವತ್ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನೇ ಅತ್ತಸನ್ತಕತ್ತಾಭಾವೋ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನಞ್ಚ ಪಯೋಜನಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ವದಾಮ – ಆಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಅವಿಕಪ್ಪಿತೇ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯೇವ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಸಞ್ಞೀ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೬೨೪) ಪಾಳಿಯಾ ಆಗತತ್ತಾ ತದನುರೂಪಮೇವ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾವ ಪಾಳಿ ಆಗತಾ। ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ವಣ್ಣನೀಯಟ್ಠಾನತಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಚೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಜ್ಜತಿ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನೇ ಚ ಕಥಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಿಜಹತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಾದೀಸು ಛಸು ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನಕಾರಣೇಸು ವಿಕಪ್ಪನಸ್ಸ ಅನನ್ತೋಗಧತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ನಾಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ।

ಮಯಮೇತ್ಥ ಏವಮತ್ಥಂ ಭಣಾಮ – ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಂ ಸಂವಿದಹನಂ ‘‘ಚಿತ್ತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ಉಭಯತ್ಥ ಪನ ಉಪಸಗ್ಗೇಹಿ ನಾನತ್ತಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಾಗಸಞ್ಞಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಞ್ಚ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರವಾದಮೋಲುಬ್ಭ ವುತ್ತಂ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪಾಳಿವಚನೇಸು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ, ‘‘ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೫)। ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ ‘‘ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಭೋಗೇ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಮಿದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೨೫)। ಅಯಮೇವ ವಾದೋ ತೇಸು ಸುನ್ದರತರೋ। ಸತ್ತಾಹೇ ಮಕ್ಖನಾದಿಂ ಅಧಿಟ್ಠತೋ ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದದತೋಪಿ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಪ್ಪಿಆದಿಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದಿಂ ಮಧುಂ ಅರುಮಕ್ಖನಂ, ಫಾಣಿತಂ ಘರಧೂಪನಂ ಅಧಿಟ್ಠತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ।

೧೦೨. ಯಾವಕಾಲಿಕಆದೀನಿ ಅತ್ತನಾ ಸಹ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಸಬ್ಭಾವಂ ಗಾಹಾಪಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಭಾವನ್ತಿ ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಭಾವೋ ದ್ವಿತ್ತೇ ಸಬ್ಭಾವೋ, ತಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ, ತಸ್ಮಾ। ಏವಮುದೀರಿತನ್ತಿ ಏವಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹೇ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಾ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಭಾವಂ ಗಾಹಾಪಯನ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಾದೀನಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಾಮಿತಾನಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಾನಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಜನಕಾನಿ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಅತ್ತಸಂಸಟ್ಠಾನಿಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಜನಕಾನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅವಿಕಪ್ಪನಾದಿಮ್ಹಿ ಸತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಪರಿದೀಪಕಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಾಕ್ಯತ್ತಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ವಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ಅತೀತಉದೀರಿತತ್ತಾಯೋಗತೋ ಕಥಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ। ಏವಮುದೀರಿತನ್ತಿ ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಏವಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ।

೧೦೩-೫. ಇದಾನಿ ಅತ್ತಸಂಸಟ್ಠಾನಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಾದೀನಂ ಸಬ್ಭಾವಗಾಹಾಪನಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುರೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಸತ್ತ ಅಹಾನಿ ಯಸ್ಸ ತಂ ಸತ್ತಾಹಂ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ಸೋ ಸತ್ತಾಹಞ್ಚ ಯಾವಜೀವಿಕಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಕಾಲಿಕಸಮ್ಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸೇಸೇಹಿ ತದಹು ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹಿ ಕಾಲಿಕೇಹಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಯಾಮಕಾಲಿಕಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ। ಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ಸನ್ನಿಧಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿ। ತದಹು ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದಿನೇ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ। ತದಹೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದಿನೇ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ। ಸೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಞ್ಚ। ಏವನ್ತಿ ಯಾಮೇ ಏವ ಪರಿಭುಞ್ಜಯೇತಿ ವಿಜಾನೀಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇತರನ್ತಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕತೋ ಅಞ್ಞಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ।

ಕಾಲಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೯. ಪಟಿಗ್ಗಾಹನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೦೬. ದಾತುಂ ಕಾಮೇತೀತಿ ದಾತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಅಭಿಹಾರೋ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಓಣಮನಾದಿನಾಭಿಹರಣನ್ತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ, ಹತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಸೋ ಹತ್ಥಪಾಸೋ। ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ತು ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನಾಮ। ಸೋ ಚ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಆಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸಚೇ ಠಿತೋ, ಪಣ್ಹಿಅನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸಚೇ ನಿಪನ್ನೋ, ಯೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಪಾರಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾಯಕಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಠಿತಸ್ಸ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥಂ ಯಂ ಆಸನ್ನತರಂ ಅಙ್ಗಂ, ತಸ್ಸ ಓರಿಮನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏರಣಕ್ಖಮನ್ತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮೇನ ಪುರಿಸೇನ ಏರಣಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪನಸ್ಸ ಖಮಂ ಯೋಗ್ಗಂ। ವತ್ಥುಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಂ ನಪುಂಸಕತ್ತಂ। ತಿಧಾ ದೇನ್ತೇತಿ ಕಾಯಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಂ ವಸೇನ ತೀಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ದಾಯಕೇ ದದಮಾನೇ। ತತ್ಥ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಾದಙ್ಗುಲಿಯಾಪಿ ದೀಯಮಾನಂ ಕಾಯೇನ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಟಚ್ಛುಆದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ದೀಯಮಾನಂ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ, ಕಾಯತೋ ಪನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧತೋ ವಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ಪಾತಿಯಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಪಯೋಗೇನ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ। ದ್ವಿಧಾ ಗಾಹೋತಿ ಕಾಯಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ದ್ವೀಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ದೀಯಮಾನಸ್ಸ ಗಹಣಂ। ಏವಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಞ್ಚಙ್ಗೋತಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ।

೧೦೭. ಇದಾನಿ ಅನೇರಣಕ್ಖಮೇ ಚ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾರೋಹನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸಂಹಾರಿಯೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಸಂಹಾರಿಯೇತಿ ಆನೇತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೇ ಫಲಕಪಾಸಾಣಾದಿಮ್ಹಿ। ತತ್ಥಜಾತೇತಿ ತೇಸುಯೇವ ರುಕ್ಖಾದೀಸು ಜಾತೇ ಕಿಂಸುಕಪದುಮಿನಿಪಣ್ಣಾದಿಕೇ। ಚಿಞ್ಚಆದೀನಂ ಸುಖುಮೇ ಪಣ್ಣೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಾನಿ ಹಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಪನ ಸಾಖಾಸು ವಟ್ಟತಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅಙ್ಗ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೇ। ಅಸಯ್ಹಭಾರೇತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸೇನ ಸಹಿತುಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೇ ಭಾರೇ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ‘‘ನ ರೂಹತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

೧೦೮. ಇದಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಮರಣಲಿಙ್ಗೇಹೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ ಚ ಮರಣೇನ ಚ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನೇನ ಚ। ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸಗ್ಗತೋತಿ ನತ್ಥಿ ಅಪೇಕ್ಖೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅನಪೇಕ್ಖೋ, ಸೋವ ವಿಸಗ್ಗೋ, ತತೋ ಚ। ಅಚ್ಛೇದಾತಿ ಚೋರಾದೀಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನದಾನಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದಾನೇನ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆನೇತಬ್ಬೋ। ಗಾಹೋತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ। ಉಪಸಮ್ಮತೀತಿ ವಿಜಹತಿ।

೧೦೯-೧೦. ಇದಾನಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪರಿಭೋಗೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಚತುಕಾಲಿಕಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ। ಇದಾನಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸುದ್ಧಂ ನಾತಿಬಹಲಂ ಉದಕಞ್ಚ ತಥಾ ಅಙ್ಗಲಗ್ಗಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ದನ್ತ…ಪೇ॰… ಗೂಥಕಞ್ಚ ಲೋಣ…ಪೇ॰… ಕರೀಸಕಞ್ಚ ಕಪ್ಪತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಸುದ್ಧನ್ತಿ ರಜರೇಣೂಹಿ ಅಞ್ಞರಸೇನ ಚ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಂ। ನಾತಿಬಹಲನ್ತಿ ಯಂ ಕಸಿತಟ್ಠಾನೇ ಬಹಲಮುದಕಂ ವಿಯ ಮುಖೇ ವಾ ಹತ್ಥೇ ವಾ ನ ಲಗ್ಗಂ, ತಂ। ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಅಙ್ಗತೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನ ಗತಂ। ದನ್ತಾನಿ ಚ ಅಕ್ಖೀನಿ ಚ ಕಣ್ಣಞ್ಚ ದನ್ತಕ್ಖಿಕಣ್ಣಂ ಪಾಣ್ಯಙ್ಗತ್ತಾ, ತಸ್ಸ ಗೂಥಕನ್ತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಲೋಣಂ ಸರೀರುಟ್ಠಿತಂ। ಸಿಙ್ಘಾಣೀತಿ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ। ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

೧೧೧. ಇದಾನಿ ‘‘ಗೂಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾಲೋದಿಸ್ಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾವಿಧೇತಿ ಸಪ್ಪದಟ್ಠಕ್ಖಣಾದಿಕೇ ತಥಾವಿಧೇ ಕಾಲೇ। ತಥಾ ತಾದಿಸೋ ವಿಧೋ ಕಾಲೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ। ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಸೇವನಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಸನ್ತೇ ಕಪ್ಪಕಾರಕೇತಿ ಏತ್ಥ ದುಬ್ಬಚೋಪಿ ಅಸಮತ್ಥೋಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಅಸನ್ತಪಕ್ಖೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕಾಲೋದಿಸ್ಸತ್ತಾ ಪನ ಛಾರಿಕಾಯ ಅಸತಿ ಅಲ್ಲದಾರುಂ ರುಕ್ಖತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ, ಮತ್ತಿಕಾಯ ಅಸತಿ ಭೂಮಿಂ ಖಣಿತ್ವಾಪಿ ಮತ್ತಿಕಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೧೧೨. ದುರೂಪಚಿಣ್ಣೇತಿ ದುಟ್ಠುಂ ಉಪಚಿಣ್ಣಂ ಆಮಟ್ಠಂ ದುರೂಪಚಿಣ್ಣಂ। ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಾಮಿಸಂ ಭಾಜನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಮಸತಿ, ಪಿಧಾನಂ ಆಮಸತಿ, ಉಪರಿ ಠಿತಕಚವರಾದಿಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ತತ್ಥಜಾತಕಫಲಿನಿಯಾ ಸಾಖಾಯ ವಾ ವಲ್ಲಿಯಾ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಚಾಲೇತಿ, ದುರೂಪಚಿಣ್ಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಫಲರುಕ್ಖಂ ಪನ ಅಪಸ್ಸಯಿತುಂ ವಾ ತತ್ಥ ಕಣ್ಟಕಂ ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅರಞ್ಞೇ ಪತಿತಅಮ್ಬಫಲಾದಿಂ ‘‘ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ರಜೋಕಿಣ್ಣೇತಿ ರಜಸಾ ಓಕಿಣ್ಣೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತಾದಿಕೇ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ ವಿನಯದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ರಜಂ ಪತತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಾ । ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಆಕಿರನ್ತಿ, ಹತ್ಥತೋ ಅಮೋಚೇನ್ತೇನೇವ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಮಹಾವಾತೋ ತತೋ ತತೋ ರಜಂ ಪಾತೇತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತುಂ, ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಂ ಪನ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

ಅಥಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನಾರಮ್ಭೇ। ಉಗ್ಗಹಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಿ ಉಗ್ಗಹಿತ್ಥಾತಿ ಉಗ್ಗಹೋ, ಉಗ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ, ತಸ್ಮಿಂ। ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾವಂ ಜಾನತೋ ಅತ್ತನಾ ಏವ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಹಣೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಲಾದೀನಿ, ಛಾಯತ್ಥಾಯ ಸಾಖಾದೀನಿ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಉಚ್ಛುಆದೀಸು ಫಾಲಿತೇಸು ಮಲಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಾದೀನಿ ಪಿಸನ್ತಾನಂ ವಾ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಾನಂ ವಾ ನಿಸದನಿಸದಪೋತಕಉದುಕ್ಖಲಮುಸಲಾನಿ ಖೀಯನ್ತಿ, ದನ್ತನ್ತರೇ ಲಗ್ಗಂ ಸುಖುಮಆಮಿಸಂ ಹೋತಿ, ರಸೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ। ಅನ್ತೋವುತ್ಥೇತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಯಾ ಛದನಬ್ಭನ್ತರೇ ವುತ್ಥೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಯಂಪಕ್ಕೇತಿ ಅತ್ತನಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪಕ್ಕೇ। ಸಚೇ ವಾಸಿಆದಿಂ ತಾಪೇತ್ವಾ ತಕ್ಕಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಸಾಮಪಾಕತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ। ಪುರಿಮಕಾಲಿಕದ್ವಯೇ ಪುನಪಾಕಞ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇಪಿಸ್ಸ ಉಣ್ಹಯಾಗುಯಾ ಸುಲಸಿಪಣ್ಣಾದೀನಿ ವಾ ಸಿಙ್ಗಿವೇರಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಚಾಲೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ ಭತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಿದಹಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅನ್ತೋಪಕ್ಕೇತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಯಾ ಅನ್ತೋ ಪಕ್ಕೇ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

ಪಟಿಗ್ಗಾಹನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೦. ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೧೩-೪. ಮನುಸ್ಸಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾನಞ್ಚ …ಪೇ॰… ಉರಗಸ್ಸ ಚ ಯಂ ಮಂಸಞ್ಚ, ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಮಂಸಞ್ಚ, ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತಂ ಯಞ್ಚ ಮಂಸಂ, ತೇಸು ಮಂಸೇಸೂತಿ ಏವಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಸೀಸಗೀವಾತರಙ್ಗೇನ ಚರನ್ತಾ ಅಚ್ಛವಿಸೇಸಾವ ತರಚ್ಛಾ। ಉರಗಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದೀಘಜಾತಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ। ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಮಂಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ, ತಞ್ಚ ತಂ ಮಂಸಞ್ಚ। ಏತ್ಥ ಚ ಮಂಸ-ಗ್ಗಹಣೇನ ಮಚ್ಛಾನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ, ಚ-ಸದ್ದೇನ ವಾ। ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅದಿಟ್ಠಅಸುತಅಪರಿಸಙ್ಕಿತತಾಯ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತಂ, ಅನಾಪುಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಪತ್ತಿಭೀರುಕೇನ ಹಿ ರೂಪಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನಾಪಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಞ್ಚ। ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಂಸೇಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಥೂಲೋ ಅಚ್ಚಯೋ ಏತ್ಥಾತಿ ರಸ್ಸೇ, ದ್ವಿತ್ತೇ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತೋ ಅಧಿಕಂ ವಜ್ಜಂ ನತ್ಥಿ। ಸೇಸೇಸೂತಿ ಅವಸೇಸೇಸು ಏಕಾದಸಸು।

೧೧೫. ಇದಾನಿ ಮನುಸ್ಸಾದೀನಂ ಅಟ್ಠಿಆದೀನಿಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಟ್ಠಿಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಲೋಹಿತ’’ನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಅನುವತ್ತೇತಬ್ಬೋ। ಏಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾದೀನಂ ದಸನ್ನಂ। ವಸಾಸು ಪನ ಏಕಾ ಮನುಸ್ಸವಸಾ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಖೀರಾದೀಸು ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂಯೇವ ಸಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಭಾವಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಸಚಿತ್ತಕಂ। ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಹಿ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಏವ, ನ ಚ ಮಂಸಸ್ಸ, ತಥಾಪಿ ಮಂಸಸೀಸೇನ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ವುತ್ತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ।

ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೧. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೧೬-೭. ರೂಪಿಯೇನ ಅರೂಪಿಯಂ ರೂಪಿಯಞ್ಚ ಇತರೇನ ರೂಪಿಯಞ್ಚ ಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ರೂಪಿಯೇನಾತಿ ರೂಪಿಯಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ। ಅರೂಪಿಯನ್ತಿ ಅರೂಪಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಞ್ಚ। ಇತರೇನಾತಿ ಅರೂಪಿಯೇನ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗೀತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿ, ಕಿಂ ತಂ? ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ರೂಪಿಯಸ್ಸ ಮೂಲಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ರೂಪಿಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।

ಇದಾನಿ ರೂಪಿಯಾದಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಧಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಕಹಾ…ಪೇ॰… ಮಾಸಕಂ ಇಧ ರೂಪಿಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಕಹಾಪಣೋ ನಾಮ ಸುವಣ್ಣಮಯೋ ವಾ ರಜತಮಯೋ ವಾ ಏತರಹಿ ಪಕತಿಕಹಾಪಣೋ ವಾ। ಸಜ್ಝೂತಿ ರಜತಂ। ಸಿಙ್ಗೀತಿ ಸುವಣ್ಣಭೇದೋ, ತಥಾಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸುವಣ್ಣಮಧಿಪ್ಪೇತಂ। ವೋಹಾರೂಪಗಮಾಸಕನ್ತಿ ವೋಹಾರಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ವೋಹಾರೂಪಗಂ, ತಞ್ಚ ತಂ ಮಾಸಕಞ್ಚ। ತಂ ಪನ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪಞ್ಚ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪಞ್ಚ ಲೋಹದಾರುಆದಿಮಯಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಧ ರೂಪಿಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ರೂಪಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವತ್ಥಮುತ್ತಾದಿ ಕಪ್ಪಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಞ್ಚ ಇತರನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ವತ್ಥಞ್ಚ ಮುತ್ತಾ ಚ ಆದಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ವತ್ಥಾದಿ ಮುತ್ತಾದೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮೇನ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಪ್ಪಾಸಸುತ್ತಾಪರಣ್ಣಾದಿಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ, ದುತಿಯೇನ ಮಣಿ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲಂ ಸತ್ತಧಞ್ಞಾನಿ ದಾಸಿದಾಸಖೇತ್ತವತ್ಥುಪುಪ್ಫಾರಾಮಫಲಾರಾಮಾದಯೋತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವತ್ಥಾದಿಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ, ಮುತ್ತಾದಿದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಞ್ಚ ಇತರಂ ಅಞ್ಞಂ ಅರೂಪಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೧೮. ಏತ್ತಾವತಾ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ದೇಹಿ, ಇಮಂ ಕರ, ಇಮಂ ಆನಯಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಭುತ್ವಾ ಇಮಂ ದೇಹಿ, ಇಮಂ ಕರ, ಇಮಂ ಆನಯಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ದೇಮಿ, ಇಮಂ ದೇಹಿ, ಇಮಂ ಕರ, ಇಮಂ ಆನಯಾ’’ತಿ ವಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ಸಮಾಪನ್ನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಇಮನ್ತಿ ತಣ್ಡುಲಾದಿಂ। ಭುತ್ವಾತಿ ಓದನಾದಿಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ದೇಹೀತಿ ಏತಂ ವತ್ಥಾದಿಕಂ ದೇಹಿ। ಇಮಂ ಕರಾತಿ ಏತಂ ರಜನಪಚನಾದಿಂ ಕರೋಹಿ। ಇಮಂ ಆನಯಾತಿ ಏತಂ ರಜನಕಟ್ಠಾದಿಂ ಆನೇಹಿ। ಇಮಂ ದೇಮೀತಿ ಏತಂ ವತ್ಥಾದಿಕಂ ತವ ದೇಮಿ। ಸಮಾಪನ್ನೇತಿ ಕತೇ। ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೇನ ಅಞ್ಞಾತಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಇಮಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದತೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ‘‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದತೋ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನಂ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದತೋ ಕಯವಿಕ್ಕಯನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಮತ್ತಂ ಮೋಚೇನ್ತೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಂ। ಅಯಞ್ಹಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಅವಸೇಸೇಹಿ ಗಿಹಿಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಪನ ನವಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾರೇತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಪಮಾಣೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮತ್ತಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ।

೧೧೯-೧೨೦. ಇದಾನಿ ಪರಿಣಾಮನವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನತಂ ಲಾಭಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿ। ಅಞ್ಞತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ, ಪಾಚಿತ್ತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ನತಂ ಲಾಭಂ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಅಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಅಞ್ಞಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ನತನ್ತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಚಸಾ ವಾ ನಿನ್ನಂ ಕತಂ। ಲಾಭನ್ತಿ ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಚೀವರಾದಿ। ಅಞ್ಞತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ವಾ ಚೇತಿಯೇ ವಾ, ಚೇತಿಯೇ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಚೇತಿಯಾದಿನೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುನಖಸ್ಸ। ಅಞ್ಞತೋ ವಾತಿ ಚೇತಿಯಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ। ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ಪನ ಇದಂ ಕಾಕಕ್ಖಿಗೋಳಕಞಾಯೇನ ‘‘ನತಂ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಉಭಯತ್ಥ ಪರಿವತ್ತತಿ। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ನ ದದೇಯ್ಯ ವಾ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞಥಾ ಅಞ್ಞೇನ ಪಕಾರೇನ, ಥೇಯ್ಯಸಞ್ಞಾಯ ನ ದದೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇತರನ್ತಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೨. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೨೧. ಮುಸಾ …ಪೇ॰… ಹರಣೇತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ತಸ್ಸ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಮುಸಾವಾದೇತಿ ನಿಪಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಚನಕ್ಖಣೇಪಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾಭಣನನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಣನಞ್ಚ ನಾಮ ಇಧ ಅಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಭೂತತಂ, ಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಅಭೂತತಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪನಪ್ಪಯೋಗೋ। ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಚಾರವಿಪತ್ತಿಯೋ ಅಮೂಲಿಕಾಯ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟಾನಿ। ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಭಣತಿ, ಸೋ ನ ಸುಣಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ।

ಓಮಸತಿ ಅಮನಾಪತಾಯ ಕಣ್ಣೇಸು ವಿಜ್ಝತಿ ವಿಯ ಏತೇನ, ಓಮಸತಿ ವಾತಿ ಓಮಸೋ, ಸೋ ಚಾಯಂ ವಾದೋಚ, ತಸ್ಮಿಂ। ದೀಘೋ ಪನ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಹೀನುಕ್ಕಟ್ಠೇಸು ಚ ಜಾತಿನಾಮಗೋತ್ತವಯಕಮ್ಮಸಿಪ್ಪಆಬಾಧಲಿಙ್ಗಕಿಲೇಸಆಪತ್ತಿಅಕ್ಕೋಸಸಙ್ಖಾತೇಸು ದಸಸು ಭೂತೇನ ವಾ ಅಭೂತೇನ ವಾ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋಸಿ, ಚಣ್ಡಾಲೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಖುಂಸೇತುಕಾಮತಾಯ ಅಕ್ಕೋಸವಚನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಚಣ್ಡಾಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ವಾ ‘‘ಚೋರೋಸಿ, ವಿಕಾರೀಸಿ, ಮಾತುಘಾತಕೋಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಪದೇಹಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಪರಮ್ಮುಖಾ ಪನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ಕೇವಲಂ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ವದತೋ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ।

ಪೇಸುಞ್ಞಹರಣೇತಿ ಪಿಸುಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪೇಸುಞ್ಞಂ। ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಪರೇಸು ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞಸ್ಸ ಹರಣೇ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಹರಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಪದಂ ಪದಂ ಪದಸೋ, ವಿಚ್ಛಾಯಂ ಸೋ, ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾರುಳ್ಹೋ ತಿಪಿಟಕಧಮ್ಮೋ, ಅನಾರುಳ್ಹೋ ಚ ರಾಜೋವಾದಾದಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತೇನ ಸಹ ಪದಸೋತಿ ನಿಪಾತಸ್ಸ ತತಿಯಾತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಪದಸೋಧಮ್ಮೇತಿ ಏಕಕ್ಖರಾದಿನಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಭಣನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪದಸೋಧಮ್ಮಭಣನಞ್ಹಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೇನ ಉಪಚಾರೇನ ವುತ್ತಂ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣೇ ಸಜ್ಝಾಯಕರಣೇ, ತಂಸನ್ತಿಕೇ ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣಾದಿಕೇ ಚ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಗುಣಂ ಗನ್ಥಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಓಸಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಖಲಿತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಏವಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ಏಕತೋ ಭಣನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ।

ಅನ್ತಮಸೋ ವತ್ಥಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಂ ಛದನಂ ಅನಾಹಚ್ಚ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೇನಾಪಿ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಛನ್ನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಞ್ಚ ಸೇನಾಸನಂ ಅಗಾರನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತತ್ರಟ್ಠೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋಪಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತದಹುಜಾತಾ ಇತ್ಥೀಪಿ ಉಪಚಾರತೋ ಅಗಾರ-ಸದ್ದೇನ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಹ ಅಗಾರೇನಾತಿ ಸಾಗಾರೋ, ಭಿಕ್ಖು। ಉಪಚಾರೇನೇವ ಚ ಪನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ, ಮಾತುಗಾಮೇನ ಚ ಸಹ ಸೇಯ್ಯಕಪ್ಪನಂ ಸಾಗಾರಭಾವೋ ನಾಮಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಘಸಮ್ಮತಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾದಿಭೇದಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯೇನ ಚ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತಿ ಅವಜಾನಾಪೇನ್ತಿ ಅವಞ್ಞಾಯ ಓಲೋಕಾಪೇನ್ತಿ, ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ವಚನಂ ಉಜ್ಝಾಪನಕಂ। ಯೇನ ಖೀಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ತಂ ಖೀಯನಂ।

೧೨೨. ತಲನ್ತಿ ಹತ್ಥತಲಮಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತಗ್ಗಹಣೇನ ಪನ ಕಾಯೋವ ತಲಂ। ಸತ್ತೀತಿ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ಸತ್ತಿ ಆವುಧವಿಸೇಸೋ, ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಪನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಸತ್ತಿ। ತಲಞ್ಚ ಸತ್ತಿ ಚ ತಲಸತ್ತಿ। ಇಧ ಪನ ಕೋಪೇನ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ತಲಸತ್ತಿಉಗ್ಗಿರಣಂ ತಲಸತ್ತಿ। ಸಚೇ ಪನ ವಿರದ್ಧೋ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ, ನ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ದಿನ್ನತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ।

ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವದತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಅನಾದರಕರಣಂ ಅನಾದರೋ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ, ಪರೇನ ವಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಅನಾದರೇ ದುಕ್ಕಟಂ।

‘‘ಊನವಸ್ಸೋ ತ್ವಂ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ।

ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇತಿ ಪಕತಿವಚನೇನ ಪುಚ್ಛಿತುಮನುರೂಪಂ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇ। ದೀಘೋ ಪನ ಸನ್ಧಿವಸೇನ। ಆಪದಾಸು ಅನಾಪತ್ತಿ।

ಪರಮ್ಪರಭೋಜನೇತಿ ಪರೋ ಚ ಪರೋ ಚ ಪರಮ್ಪರಾ ಮ-ಕಾರೋ ಸನ್ಧಿವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾ ಉಪ್ಪತ್ತವಿಸಯಅಪಾದಾನವಚನಂ, ಪರತೋ ಪರತೋ ಲದ್ಧಾ ಭುಞ್ಜನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಪಞ್ಚಹಿ ಭೋಜನೇಹಿ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ಯೇನ ಯೇನ ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭೋಜನತೋ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ಆದಿನಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಾ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅಞ್ಞತೋ ಅಞ್ಞತೋ ಪಞ್ಚಭೋಜನಾದೀನಿ ಲದ್ಧಾ ಭುಞ್ಜಮಾನೇತಿ। ಗಿಲಾನಚೀವರದಾನಚೀವರಕಾರಸಮಯೇ ಅನಾಪತ್ತಿ।

೧೨೩. ಸೇಯ್ಯಂ ಸೇನಾಸನಾನಿ ವಾ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಮನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೇ। ತತ್ಥ ‘‘ಭಿಸಿ ಚಿಮಿಲಿಕಾ ಉತ್ತರತ್ಥರಣಂ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ತಟ್ಟಿಕಾ ಚಮ್ಮಕ್ಖಣ್ಡೋ ನಿಸೀದನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೧೬) ವುತ್ತಾಸು ದಸಸು ಸೇಯ್ಯಾಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಸಬ್ಬಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಗುತ್ತೇ ಸೇನಾಸನೇ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಯಥಾ ಠಪಿತಂ ಉಪಚಿಕಾದೀಹಿ ನ ಖಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಠಪನವಸೇನ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಮನೇ ಚ, ತಥಾ ಮಞ್ಚಪೀಠತಿಸಿಕೋಚ್ಛಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಮನೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾವುತ್ತತೋ ಪನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ।

ಇತ್ಥಿಯಾ ಅದ್ಧಾನಗಮನೇತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮ ಭಗಿನಿ, ಗಚ್ಛಾಮ ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಸ್ವೇ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಯಮಿತಕಾಲವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಅಕತ್ವಾಪಿ ದ್ವಾರವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಮಗ್ಗವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಗಮನೇತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಏಕೇಕಾಯ ನಿಸೀದನೇತಿ ಏಕೇನ ಏಕಾತಿ ಏಕೇಕಾ, ತಸ್ಸಾ ನಿಸಜ್ಜಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕೇನ ಸಹ ಏಕಿಸ್ಸಾ ನಿಸಜ್ಜಂ ವಿನಾ ಏಕಾಯ ಸಹ ಏಕಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕಾಯ ಸಹ ಏಕಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಾಯಂ ಸತಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಏಕಾಯೇಕನಿಸೀದನೇ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ।

೧೨೪. ರೂಪಾದೀನಂ ಉಪಸಂಹಾರೇನ, ಭಯಾನಕಕಥಾಕಥನೇನ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಂಸಾಪನೇ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ।

ಆಕೋಟನೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅನ್ತಮಸೋ ಉಪ್ಪಲಪತ್ತೇನಾಪಿ ಪಹಾರದಾನೇ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ। ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ।

ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಿನಯಧರೇನ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಿತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾದೋ ಅಞ್ಞೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಂ ಅಞ್ಞವಾದೋ। ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅಕಥೇತುಕಾಮತಾಯ ವಿಹೇಸನಂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ವಿಹೇಸಾ। ಅಞ್ಞವಾದಕಸ್ಸ ವಿಹೇಸಕಸ್ಸ ಚ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇನ ಅಞ್ಞವಾದಕವಿಹೇಸಕಕಮ್ಮೇ ಕತೇ ಪುನ ಅಞ್ಞವಾದೇ ವಿಹೇಸಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಅನಾರೋಪಿತೇ ಪನ ಕಮ್ಮೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಕಿಞ್ಚಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಇದಂ ನಾಮ ತಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ನ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಸಙ್ಘಂ ವಿಹೇಸೇತೀತಿ ವಿಹೇಸಕೋ। ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಆಪತ್ತಿಯಾ, ವತ್ಥುನಾ ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೇ ತಂ ಅಕಥೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಕೋ ಆಪನ್ನೋ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಚನೇಹಿ ತಂ ವಚನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ಯೋ ಅಞ್ಞಂ ವದತಿ, ಅಯಂ ಅಞ್ಞವಾದಕೋ ನಾಮ।

ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ನಾಮ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ, ಇಧ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ। ಪಕಾಸೋ ಚ ಛಾದೋ ಚ ಪಕಾಸಛಾದೋ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸ್ಸ ಪಕಾಸಛಾದೋತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಯತಿಂ ಸಂವರತ್ಥಾಯ ಆಪತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಂ ಕುಲಪರಿಯನ್ತಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ‘‘ಅಯಂ ಅಸುಚಿಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸ್ಸ ಪಕಾಸನೇ ಆರೋಚನೇ ಚ, ತಸ್ಸೇವ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಞತ್ವಾ ಛಾದನೇ ಚ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನೇ ಛಾದನೇ ಚ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಪಞ್ಚಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಇತರಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ।

ಹಾಸೋದಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಹಾಸೇ ಉದಕೇತಿ ಪದವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಉಪಕಚ್ಛಕಾದೀಸು ಹಾಸೇ ಫುಸನೇ। ಹಾಸನಿಮಿತ್ತಞ್ಹಿ ಫುಸನಂ ಹಾಸೋ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಉದಕೇ ಹಾಸೇತಿ ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕೇ ಉದಕೇ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನನಿಮುಜ್ಜನೇನ ಕೀಳಾಯ। ಕೀಳಾ ಹಿ ಇಧ ಹಾಸೋತಿ ವುತ್ತೋ। ನಾವಾಯ ಕೀಳತೋ, ಹತ್ಥಾದಿನಾ ಕಟ್ಠಾದಿನಾ ವಾ ಉದಕಂ ಹನತೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಭಾಜನಗತಕಞ್ಜಿಕಾದೀನಿಪಿ ಖಿಪನಕೀಳಾಯ ಕೀಳತೋ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ।

ನಿಚ್ಛುಭನೇ ವಿಹಾರಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರತೋ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪನೇ। ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಪ್ಪಯೋಗೇ ಏಕಾ, ನಾನಾಪಯೋಗೇ ದ್ವಾರಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ಪುಗ್ಗಲಿಕನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ, ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ನ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ, ಅತ್ತನೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಸ್ಸ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ, ಭಣ್ಡನಕಾರಕಸ್ಸ ಪನ ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನೇ ಅನಾಪತ್ತಿ।

ಅನುಪಖಜ್ಜ ಸಯನೇತಿ ‘‘ವುಡ್ಢೋ, ಗಿಲಾನೋ, ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನೋ’’ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ವಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉಪಚಾರಂ ಅನುಪಖಜ್ಜ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಿಕೇ ವಿಹಾರೇ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನಿಸೀದನನಿಸಜ್ಜನವಸೇನ ಸಯನೇ। ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ।

ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕಾನಿಚಿ ಪಸಿದ್ಧಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ। ಅವುತ್ತಾನಿ ಪನ ತಾದಿಸಾನಿ ಇಮಿನಾವ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಕಥಂ? ಅಚೇಲಕಾದಿಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಆಮಿಸಸ್ಸ ಸಹತ್ಥಾ ದಾನೇ ಚ, ಸಪ್ಪಿನವನೀತತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಮಚ್ಛಮಂಸಖೀರದಧಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನೇ, ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸ್ಸ ಯೋಗ್ಗೇ ಕುಲೇ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಜ್ಜನಕಪ್ಪನೇ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಭುತ್ತೇ ವಾ ಅಭುತ್ತೇ ವಾ ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತತೋ ಗಿಲಾನಚೀವರದಾನಕಾರಸಮಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞಕುಲಪ್ಪವೇಸನೇ, ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿನೇ ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನೇನ ಹುತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನೇ, ರತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದಂ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಚ್ಛೇದಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಪವಾರಿತತೋ ಉತ್ತರಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪುನ ಪವಾರಣಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿಚ್ಚಪ್ಪವಾರಣಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ, ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸೇನಾದಸ್ಸನಾಯ ಗಮನೇ, ಪಚ್ಚಯೇನಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಸೇನಾಯ ವಾಸೇ, ತಸ್ಸ ಚ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಯುದ್ಧಟ್ಠಾನಬಲಗಣಟ್ಠಾನಸೇನಾನಿವೇಸಅನೀಕದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಮನೇ, ಪಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ಕತಮಜ್ಜಸಙ್ಖಾತಸುರಾಯ, ಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಕತಆಸವಸಙ್ಖಾತಮೇರಯಸ್ಸ ಚ ಪಾನೇ, ಪದೀಪುಜ್ಜಲಪತ್ತಪಚನಾದಿಕಾರಣಂ ವಿನಾ ವಿಸಿಬ್ಬಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿನೋ ಜಾಲನಜಾಲಾಪನೇ, ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ಅನಾದಾಯ ನವಚೀವರಪರಿಭೋಗೇ, ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾಯ ಪರಿಭೋಗೇ, ಭಿಕ್ಖುಸನ್ತಕಪತ್ತಾದಿನೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಪಿ ಅಪನಿಧಾನೇ ಅಪನಿಧಾಪನೇ, ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ಜೀವಿತವೋರೋಪನೇ, ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಿಹತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಪುನಕಮ್ಮಾಯ ಉಕ್ಕೋಟನೇ, ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಏಕದ್ಧಾನಗಮನೇ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ‘‘ನ ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಣನೇ, ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿವಣ್ಣನೇ, ಇಮೇಸಂ ‘‘ಸುತ್ವಾ ಓರಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿನಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾನಂ ಉಪಸ್ಸುತಿಟ್ಠಾನೇ, ಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಛನ್ದಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಖೀಯನಧಮ್ಮಾಪಜ್ಜನೇ, ಸಙ್ಘೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಛನ್ದಂ ಅದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನೇ, ಸಮಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಖೀಯನಧಮ್ಮಾಪಜ್ಜನೇ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಜ್ಝಾರಾಮಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥಾ ವಾ ರತನಸ್ಸ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಉಗ್ಗಹಾಪನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ।

ಪಾಚಿತ್ತಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೩. ಸಮಣಕಪ್ಪನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೨೫. ಸಮಣಕಪ್ಪಾತಿ ಸಮಣವೋಹಾರಾ। ಭವನ್ತಿ, ಅಹೇಸುನ್ತಿ ವಾ ಭೂತಾ, ವತ್ತಮಾನೇ, ಭೂತೇ ವಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ। ವಿರುಳ್ಹಮೂಲಾದಿಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಮಾನಕಾನಂ, ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಪತ್ತಾನಞ್ಚ ರುಕ್ಖಲತಾದಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಭೂತಾನಂ ಗಾಮೋ, ಭೂತಾ ಏವ ವಾ ಗಾಮೋ ಸಮೂಹೋ ಭೂತಗಾಮೋ। ತಸ್ಸ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ಛೇದನಫಾಲನಾದಿ, ತಸ್ಮಿಂ। ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ, ತಂಹೇತು ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕತಕಪ್ಪಿಯಂ ಸಮಣಕಪ್ಪಿಯಂ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಕತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ। ಕೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಖೇನಾ’’ತಿಆದಿ।

೧೨೬. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಸ ಸಮಾರಮ್ಭೋ, ತಂ ಭೂತಗಾಮಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸ ಮೂಲಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಸೋತಿ ಭೂತಗಾಮೋ। ಭವಿತುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಪಯೋಜೇತೀತಿ ಕಾರಿತನ್ತಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಭಾವಿತೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಪಭವನಂ ಪಭವೋ, ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ಸೋವ ಪಭವೋ, ಪಭಾವಂ ಕರೋತೀತಿ ನಾಮಧಾತುತೋ ಕತ್ತರಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಭಾವಿತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೂಲಞ್ಚ ಖನ್ಧೋ ಚ ಬೀಜಞ್ಚ ಅಗ್ಗಞ್ಚ ಫಳು ಚ ಮೂಲ…ಪೇ॰… ಫಳೂನಿ। ಫಳು ನಾಮ ಪಬ್ಬಂ। ತಾನಿಯೇವ ಬೀಜಾನಿ, ತೇಹಿ ಪಭಾವಿತೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ, ಅಥ ವಾ ತೇಹಿ ಅವಧಿಭೂತೇಹಿ, ಕಾರಣಭೂತೇಹಿ ವಾ ಪಭಾವಿತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಕಮೇನ ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇ ಸಮಾಸದ್ವಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಮೂಲಬೀಜಂ ನಾಮ ಹಲಿದ್ದಿಸಿಙ್ಗಿವೇರಾದಿ।

ಖನ್ಧಬೀಜಂ ನಾಮ ಅಸ್ಸತ್ಥನಿಗ್ರೋಧಾದಿ। ಬೀಜಬೀಜಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಾದಿ। ಅಗ್ಗಬೀಜಂ ನಾಮ ಹಿರಿವೇರಾದಿ। ಫಳುಬೀಜಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುನಳಾದಿ। ತತ್ಥ ಮೂಲಬೀಜಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಬೀಜಗಾಮೋ। ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ರುಕ್ಖಲತಾದಿ ಭೂತಗಾಮೋ।

ಇದಾನಿ ತೇಸು ಬೀಜಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭೇ ದುಕ್ಕಟಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಅಪರದ್ಧೇನ। ಭೂತಗಾಮವಿಯೋಜಿತಂ ಬೀಜಂ ಆರಮ್ಭೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತನ್ತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಬೀಜನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ರೋಪಿತಮರೋಪಿತಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗತವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಪತ್ತವಟ್ಟಿಪಿ ಮೂಲಬೀಜಾನಿ। ‘‘ಆರಮ್ಭೇ’’ತಿ ಕಿತಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಯೋಗೇ ಅವುತ್ತೇ ಕಮ್ಮನಿ ಛಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವಿಕಪ್ಪೇನ ಉಭಯತ್ಥ ದುತಿಯಾ। ಆರಮ್ಭೇತಿ ಸಮಾರಮ್ಭೇ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇಮಂ ಪುಪ್ಫಂ ಫಲಂ ವಾ ಜಾನ, ಇಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಂ ಬೀಜಜಾತಂ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಭಬ್ಬಂ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹಿ ಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತಂ ಸತ್ಥಪರಿಜಿತಂ ನಖಪರಿಜಿತಂ ಅಬೀಜಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜಞ್ಞೇವ ಪಞ್ಚಮ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೫೦) ವುತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ನಖಪರಿಜಿತಾದೀನಿ ತೀಣಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ।

೧೨೭. ಇದಾನಿ ಅವಸಿಟ್ಠಾನಿ ದ್ವೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಪಠಮದ್ಧಂ ಆಹ। ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ನಿಪುಬ್ಬ ವತು ವತ್ತನೇತಿಮಸ್ಮಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಬೀಜಂ ಯಸ್ಸ ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜಂ, ಬೀಜಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅಮ್ಬಪನಸಾದಿ। ನೋಬೀಜಂ ನಾಮ ತರುಣಮ್ಬಫಲಾದಿ। ಇದಾನಿ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮೇಸು ಕಪ್ಪಿಯಕರಣಪ್ಪಕಾರಾದಿವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಟಾಹಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಟಾಹೇನ ಬದ್ಧಂ ಬೀಜಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥೋ।

೧೨೮. ಭಾಜನೇ ಭೂಮಿಯಮ್ಪಿ ವಾ ಏಕಾಬದ್ಧೇಸು ಬೀಜೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಬೀಜೇಸೂತಿ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮೇಸು । ಭೂತಗಾಮೋಪಿ ಹಿ ಇಧ ‘‘ಬೀಜ’’ನ್ತಿ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ವುಚ್ಚತಿ।

೧೨೯. ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇತಿ ಠಪಿತೇ। ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪುನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಜಾತಮೂಲಪಣ್ಣಭಾವತೋ ಭೂತಗಾಮತ್ತಾ ಭೂತಗಾಮತೋ ಪರಿಮೋಚಿತಂ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಭೂತಗಾಮೋ ಹಿ ಸೋ ತದಾ’’ತಿ। ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ। ತದಾತಿ ಮೂಲೇ ಚ ಪಣ್ಣೇ ಚ ಜಾತಕಾಲೇ ಸಚೇ ಮೂಲಮತ್ತಂ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಉಪರಿಭಾಗೇ ಸಚೇ ಅಙ್ಕುರೋ ಜಾಯತಿ, ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ಛಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮೂಲಮತ್ತೇಸು ವಾ ಪನ ಪಣ್ಣಮತ್ತೇಸು ವಾ ನಿಗ್ಗತೇಸು ಸಚೇಪಿ ರತನಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಸಾಖಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಬೀಜಗಾಮಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ।

೧೩೦. ಉದಕಸಮ್ಭವೋ ಸೇವಾಲೋ ಚ ಚೇತಿಯಾದೀಸು ಸೇವಾಲೋ ಚ ಭೂತಗಾಮೋವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಾಕಾರಾದಿಗ್ಗಹಣಂ। ಯದಿ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ನ ಜಾಯನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಬೀಜಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಸುಕ್ಖೋ ಪನ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ। ಮೂಲಪಣ್ಣೇ ವಿನಿಗ್ಗತೇ ಬೀಜೋಪಿ ಭೂತಗಾಮೋವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಣ್ಣೇತಿ ಇಮಿನಾ ಅಙ್ಕುರಮತ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ।

೧೩೧. ಘಟಾದಿಪಿಟ್ಠೇ ಸೇವಾಲೋ ಚ ಅಹಿಛತ್ತಕಮಕುಳಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸೇವ ವತ್ಥೂನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಿಟ್ಠೇತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೋ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಫುಲ್ಲನ್ತಿ ಫುಲ್ಲಿತಂ ಅಹಿಛತ್ತಕಂ। ಅಬ್ಯವಹಾರಿಕನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿವೋಹಾರಯೋಗ್ಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೩೨. ಅಲ್ಲರುಕ್ಖೇ ಲಾಖಾನಿಯ್ಯಾಸಛತ್ತಾನಿ ವಿಕೋಪಿಯ ಗಣ್ಹತೋ ತತ್ಥ ಅಕ್ಖರಂ ಛಿನ್ದತೋ ವಾಪಿ ಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಅಲ್ಲರುಕ್ಖೇ। ‘‘ವಿಕೋಪಯ’’ನ್ತಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋ ಪಠಮನ್ತತಾಯ ಕಾರಣಾಭಾವತೋ। ‘‘ವಿಕೋಪಿಯಾ’’ತಿ ಪನ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ವಿಕೋಪಿಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಗಹಣೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।

೧೩೩. ದಾರುಮಕ್ಕಟಕಾದಿನಾತಿ ಆಣಿಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ದಾರುಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಣ್ಟಕಂ ಓಲಮ್ಬೇನ್ತಿ, ಏತಂ ದಾರುಮಕ್ಕಟಕಂ ನಾಮ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಣ್ಟಕಬನ್ಧನಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ತಿಣಾದಿಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ, ಗಣ್ಠಿಕಂ ಕಾತುಞ್ಚ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಛಿನ್ದಿತುನ್ತಿ ಛಿನ್ದನಂ।

೧೩೪. ಭೂತಗಾಮಂ ವಾತಿ ಭೂತಗಾಮಂ ವಾ। ಬೀಜಂ ವಾತಿ ಬೀಜಗಾಮಂ ವಾ। ‘‘ಛಿನ್ದ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಪಚ ವಾತಿ ಪಚನಂ ಕರೋಹೀತಿ ವಾ। ‘‘ಪಟ’’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೧೩೫. ಇಮನ್ತಿ ಏತಂ ರುಕ್ಖಾದಿಂ। ಇಮಂ ಸೋಧೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ।

ಸಮಣಕಪ್ಪನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೪. ಭೂಮಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೩೬. ಯಾಸು ವುತ್ಥಂ ಪಕ್ಕಞ್ಚ ಕಪ್ಪತಿ, ತಾ ಕಪ್ಪಿಯಾ ಭೂಮಿಯೋ ಸಮ್ಮುತಿ ಚ ಸಮ್ಮುತಿಕುಟಿ ಚ…ಪೇ॰… ಗಹಪತಿ ಚ ಗಹಪತಿಕುಟಿ ಚಾತಿ ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೨೯೫) ವುತ್ತಾಯ ಉತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮವಸೇನ ವಾ ಸಾವೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಉತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕರೀಯತೀತಿ ಸಮ್ಮುತಿ, ಥಮ್ಭಾನಂ ಭಿತ್ತಿಪಾದಾನಂ ವಾ ಉಗ್ಗಮನಂ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಠಪನಂ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವಾಚಾಯ ಸಾವನಞ್ಚ ಅನ್ತಂ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಾ। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥಮ್ಭಪ್ಪತಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವಚನಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ಸಮಕಾಲಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೯೫)। ನಿಸಾದನಂ ಪವಿಸನಂ ಸನ್ನಿವೇಸನಂ ನಿಸಾದೋ, ಗುನ್ನಂ ವಿಯ ನಿಸಾದೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಗೋನಿಸಾದಿ। ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ಸಬ್ಬೇ ಚ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಇಧ ಗಹಪತೀತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಏತ್ಥ ಪನ ಗಹಪತಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀ ಕುಟಿ ದೀಘೇನ ಗಹಪತೀ।

‘‘ಯಂ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಪ್ಪಹೋನಕೇ ಗೇಹೇ ವುತ್ಥ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೯೫) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಯಂ ಸಙ್ಘೋ ಆಕಙ್ಖತಿ ವಿಹಾರಂ ವಾ ಅಡ್ಢಯೋಗಂ ವಾ ಪಾಸಾದಂ ವಾ ಹಮ್ಮಿಯಂ ವಾ ಗುಹಂ ವಾ ಲೇಣಾದಿಂ ವಾ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ತಂತಂಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಪ್ಪಹೋನಕಾ ಲೇಣಾದಯೋ ಚತೂಸ್ವೇವ ಕುಟೀಸು ಅನ್ತೋಗಧಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇಮಾಸು ಚತೂಸು ಸಹಸೇಯ್ಯಪ್ಪಹೋನಕೇ ಪದೇಸೇ ಯಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸನ್ತಕಂ ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋವುತ್ಥಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪಕ್ಕಞ್ಚ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕಞ್ಚ ಅನ್ತೋವುತ್ಥಅನ್ತೋಪಕ್ಕಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಇತರದ್ವಯೇ। ತಂ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ಥಂ ಪಕ್ಕಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಾಸು ವುತ್ಥಂ ಪಕ್ಕಞ್ಚ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ।

೧೩೭. ವಾಸತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಸಙ್ಘಿಕೇ ವಾ ಏಕಸನ್ತಕೇ ವಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಪ್ಪಹೋನಕೇ ಗೇಹೇ ಕಪ್ಪಿಯಾಕುಟಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ವಾಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅವಾಸತ್ಥಾಯ ಕತಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಏಕಸನ್ತಕೇತಿ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಕೇ। ಕಪ್ಪಿಯಾಕುಟೀತಿ ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ, ನ ಹಿ ಗೇಹೇ ಗೇಹಂ ಲದ್ಧುಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೀಘೋ ಪನ ಗಾಥಾವಸೇನ, ಕಪ್ಪಿಯಾ ಕುಟಿತಾತಿ ವಾ ವಿಸೇಸನವಸೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಹಸೇಯ್ಯಪ್ಪಹೋನಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಹಸೇಯ್ಯಪ್ಪಹೋನಕಂ ವಾಸಾಗಾರಲಕ್ಖಣೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಸೇನಾಸನಂ।

೧೩೮. ಇದಾನಿ ತಾ ಕುಟಿಯೋ ಕಮೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ, ತಾಸಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಗಮಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗೇಹೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಕರೋಮ, ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಏವಮೀರಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಟ್ಠಕಾ ಚ ಥಮ್ಭಾ ಚ ‘‘ಇಟ್ಠಕಾಥಮ್ಭಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ರಸ್ಸೋ। ಇಟ್ಠಕಥಮ್ಭಾ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಭಿತ್ತಿಪಾಸಾದಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ। ಪಚ್ಛಾ ಪಠಮಸದ್ದೇನ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ। ‘‘ಠಪೇಯ್ಯ ಚೇ, ಸಾ ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಿಕಾ’’ತಿ ಏವಂ ಚೇ-ಸಾ-ಸದ್ದೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

೧೩೯. ಸಕಲೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಆರಾಮೋಪಿ ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೇನಾಸನಂ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಹೋತು, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ, ನ ತಂ ಪಮಾಣಂ।

೧೪೦. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೋ ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕೋ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ।

೧೪೧. ಅವಿರೋಧಭಾವೇನ ಕಪ್ಪನೀಯಾ ಕಪ್ಪಾ, ಕಪ್ಪ ಸಾಮತ್ಥಿಯಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಾ ಇತ್ಥಿಯಂ ಆಪಚ್ಚಯೇ ರೂಪಂ, ನ ಕಪ್ಪಾ ಅಕಪ್ಪಾ, ಅಕಪ್ಪಾ ಚ ಸಾ ಕುಟಿ ಚೇತಿ ಅಕಪ್ಪಕುಟಿ, ತಾಯ। ಸಪ್ಪಿಆದೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಞ್ಚ ಗಹಿತಂ।

೧೪೨. ತೇಹೇವಾತಿ ಅಕಪ್ಪಕುಟಿಯಂ ವುತ್ಥಸಪ್ಪಿಆದೀಹಿ ಏವ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಸಂಸಟ್ಠತಾಯ ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಕಪ್ಪತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಾಮಿಸೇತಿ ಆಮಿಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಪುರಿಮದ್ವಯೇನ ಸಹಿತೇ। ಸಾಮಪಾಕತಾತಿ ಸಾಮಂ ಅತ್ತನಾ ಪಾಕೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಾಮಪಾಕಂ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸಹ ಪಕ್ಕಂ ಸಾಮಿಸಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಮಪಾಕತಾ। ಸಯಂ ಪಕ್ಕಂ ತಂ ಅತ್ತನಾ ಸಂಸಟ್ಠತಾಯ ತಮ್ಪಿ ಆಮಿಸಂ ಸಾಮಪಾಕಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಪಾಕತಾ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೧೪೩. ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ। ಏವ-ಸದ್ದೋ ತಿಟ್ಠತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

೧೪೪. ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ಥಮ್ಭಾದೀಸು ಸಕಲೇಸು। ಜಹಿತಂ ವತ್ಥು ಕುಟಿಭೂಮಿ ಯಸ್ಸಾ ಜಹಿತವತ್ಥುಕಾ। ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಜಹಿತವತ್ಥುಕಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೇಸಾತಿ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಕುಟಿಯೋ। ಛದನವಿಬ್ಭಮಾತಿ ಛದನಸ್ಸ ವಿನಾಸಾ। ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಜಹಿತವತ್ಥುಕಾ’’ತಿ ಆನೇತಬ್ಬನ್ತಿ।

ಭೂಮಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೫. ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯವತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೪೫. ‘‘ಇದಂ ತಯಾ ದುಕ್ಕತಂ, ದುಬ್ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಚೋದನತೋ, ಅತ್ತನೋ ವಜ್ಜಂ ಅಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಸತುಪ್ಪಾದವಸೇನ ಸಾರಣತೋ, ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಸಾರಣತೋ ಪವತ್ತಾಪನತೋ ವಾ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಭುಸಂ ಚಿನ್ತೇತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾ। ಉಪಜ್ಝಾ ಏವ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ। ‘‘ಏವಂ ತಯಾ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನೇ ಆಚರತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ। ಸೋ ಚ ನಿಸ್ಸಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾಉಪಸಮ್ಪದಾಧಮ್ಮಾಚರಿಯವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ। ಉಪಜ್ಝಾ ಚ ಆಚರಿಯೋ ಚ ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯಾ, ತೇ। ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಮಾನೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಸ್ಸಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾಉಪಸಮ್ಪದಾಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚತೂಸು ಹಿ ತೇಸು ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಯಾವ ಆಚರಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ, ತಾವಸಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನೇತರೇಹಿ। ಇತರೇಹಿ, ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಕೇಹಿಪಿ ಯಾವ ಚೀವರರಜನಂ, ತಾವ ಚ ಅರತಿವಿನೋದನಾದಿಕಞ್ಚ ವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರದಾನಾದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಏತೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಪನ ಉಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಯಾವ ಚೀವರರಜನಂ, ತಾವ ಚ ಅರತಿವಿನೋದನಾದಿಕಞ್ಚ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಕಸ್ಸಾಪಿ ಅಮುತ್ತಕಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವ। ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪತ್ತದಾನಾದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಮುತ್ತನಿಸ್ಸಯಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ। ತೇಸು ಮಜ್ಝೇ ದ್ವೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಯಾವಜೀವಂ ಭಾರಾ। ಇತರೇ ಪನ ಯಾವ ಸಮೀಪೇ ವಸನ್ತಿ, ತಾವದೇವ, ತಸ್ಮಾ ಆಚರಿಯೇನಾಪಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ಸುಪೇಸಲೋತಿ ಪಿಯಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಪೇಸಲೋ, ವುದ್ಧಿ, ಯ-ಲೋಪೇನ ಈ-ಕಾರಸ್ಸ ಅತ್ತಕರಣೇನ, ಸುಟ್ಠು ಪೇಸಲೋ ಸುಪೇಸಲೋ, ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ದನ್ತಕಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿ ‘‘ದದೇ’’ತಿಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ। ದದೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಆದರೇನ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಲೇತಿ ತದನುರೂಪೇ ಕಾಲೇ।

೧೪೬. ಪತ್ತೇ ಚ…ಪೇ॰… ಚೀವರೇ ಚ ವತ್ತಂ ಚರೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚರೇತಿ ಕರೇಯ್ಯ। ತತ್ಥ ನೀಚಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಧುಕಂ ಅಪರಿಘಂಸನ್ತೇನ ಧೋವನಂ, ಮುಹುತ್ತಂ ಉಣ್ಹೇ ಓತಾಪನಂ, ಠಪನಟ್ಠಾನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಹಿತಾಯ ನಿಕ್ಖಿಪನಂ ಪತ್ತೇ ವತ್ತಂ। ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತಾನಂ ನಿವಾಸನಕಾಯಬನ್ಧನಸಙ್ಘಾಟಿದಾನಂ, ಧೋವಿತ್ವಾ ಸೋದಕಪತ್ತಸ್ಸ ದಾನಂ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸೇ ವತ್ತಂ। ಯದಿ ಆಕಙ್ಖನ್ತಿ, ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ನಾತಿದೂರನಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಗಮನಂ, ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಗಮನೇ ವತ್ತಂ। ನಿವತ್ತೇನ್ತೇ ಪನ ಪಠಮತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಂ, ಪಾದೋದಕಾದಿಉಪನಿಕ್ಖಿಪನಂ, ಪತ್ತಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಆಗಮೇ ಆಗಮನೇ ವತ್ತಂ। ಭಣನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಕಥಾಅನೋಪಾತನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವತ್ತಂ। ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಂ, ಉಟ್ಠಿತೇಸು ಆಸನಉದ್ಧರಣಂ, ಪಾದಪೀಠಕಥಲಾನಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನಂ, ಪಟಿಸಾಮನಞ್ಚ ಆಸನೇ ಪಾದಪೀಠೇ ಪಾದಕಥಲೇ ಚ ವತ್ತಂ। ಧೋತಪಾದಟ್ಠಪನಕಂ ಪಾದಪೀಠಂ। ಅಞ್ಞಂ ಕಥಲಂ। ಉಪಾಹನಾ ಚ ಚೀವರಞ್ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ, ತಸ್ಮಿಂ। ಸುಕ್ಖಅಲ್ಲಚೋಳೇಹಿ ಪುಞ್ಛನಂ ಉಪಾಹನಾಯ ವತ್ತಂ। ಸಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಮುಹುತ್ತಂ ಓತಾಪನಂ, ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಕಣ್ಣಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ಚೀವರಸಂಹರಣಞ್ಚ ಚೀವರೇ ವತ್ತಂ।

೧೪೭. ಪರಿಭೋಜನೀಯ…ಪೇ॰… ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಿಸು ಚ ವಿಹಾರಸೋಧನೇ ಚ ಪುನ ಪಞ್ಞಾಪನೇ ಚ ವತ್ತಂ ತಥಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಚ್ಚಞ್ಚ ಪಸ್ಸಾವೋ ಚ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಾ। ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನೀ, ಕುಟಿ। ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಾನಂ ಠಾನೀತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಅಥ ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನಂ, ಸೋಯೇವ ಸಮಾಸೋ, ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಸ್ಸ ಚ ಪತನಟ್ಠಾನಂ, ತಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಇಟ್ಠಗೇಹಾದಿ। ಪರಿಭೋಜನೀಯಞ್ಚ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನೀ ಚ ಪರಿ…ಪೇ॰… ಟ್ಠಾನೀ। ತಾಸು ತೇಸು ವಾ। ಪಾದೋದಕಉಣ್ಹಸೀತನಹಾನೋದಕಪ್ಪಟಿಯಾದಾಪನಂ ಪರಿಭೋಜನೀಯೇ ವತ್ತಂ। ಪಾತಬ್ಬಪಾನೀಯೇನ ಪುಚ್ಛನಂ ಉಪಟ್ಠಾಪನಞ್ಚ ಪಾನೀಯೇ ವತ್ತಂ। ಸಮ್ಮಜ್ಜನಪಾನೀಯಉಪಟ್ಠಾಪನಂ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನೀಸು ವತ್ತಂ। ಪಠಮಂ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಿ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ನಿಕ್ಖಿಪನಾದಿ, ಉಲ್ಲೋಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಕ್ಕಟಸನ್ತಾನಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಞ್ಚ ವಿಹಾರಸೋಧನೇ ವತ್ತಂ। ಓತಾಪೇತ್ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಅತಿಹರಿತ್ವಾ ಯಥಾಠಾನೇ ಭೂಮತ್ಥರಣಾದಿಪಞ್ಞಾಪನಂ ಪುನ ಪಞ್ಞಾಪನೇ ವತ್ತಂ। ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಚರೇ’’ತಿ ಇದಂ ಅತಿದಿಸತಿ।

೧೪೮. ವಿಹಾರಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿವಾತೇ ವಾ ಸಙ್ಗಣೇ ವಾ ಪಾನೀಯಸಾಮನ್ತಾ ವಾ ಸಯನಾಸನಂ ನ ಪಪ್ಫೋಟೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಾನೀಯ-ಸದ್ದೇನ ಪರಿಭೋಜನೀಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಪಟಿವಾತೇತಿ ಉಪರಿವಾತೇ। ಸಙ್ಗಣೇತಿ ಬಹೂನಂ ಸಮೋಸರಣೇ ವಿವಟಪ್ಪದೇಸೇ। ಸಯನಾಸನಂ ನಾಮ ಭೂಮತ್ಥರಣಮಞ್ಚಾದಿ।

೧೪೯. ನ್ಹಾನೇ ವತ್ತಂ ಚರೇ, ನ್ಹಾತಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬೇ ಚರೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಪುರಿಸಾಧೀನತಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ । ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಗತ್ತಪರಿಕಮ್ಮಕರಣಂ ನಹಾನೇ ವತ್ತಂ। ಕಾತಬ್ಬೇ ಚರೇತಿ ಗತ್ತತೋ ಉದಕಸಮ್ಮಜ್ಜನನಿವಾಸನದಾನಾದಿಕಿಚ್ಚೇ ಪವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ವನಪ್ಪಗುಮ್ಬೇ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಿಸ್ಸ ಏ-ಕಾರಾದೇಸಂ ರೂಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಬುಧಾ ಪನ ‘‘ನ್ಹಾನೇ ನ್ಹಾತಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬೇ ವತ್ತಂ ಚರೇ’’ತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ಏವಂ ಸತಿ ಕಾತಬ್ಬ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತ್ತಾ ವತ್ತಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ ನಾಮಾತಿ ‘‘ವತ್ತೇ ವತ್ತಂ ಚರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ‘‘ನಹಾತೇನ ನಹಾತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಉದಕೇ ಗತ್ತಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಥೇರಂ ಪಠಮಂ ನಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ನಹಾತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ನಹಾತೇನ ಪಠಮತರಂ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೬೭) ಅತ್ಥಿ। ಅಥ ರಙ್ಗಪಾಕೇ ಧೋವನೇ ಸಿಬ್ಬನೇ ಚ ವತ್ತಂ ಚರೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ರಜನಪಾಕೇ ಚೀವರಧೋವನೇ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ರಜನ್ತೋ ಚೀವರೇ ಥೇವೇ ಠಿತೇ ನ ವಜೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ರಜನ್ತೋತಿ ಚೀವರಂ ರಜನ್ತೋ। ಥೇವೇತಿ ರಜನಬಿನ್ದುಮ್ಹಿ।

೧೫೦. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವೇರಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಾನಿ ವಾ ಕಿಞ್ಚನಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ವಾ ನ ದದೇಯ್ಯ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ನ ದದೇಯ್ಯ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿಸಾಮನತ್ಥಾಯಪಿ ನ ದದೇಯ್ಯ, ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಆಕಿಞ್ಚನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಕಿಞ್ಚನ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಞ್ಚಿನನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಕಿಞ್ಚಿ ನಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಪದಸಿದ್ಧಿವಸೇನೇತ್ಥ ನನ್ತಿ ತ-ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ ಕತೋ।

೧೫೧-೨. ಪಚ್ಛತೋ ಕಾತುನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾಸಮಣಂ ಕಾತುಂ। ತಸ್ಸಾತಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ। ಪಚ್ಛತೋತಿ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೋ ಹುತ್ವಾ। ನಿನ್ನೇತುನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ನೀಹರಿತುಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಕಿಚ್ಚಯಂ ವಾತಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಚ್ಚಂ ವಾ। ಕಿಚ್ಚಮೇವ ಕಿಚ್ಚಯಂ, ಕಸ್ಸ ಯೋ ‘‘ಸೇನಿಯೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಪರಿಕಮ್ಮಂ ವಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಂ। ಅತ್ತನೋ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವಾತಿ ಏಕಚ್ಚೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವಾ। ಕಾತುಂ ವಾತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಕಾತುಂ ವಾ।

೧೫೩. ಸೀಮತೋ ನಿಗ್ಗತಾ ಬಹಿಭೂತಾ ನಿಸ್ಸೀಮಾ, ತಂ। ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಸು ಅವತ್ವಾ ದೂರಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗತೇಸುಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ। ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಆಪುಚ್ಛಿತುಂಯೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಯಂ ವಾಪೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯಪಿ ಪತ್ತಪಚನಚೀವರರಜನಾದಿಕಂ ಸಕಂ ಕರಣೀಯಂ ವಾಪಿ ಕಾತುಂ।

೧೫೪. ಅರತಿನ್ತಿ ಸಾಸನೇ ಅನಭಿರತಿಂ। ಸಙ್ಘಾಯತ್ತೇಸು ಕಮ್ಮೇಸೂತಿ ಪರಿವಾಸಾದಿತಜ್ಜನೀಯಾದೀಸು ಸಙ್ಘಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ವಾಪೀತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಸು ಗರುಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೇಸು, ಕಮ್ಮಾರಹೇಸು ಚ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ನು ಖೋ ಸಙ್ಘೋ ಪರಿವಾಸಂ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಸ್ಸಾಹಂ ವಾಪಿ।

೧೫೫. ಗಿಲಾನೇಸು ಉಪಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಲಂ ಗಿಲಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ, ಪಟಿಬಲೋ ಹೋತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸಂವಿಧಾತುಂ, ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಸಪ್ಪಾಯಂ ಅಪನಾಮೇತಿ, ಸಪ್ಪಾಯಂ ಉಪನಾಮೇತಿ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ಗಿಲಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ ನೋ ಆಮಿಸನ್ತರೋ, ಅಜೇಗುಚ್ಛೀ ಹೋತಿ ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ಖೇಳಂ ವಾ ವನ್ತಂ ವಾ ನೀಹಾತುಂ, ಪಟಿಬಲೋ ಹೋತಿ ಗಿಲಾನಂ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮಾದಪೇತುಂ ಸಮುತ್ತೇಜೇತುಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೬೬) ಏವಂ ವುತ್ತಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಹುತ್ವಾ ಗಿಲಾನೇಸು ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಆಚರಿತಬ್ಬಂ ಗಿಲಾನವತ್ತಂ ಉಪದಿಸತಿ। ವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಗೇಲಞ್ಞಾ ವುಟ್ಠಿತಂ। ಆಗಮೇತಿ ಆಗಮೇಯ್ಯ, ಓಲೋಕೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯೇಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ಯದಿ ತೇ ಗಿಲಾನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೀವರೇ ರಜನಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ಅರತಿವಿನೋದನಾದಿಕಞ್ಚ ವತ್ತಂ, ಅಗಿಲಾನೇಸು ಪನ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಅನುಗ್ಗಹೋಪತ್ತಚೀವರಾದಿದಾನಞ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಆಚರಿಯೇನಾಪಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀ’’ತಿ।

ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯವತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೬. ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೫೬. ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಿಕನ್ತಿ ಠಾನಮ್ಹಿ ಠಾನೇ ವಾ ಭವಂ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಿಕಂ। ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ವಚ್ಚಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೇ ಯೇ ವುಡ್ಢಾ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ, ಆಗತಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಂ ಹಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಚ್ಚನ್ತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ಪಸ್ಸಾವಞ್ಚ ನಹಾನಞ್ಚ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತದೇವ ಸಮತ್ಥೇತಿ ‘‘ಯಾತಾನುಪುಬ್ಬಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ಯಾತಾನುಪುಬ್ಬಿಯಾತಿ ಯಾತಾನಂ ಗತಾನಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿ ಅನುಕ್ಕಮೋ ಯಾತಾನುಪುಬ್ಬಿ, ತಾಯ। ವಚ್ಚ…ಪೇ॰… ತಿತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಏತಂ ತಯಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।

೧೫೭. ಉಬ್ಭಜಿತ್ವಾ ಚ ಸಹಸಾ ಚ ನೋ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಬ್ಭಜಿತ್ವಾತಿ ಚೀವರಂ ದೂರತೋವ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಸಹಸಾತಿ ಸೀಘಂ। ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।

೧೫೮. ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವದೋಣೀನಂ ಬಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಭಯನ್ತಿ ವಚ್ಚಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಾವಮ್ಪಿ।

೧೫೯. ಕೂಪೇತಿ ವಚ್ಚಾವಾಟೇ। ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಅವಲೇಖನಕಟ್ಠಂ। ಫರುಸೇನಾತಿ ಖರೇನ ಅವಲೇಖನಕಟ್ಠೇನ। ಉಹತಞ್ಚಾಪೀತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇನ ವಾ ಉಹತಞ್ಚಾಪಿ ವಚ್ಚಮಕ್ಖಿತಞ್ಚಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧೋವಯೇತಿ ಸತಿ ಉದಕೇ, ಉದಕೇ ಅಸತಿ ಕಟ್ಠೇನಪಿ ಸೋಧೇಯ್ಯ।

೧೬೦. ನ ನಿಕ್ಖಮೇತಿ ನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯ। ಚಪು ಚಪೂತಿ ಅನುಕರಣಂ, ವಿಚ್ಛಾಯಂ ದ್ವಿತ್ತೇ ಚಪು ಚಪು ಕತ್ವಾತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ। ನಾಚಮೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಧೋವೇಯ್ಯ। ಸತಿ ಪನ ಉದಕೇ ಆಚಮಿತಬ್ಬಂ, ಅಸತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನೇ ಚ ಆಚಮನಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉದಕಂ ನ ಸೇಸೇತಬ್ಬಂ। ಉಕ್ಲಾಪನ್ತಿ ಕಚವರಂ। ವಿಸೋಧಯೇತಿ ವಿಹಾರಸೋಧನೇ ವಿಯ ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಕುಟಿಯೋ, ಪರಿವೇಣಕೋಟ್ಠಕೇ ಚ ಸಮ್ಮಜ್ಜೇಯ್ಯ। ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಚ ಪನ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ।

ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೭. ಆಪುಚ್ಛಕರಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ಆಪುಚ್ಛಕರಣನ್ತಿ ಆಪುಚ್ಛಾಯ ಕರಣಂ। ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋವಾತಿ ಅನಾಣತ್ತೋವ, ಅಯಾಚಿತೋ ಏವ ವಾ। ನ ಚ ವಿಸ್ಸಜೇತಿ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ ಚ, ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಾ ಯಾಚಿತೋ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಮೇತಂ ಕಾತುಂ ಲಭತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೧೬೨. ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾದಿಕಂ ಭಾಸನ್ತಸ್ಸ। ಪುನ ವುಡ್ಢತರಾಗಮೇತಿ ಪುನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವುಡ್ಢತರಸ್ಸ ಆಗಮನೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುನಆಪುಚ್ಛನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಭಾಸಿತಬ್ಬಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಪುಚ್ಛನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೇ ಅಸತಿ ಆರದ್ಧಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಅನುಮೋದತೋ ಚ ಆಪುಚ್ಛನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನುಮೋದತೋತಿ ದಾಯಕೇಹಿ ಯಾಚಿತಸ್ಸ ತಂತಂಪುಞ್ಞಾನುಮೋದನವಸೇನ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕರೋತೋ ಚ। ಅನುಮೋದನಞ್ಚ ಥೇರಾಧೇಯ್ಯಂ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಅನುಮೋದಿತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೬೨) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸಚೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿರುಚಿಕೇನ ಏಕೇನ ಅನುಮೋದನಂ ಕಾರೇನ್ತಿ, ನೇವ ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದತೋ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಭಾರೋ ಹೋತಿ। ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಾಯಮೇವ ಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಕಥಾಪೇನ್ತೇಸು ಮಹಾಥೇರೋ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಚುಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೬೨) ವುತ್ತಂ।

೧೬೩. ವುಡ್ಢೇನ ಏಕವಿಹಾರಕೇ ವಸನ್ತೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವುಡ್ಢೇನಾತಿ ವುಡ್ಢೇನ ಸದ್ಧಿಂ। ಏಕವಿಹಾರಕೇತಿ ಸವನೂಪಚಾರೇ ಖುದ್ದಕವಿಹಾರೇ, ನ ಮಹಾವಿಹಾರೇ। ಕುಚ್ಛಿತತ್ಥೇ ಹಿ ಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ। ನ ಸಜ್ಝಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಸಜ್ಝಾಯನಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ।

೧೬೪. ‘‘ಧಮ್ಮಂ ನ ಭಾಸಯೇ’’ತಿಆದೀಸು ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ನ ಚ ವಿಜ್ಝಪೇತಿ ನ ಚ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ। ವಾತಪಾನಞ್ಚ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಫಲಕಂ ಕವಾಟಞ್ಚ ದ್ವಾರಫಲಕಂ ವಾತಪಾನಕವಾಟಂ ವಾ ನ ವಿವರೇಯ್ಯ ನ ಥಕೇಯ್ಯ ಚಾತಿ ನ-ಕಾರೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।

೧೬೫. ಏಕಚಙ್ಕಮೇ ವುಡ್ಢೇನ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋಪಿ ಯೇನ ವುಡ್ಢೋ, ತೇನ ಪರಿವತ್ತಯೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಯೇನ ತೇನಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ಯತ್ಥ ವುಡ್ಢೋ, ತತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ವುಡ್ಢಂ ಓಹಾಯ ಅಞ್ಞತೋ ನ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೋತಿ ನವಕೋ। ಏನನ್ತಿ ವುಡ್ಢಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಯಞ್ಹಿ ಖನ್ಧಕಧಮ್ಮತಾ ಯತ್ಥ ನ-ಕಾರೇನ ಪಟಿಸೇಧೋ, ತತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ।

ಆಪುಚ್ಛಕರಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೮. ನಗ್ಗನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೬೬. ‘‘ವಜೇ’’ತಿಆದೀಸು ನ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಪನ ಯಥಾನುರೂಪಭೋಜನಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮವಚನಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋಜನಂ ನ ಭುಞ್ಜೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

೧೬೭. ನ ಕರೇತಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಾದಿಕಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಸಯಮ್ಪಿ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಚ್ಛಾದೀಸೂತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಜನ್ತಾಘರುದಕವತ್ಥಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀನಂ ಮಜ್ಝೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಕಮ್ಮೇ ದುವೇ ಕಪ್ಪಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರಿಕಮ್ಮೇತಿ ಜನ್ತಾಘರೇ ಉದಕೇಪಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಪರಿಕಮ್ಮವಿಸಯೇ, ನ ಅಭಿವಾದನಾದೀಸು। ದುವೇತಿ ಜನ್ತಾಘರಉದಕಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಯೋ। ಛಾದೇನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಛಾದಿ, ವತ್ಥಸ್ಸ ಛಾದಿ ವತ್ಥಚ್ಛಾದಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಸೂತಿ।

ನಗ್ಗನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೯. ನ್ಹಾನಕಪ್ಪನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೬೮. ಕಪ್ಪನಂ ಕಪ್ಪಿಯತಾ ಕಪ್ಪೋ, ನ್ಹಾನೇ ಕಪ್ಪೋ ನ್ಹಾನಕಪ್ಪೋ। ನವಕೋ ಥೇರಾನಂ ಪುರತೋ ಉಪರಿ ವಾ ನ ಚ ನ್ಹಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನ ಚಾತಿ ನಯೇವ। ಪುರತೋತಿ ಅಭಿಮುಖೇ। ಉಪರೀತಿ ನದಿಯಾ ಉಪರಿ।

೧೬೯-೧೭೧. ಕುಟ್ಟತ್ಥಮ್ಭತರುಟ್ಟಾನೇ ಕಾಯಂ ನ ಘಂಸಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಕುಟ್ಟಂ ನಾಮ ಇಟ್ಠಕದಾರುಸಿಲಾಭಿತ್ತಿ। ಥಮ್ಭೋ ನಾಮ ನಹಾನತಿತ್ಥೇ ನಿಖನಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ। ತರೂತಿ ರುಕ್ಖೋ। ಅಟ್ಟಾನಂ ನಾಮ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಪದಾಕಾರೇನ ರಾಜಿಯೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಹಾನತಿತ್ಥೇ ನಿಖಾತಫಲಕಂ। ಗನ್ಧಬ್ಬಹತ್ಥೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಮಲ್ಲಕೇನ ವಾ ಕಾಯಂ ಸರೀರೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಘಂಸಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗನ್ಧಬ್ಬಹತ್ಥೇನಾತಿ ದಾರುಮಯಹತ್ಥೇನ। ಕುರುವಿನ್ದಕಸುತ್ತಿಯಾತಿ ಕುರುವಿನ್ದಕಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣಾನಿ ಲಾಖಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕತಗುಳಿಕಾವಲಿಯಾ ಸುತ್ತೇನ ಆವುಣಿತಸುತ್ತಿಯಾ। ಮಲ್ಲಕೇನಾತಿ ಮಕರದನ್ತಕೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತಮಲ್ಲಕೇನ। ಸರೀರೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಿರಿಯಾಕರಣಸಙ್ಖಾತೇ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಭಿಹಾರೇ ದ್ವಿತ್ತಂ। ಕಪಾಲ…ಪೇ॰… ಪುಥುಪಾಣಿ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಪಾಲಞ್ಚ ಇಟ್ಠಕಾ ಚ, ತಾಸಂ ಖಣ್ಡಾನಿ। ಪುಥುಪಾಣೀತಿ ಪುಥು ನಾನಾ ಪಾಣಿ ಪುಥುಪಾಣಿ, ಹತ್ಥಪರಿಕಮ್ಮಂ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ। ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಗಿಲಾನಾಗಿಲಾನಾನಂ। ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಅಕತಮಲ್ಲಕಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಕತಮಲ್ಲಕಂ ನಾಮ ಕತಮಲ್ಲಕವಿಪರೀತಂ। ಫೇಣಂ ನಾಮ ಸಮುದ್ದಫೇಣನ್ತಿ।

ನ್ಹಾನಕಪ್ಪನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೦. ಅವನ್ದಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೭೨. ಉಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇ ಚ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋತಿ ತಿವಿಧೋ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ। ನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ನಾಮ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೋಪಿ ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕೋಪಿ। ಗರುಕಟ್ಠೋ ಚಾತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹೋ ಮಾನತ್ತಾರಹೋ ಮಾನತ್ತಚಾರೀ ಅಬ್ಭಾನಾರಹೋ ಚ ಇಧ ಗರುಕಟ್ಠೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಇಮೇಹಿ ಪನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ।

ಅವನ್ದಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೧. ಚಮ್ಮನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೭೩. ಮಿಗಾ ಚ ಅಜಾ ಚ ಏಳಕಾ ಚ, ತೇಸಂ ಚಮ್ಮಾನೀತಿ ಸಮಾಸೋ। ಅಜೋ ಛಗಲಕೋ। ಏಳಕೋ ಮೇಣ್ಡಕೋ। ಮಿಗೇ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ರೋಹಿತೇ’’ತಿಆದಿನಾ। ರೋಹಿತಾ-ದಿಗ್ಗಹಣಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ವಾತಮಿಗಮಿಗಮಾತುಕಾದೀಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ।

೧೭೪. ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಯಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಯಥಾವುತ್ತಚಮ್ಮತ್ತಯತೋ। ಅಮಾನುಸಂವ ಸಬ್ಬಂ ಚಮ್ಮಂ ಥವಿಕೋಪಾಹನೇ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಥವಿಕಾ ಸತ್ಥಕಕೋಸಕಾದೀತಿ।

ಚಮ್ಮನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೨. ಉಪಾಹನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೭೫. ನವಾ ಗುಣಙ್ಗುಣೂಪಾಹನಾ ಮಜ್ಝದೇಸೇ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನವಾತಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಮುಕ್ಕಾ। ತತ್ಥ ಗುಣಙ್ಗುಣೂಪಾಹನಾ ಚತುಪಟಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಸಮ್ಭವೇ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ಚ ವಿಸೇಸನಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಭವತೀತಿ ‘‘ಮಜ್ಝದೇಸೇ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಂ ಅಮಜ್ಝದೇಸಂ ಬ್ಯಭಿಚರತೀತಿ ಅಮಜ್ಝದೇಸೇ ಗುಣಙ್ಗುಣೂಪಾಹನಾ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಥಾ ನವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅನವಾ ಮಜ್ಝದೇಸೇಪಿ। ಇಮಿನಾ ಪನ ವಾಕ್ಯೇನ ಮಜ್ಝದೇಸೇಪಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಪಟಿಮುಕ್ಕಾ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ತು ಸಬ್ಬಾಪಿ ಗುಣಙ್ಗುಣೂಪಾಹನಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ನ ಸೇಸಾತಿ ಆಪನ್ನಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಪಲಾಸಿಕಂ ಉಪಾಹನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೪೫) ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕಪಟಲಿಕಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಮಜ್ಝದೇಸೇ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಪಿ ಗಿಲಾನಾಗಿಲಾನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ಉಪಾಹನಂ ಧಾರೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೪೯) ಹಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಆರಾಮತೋ ಅಞ್ಞತ್ರ। ಅಕಲ್ಲಕಸ್ಸ ಚಾತಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸೇವ।

೧೭೬-೯. ಸಬ್ಬ…ಪೇ॰… ರತ್ತಾ ಚ ಉಪಾಹನಾ ಸಬ್ಬ…ಪೇ॰… ವಿಚ್ಛಿಕಾಳಿಕಾ ಚ…ಪೇ॰… ದೀಪೀನಂ ಚಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಮಜ್ಜಾರ…ಪೇ॰… ಚಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಪರಿಕ್ಖಟಾ ಚ ಉಪಾಹನಾ ಸಙ್ಕಮನೀಯಾ ಪಾದುಕಾ ಚ ಕೋಚಿ ಧಾರೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಓದಾತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ಅಭಾವೇಪಿ ಅನುಲೋಮವಸೇನೇತ್ಥ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ। ನೀಲಕೋ ಚ ಓದಾತೋ ಚಾತಿಆದಿನಾ ದ್ವನ್ದೋ। ಸಬ್ಬೇವ ನೀಲಕ…ಪೇ॰… ಕಣ್ಹಕಾ ಯಾಸನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ‘‘ಮಹಾರಙ್ಗಾ’’ತಿಆದೀಸು ಅಪ್ಪಯುತ್ತೇಪಿ ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೇ ಪಕರಣವಸೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

‘‘ಅತ್ಥಾ ಪಕರಣಾ ಲಿಙ್ಗಾ, ಓಚಿತ್ಯಾ ಕಾಲದೇಸತೋ।

ಸದ್ದತ್ಥಾ ವಿಭಜೀಯನ್ತಿ, ನ ಸದ್ದಾಯೇವ ಕೇವಲಾ’’ತಿ॥ –

ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಚಿತ್ರಾತಿ ವಿಚಿತ್ರಾ। ನೀಲಪೀತಾದೀ ವದ್ಧಾಯೇವ ಯಾಸನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಓದಾತಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ತಿತ್ತಿರಪತ್ತಸದಿಸೋ ವಿಚಿತ್ತೋ ವಣ್ಣೋ ತಿತ್ತಿರಪತ್ತ-ಸದ್ದೇನ ಗಹಿತೋ। ತಮೇತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ತಿತ್ತಿರಪತ್ತಿಕಾ। ಮೇಣ್ಡಸ್ಸ ಚ ಅಜಸ್ಸ ಚ ವಿಸಾಣಸದಿಸಾ ವದ್ಧಾ ಯಾಸನ್ತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥೋ। ತಾ ಪನ ಕಣ್ಣಿಕಟ್ಠಾನೇ ಮೇಣ್ಡಕಅಜವಿಸಾಣಸಣ್ಠಾನೇ ವದ್ಧೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕತಾ। ಏಸ ನಯೋ ವಿಚ್ಛಿಕಾಳಿಕಾದೀಸು। ಪಣ್ಹಿಪಿಧಾನತ್ಥಂ ತಲೇ ಖಲ್ಲಂ ಬದ್ಧಂ ಯಾಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಜಙ್ಘತೋ ಸಬ್ಬಪಾದಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಕಂ ಪುಟಂ ಬದ್ಧಂ ಯಾಸನ್ತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ। ತೂಲಂ ಪಿಚು ಪುಣ್ಣಂ ಯಾಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ। ಪಲಿಗುಣ್ಠೇತೀತಿ ಪಲಿಗುಣ್ಠೋ, ಉಪರಿಪಾದತಲಮತ್ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಬನ್ಧೋ, ತೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕತಾ ಪಾಲಿಗುಣ್ಠಿಮಾ, ವಿಚಿತ್ರಾ ಹಿ ತದ್ಧಿತವುತ್ತಿ। ವಿಚ್ಛಿಕಾನಂ ಅಳಸದಿಸಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಸದಿಸಂ ಬದ್ಧಮೇತಾಸನ್ತಿ ವಿಚ್ಛಿಕಾಳಿಕಾ। ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘುದ್ದಾಜಿನದೀಪೀನಂ ಚಮ್ಮೇಹಿ ಚಾತಿ ಪಕರಣತೋ ಅಜಿನಾ ನಾಮ ಮಿಗಾ। ಉಲೂಕಾ ಪಕ್ಖಿಬಿಳಾರಾ। ಸಙ್ಕಮನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತಾಹೀತಿ ಸಙ್ಕಮನೀಯಾ। ತಾ ಪನ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಕತಾ ಸಂಹಾರಿಯಾ।

೧೮೦. ಸಕಲಂ ಏಕದೇಸಂ ವಾ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಖಲ್ಲಕಾದಿಕನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮೇಣ್ಡವಿಸಾಣವದ್ಧಿಕಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ।

ಉಪಾಹನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೩. ಅನೋಲೋಕಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೮೧. ಸಾರತ್ತೋತಿ ಸಂರತ್ತೋ, ಸಞ್ಜಾತರಾಗಚಿತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತ್ಥಿಯಾತಿ ತದಹುಜಾತಾಯಪಿ ಪಟಸತನಿವತ್ಥಾಯ ಅನೋಕಾಸುಪನಿಜ್ಝಾಯನೇ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಭಿಕ್ಖಾದಾಯಿಯಾತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ಇತ್ಥೀ ವಾ ಹೋತು ಪುರಿಸೋ ವಾ, ಭಿಕ್ಖಾದಾನಸಮಯೇ ಅಸಾರತ್ತೇನಾಪಿ ಮುಖಂ ನ ಉಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬಂ। ಉಜ್ಝಾನಂ ಲಾಮಕತೋ ಸಂಚಿನ್ತನಂ, ಕೋಪೋ, ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞೀ। ಇಧ ಪನ ಗಿಲಾನೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ। ಆದಾಸೇ ಉದಕಪತ್ತೇತಿ ಇಮಿನಾ ಸೇಸೇಸು ಕಂಸಪತ್ತಾದೀಸು ಕಞ್ಜಿಯಾದೀಸು ಚ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇಸಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ‘‘ಸಞ್ಛವಿ ನು ಖೋ ಮೇ ವಣ್ಣೋ, ನೋ, ಜಿಣ್ಣೋ ನು ಖೋಮ್ಹಿ, ನೋ’’ತಿ ಪನ ಓಲೋಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ।

ಅನೋಲೋಕಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೪. ಅಞ್ಜನೀನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೮೨. ವಟ್ಟಾ ವಾ ಅಟ್ಠಸೋಳಸಂಸಾ ವಾ ಮಟ್ಠಾ ಅಞ್ಜನೀ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಟ್ಠ ಚ ಸೋಳಸ ಚ ಅಂಸಾ ಕೋಣಾ ಯಸ್ಸಾ ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಸೋಳಸಂಸಪದೇಸವಿಭತ್ತಾಯ ಅಟ್ಠಂಸಾಸುತಿಯಾ ಅಟ್ಠಂಸಪದೇಸವಿಭತ್ತಾ ಚತುರಂಸಾಪಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಗಯ್ಹತೀತಿ ಞಾತಬ್ಬಂ। ‘‘ಉಜುಕಮೇವ ಪನ ಚತುರಂಸಾವಾ’’ತಿ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೮೫) ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಜನೀತಿ ಅಞ್ಜನನಾಳಿ। ಮೂಲೇ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಲೇಖಾ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಮೂಲೇತಿ ಬುನ್ದೇ, ಹೇಟ್ಠತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಲೇಖಾತಿ ವಟ್ಟಲೇಖಾ। ಬನ್ಧಿತುಂ ಗೀವಾಯಂ ಏಕಾ ಏವ ಲೇಖಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ಪಿಧಾನಬನ್ಧನತ್ಥಂ।

೧೮೩. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪನ್ತಿ ಇತ್ಥಿರೂಪಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ। ಮಾಲಾದಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಂ ಲತಾಕಮ್ಮಂ। ಅಡ್ಢಚನ್ದಾದೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಗ್ಘಿಯಾದಿಕಂ ಗಹಿತಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಜನಿಯಂ।

೧೮೪. ಥವಿಕಾತಿ ಅಞ್ಜನಿಥವಿಕಾ। ಸಿಪಾಟೀತಿ ಖುರಸಿಪಾಟಿಕಾ। ಸಲಾಕಾಪಿ ಅಚಿತ್ತಕಾ ಲಬ್ಭಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಲಾಕಾತಿ ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾ। ನತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಮೇತಿಸ್ಸಾತಿ ಅಚಿತ್ತಕಾ। ತಾದಿಸಂ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾಯೋ ವಿಯ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ।

೧೮೫. ಅಟ್ಠಿ-ಸದ್ದೇನ ಮನುಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಟ್ಠಿ ಗಹಿತಂ।

೧೮೬. ಧೂಮನೇತ್ತಾತಿ ಧೂಮನಾಳಿಕಾ, ನಿಸ್ಸ ಆ-ಕಾರಾದೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸತ್ಥಕದಣ್ಡಾನೀತಿ ಸತ್ಥದಣ್ಡಾ । ನತ್ಥುಂ ದೇನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ನತ್ಥುದಾನಾ। ಅನಿಯಮೇನ ಹಿ ನದಾದಿತೋ ವಾ ಈ। ತೇಹಿ ಸಙ್ಖನಾಭಿಆದೀಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ತಮ್ಮಯಾ।

ಅಞ್ಜನೀನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೫. ಅಕಪ್ಪಿಯಸಯನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೮೭-೯. ಅಕಪ್ಪಿಯಾನಿ ಸಯನಾನೀತಿ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾನಿ। ಪಧಾನವಸೇನ ಪನ ‘‘ಸಯನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪೀಠಾದಯೋಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ ಅಞ್ಜನೀ-ಸದ್ದೇನ ಅವಸೇಸಾನಿ ವಿಯ। ಆಸನ್ದಿ ಚ…ಪೇ॰… ಉಭತೋರತ್ತೂಪಧಾನಕಞ್ಚೇತಿ ಏತಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಆಸನ್ದೀತಿ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಅತಿರೇಕಟ್ಠಙ್ಗುಲಪಾದಕಾನಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ। ತತ್ಥ ಪೀಠಂ ನಾಮ ಮಞ್ಚೋ ವಿಯ ನಾತಿದೀಘಂ ವುಚ್ಚತಿ। ತಿವಿಧಂ ತೂಲಮೇತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ತೂಲೀ, ಪಕತಿತೂಲಿಕಾ। ‘‘ಪಲ್ಲಙ್ಕೋತಿ ಪಾದೇಸು ವಾಳರೂಪಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತೋ’’ತಿ ಠಪನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೫೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಠಪನಞ್ಚ ಯಥಾಕಥಞ್ಚಿ ಹೋತಿ, ಯುತ್ತಿ ಚ ಹೋತೀತಿ, ‘‘ತತ್ಥೇವ ಸೀಹರೂಪಾದಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಯಂ ಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಕಿಮಿತಿ ಏವಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯರೂಪಕತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಹಿ ಸಾರಸಮಾಸೇಪಿ। ಆಸನ್ದೀ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಉಚ್ಚಾಸಯನಂ, ಸೇಸಾ ಮಹಾಸಯನಂ। ಪಟಿಕಾ ಉಣ್ಣಾಮಯೋ ಸೇತತ್ಥರಣೋ। ಗೋನೋ ಚತುರಙ್ಗುಲಾಧಿಕಲೋಮೋ ಮಹಾಕೋಜವೋ। ಚಿತ್ತಕಂ ವಾನವಿಚಿತ್ರೋ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಣೋ। ಉಣ್ಣಾ ಏಳಕಲೋಮಂ। ಪಟಲಿಕಾ ಘನಪುಪ್ಫಿಕಾ। ವಿಕತೀತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿರೂಪವಿಚಿತ್ತೋ। ಉದ್ದಲೋಮೀತಿ ಏಕತೋ ಉಗ್ಗತಲೋಮೋ। ಏಕನ್ತಲೋಮಿಕಾತಿ ಉಭತೋ ಉಗ್ಗತಲೋಮೋ।

ಕುತ್ತಂ ಸೋಳಸನ್ನಂ ನಾಟಕಿತ್ಥೀನಂ ಠತ್ವಾ ನಚ್ಚನಯೋಗ್ಗೋ। ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ರತನಪರಿಸಿಬ್ಬಿತಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಸುತ್ತಮಯಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ, ಕಟ್ಟಿಸ್ಸಂ ರತನಪರಿಸಿಬ್ಬಿತಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಕಟ್ಟಿಸ್ಸಮಯಂ। ಹತ್ಥಿನೋ ಚ ಅಸ್ಸಾ ಚ ರಥಾ ಚಾತಿ ಸೇನಙ್ಗಾನಂ ಬಹುತ್ತೇ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೋ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥೇ ತೇಸಂ ಪಿಟ್ಠೀಸು ಅತ್ಥರಾತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣೀತಿ ಅಜಿನಾನಂ ಅಜಿನಮಿಗಚಮ್ಮಾನಂ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣೇನ ದುಪಟ್ಟತಿಪಟ್ಟಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಾ ಪವೇಣೀ। ಕದಲಿಮಿಗಾನಂ ಇದಂ ಕದಲಿಮಿಗಂ, ಕಿಂ ತಂ? ಚಮ್ಮಂ, ಪವರೋ ಚ ಸೋ ಪಚ್ಚತ್ಥರೋ ಚಾತಿ ಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರೋ, ಸೋ ಚ ತಂ ಸೇತವತ್ಥಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅತ್ಥತಞ್ಚ, ಕದಲಿಮಿಗಞ್ಚ ತಂ ಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಞ್ಚಾತಿ ಸಮಾಸೋ, ಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸೇತವತ್ಥಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪತ್ಥರಿತಂ ಕದಲಿಮಿಗಪ್ಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಕಿರ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತದ್ವಯೇನ ಅತ್ಥತಂ ಅಞ್ಞಮೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ‘‘ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣೀ ಧಾರೇತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೨೫೪) ವಿಸುಂ ಅತ್ಥರಣಾನಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ। ತೇಸು ಹಿ ವುತ್ತೇಸು ತದತ್ಥತಂ ವುತ್ತಮೇವ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಸುಂ ಪಟಿಕಾದಿಕನ್ತಿ।

ಸಲೋಹಿತವಿತಾನನ್ತಿ ಏತಂ ‘‘ಉಭತೋರತ್ತೂಪಧಾನಕ’’ನ್ತಿಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ। ಲೋಹಿತವಿತಾನೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಸೇತವಿತಾನಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ಸತಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ರತ್ತಂ ಉಪಧಾನಂ ಸೀಸೂಪಧಾನಂ ಪಾದೂಪಧಾನಞ್ಚ ರತ್ತೂಪಧಾನಕಂ, ಉಭತೋ ಮಞ್ಚಸ್ಸ ಸೀಸಪಾದನಿಕ್ಖೇಪನಟ್ಠಾನೇ ರತ್ತೂಪಧಾನಕನ್ತಿ ಅಲೋಪಸಮಾಸೋ। ಯಂ ಪನ ಏಕಮೇವ ಉಪಧಾನಂ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು ರತ್ತಾದಿವಣ್ಣಂ ವಿಚಿತ್ರಂ, ತಂ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ತತ್ರಿದಂ ಪಮಾಣಂ – ವಿತ್ಥಾರತೋ ತೀಸು ಕಣ್ಣೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಣ್ಣಾನಂ ಅನ್ತರಂ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲಂ, ಮಜ್ಝೇ ಮುಟ್ಠಿರತನಂ, ದೀಘತೋ ಪನ ದಿಯಡ್ಢರತನಂ ವಾ ದ್ವಿರತನಂ ವಾ। ಪರಿಭುಞ್ಜತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಕತ್ಥಚಿ ಛೇದನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ।

೧೯೦. ಧಮ್ಮಾಸನೇ ಚ ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಚ ಘರೇ ಚಾಪಿ ಆಸನ್ದಾದಿತ್ತಯಾ ಸೇಸೇ ಗಿಹಿಸನ್ತಕೇ ಗಿಹಿವಿಕಟೇ ಸತಿ ನಿಸೀದಿತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರೋ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಗಿಹಿಸನ್ತಕೇತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಿಕಮ್ಪಿ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಪೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಆಸನ್ದಿಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ತೂಲಿಕಂ ಗಿಹಿವಿಕಟ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೧೪) ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತಂ। ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಯ ಪನ ವಿಸೇಸೇಪಿ ಅವಟ್ಠಾನತೋ ಆಸನ್ದಾದಿತ್ತಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ಆಸನ್ದಾದಿತ್ತಯಾ ಸೇಸೇತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ‘‘ಆಸನ್ದೀ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಗೋನಕೋ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಕ್ಕಮೇ ಆಸನ್ದಾದಿದ್ವಯಮಾದಿತೋ ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಗೋನಕಾದೀನಿ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರೇ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕವಿಹಾರೇ ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಕೇಸು ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಾಸನೇ ಪನ ಗಿಹಿವಿಕಟನೀಹಾರೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೨೦) ವುತ್ತಂ। ಭತ್ತಗ್ಗಂ ನಾಮ ವಿಹಾರೇ ದಾನಟ್ಠಾನಂ। ಧಮ್ಮಾಸನಂ ಪನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ। ಘರೇತಿ ಅನ್ತರಘರೇ। ನಿಸೀದಿತುಂ ಲಬ್ಭತೇತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಸಂಖಿಪನಂ ಅನ್ತೋಕರಣಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಭೂಮತ್ಥರಣೇ ಸಙ್ಖೇಪೋ ಅಸ್ಸ ಸಯನಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಭೂಮತ್ಥರಣೇ ಅನ್ತೋಕರಣಭೂಮತ್ಥರತೋ ಭೂಮತ್ಥರಣಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಯಿತುಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪ್ಪಿಯಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಯಿತುಞ್ಚ ನಿಸೀದಿತುಞ್ಚ। ‘‘ಪರಿಭಣ್ಡಕತಂ ಭೂಮಿಂ ವಾ ಭೂಮತ್ಥರಣಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಸಙ್ಘಿಕಮಞ್ಚಪೀಠಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇನ ಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾವ ನಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೨೪) ವುತ್ತಂ। ಇದಞ್ಚ ಆಸನ್ದಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಥತ್ತಕರಣೇ ಪರಿಭೋಗೇ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸನ್ದಿಯಾ ಪಾದೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ವಾಳೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ, ತೂಲಿಕಂ ವಿಜಟೇತ್ವಾ ಬಿಬ್ಬೋಹನಂ ಕಾತುಂ, ಅವಸೇಸಂ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೨೦)।

೧೯೧. ಚತುರಂಸಪೀಠಾ ಚ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಚಙ್ಗಾ ಚ ಉಚ್ಚಪಾದಕಾ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ವಚನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಅಂಸಾ ಕೋಣಾ ಯೇಸಂ, ತೇ ಚ ತೇ ಪೀಠಾ ಚಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ತಿಣ್ಣಂ ಅಪಸ್ಸಯಾನಂ, ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಪಾದಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ತ ಅಙ್ಗಾನಿ ಯೇಸನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಏಕಾಪಸ್ಸಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾ। ಚತುರಂಸಪೀಠಾನಂ ವಿಸುಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸತ್ತಙ್ಗಾದಯೋ ಪನ ದೀಘಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯನ್ತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಭತ್ತಗ್ಗಸ್ಸ ಏಕಯೋಗನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಏಕಯೋಗನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಸಹ ವಾ ಪವತ್ತಿ, ಸಹ ವಾ ನಿವತ್ತೀತಿ ಘರೇತಿ ಇಮಿನಾ ಭತ್ತಗ್ಗಸ್ಸಪಿ ಗಹಣಂ। ಏವ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ತೂಲೋನದ್ಧಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾ ಘರೇ ವಾ ಭತ್ತಗ್ಗೇ ವಾ ನಿಸೀದಿತುಮೇವ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳಿ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಅನ್ತರಘರೇ ತೂಲೋನದ್ಧಂ ಮಞ್ಚಮ್ಪಿ ಪೀಠಮ್ಪಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ನಾಭಿನಿಸೀದನ್ತಿ। ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಹಿವಿಕಟಂ ಅಭಿನಿಸೀದಿತುಂ, ನ ತ್ವೇವ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೧೪)। ತೇ ಪನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉದ್ದಾಲನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।

೧೯೨. ಸಾನುಲೋಮಾನಂ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಛವಿ ಏತಾಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಪಞ್ಚ ಭಿಸೀತಿ ಚೋಳಾದಿತೂಲಗಣನಾಯ ಪಞ್ಚಕಾ ವುತ್ತಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ವಿಹಾರಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ।

೧೯೩. ತೂಲತ್ತಯನ್ತಿ ಸಿಮ್ಬಲಿರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಖೀರವಲ್ಲಿಆದೀನಂ ಏರಕಾದೀನಂ ತಿಣಾನಂ ತೂಲತ್ತಯಂ। ಭಿಸಿಗಬ್ಭೋ ಚೋಳಾದಿಕೋ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಭಿಸಿಗಬ್ಭೋ। ಮಿಗಪಕ್ಖಿನಂ ಲೋಮಾನೀತಿ ಏತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಮಿಗ-ಸದ್ದೇನೇವ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೀಹಾದಯೋ ಚತುಪ್ಪದಾ, ಪಕ್ಖಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಂಸಮೋರಾದಯೋ ಗಹಿತಾ। ನನು ಚ ಭಿಸಿಗಬ್ಭಸದ್ದನ್ತೋಗಧಾಯ ಉಣ್ಣಾಯ ಮಿಗಪಕ್ಖಿಲೋಮಾನಮ್ಪಿ ಗಹಣಸಬ್ಭಾವೇಪಿ ತೇಸಂ ವಿಸುಂ ಗಹಣೇ ಸತಿ ಪುನರುತ್ತಿದೋಸೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನಾಪಜ್ಜತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಮಪರಿಚ್ಚಾಗವಿಭಾವನಪ್ಪಯೋಜನಸಬ್ಭಾವತೋ। ನನು ಚ ಏವಮ್ಪಿ ದೋಸೋಯೇವ, ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಮಮುಣ್ಣಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಭಿಸಿಗಬ್ಭಾನಂ ಉಪರಿ ನೀಯಮಾನತ್ತಾ ಗಮ್ಯತೇ ಬಿಬ್ಬೋಹನೇಪಿ ಅಯಮೇವ ಭಿಸಿಗಬ್ಭೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಥಾಪಿ ನ ದೋಸೋ, ಗಮ್ಯಮಾನತ್ಥಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಯೋಗಂ ಪತಿ ಕಾಮಚಾರೋತಿ। ಮಸೂರಕೇ ತೂಲವಜ್ಜಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ವಿಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಮಸೂರಕಂ ನಾಮ ಚಮ್ಮಛವಿಕಾ ಭಿಸೀತಿ ವದನ್ತಿ।

೧೯೪. ಉಣ್ಣಾಯಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಮಞ್ಚ ಪಣ್ಣೇ ಸುದ್ಧಂ ತಮಾಲಕಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತಂ ಆಸನಞ್ಚೇವ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮನುಸ್ಸಲೋಮನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಕೇವಲಂ ಇಧ ಏಳಕಲೋಮಮೇವ ಉಣ್ಣಾ, ಅಥ ಖೋ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಜಾತೀನಂ ಪಕ್ಖಿಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಲೋಮಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಪಿಯಙ್ಗುಬಕುಲಪುಪ್ಫಾದಿ। ತಮಾಲಕಸದ್ದೇನೇವ ಉಪಚಾರತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಮಾಲಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತಂ। ಕೀದಿಸಂ ಪನ ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಕೀದಿಸಂ ನ ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ವಿಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ನ ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸನ್ತೇನ ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ।

ಅಕಪ್ಪಿಯಸಯನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೬. ಸಮಾನಾಸನಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೫. ತಿವಸ್ಸನ್ತರಮೇಕಮಾಸನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ಮಞ್ಚಾದಿಕೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಸನಂ ನಿಸೀದನಂ ಏಕಮಾಸನಂ। ಮ-ಕಾರೋ ಸನ್ಧಿಜೋ। ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಿವಸ್ಸನ್ತರ’’ನ್ತಿ। ತಿಣ್ಣಂ ವಸ್ಸಾನಮನ್ತರಮೇತಸ್ಸಾತಿ ತಿವಸ್ಸನ್ತರೋ, ದ್ವೀಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಮಹನ್ತತರೋ ವಾ ದಹರತರೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಿವಸ್ಸನ್ತರಂ, ತಿವಸ್ಸನ್ತರವನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಪನ ಏಕೇನ ವಸ್ಸೇನ ಮಹನ್ತತರೋ ವಾ ದಹರತರೋ ವಾ ಏಕವಸ್ಸೋಯೇವ ವಾ, ತಬ್ಬನ್ತತಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ಅಥ ವಾ ತಿವಸ್ಸನ್ತರನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಿವಸ್ಸನ್ತರೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಮೇವ ಸಮತ್ಥೇತಿ ‘‘ಸತ್ತವಸ್ಸೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ।

೧೯೬. ಮುನಿ ಅನುಞ್ಞಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬೇಹೇವಾತಿ ಸಮಾನಾಸನಿಕಅಸಮಾನಾಸನಿಕೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಸದ್ಧಿಂ।

೧೯೭. ದೀಘಾಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ। ಯಂ ತಿಣ್ಣಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಪಹೋತಿ, ತಂ ಅನ್ತಂ ದೀಘಾಸನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ। ಅದೀಘಾಸನೇ ಪನ ಸಮಾನಾಸನಿಕಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಞ್ಚಕೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಯಥಾಕರಣತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ।

ಸಮಾನಾಸನಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೭. ಅಸಂವಾಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೮. ಉಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕಸಙ್ಖಾತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ, ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇ, ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರಿಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಸಙ್ಖಾತೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಛಿನ್ನಮೂಲಕೋತಿ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ। ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇಸು ‘‘ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಏತೇ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ನಾನಾಭೂತೋ ಸಂವಾಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನಾನಾಸಂವಾಸೋ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕಸಙ್ಖಾತೋ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ। ಸೀಮತೋ ನಿಗ್ಗತಾ ನಿಸ್ಸೀಮಾ, ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಬಹಿಸೀಮಾ ಚ, ತತ್ಥ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಚೇಪಿ ಠಿತೋ, ಸೀಮಾನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ನಿಸ್ಸೀಮಟ್ಠಿತೋ। ವೇಹಾಯಸೇ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ವೇಹಾಯಸಣ್ಠಿತೋ ಬಿನ್ದಾಗಮೇನ। ತತ್ಥ ‘‘ನಾನಾಸಂವಾಸೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೇಪಿ ಕ್ವಚಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ಬ್ಯಭಿಚರತೀತಿ ನಪುಂಸಕತ್ತಾಭಾವೋ ಯಥಾ ‘‘ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗೋ’’ತಿ। ಏಕಕಮ್ಮಂ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾತಿ ಅಯಂ ತಿವಿಧೋಪಿ ಸಂವಾಸೋ ನಾಮ। ಸೋ ಯೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ತೇ ಅಸಂವಾಸಾ। ಏತೇ ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ಬಹಿಕರಣವಸೇನ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ। ಏತೇಸು ಹಿ ತಿವಿಧೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ಸತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇತರೇಸು ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ।

ಅಸಂವಾಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೮. ಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೯. ವಗ್ಗೇನ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸಮಗ್ಗೇನ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಞ್ಚ ವಗ್ಗೇನ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸಮಗ್ಗೇನ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸೇಸೋ। ತತ್ಥ ವಗ್ಗೇನ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕರಣೀಯಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ವಗ್ಗೋತಿ ಚ ಸಮೂಹೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಚ ಚತುವಗ್ಗಾದಿಕರಣೀಯಾದೀಸು ಯಾವತಿಕಾನಂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇನ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಾನಾಹರಣೇನ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾನಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನೇನ, ತೇಸು ಏಕೇನಾಪಿ ವಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ‘‘ಉತ್ತಿದುತಿಯೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮೇ ಏಕಾಯ ಉತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ನ ಚ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೩೮೭) ಏಕಾಯೇವ ಞತ್ತಿಯಾ , ತಥಾ ದ್ವೀಹಿ ಞತ್ತೀಹಿ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ, ತಥಾ ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹೀತಿ ಆಗತಾಯ ಚ ತಥಾ ಹಾಪನಅಞ್ಞಥಾಕರಣಭಾವೇನ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇ ಚ ಕಮ್ಮೇ ಆಗತಾಯ ಚ ಅಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ತಜ್ಜನೀಯಪಬ್ಬಾಜನೀಯಪಟಿಸಾರಣೀಯನಿಯಸ್ಸತಿವಿಧಉಕ್ಖೇಪನೀಯಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಕರಣವಸೇನ, ಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ಚ ವಿರಾಧೇತ್ವಾ ಕರಣವಸೇನ ಆಗತಾಯ ಚ ಪಾಳಿಯಾ ವಿಪರೀತಾ ಚ ಪಾಳಿ, ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಕಮ್ಮವಸೇನ ಆಗತಾ ಚ ಪಾಳಿ, ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸತಿವಿನಯಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಪಟಿಞ್ಞಾಕರಣಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾತಸ್ಸಪಾಪಿ- ಯಸಿಕಾತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಲಾಭಕರಣವಸೇನ ಆಗತಾ ಚ ಪಾಳಿ, ತೇನ ಕರಣೀಯಂ ಅಪಲೋಕನಞತ್ತಿಞತ್ತಿದುತಿಯಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಸಙ್ಖಾತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ। ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮಗ್ಗೋ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಪಾಳಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಧಮ್ಮೇನ ಕತಂ ವಾತಿ ಧಮ್ಮಿಕಂ। ತಬ್ಬಿಪರೀತಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ। ಚತುತ್ಥಂಯೇವಾತಿ ತೇಸು ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಚತುನ್ನಂ ಪೂರಣಂ ಸಮಗ್ಗೇನ ಧಮ್ಮಿಕಂ। ಸೇಸಕಮ್ಮಾನಂ ಭಾವೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಭವನಂ ಲಕ್ಖೀಯತೀತಿ ಸೇಸಕಮ್ಮೇಸೂತಿ ಭಾವಲಕ್ಖಣೇ ಸತ್ತಮೀ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಕುಪ್ಪಾನಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮವಗ್ಗಕಮ್ಮಾನಂ ಕತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ।

೨೦೦. ಇದಾನಿ ಯದಿದಂ ಸಮಗ್ಗೇನ ಧಮ್ಮಿಕಂ ನಾಮ, ತಂ ಯೇಹಿ ಸಙ್ಘೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತೇಸಂ ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತುವಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಚತ್ವಾದೀನಂ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯವುತ್ತಿತ್ತಾ ಚತುನ್ನಂ ವಗ್ಗೋತಿಆದಿನಾ ವಿಗ್ಗಹೋ। ದಸವೀಸತಿವಗ್ಗಿಕೋತಿ ದಸನ್ನಂ ವೀಸತಿಯಾ ಚ ವಗ್ಗಭೇದವಸೇನ ದಸವೀಸತೀನಂ ವಗ್ಗೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಣಿಕೋ ಸಕತ್ಥೇ। ವೀಸತಿಯಾ ವಗ್ಗೋ, ಅತಿರೇಕೇನ ಸಹಿತೋ ವೀಸತಿವಗ್ಗೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೦೧-೨. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ನಿಯಮೇತಿ ‘‘ಚತೂ’’ತಿಆದಿನಾ। ಅಬ್ಭಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಪವಾರಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಚತುವಗ್ಗೋ ಚಾತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಸು ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೋತಿ ದೀಪಿತೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಚತುವಗ್ಗಾದಯೋ ಕಮ್ಮಪತ್ತಿಕಿರಿಯಾಯಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ। ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭಾನಾದೀನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಠಪಿತತ್ತಾ ಪದೇಸಸಬ್ಬೇ ಗಯ್ಹತಿ। ಕಮ್ಮಪತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ಯುತ್ತೋ ಅನುರೂಪೋ। ಇತರೋತಿ ವೀಸತಿವಗ್ಗೋ ಅತಿರೇಕವೀಸತಿವಗ್ಗೋ। ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬೇ। ನನು ಚ ವೀಸತಿವಗ್ಗಸ್ಸ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಭಾವೇಸತಿ ಅತಿರೇಕವೀಸತಿವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಗೇವಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ತಥಾ ಸತಿ ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಥಾಪಿ ಸೋ ಚತುವಗ್ಗಾದಿನಾ ಸಙ್ಘೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಊನಕತರೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅತಿರೇಕೇನ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋ।

೨೦೩. ಇದಾನಿ ಚತುವಗ್ಗಾದಿಕೇನ ಛನ್ದಾಹರಣೇನ ಪೂರೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಚತೂ’’ತಿಆದಿನಾ। ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಭಾವಮನಾಪನ್ನತ್ತಾ ಪಕತಿಯಾ ಸಭಾವೇನೇವ ಠಿತೋ ಅತ್ತಾ ಯೇಸಂ, ಪಕತೋ ವಾ ತತೋಯೇವ ಕಮ್ಮೇಸು ಅವಿಗತೋ ಅತ್ತಾ ಯೇಸಂ ತೇತಿ ಪಕತತ್ತಕಾ, ಪಾರಾಜಿಕಉಕ್ಖಿತ್ತಕಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೇ। ಪರೇತಿ ಏಕಸೀಮಟ್ಠಾ ತಾದಿಸಾಯೇವ ಅಞ್ಞೇ। ಸೇಸೇಪೀತಿ ಅವಸೇಸೇ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಾದಿಕರಣೀಯೇಪಿ।

೨೦೪. ಇದಾನಿ ವತ್ಥುಞತ್ತಿಅನುಸ್ಸಾವನಸೀಮಾದಿವಿಪತ್ತಿತೋ, ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತೀಸು ಪರಿಸತೋ ಚ ಪಟಿಕ್ಕೋಸತೋ ಚ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕುಪ್ಪಾಕುಪ್ಪಭಾವಂ ತತ್ಥ ಚ ಆಪತ್ತಿಆದಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತೂ’’ತಿಆದಿ ಮಾಹ। ಚತುವಗ್ಗಾದಿಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಸಂವಾಸಗಣಪೂರಂ ವಾ ಕಮ್ಮಾರಹಗಣಪೂರಂ ವಾ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಗರುಕಟ್ಠಗಣಪೂರಂ ವಾ ಪರಿವಾಸಾದಿಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಮ್ಮಾರಹೋ ಗರುಕಟ್ಠತೋ ಅಞ್ಞೋ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೋ ಪನ ಗರುಕಟ್ಠೋ ಗಣಪೂರಕೋ ಹೋತಿಯೇವ। ಕತನ್ತಿ ಚತುವಗ್ಗಾದಿನಾ ಕತಂ।

೨೦೫. ವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅನ್ತರಾಯೇ ಅಸತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಏಕೋಪಿ ವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತರಾಯೇತಿ ಪಾಪೇಹಿ ಕರಿಯಮಾನೇ ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೇ ಸತಿ। ಅನನ್ತರಾಯಿಕಾ ಚೇ ನ ವಾರೇನ್ತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ। ದಿಟ್ಠಾವಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ಲದ್ಧಿಂ ‘‘ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ಇದಂ, ನ ಮೇತಂ ಖಮತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆವಿ ಕರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ಏಕೋಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ನ ಮೇತಂ ಖಮತೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಸೇಸೋ। ತತೋಧಿಕಾತಿ ತೀಹಿ ಅಧಿಕಾ। ತೇ ಪನ ಸಙ್ಘತ್ತಾ ಪಹೋನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ನಿತ್ಥರಿತುಂ।

೨೦೬. ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ನಾಮ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ। ದುಖಟ್ಟಿತೋತಿ ವೇದನಟ್ಟೋ। ನ ರೂಹತೀತಿ ಗಯ್ಹತ್ತಂ ನ ರೋಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೦೭. ಅನ್ತಮಸೋ ಅನನ್ತರಸ್ಸಾಪಿ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪಕತ…ಪೇ॰… ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕಸೀಮಾಯಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏಕಸೀಮಟ್ಠೋ। ಸಮೋ ಸಂವಾಸೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮಸಂವಾಸೋ। ಏಕಸೀಮಟ್ಠೋ ಚ ಸೋ ಸಮಸಂವಾಸೋ ಚ, ಪಕತತ್ತೋ ಚ ಸೋ ಏಕಸೀಮಟ್ಠಸಮಸಂವಾಸೋ ಚ, ಸೋ ಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಚಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ, ತಸ್ಸ। ಏತ್ಥ ಪನ ಅವಿಪನ್ನಸೀಲೋ ಪಕತತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಸ್ಸ। ರೂಹತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ರುಹತಿ।

೨೦೮. ಧಮ್ಮಿಕಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಪಲೋಕನಾದಿಕಮ್ಮಂ। ಪಟಿಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯಾತಿ ನಿವಾರೇಯ್ಯ। ತಿರೋಕ್ಖಾ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಂ ವಾ ಛನ್ದಂ ವಾತಿ ವಾ-ಸದ್ದಂ ನೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ನೇತಬ್ಬೋ। ತಿರೋಕ್ಖಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖಾ। ಸೋ ಸಮ್ಮುಖಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ನಿಪಾತೋ, ಅಥ ವಾ ಅಕ್ಖಾ ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಸಯತೋ ತಿರೋ ಬಹೀತಿ ಅತ್ಥೋತಿ।

ಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨೯. ಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಿವಜ್ಜನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೦೯. ಆಗಮ್ಮ ಜೀವನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಆಜೀವೋ, ಕೋ ಸೋ? ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನವಾಯಾಮೋ। ಮಿಚ್ಛಾಯ ಆಜೀವೋ, ತಸ್ಸ ವಿವಜ್ಜನಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಿವಜ್ಜನಾ। ಸಾ ಪನಾಯಂ ಅತ್ಥತೋ ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೦೮) ಏವಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಆಗತೋ ಆಚಾರೋ ಚೇವ ಯಥಾಕ್ಕಮೇನ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಪಾಟಿದೇಸನೀಯದುಬ್ಭಾಸಿತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಾರಣಭೂತಸ್ಸ ಆಜೀವಹೇತುಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಅಭೂತಾರೋಚನಸಞ್ಚರಿತ್ತಅಞ್ಞಾಪದೇಸಭೂತಾರೋಚನಪಣೀತಭೋಜನವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಭೋಜನವಿಞ್ಞತ್ತಿಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಚ ಕುಹನಲಪನನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಞ್ಚ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಿರತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಞ್ಚ। ತಸ್ಸಾ ಪನ ಕಸ್ಸಚಿ ಇಧ ದಸ್ಸನಂ ಯಥಾ ದಸ್ಸೇತುಮಾರದ್ಧಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾಯ, ಚತುರಾರಕ್ಖವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಆಗತಾನಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಉಪಕಾರಕಧಮ್ಮಪರಿದೀಪನತ್ಥನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಏವಮೀದಿಸಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ದಾರು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ‘‘ದಾರು’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ‘‘ದದೇ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಕಮ್ಮಂ। ಚುಣ್ಣಂ ಸಿರೀಸಚುಣ್ಣಾದಿನಹಾನಿಯಚುಣ್ಣಂ। ನ್ಹಾನಮುಖೋದಕನ್ತಿ ನ್ಹಾನಞ್ಚ ಮುಖಞ್ಚ, ತಸ್ಸ ಉದಕನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಣ್ಣಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಕುಲಸಙ್ಗಹಾತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹಕರಣೇನ।

೨೧೦. ಪರಿಭಟತಿ ಪರೇಸಂ ದಾರಕೇ ಪರಿಹರತೀತಿ ಪರಿಭಟೋ, ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟಕೋ, ಸಕತ್ಥೇ ತಮೇವ ಪಾರಿಭಟಕತಾ। ಅಲಙ್ಕರಣಾದಿನಾ ಕುಲದಾರಕಪರಿಹರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಸೂಪೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪೋ, ಸೋಯೇವ ಮುಗ್ಗಸುಪ್ಪೋ। ಯಥಾ ಮುಗ್ಗಸೂಪೇ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಕೋಚಿದೇವ ಮುಗ್ಗೋ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ಅವಸೇಸಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಚನೇ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಂ ಅಲಿಕಂ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸದಿಸತಾಯ ಉಪಚಾರೇನ ‘‘ಮುಗ್ಗಸುಪ್ಪೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮುಗ್ಗಸುಪ್ಪತಾ । ಸಚ್ಚಾಲಿಕೇನ ಜೀವಿತಕಪ್ಪನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಘರವತ್ಥುಆದಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀ ವಿಜ್ಜಾ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾ। ಪಾರಿಭಟಕತಾ ಚಾತಿಆದಿನಾ ದ್ವನ್ದೋ ನಪುಂಸಕತ್ತಾಭಾವೇ ಪಾರಿ…ಪೇ॰… ವಿಜ್ಜಾ, ತಾಯ। ರಸ್ಸೋ ಪನ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ, ತಥಾ ದೀಘೋ। ಪಹಿಣಾನಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ನಿಯುಞ್ಜನಂ ಪಹೇಣಂ। ಆದರೇನ ದೂತೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ದೂತಕಮ್ಮಂ। ಪಿಸನಂ ಪೇಸನಂ, ಜಙ್ಘಾಯ ಪಾದೇನ ಪೇಸನಂ ಜಙ್ಘಪೇಸನಂ, ತಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಯಂ। ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಗಿಹೀನಂ ಗಾಮನ್ತರದೇಸನ್ತರಾದೀಸು ಸಾಸನಪಟಿಸಾಸನಹರಣಸ್ಸೇತಮಧಿವಚನಂ।

೨೧೧. ಲಾಭಾಸಾಯ ಲಞ್ಜದಾನಂ ಅನುಪ್ಪದಾನಂ। ಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಬುದ್ಧಗರಹಿತೇನ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾನಕ್ಖತ್ತವಿಜ್ಜಾಸುಪಿನವಿಜ್ಜಾಭೂತವಿಜ್ಜಾದಿನಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ।

೨೧೨. ಅಞ್ಞಾತಕಾನಂ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ಯಾಚನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೋ। ಬುದ್ಧಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನಾ ಅನೇಸನಾ। ಅಭೂತಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಲ್ಲಪನಂ ಕಥನಂ ಅಭೂತುಲ್ಲಪನಾ। ಕುಹನಾದೀಹೀತಿ ಕುಹನಾಲಪನಾದೀಹಿ। ತತ್ಥ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಪ್ಪಟಿಸೇವನಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಇರಿಯಾಪಥಸಣ್ಠಾಪನವಸೇನ ಜನವಿಮ್ಹಾಪನಾ ಕುಹನಾ। ವಿಹಾರಂ ಆಗತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಭೋನ್ತೋ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತೇತು’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಮಯಿ ರಾಜಾ ಪಸನ್ನೋ, ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ ವಾ ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆಲಪನಾ ಲಪನಾ। ಖಾದನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಖಾದನೀಯಂ ಲಭಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಿಮಿತ್ತಕರಣಾದಿ ನೇಮಿತ್ತಕತಾ। ‘‘ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಗರಹಣಾನಿ ಚ ‘‘ಏತಂ ಏತ್ಥ ಕಥೇಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಾಚಾಯ ಉಕ್ಖಿಪನಾದಿ ಚ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ। ಅಪ್ಪೇನ ಲಾಭೇನ ಬಹುಕಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ಇಚ್ಛನಂ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ। ಕುಲದೂಸಾದೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ರೂಪಿಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತೀತಿ।

ಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಿವಜ್ಜನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೦. ವತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೧೩. ಸಉಪಾಹನೋ…ಪೇ॰… ಚೀವರಂ ಸೀಸೇ ಕರಿತ್ವಾ ವಾ ಆಗನ್ತುಕೋ ಆರಾಮಂ ನ ಪವಿಸೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಛತ್ತೋತಿ ಸೀಸೇ ಕತಛತ್ತೇನ ಸಛತ್ತೋ। ಓಗುಣ್ಠಿತೋತಿ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತೋ। ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಸಮೀಪಂ ಪತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾಓಮುಞ್ಚನಾದಿಸಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಆರಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಬ್ಯತಿರೇಕಲದ್ಧೋ ಅತ್ಥೋ।

೨೧೪. ಪಾನೀಯೇನ ಪಾದೇ ನ ಧೋವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಟಿಕ್ಕಮನಂ ಪತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪೇ ನಿಸಜ್ಜ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಾತಬ್ಬಂ, ಪರಿಭೋಜನೀಯೇನ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಾದಾ ಧೋವಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವುಡ್ಢತರೇ ಆವಾಸಿಕೇಪಿ ಚ ಅಭಿವಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ವಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನವಕೇನ ಆವಾಸಿಕೇನ ಅಭಿವಾದಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ। ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಯನಾಸನನ್ತಿ ‘‘ಕತಮಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಂ ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಂ ವಾ’’ತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಇದಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಾಯ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ। ತಸ್ಮಾ ಆವಾಸಿಕವತ್ತೇ ವುತ್ತಮಜ್ಝಾವುತ್ಥಾದಿಕಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ‘‘ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕವಾಟಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ ಘಟಿಕಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಕವಾಟಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಠಿತೇನ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಸೇನಾಸನವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ।

೨೧೫-೬. ಗಮಿಕೋ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ’’ತಿಆದೀನಿಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಿರಿಯಾಪದಾನಿ। ದಾರುಮತ್ತಿಕಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿದಾರುಭಣ್ಡಂ ರಜನಭಾಜನಾದಿಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಂ। ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಿ ಚೇ ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ। ಥಕೇತ್ವಾನಾತಿ ದ್ವಾರವಾತಪಾನೇಹಿ ಪಿಧಾಯ । ಸಾಧುಕಂ ಸಙ್ಗೋಪೇತ್ವಾನಾತಿ ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸು ಮಞ್ಚಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಮಞ್ಚೇ ಮಞ್ಚಸ್ಸ, ಪೀಠೇ ಪೀಠಸ್ಸ ಆರೋಪನೇನ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿ ಪುಞ್ಜಕರಣೇನ ಸಾಧುಕಂ ಸಙ್ಗೋಪನಂ ಕತ್ವಾ। ನ ಚಾತಿ ನೇವ। ಗಮಿಕವತ್ತಂ।

೨೧೭-೮. ಆವಾಸಿಕೋತಿ ಇದಂ ‘‘ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಕತ್ತುಪದಂ। ನವಕಮ್ಮಕರಣಾದಿಭಾರನಿತ್ಥರಣತಾಯ ಆವಾಸೋ ವಿಹಾರೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಆವಾಸಿಕೋ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಕೇವಲಂ ವಿಹಾರೇ ನಿವಾಸನಮತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ನೇವಾಸಿಕೋ। ಉಭೋಪಿ ತೇ ಇಧ ಆವಾಸಿಕ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ। ಪಾದೋದಪ್ಪಭುತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಭುತಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಾದಪೀಠಪಾದಕಥಲಿಕಾನಂ ಗಹಣಂ। ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾನ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಞ್ಞಪೇ ಸಯನಾಸನನ್ತಿ ‘‘ಏತಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಯನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯ, ಪಕಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೨೧೯. ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನಿವುತ್ಥಂ। ಗೋಚರಾಗೋಚರಂ ವದೇತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗಾಮೋ ದೂರೋ, ಆಸನ್ನೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ದಿವಾ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗೋಚರಞ್ಚ, ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ವಾ ಗಾಮೋ, ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಿಕ್ಖೋ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಗೋಚರಞ್ಚ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಚ್ಚಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಾನೀತಿಆದೀನಿಪಿ ‘‘ವದೇ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮವಚನಾನಿ। ಸೇಖಸಮ್ಮುತಿನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಸಙ್ಘೋ ಸೇಖಸಮ್ಮುತಿಂ ದೇತಿ, ತಂ ಕುಲಞ್ಚ।

೨೨೦. ಪವೇಸನಿಕ್ಖಮೇ ಕಾಲನ್ತಿ ‘‘ಕೇಸುಚಿ ಠಾನೇಸು ವಾಳಮಿಗಾ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಂ ಕಾಲಂ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬಞ್ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವೇಸನಿಕ್ಖಮೇ ಚ ಕಾಲಂ। ಏತಂ ಪನ ಆಸನಪಞ್ಞಪನಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಂ ವುಡ್ಢತರೇ ಆಗತೇ ಚೀವರಕಮ್ಮಾದಿಂ ವಾ ನಾತಿಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಮಹಾಗಿಲಾನಸ್ಸ ಪನ ಭೇಸಜ್ಜಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೇನಾಪಿ ತಸ್ಸ ವತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿತಬ್ಬಂ। ಪಣ್ಡಿತೋ ಹಿ ಆಗನ್ತುಕೋ ‘‘ಕರೋಹಿ ತಾವ ಭೇಸಜ್ಜಂ, ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಾಹೀ’’ತಿ ಚ ವದೇಯ್ಯ। ಅಪಿಚ ಬೀಜನೇನ ಬೀಜಿತಬ್ಬೋ, ಪಾದಾಪಿಸ್ಸ ಧೋವಿತಬ್ಬಾ, ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ। ಪಿಟ್ಠಿ ಚೇ ಆಗಿಲಾಯತಿ, ಸಮ್ಬಾಧೇತಬ್ಬಾ। ನವಕಸ್ಸ ಪನ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ‘‘ಇದಮಾಸನಂ, ಏತ್ಥ ನಿಸೀದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಿಸಿನ್ನೋಯೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ನಿಸಿನ್ನೋಯೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಠಿತೋಯೇವಾ’’ತಿಆದಿಂ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ। ಸಮುದ್ದಿಸೇತಿ ಆದರೇನ ವದೇಯ್ಯ। ಆವಾಸಿಕವತ್ತಂ।

‘‘ವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ನ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿಅಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಾಸನತೋ ಏಕಂ ದ್ವೇ ಆಸನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ನ ನವಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬಾ, ನ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಸದ್ದಂ ಅಕತ್ವಾ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಸೂಪಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ಹೋತಿ, ಏವಮತ್ತಾಯ ಓದನೋ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ, ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಕಂ ಓದನಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಕಂ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ತಾವ ಥೇರೇನ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಭುತ್ತಾವಿನಾ ನ ತಾವ ಉದಕಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಭತ್ತಗ್ಗತೋ ನಿವತ್ತನ್ತೇಹಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿರಳಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಞ್ಚ ತದನುರೂಪಂ ಸೇಖಿಯವತ್ತಞ್ಚ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಭತ್ತಗ್ಗವತ್ತಞ್ಚ ಸಾಧುಕಂ ಅತರಮಾನೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಿನಾ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿವೇಸನಂ ಪವಿಸನ್ತೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ, ನಾತಿಸಹಸಾ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ, ನಾತಿಸಹಸಾ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬಂ, ನಾತಿದೂರೇ ನಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಠಾತಬ್ಬಂ, ನಾತಿಚಿರಂ ಠಾತಬ್ಬಂ, ನಾತಿಲಹುಕಂ ನಿವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ದಾತುಕಾಮತಾಕಾರಂ ಞತ್ವಾ ಠಾತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಠಮಂ ಗಾಮತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ, ತೇನ ಆಸನಪಞ್ಞಪನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಚ್ಛಾ, ತೇನ ಆಸನುದ್ಧರಣಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಞ್ಚ ತದನುರೂಪಂ ಸೇಖಿಯವತ್ತಞ್ಚ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಞ್ಚ ಕಾತಬ್ಬಂ।

ಸೇನಾಸನಟ್ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಞ್ಚ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾಧುಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ಅತರಮಾನೇನ ಗಾಮೋ ಪವಿಸಿತಬ್ಬೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಅಗ್ಗಿಅರಣಿಸಹಿತಕತ್ತರದಣ್ಡಾ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾ, ನಕ್ಖತ್ತಪದಾನಿ ಸಕಲಾನಿ ವಾ ಏಕದೇಸಾನಿ ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ, ದಿಸಾಕುಸಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಆರಞ್ಞಿಕವತ್ತಞ್ಚ ಉದ್ದಿಟ್ಠಂಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅವಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ।

ವತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೧. ವಿಕಪ್ಪನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೨೧. ಸಮ್ಮುಖಾ ಪರಮ್ಮುಖಾತಿ ಸಸ್ಸ ಮುಖಂ, ಪರಸ್ಸ ಮುಖನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಸಮ್ಮುಖೇನ ಪರಮ್ಮುಖೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಭೇದಾ ದುವೇ ವಿಕಪ್ಪನಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ । ಭೇದಾತಿ ವಿಸೇಸತೋ। ಅಥ ವಾ ಸಸ್ಸ ಮುಖಂ ಮುಖಸಮ್ಬನ್ಧಿವಚನಂ ಅಸ್ಸಾ ವಿಕಪ್ಪನಾಯಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ತಥಾ ಪರಮ್ಮುಖಾ। ಸಮ್ಮುಖಾ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಚ, ತಸ್ಸಾ ಭೇದೋ, ತತೋ। ಸಮ್ಮುಖಾಯ ಸಮ್ಮುಖವಿಕಪ್ಪನಾಯ। ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಕಪ್ಪನವಿಧಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಿಧಾನಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ।

೨೨೨. ತೇನಾತಿ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ। ಪರಿಭೋಗಾದಿಕನ್ತಿ ಪರಿಭೋಗಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ।

೨೨೪-೫. ಅಪರಾ ಸಮ್ಮುಖಾವೇಕಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಪಕ್ಖನ್ತರೇ, ಅಥ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಪಿ-ಸದ್ದತ್ಥೋ ವಾ ವಾ-ಸದ್ದೋ, ಸೋ ಅಪರಾ-ಸದ್ದತೋ ಪರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಅಪರಾಪಿ ಏಕಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿಆದೀಸು ತಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸಾತಿಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ।

೨೨೬. ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನೇನ, ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಕಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೨೭. ಮಿತ್ತೋತಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ। ಸನ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಮಿತ್ತೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ? ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಯ ತಾವ ಸಯಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತಿ, ತೇನೇವ ಸಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮ ಜಾತಾ। ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಪರೇನೇವ ವಿಕಪ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪರೇನೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತಿ, ತೇನೇವ ಸಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ।

೨೨೮. ದೂರಸನ್ತಿಕತ್ತೇಕತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಸನ್ನದೂರಭಾವೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

೨೨೯. ದಸಾಹಂ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಸತಿ ಮಾಸಕಂ ನಾಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಂ ನುಪ್ಪಾದಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದಸ ಅಹಾನಿ ಸಮಾಹಟಾನಿ ದಸಾಹಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ದುತಿಯಾ। ತತ್ಥ ಯಂ ದಿವಸಂ ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋ, ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸನಿಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಾಹ’’ನ್ತಿ। ಮಾಸಮೇಕಂ ವಾತಿ ‘‘ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಂ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೪೯ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಥಿನತ್ಥತೇ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇತಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ಸಮಾಸೋ। ಪಾರಿಪೂರತ್ಥನ್ತಿ ಪಾರಿಪೂರಿ ಅತ್ಥೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ, ಪಾರಿಪೂರಿಪ್ಪಯೋಜನಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಊನಸ್ಸಾತಿ ಯತ್ತಕೇನ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಚೀವರಂ ಪಹೋತಿ, ತತ್ತಕತಾಭಾವತೋ ಊನಸ್ಸ ಏಕಾದಸಮಾಸಸತ್ತಮಾಸಸಙ್ಖಾತೇ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮೂಲಚೀವರಸ್ಸ। ಪಚ್ಚಾಸಾ ಸತೀತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿತೋ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಲಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಭಯಮ್ಪಿ ಯ-ಕಾರಲೋಪೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ। ಸತೀತಿ ವಾ ನಿಪಾತೋ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವಾಹ। ಏತ್ಥ ಪನ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮನಾದೀಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।

ವಿಕಪ್ಪನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೨. ನಿಸ್ಸಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೩೦. ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಕಾರಿಯ’’ನ್ತಿ ಕಿತಕಯೋಗೇ ಕತ್ತರಿ ಛಟ್ಠೀ। ಬ್ಯತ್ತೋ ಚ ನಾಮ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನಿಸ್ಸಿತೇನ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಗರುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಉಭಯಾನಿ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾನಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸ್ವಾಗತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸುವಿಭತ್ತಾನಿ ಸುಪ್ಪವತ್ತೀನಿ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಾನಿ ಸುತ್ತಸೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನಿಸ್ಸಿತೇನ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೦೩) ಏವಂ ವುತ್ತಬ್ಯತ್ತೋ ಚ ಬಹುಸ್ಸುತಬ್ಯತ್ತೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ತತ್ಥ ಸುವಿಭತ್ತಾನೀತಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಭತ್ತಾನಿ ಪದಪಚ್ಚಾಭಟ್ಠಸಙ್ಕರದೋಸವಿರಹಿತಾನಿ। ಸುಪ್ಪವತ್ತೀನೀತಿ ಪಗುಣಾನಿ ವಾಚುಗ್ಗತಾನಿ। ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಾನಿ ಸುತ್ತಸೋತಿ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರತೋ ಆಹರಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ವಿನಿಚ್ಛಿತಾನಿ। ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋತಿ ಅಕ್ಖರಪದಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಾನಿ ಅಕ್ಖಣ್ಡಾನಿ ಅವಿಪರೀತಕ್ಖರಾನಿ। ಏತೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾ ದೀಪಿತಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಹಿ ಏಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಹೋತೀತಿ। ಬಹುಸ್ಸುತಬ್ಯತ್ತೋ ಪನ ಯೇನ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ದ್ವೇ ಮಾತಿಕಾ ಪಗುಣಾ ವಾಚುಗ್ಗತಾ, ಪಕ್ಖದಿವಸೇಸು ಧಮ್ಮಸವನತ್ಥಾಯ ಸುತ್ತನ್ತತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಭಾಣವಾರಾ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಪರಿಕಥನತ್ಥಾಯ ಅನ್ಧಕವಿನ್ದಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಅಮ್ಬಟ್ಠಸದಿಸೋ ಏಕೋ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ, ಸಙ್ಘಭತ್ತಮಙ್ಗಲಾಮಙ್ಗಲೇಸು ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ಅನುಮೋದನಾ, ಉಪೋಸಥಪ್ಪವಾರಣಾದಿಜಾನನತ್ಥಂ ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣತ್ಥಂ ಸಮಾಧಿವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಪರಿಯೋಸಾನಮೇಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಏತ್ತಕಂ ಉಗ್ಗಹಿತಂ, ಸ್ವಾಯಂ ವುಚ್ಚತಿ। ನತ್ಥಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾರಿಯನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಾಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ। ‘‘ನಿಸ್ಸಯಕಾರಿಯ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ನಿಸ್ಸಯೇನ ಕಾರಿಯನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಜೀವಸ್ಸ ಯತ್ತಕೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಯಾವಜೀವಂ।

೨೩೧. ತೇನ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೇನ ಏವಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಂಸ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಏಕಂಸನ್ತಿ ಏಕೋ ಅಂಸೋ ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ ವಾ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಂಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಜಲಿ ಕರಪುಟೋ। ಯಾವತತಿಯಕಂ ವದೇತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೇನ ಸತ್ತತಿವಸ್ಸೇನ ವಾಪಿ ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ನವಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಯಾವತತಿಯಕಂ ವಚನಂ ಕರೇಯ್ಯ। ಯಾವತತಿಯೋ ವಾರೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಸಮಾಸೋ। ಆಯಸ್ಮತೋತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ। ವಚ್ಛಾಮೀತಿ ವಸಾಮಿ। ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನಾಪಿ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಹೋಹೀ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ತಂ ಪನ ‘‘ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ’’ತಿ ವಚನಂ ವಿಸೇಸೋತಿ ಏತ್ಥ ವಾಚಾಭೇದತೋ ನ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಂ। ನ ಕೇವಲಮೇತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯುಪಜ್ಝಾಯಗಹಣೇ, ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸುಪಿ ಏವಮೇವ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಆವುಸೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ।

೨೩೨. ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪಕ್ಕನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ। ಪಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ಆಚರಿಯೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಚ ಗಾಮಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಾ ಗತೇ। ತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇಸುಯೇವ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇಪಿ ತಂ ತಂ ನಿಯಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪನ ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಪಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ನಿಸ್ಸಯೋ ಸಮ್ಮತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ। ಪಕ್ಖಸಙ್ಕನ್ತೇತಿ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಖಸಙ್ಕನ್ತೇ ಚಾಪಿ ವಿಬ್ಭನ್ತೇ ಚಾಪಿ ಮರಣೇನ ಚ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ। ಆಣತ್ತಿ ನಾಮ ‘‘ಪಣಾಮೇಮಿ ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಮಾ ಇಧ ಪವಿಸಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಣಾಮನಾ। ತಾಯ ಪಣಾಮಿತೇನ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ಖಮಾಪೇತಬ್ಬಾ। ಅಖಮನ್ತೇಸು ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಮಹಾಥೇರೇ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಖಮಾಪೇತಬ್ಬಾ। ನ ಖಮನ್ತಿ ಚೇ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸಭಾಗಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ತತ್ರ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸಭಾಗಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತುಂ, ತಂಯೇವ ವಿಹಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಅಪ್ಪಣಾಮೇನ್ತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಸಾತಿಸಾರೋ ಹೋತಿ, ಪಣಾಮೇನ್ತೋ ಅನತಿಸಾರೋ ಹೋತಿ। ಉಪಜ್ಝಾಯಮ್ಹಿ ನಾಧಿಮತ್ತಂ ಪೇಮಂ ಹೋತಿ, ನಾಧಿಮತ್ತೋ ಪಸಾದೋ ಹೋತಿ, ನಾಧಿಮತ್ತಾ ಹಿರೀ ಹೋತಿ, ನಾಧಿಮತ್ತೋ ಗಾರವೋ ಹೋತಿ, ನಾಧಿಮತ್ತಾ ಭಾವನಾ ಹೋತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಙ್ಗೇಹಿ…ಪೇ॰… ಹೋತಿ (ಮಹಾವ॰ ೬೮)। ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ , ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ಅಪ್ಪಣಾಮೇನ್ತೋ ಆಚರಿಯೋ…ಪೇ॰… ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೮೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಅಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇ ಅಪ್ಪಣಾಮೇನ್ತಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಭಾವನಾತಿ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ। ಉಪಜ್ಝಾಯಸಮೋಧಾನಂ ಪನ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸವನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

೨೩೩. ಅಲಜ್ಜಿನ್ತಿ –

‘‘ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।

ಆಪತ್ತಿಂ ಪರಿಗೂಹತಿ।

ಅಗತಿಗಮನಞ್ಚ ಗಚ್ಛತಿ।

ಏದಿಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅಲಜ್ಜಿಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ॥ (ಪರಿ॰ ೩೫೯) –

ಏವಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಅಲಜ್ಜಿಂ। ನಿಸ್ಸಯಂ ದೇನ್ತೇನಾಪಿ ಲಜ್ಜಿನೋಯೇವ ದಾತಬ್ಬಂ। ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಲಜ್ಜೀನಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ। ಯೋ ದದೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೨೦) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಕತಿಪಾಹಂ ಆಚಾರಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ। ಅಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದತ್ತಾ ಪುಬ್ಬ-ಸದ್ದೇನ ಪುಬ್ಬವಾಸೋ ಗಹಿತೋ, ನತ್ಥಿ ಪುಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಪುಬ್ಬಂ, ನವನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚ ವಾ ಪರಿಮಾಣಮೇತೇಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ಪರಿಮಾಣ-ಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನೇನ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯವಾಚಿನೋಪಿತೇ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮತ್ತವಾಚಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಚತುಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯಾಪರಿಮಾಣಮೇವ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಮಾಹ, ತಸ್ಮಾ ವಿಗ್ಗಹಪದತ್ಥೇಹಿ ಭಿನ್ನೋ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಸಮಾಸೋ। ವಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಯೋ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ, ತತ್ಥ ಚಾಯಂ ಸಮಾಸೋ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ, ಚತುಪಞ್ಚ ಅಹಾನಿ, ತೇಸಂ ಅಹಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ಚತುಪಞ್ಚಾಹಂ। ಭಿಕ್ಖುಸಭಾಗತನ್ತಿ ಸಮಾನೋ ಭಾಗೋ ಲಜ್ಜಿತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಯೇಸಂ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಭಾಗಾ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖುಸಭಾಗತಾ, ತಂ, ಪೇಸಲಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಥೇರೋ ಲಜ್ಜೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೇನ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ನಿಸ್ಸಯದಾನಟ್ಠಾನಂ ಗತೇನ ಚ ತದಹೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥಿ। ಸಚೇ ‘‘ಓಕಾಸೇ ಅಲಭನ್ತೇ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಯತಿ, ಅರುಣಂ ಉಗ್ಗತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ। ಲದ್ಧಪರಿಹಾರೇನಾಪಿ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ।

೨೩೪. ‘‘ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಕಮ್ಮನಿ ನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಅವುತ್ತಕತ್ತಾತಿ ‘‘ಅದ್ಧಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು ಕತ್ತರಿ ಸಾಮಿವಚನಂ, ‘‘ಅದ್ಧಿಕೇನಾ’’ ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪನ ಸರೂಪೇನೇವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ। ವಸಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ। ಭಾವೇ ಹಿ ತುಂ-ಪಚ್ಚಯೋ, ವಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಾಚಿತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸನಂ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಯಾಚಾಹಿ ಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ಗಿಲಾನೋ ಮಾನೇನ ನ ಯಾಚತಿ, ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನ ಫಾಸುಕನ್ತಿ ಯತ್ಥ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಲದ್ಧತರುಣಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಿಸೇಸಭಾಗಿತಾವಸೇನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ತಾದಿಸಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೇನ ಆರಞ್ಞಕೇನ। ದಾಯಕೇ ಅಸನ್ತೇತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ತಾವಾತಿ ಅವಧಿಮ್ಹಿ, ಅದ್ಧಿಕಾದೀಹಿ ಯಾವ ನಿಸ್ಸಯದಾಯಕೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತಾವ, ಆರಞ್ಞಕೇನ ಪನ ‘‘ಪಟಿರೂಪೇ ನಿಸ್ಸಯದಾಯಕೇ ಸತಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾ, ತಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಆಸಾಳ್ಹಿಮಾಸೇ ಆಚರಿಯೋ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಯತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೨೧)। ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನ ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸಿತಬ್ಬಂ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೨೧) ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ।

ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಕೇಚಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕತ್ಥೇರಾ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಯೋ ನ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೮೬) ಚ ‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ತದಹು ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಅನುಪಗನ್ತುಕಾಮೇನ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆವಾಸೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ। ಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೮೬) ಪಾಳಿವಚನತೋ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ನಿಸ್ಸಯಂ ಅಲಭಮಾನೇನಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ವಸ್ಸಂ ಅನುಪಗನ್ತುಂ। ‘ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನಾ’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಚ-ಸದ್ದೋ ಅನ್ವಾಚಯತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇನಾಪಿ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು।

ಮಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಏವಮವೋಚುಮ್ಹ ‘‘ಭಗವತಾ ಅನುಪಗಮನೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಅನನ್ತರಾಯಿಕಸ್ಸೇವ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ‘ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಪುರಿಮಿಕಂ ಅನುಪಗತೇನ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೮೫) ವುತ್ತಂ। ಅನ್ತರಾಯೋ ಚ ನಾಮ ಅನ್ತರಾ ವೇಮಜ್ಝೇ ಏತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಬಾಧಕಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ನ ಲಭನ್ತಿ ಪತಿರೂಪಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ, ಏಸೇವ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ॰ ೨೦೧) ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಬಾಧಕಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ । ನಿಸ್ಸಯಾಲಾಭೋಪಿ ಅನ್ತರಾಯೋತ್ವೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಸಕ್ಕಾ ಹಿ ವತ್ತುಂ ‘ಅನ್ತರಾಯೋ ವಸ್ಸೂಪಗಮೋ ಸನ್ನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ತರುಣಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಲಾಭೀನಂ ಕತೋಕಾಸೋ ವಿಯಾ’ತಿ। ತರುಣಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಲಾಭೀನಮ್ಪಿ ಹಿ ಕತೋಕಾಸೇಪಿ ‘ಸಚೇ ಪನ ಆಸಾಳ್ಹಿಮಾಸೇ ಆಚರಿಯೋ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಯತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೨೧) ವುತ್ತಂ। ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗರೂಹಿ ಚ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೧೨೧) ‘ಆಚರಿಯಂ ಆಗಮೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಚೇ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೋ ಹೋತಿ, ಹೋತು, ಗನ್ತಬ್ಬಂ ತತ್ಥ, ಯತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯದಾಯಕಂ ಲಭತೀ’ತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇಪಿ ನಿಸ್ಸಯತ್ಥಾಯ ಗಮನಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಅಥ ಚ ಪನ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕೋಪಿ ಭಗವಾ ‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿಸ್ಸಯಂ ಅಲಭಮಾನೇನ ಯಾಚಿಯಮಾನೇನ ಅನಿಸ್ಸಿತಕೇನ ವತ್ಥು’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೨೧) ಗಿಲಾನವಿಸಯೇಪಿ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗರುಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಯಂ ಪನ ಅನಿಸ್ಸಯಂ, ತಂ ಅನನ್ತರಾಯಂ ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಕಸ್ಸ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ವಿಯ। ಅಪಿಚ ನಾವಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪನ ವಸ್ಸಾನೇ ಆಗತೇಪಿ ನಿಸ್ಸಯಂ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ನಾವಾಯ ಗಚ್ಛತೋಯೇವ ಆವೇಣಿಕಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕತಾ ವುತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಯಾಲಾಭೋ ಬಾಧಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಸ್ಸ, ನ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತರಾಯೋಯೇವ ನಿಸ್ಸಯಾಲಾಭೋ। ತತೋಯೇವ ಟೀಕಾಯಂ ‘ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನ ಅನಿಸ್ಸಿತೇನ ವತ್ಥುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾಯೇವ ಚ ‘ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನಾ’ತಿಆದೀಸು ನಿಸ್ಸಯದಾಯಕೇ ಸತಿ ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸಿತಬ್ಬಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಗಮನಕಿರಿಯಾಯ ಖೀಯಮಾನತಾವಸೇನ ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ।

ನಿಸ್ಸಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೩. ಕಾಯಬನ್ಧನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೩೫. ಬನ್ಧೀಯತಿ ಅನೇನಾತಿ ಬನ್ಧನಂ, ಕಾಯಸ್ಸ ಬನ್ಧನಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ, ನತ್ಥಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅಕಾಯಬನ್ಧನೋ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವಾ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವಾ ಪವಿಸೇಯ್ಯ ಚೇ, ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಸತಿಯಾ ಗತೋ ಯತ್ಥ ಸರತಿ, ತತ್ಥೇವ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗತೋತಿ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಗತೋ। ಸರಿತ್ವಾ ಯಾವ ನ ಬನ್ಧತಿ, ನ ತಾವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ।

೨೩೬. ‘‘ಪಟ್ಟಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ। ಪಟ್ಟಿಕಾತಿ ಪಕತಿವೀತಾ ವಾ ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕಖಜ್ಜೂರಿಪತ್ತವಾಯಿಮಾ ವಾ। ಸೂಕರಾನಂ ಅನ್ತಂ ಸೂಕರನ್ತಂ। ಇಧ ಪನ ತಂಸದಿಸಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಚತುರಸ್ಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಜ್ಜಿತಂ ಮುದ್ದಿಕಕಾಯಬನ್ಧನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಾ ರಜ್ಜೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಪನ ರಜ್ಜುಕಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನ ಏಕಗುಣಮೇವ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ದಿಗುಣಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾ ಸತವಾರಮ್ಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಂ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ । ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ ನಿರನ್ತರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ ‘‘ಬಹುರಜ್ಜುಕ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಟ್ಟತಿ। ತದನುಲೋಮಿಕಾತಿ ತೇಸಂ ಪಟ್ಟಿಕಾಸೂಕರನ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವೇ ಇಮೇ ಯಥಾಕ್ಕಮಮನುಲೋಮಿಕಾ।

೨೩೭-೮. ಪಟ್ಟಿಕಾ ಕೀದಿಸೀ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಚ್ಛಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಟ್ಟಿಕಾ ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕಖಜ್ಜೂರಿಪತ್ತಾ ವಾ ಮಟ್ಠಾ ವಾ ಲಬ್ಭಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಣ್ಟಕ-ಸದ್ದೇನ ಪತ್ತ-ಸದ್ದೇನ ಚ ತದಾಕಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಉಪಚಾರತೋ ಹಿ ಮಚ್ಛಾನಂ ಕಣ್ಟಕಾಕಾರೋ ಚ ಖಜ್ಜೂರೀನಂ ಪತ್ತಾಕಾರೋ ಚ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ಮಟ್ಠಾತಿ ಪಕತಿವೀತಾ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಏತೇ ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕಾದಯೋ ಮಟ್ಠಾ ವಿಕಾರರಹಿತಾ ಪಟ್ಟಿಕಾ ಚ ತದನ್ತೋಗಧಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಥಂ ತೇಸಮನ್ತೋಗಧತಾ? ಯತೋ ತಾನಿಯೇವ ಪಟ್ಟಿಕಾ ನಾಮಾತಿ। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಕತಿವೀತಾ ವಾ ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕವಾಯಿಮಾ ವಾ ಪಟ್ಟಿಕಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೭೮)। ಏತ್ಥ ಪನ ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕೇಯೇವ ಖಜ್ಜೂರಿಪತ್ತಂ ಪವಿಟ್ಠಂ। ಚತಸ್ಸೋಪಿ ದಸಾ ಲಬ್ಭಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚತಸ್ಸೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಊನಾಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಅನ್ತೇತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಉಭಯನ್ತೇ ದಿಗುಣಸುತ್ತಕಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗುಣೋ ಬನ್ಧನಭೂತಂ ಸುತ್ತಕಂ ಗುಣಸುತ್ತಕಂ। ‘‘ಗುಣೋ ಪಟಲರಾಸೀಸು, ಆನಿಸಂಸೇ ಚ ಬನ್ಧನೇ’’ತಿ ಹಿ ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಗುಣಸುತ್ತಕಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ದಿಗುಣಸುತ್ತಕಂ। ತಂ ದಸಾಮುಖಸ್ಸ ಥಿರಭಾವಾಯ ಕೋಟ್ಟೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಸೋಭನತ್ಥಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮಾಲಾದಿ’’ನ್ತಿಆದಿ।

ಮಾಲಾದಿಂ ಕಕ್ಕಟಚ್ಛಾದಿಂ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಾದಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗುಣಸುತ್ತಕಕೋಟ್ಟಿತಾ ಪಟ್ಟಿಕಾ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಮಾಲಾದಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತಾದಿಸಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಾರರೂಪಂ ಗಯ್ಹತಿ। ಕಕ್ಕಟಾನಂ ವಿಯ ಅಚ್ಛೀನಿ, ತಾನಿ ಆದೀನಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ತಥಾ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಾದಿನ್ತಿ।

೨೩೯. ಘಟಕನ್ತಿ ಘಟಕಾಕಾರವಟ್ಟಲೇಖಾರೂಪಂ। ಮಕರಮುಖಾದಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಕರಮುಖಂ ನಾಮ ಮಕರಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ । ಬಿನ್ದು ಪನ ಆಗಮವಸೇನ ವುತ್ತೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದೇಡ್ಡುಭಸೀಸಾದಿವಿಕಾರರೂಪಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ದಸಾಮುಖೇತಿ ದಸಾನಂ ಮುಖಭೂತೇ ಅನ್ತೇ ಏತಾನಿ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಧೇ ಉಭನ್ತೇ ಘಟಕಾ ಲೇಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಚಿತ್ತಕಞ್ಚ ನ ಕಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಘಟಕಾತಿ ಘಟಕತೋ। ಲೇಖಾತಿ ಲೇಖಾಯ। ಪಞ್ಚಮಿಯಾ ಲೋಪೋ। ವಿಧೇತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಪಾಸನ್ತೇ ದಸಾಮೂಲೇ ತಸ್ಸ ಥಿರಭಾವತ್ಥಂ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ದನ್ತವಿಸಾಣಾದಿಮಯೇ ವಿಧೇ।

೨೪೦. ದೇಡ್ಡುಭಕನ್ತಿ ಉದಕಸಪ್ಪಸೀಸಸದಿಸಂ। ಮುರಜನ್ತಿ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಮುರಜವಟ್ಟಿಸಣ್ಠಾನಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಮುರಜನ್ತಿ ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಏಕಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಕತರಜ್ಜೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ಮದ್ದವೀಣನ್ತಿ ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಂ। ಕಲಾಬುಕನ್ತಿ ಬಹುರಜ್ಜುಕಂ। ತೇಸಂ ‘‘ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದ್ವೇ ಮಜ್ಝಿಮಾತಿ ಮಜ್ಝೇ ಭವಾ ಮುರಜಮದ್ದವೀಣಸಙ್ಖಾತಾ ದ್ವೇ।

೨೪೧. ಗಣ್ಠಿಯೋ ಚಾಪೀತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಗಣ್ಠಿಯೋ ಚಾಪಿ। ತಮ್ಮಯಾತಿ ತೇಹಿ ವೇಳುಆದೀಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಪಸಙ್ಗೇನ ಪನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ।

ಕಾಯಬನ್ಧನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಸುಮಙ್ಗಲಪ್ಪಸಾದನಿಯಾ ನಾಮ ಟೀಕಾಯ

ಪಠಮಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೪. ಪಥವೀನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೪೨. ಜಾತಾಜಾತಾತಿ ದುವಿಧಾತಿ ಜಾತಾ ಪಥವೀ ಅಜಾತಾ ಪಥವೀತಿ ಪಥವೀ ದುವಿಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ಜಾತಪಥವಿಞ್ಚ ಅಜಾತಪಥವಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಾಸಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸುದ್ಧಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ಸುದ್ಧಮತ್ತಿಕಪಂಸುಕಾ ಚ ಅದಡ್ಢಾ ಚ ಬಹುಮತ್ತಿಕಪಂಸುಕಾ ಚ ಚಾತುಮಾಸಾಧಿಕೋವಟ್ಠಪಂಸುಮತ್ತಿಕರಾಸಿ ಚ ಜಾತಾ ಪಥವೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮತ್ತಿಕಾ ಚ ಪಂಸು ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಸುದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಸಕ್ಖರಾದಿತಾಯ ಮತ್ತಿಕಾ ಪಂಸವೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥೋ। ಅದಡ್ಢಾತಿ ಉದ್ಧನಪಚನಾದಿವಸೇನ ತಥಾ ತಥಾ ಅದಡ್ಢಾ। ಸಾ ಪನ ವಿಸುಂ ನತ್ಥಿ, ಸುದ್ಧಮತ್ತಿಕಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಾವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ, ತೇಹಿ ಸಹಿತೋ ಅತಿರೇಕೋ ಕಾಲೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಓವಟ್ಠೋತಿ ಸಮಾಸೋ। ಓವಟ್ಠೋತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉದಕೇನ ಓವಟ್ಠೋ। ಬುಧಾ ಪನ ‘‘ಆಕಾಸತೋ ವುಟ್ಠಉದಕೇನೇವ, ನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪತಿತಬಿನ್ದುನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ಓವಟ್ಠೋ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಠಿತತನುಕದ್ದಮೋ ವಟ್ಟತಿ, ಬಹಲೋ ತು ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೬) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ‘‘ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಗರುಕೇ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿನಯಲಕ್ಖಣತೋ ಚ ನ ತಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ। ಪಂಸುಮತ್ತಿಕಾನಂ ರಾಸಿ ಪಂಸುಮತ್ತಿಕರಾಸಿ। ಚತು…ಪೇ॰… ವಟ್ಠೋ ಪಂಸುಮತ್ತಿಕರಾಸಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ, ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ ವಾ।

೨೪೩. ವಾಲುಕಾ ಚ ದಡ್ಢಾ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯಸಕ್ಖರಾದಿಮಹೀಪಿ ಚ ಚಾತುಮಾಸೋಮವಟ್ಠಕೋ ವುತ್ತರಾಸಿ ಚ ದುತಿಯಾ ಭೂಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸಕ್ಖರಾ ಚ ಪಾಸಾಣಾ ಚ ಮರುಮ್ಬಾ ಚ ಕಥಲಾ ಚ ವಾಲುಕಾ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಸುದ್ಧಾ ಸಕ್ಖರ…ಪೇ॰… ವಾಲುಕಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಹತ್ಥಮುಟ್ಠಿನಾ ಗಹೇತಬ್ಬಪ್ಪಮಾಣಾ ಸಕ್ಖರಾ, ತತೋ ಉಪರಿ ಪಾಸಾಣಾ, ಕಟಸಕ್ಖರಾ ಮರುಮ್ಬಾ, ಕಪಾಲಖಣ್ಡಾನಿ ಕಥಲಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ದುತಿಯಾತಿ ಅಜಾತಾ। ವುತ್ತರಾಸೀತಿ ವುತ್ತೋ ಮತ್ತಿಕಪಂಸುಸಿರಾ।

೨೪೪. ಕೀದಿಸೀ ಯೇಭುಯುಮತ್ತಿಕಾದೀತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ಭಾಗಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಸ್ಸ ಭೂಮಿಯಾತಿ ಯಸ್ಸಾ ಭೂಮಿಯಾ। ಸೇಸೇಸುಪೀತಿ ಯೇಭುಯ್ಯಪಂಸುಯೇಭುಯ್ಯಸಕ್ಖರಯೇಭುಯ್ಯಪಾಸಾಣಾದೀಸು।

೨೪೫. ‘‘ಪಾಚಿತ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಜಾತೇ ಜಾತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಖಣನೇ ಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಜಾತೇತಿ ಜಾತೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ವಾ, ಜಾತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಜಾತೇ ದ್ವೇಳ್ಹಸ್ಸ ವಿಮತಿಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಜಾತೇ ಅಜಾತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ತಥಾ ಆಣಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಜಾತಸಞ್ಞಿಸ್ಸಾತಿ ಅಜಾತಾತಿ ಸಞ್ಞಾ ಅಜಾತಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಜಾತಸಞ್ಞೀ, ತಸ್ಸ।

೨೪೬. ಏಕಾಯಾಣತ್ತಿಯಾ ಏಕಾತಿ ಸಚೇ ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತೋ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಖಣತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಏಕಾ ಏವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಾಚಸೋ ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಾಚಸೋತಿ ವಿಚ್ಛಾಯಂ ಸೋ, ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೪೭. ‘‘ಇಮಂ ಠಾನಂ ಖಣ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇಹಿ ವಾ’’ತಿ ಯೋಜನಾ । ‘‘ವತ್ತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕತ್ತುಪದವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಠಾನಂ ಖಣಾ’’ತಿಆದಿಪ್ಪಕಾರೋ ವಚನಾಯ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಯಮೇತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಆವಾಟಂ ಖಣ, ಕನ್ದಂ ಖಣಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।

೨೪೮. ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಥಮ್ಭಸ್ಸ ಆವಾಟಂ ಜಾನ ವಾ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹಿ ವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಮತ್ತಿಕಂ ಜಾನ ವಾ, ಮತ್ತಿಕಂ ಆಹರ ವಾ, ಮತ್ತಿಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹಿ ವಾ’’ತಿ ಚ ಏದಿಸಂ ವಚನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಏದಿಸಂ, ಕಿಂ ತಂ? ‘‘ಮತ್ತಿಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ। ‘‘ಮತ್ತಿಕಂ ಜಾನಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಪನ ಉಪಮಾನಂ, ತೇಸಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಯಾ ಕಪ್ಪಿಯಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮಾನಧಮ್ಮತಾ, ಸಾ ಉಪಮಾ। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ ‘‘ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ, ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಸಿಯೋಪಮಾ’’ತಿ। ಅಞ್ಞಥಾ ಉಪಮಾನಭೂತಅಕ್ಖರಾವಳಿಸದಿಸೀಯೇವ, ಅಕ್ಖರಾವಳಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ ಸಿಯಾ। ವಾಕ್ಯೇ ವಿಯ-ಸದ್ದೋಯೇವ ಪನ ಉಪಮಾನಂ ಜೋತೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

೨೪೯. ಪಥವಿಯಾ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಸುಕ್ಖಕದ್ದಮಆದಿಕಞ್ಚ ತನುಕಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚನೀಯಕದ್ದಮಞ್ಚ ಕೋಪೇತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕದ್ದಮಆದಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಉದಕೇನ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಯಂ ವಾತಪ್ಪಹಾರೇನ ಚಲತಿ, ತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಉಸ್ಸಿಞ್ಚನೀಯಕದ್ದಮನ್ತಿ ಘಟೇಹಿ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಕದ್ದಮಂ।

೨೫೦. ‘‘ಚಾತುಮಾಸಾಧಿಕೋವಟ್ಠಂ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಗಣ್ಡಂ ಪಥವಿಯಾ ಗಣ್ಡಸದಿಸಂ ಮತ್ತಿಕರಾಸಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಾ। ಇಧ ಪನ ತೇಹಿ ಉಟ್ಠಾಪಿತೋ ಗೂಥೋ ‘‘ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದ’’ನ್ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಂ ‘‘ನ ಕೋಪಯೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಮೂಸಿಕುಕ್ಕಿರನ್ತಿ ಮೂಸಿಕಾನಂ ಉಕ್ಕಿರೋ ಖಣಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಕತಂ ಪಂಸುರಾಸಿ ಮೂಸಿಕುಕ್ಕಿರೋತಿ। ಲೇಡ್ಡಾದಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಲೇಡ್ಡುನ್ತಿ ಕಸಿತಟ್ಠಾನೇ ನಙ್ಗಲಚ್ಛಿನ್ನಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಗಾವೀನಂ ಖುರಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕದ್ದಮಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।

೨೫೧-೨. ಉದಕಸನ್ತಿಕೇ ಪತಿತೇ ವಾಪಿಆದೀನಂ ಕೂಲೇ ಚ ಪಾಸಾಣೇ ಲಗ್ಗೇ ರಜೇ ಚ ನವಸೋಣ್ಡಿಯಾ ಪತಿತೇ ರಜೇ ಚ ಅಬ್ಭೋಕಾಸುಟ್ಠಿತೇ ವಮ್ಮಿಕೇ ಚ ಮತ್ತಿಕಾಕುಟ್ಟೇ ಚ ತಥಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕೂಲಾದಿಕೇ ಚಾತುಮಾಸಾಧಿಕೋವಟ್ಠಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ನ ಕೋಪಯೇತಿ ಇದಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಇಟ್ಠಕಕುಟ್ಟಕೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಥಲಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಯೇಭುಯ್ಯಕಥಲಾ, ಭೂಮಿ , ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನಂ , ಯೇಭುಯ್ಯಕಥಲಾಯ ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಿಂ। ಇಟ್ಠಕಕುಟ್ಟಕೋ ಯೇಭುಯ್ಯಕಥಲಾ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕುಟ್ಟಕಂ ಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇಟ್ಠಕಾಯ ಕತೋ ಕುಟ್ಟಕೋತಿ ಸಮಾಸೋ।

೨೫೩-೫. ಸಞ್ಚಾಲೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ವಿಕೋಪಯಂ ಥಮ್ಭಾದಿಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ವಿಕೋಪಯನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ವಿಕೋಪಯತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞಥಾ ಕಥಮೇತ್ಥ ಪಠಮಾಪಸಙ್ಗೋ। ಪಠಮಾ ಹಿ ‘‘ಭವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ‘‘ಗಣ್ಹಿತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು ತುಂ-ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ವುತ್ತೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥಿ, ಯದಾ ಭಾವೇ ತುಂ-ಪಚ್ಚಯೋ, ತದಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ, ‘‘ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಪಧಾನಕಿರಿಯಾಯಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಕತ್ತಾ ಅಞ್ಞೋಯೇವಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ತತಿಯತ್ಥೇ ತು ಸತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಸಞ್ಚಾಲೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ವಿಕೋಪಯತಾ ಥಮ್ಭಾದಿಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಅತೀವ ಯುಜ್ಜತಿ। ಧಾರಾಯಾತಿ ಪಸ್ಸಾವಧಾರಾಯ। ವಿಸಮಂ ಸಮಂ ಕಾತುಂ ಸಮ್ಮುಞ್ಜನೀಹಿ ಘಂಸಿತುಂ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವಿಸಮನ್ತಿ ವಿಸಮಟ್ಠಾನಂ। ‘‘ಪದಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭೂಮಿಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಚಙ್ಕಮಿತುಂ ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭಿನ್ದನ್ತೋತಿ ಭಿನ್ದತಾ। ಕಣ್ಡುರೋಗೀ ವಾ ತಟಾದೀಸು ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಘಂಸಿತುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಣ್ಡುರೋಗೀತಿ ಕಣ್ಡುರೋಗಿನಾ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ।

೨೫೬-೭. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಥವಿಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯವಿರಹೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ।

೨೫೮. ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾನೇ ಕಪಾಲೇ ವಾ ಅನುಪಾದಾನಾಯ ಇಟ್ಠಕಾಯ ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಾತೇತುಂ ವಾ ಅವಸೇ ಸತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತುಂ ವಾ ಲಬ್ಭತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪಾದಾನಂ ಇನ್ಧನಂ, ನ ಉಪಾದಾನಂ ಅನುಪಾದಾನಂ, ತಸ್ಮಿಂ। ವಸೋ ಪಭುತ್ತಂ। ‘‘ವಸೋ ಪಭುತ್ತೇ ಆಯತ್ತೇ’’ತಿ ಹಿ ನಿಘಣ್ಡು। ನ ವಸೋ ಅವಸೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಪಭುತ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಉಪಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸುಕ್ಖಖಾಣುಕಸುಕ್ಖರುಕ್ಖಾದೀಸು ಚ ಅಗ್ಗಿಂ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಪಥವಿಂ ಅಪ್ಪತ್ತಮೇವ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅವಿಸಯತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ। ‘‘ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇಹೀ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ।

ಪಥವೀನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೫. ಪರಿಕ್ಖಾರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೫೯-೬೦. ಛತ್ತೇ ಅನ್ತೋ ಬಹಿ ಚ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಸಿಬ್ಬಿತುಞ್ಚ ಪಣ್ಣೇ ಗಿರಿಕೂಟಅಡ್ಢಚನ್ದಾದಿಂ ಛಿನ್ದಿತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಛತ್ತೇತಿ ತಾಲಪಣ್ಣೇ ಛತ್ತೇ। ಗಿರಿಕೂಟಂ ನಾಮ ಮಕರದನ್ತಕಂ, ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತಾದಿಸಂ ಅಞ್ಞಂ ವಿಕಾರರೂಪಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಘಟಕನ್ತಿ ಗೇಹತ್ಥಮ್ಭೇಸು ವಿಯ ಕಯಿರಮಾನಂ ಘಟಕಂ। ದಣ್ಡೇತಿ ಛತ್ತದಣ್ಡೇ। ಲೇಖಾತಿ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ದಿನ್ನಾ ಲೇಖಾ। ಸಾದಿಸನ್ತಿ ದೀಘೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ। ಬುನ್ದಮ್ಹಿ ಮೂಲೇ।

೨೬೧. ಥಿರತ್ಥಂ ಛತ್ತೇ ಏಕವಣ್ಣೇನ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ವಾ ಪಞ್ಜರಂ ವಿನನ್ಧಿತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಿಬ್ಬಿತುನ್ತಿ ಅನ್ತೋ ಬಹಿ ಚ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ। ಏಕವಣ್ಣೇನಾತಿ ನೀಲಾದಿನಾ ಏಕವಣ್ಣೇನ। ಪಞ್ಜರನ್ತಿ ಛತ್ತದಣ್ಡಗಾಹಕಸಲಾಕಪಞ್ಜರಂ। ಥಿರತ್ಥನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠತ್ಥಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಬನ್ಧಿತುಂ ದಣ್ಡೇ ಲೇಖಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ವಾತಪ್ಪಹಾರೇನ ಅಚಲನತ್ಥಂ ಛತ್ತಮಣ್ಡಲಿಕಂ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನತ್ಥಾಯ। ಲೇಖಾವಾತಿ ವಲಯಮಿವ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಕತಾ ಲೇಖಾ ಏವ। ವಟ್ಟತೀತಿ ಯದಿಪಿ ನ ಬನ್ಧತಿ, ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ಬನ್ಧಿತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ।

೨೬೨. ಚೀವರೇ ಅನ್ತೇ ವಾಪಿ ಪಟ್ಟಮುಖೇ ವಾಪಿ ವೇಣಿಪಿ ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಪಿ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಸೂಚಿವಿಕಾರಂ ವಾ ಪಾಳಿಕಣ್ಣಿಕಆದಿಕಂ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುವಿಕಾರಮ್ಪಿ ವಾ ನ ಚ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನ್ತೇತಿ ಚೀವರಪರಿಯನ್ತೇ, ಅನುವಾತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಟ್ಟಮುಖೇತಿ ಪಟ್ಟಕೋಟಿಯಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟ್ಟಾನಂ ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ವೇಣೀತಿ ವರಕಸೀಸಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ। ಸಙ್ಖಲಿಕಾತಿ ಬಿಳಾಲಬನ್ಧನಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ। ಅಞ್ಞಂ ಸೂಚಿವಿಕಾರಂ ವಾತಿ ಚೀವರಮಣ್ಡನತ್ಥಾಯ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅಞ್ಞಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೂಚಿಕಮ್ಮವಿಕಾರಂ ವಾ। ಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸತಪದಿಸದಿಸಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಸೂಚಿವಿಕಾರಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಚೀವರಮಣ್ಡನತ್ಥಾಯ ನಾನಾಸುತ್ತಕೇಹಿ ಸತಪದಿಸದಿಸಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಾ ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟಂ ಠಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೂಚಿಕಮ್ಮವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಹೋತು, ಏಕವಣ್ಣೇನ ವಾ ಹೋತು, ಚೀವರಮಣ್ಡನತ್ಥಾಯ ಸಂಸಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ ಸೂಚಿಕಮ್ಮವಿಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೀವರೇಸು ಫಾಲಿತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಥಿರಭಾವತ್ಥಂ ಸತಪದಿಸದಿಸಮ್ಪಿ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ। ಪಾಳಿ-ಸದ್ದೇನ, ಕಣ್ಣಿಕ-ಸದ್ದೇನ ಚ ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದಲೋಪೇನ ವಾ ಉಪಚಾರೇನ ವಾ ಪಾಳಿಕಪ್ಪಾದಯೋವ ಗಹಿತಾ। ಪಾಳಿ ಚ ಕಣ್ಣಿಕಾ ಚ ಪಾಳಿಕಣ್ಣಿಕಾಯೋ, ತಾ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ತತ್ಥ ನೀಲಾವಳಿಆದಿಸಣ್ಠಾನಾಯ ಬಿನ್ದುಪನ್ತಿಯಾ ಯಥಾ ಸೋಭತಿ, ತಥಾ ಕಯಿರಮಾನೋ ಪಾಳಿಕಪ್ಪೋ। ತಥೇವ ಬಿನ್ದುಸಮೂಹೇ ಕತ್ಥಚಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಯಿರಮಾನೋ ಕಣ್ಣಿಕಕಪ್ಪೋ।

೨೬೩. ಗಣ್ಠಿಪಾಸಕಪಟ್ಟಾತಿ ಗಣ್ಠಿನೋ ಚ ಪಾಸಕಸ್ಸ ಚ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತಬ್ಬಾ ಪಟ್ಟಾ। ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಣ್ಠಿಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಚತುಕೋಣಾವ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥತೋ ವಚನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಗ್ಘಿಯನ್ತಿ ಚೇತಿಯಸಣ್ಠಾನೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ। ಮೂಲೇ ಚ ಅಗ್ಗೇ ಚ ಏಕಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ ಮುಗ್ಗರೋ। ವಿಕಾರನ್ತಿ ವಿಕಾರೋ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಗಣ್ಠಿಪಾಸಕಪಟ್ಟೇಸು।

೨೬೪. ಕೋಣಸುತ್ತಾತಿ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಗಣ್ಠಿಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಕೋಣೇಹಿ ನೀಹಟಸುತ್ತಕೋಟಿಯೋ। ಪೀಳಕಾತಿ ತಾನಿಯೇವ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪೀಳಕಾಕಾರೇನ ಕತಾನಿ। ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವಾತಿ ತೇಸಂ ಅನ್ತೇಸು ಏಕವಾರಂ ಗಣ್ಠಿಕರಣೇನ ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬನೇನ ವಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಏವ। ಗನ್ಧಂ ತೇಲಂ ವಾತಿ ಗನ್ಧಂ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ। ಕಞ್ಚಿಕಪಿಟ್ಠಖಲಿಕಆದೀನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ।

೨೬೫. ಮಣಿನಾತಿ ಮಸಾರಗಲ್ಲಾದಿಪಾಸಾಣೇನ। ನ ಚ ಘಟ್ಟೇಯ್ಯಾತಿ ನೇವ ಘಟ್ಟೇಯ್ಯ। ಅಞ್ಞೇನ ವಾತಿ ಮುಗ್ಗರಮುಸಲಾದಿನಾ। ಅಂಸಬದ್ಧಕಕಾಯಬನ್ಧನಾನಿ ಪನ ತಥಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ದೋಣಿಯಂ ಕತ್ವಾ ನ ಚ ಘಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪಕ್ಕರಜನಾಕಿರಣದೋಣಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಜಣ್ಣುಕಾನಿ ನಿಹನ್ತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ನೇವ ಘಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೬೬-೭. ಕಣ್ಣಕೋಣಕಸುತ್ತಾನೀತಿ ಚೀವರರಜನಕಾಲೇ ಲಗ್ಗನತ್ಥಾಯ ಅನುವಾತೇ ಚತೂಸು ಕೋಣೇಸು ಚ ಪಾಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ, ಯಾನಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಣ್ಣಸುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೪೪) ಏವಂ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ। ಕಣ್ಣಸಙ್ಖಾತಾ ಕೋಣಾ ಕಣ್ಣಕೋಣಕಾ, ತೇಸು ಸುತ್ತಾನಿ। ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟೇಸು ಪನ ಕಣ್ಣಕೋಣಕಸುತ್ತಾನಂ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾತಿ ಚೀವರೇ ರತ್ತೇಯೇವ ತೇಸಂ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬತಾ ನತ್ಥಿ, ಕಣ್ಣಕೋಣಕಸುತ್ತಾನಂ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬತಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನುವಾತೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತಸುತ್ತಾನಿಪಿ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಧಮ್ಮಕರಣೇ ಛತ್ತವಟ್ಟಿಯಂ ಲೇಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಲೇಖಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಛತ್ತವಟ್ಟಿಯನ್ತಿ ಛತ್ತಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ। ಲೇಖಾತಿ ಉಪರಿ ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಾ ಅಞ್ಞಾ ಲೇಖಾ। ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ಚ ಪಿಪ್ಫಲೇ ಚ ಮಣಿಕಾ ಚ ಪೀಳಕಾ ಚ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಣಿಕಾತಿ ಏಕಾ ವಟ್ಟಮಣಿ। ಪೀಳಕಾತಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಿಕಾ ಮುತ್ತರಾಜಿಸದಿಸಾ ಬಹುವಟ್ಟಲೇಖಾ। ದಣ್ಡಮ್ಹೀತಿ ಪಿಪ್ಫಲದಣ್ಡಕೇ।

೨೬೮-೯. ಅರಣಿಯಂ ಮಾಲಾದಿ ಚ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇ ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಅರಣಿಯನ್ತಿ ಉತ್ತರಾರಣಿ ಅಧರಾರಣಿ ಅರಣಿಧನುಕಞ್ಚ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಗಹಿತಂ। ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇತಿ ತಿಪುಸೀಸಾದಿಮಯೇ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇ। ಏತ್ಥ ಪನ ಮಕರದಣ್ಡಕಂ ವಟ್ಟತಿ। ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ। ಉದ್ಧನ್ತಿ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಉಪರಿ।

೨೭೦-೩. ಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿಮ್ಹೀತಿ ಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿಯಾ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ। ಅವಾರಿತನ್ತಿ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಪನ ವಾರಿತಂ। ಸೋವಣ್ಣಮಯಮ್ಪೀತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಮ್ಪಿ। ವಿಸಾಣನಾಳಿ ನಾಮ ವಿಸಾಣಮಯಾ ನಾಳಿ। ಏತ್ಥ ಪನ ಅವುತ್ತಾನಿಪಿ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಆರಕಣ್ಡಕದನ್ತಕಟ್ಠಛೇದನಪಾನೀಯಘಟಪಾನೀಯಉಳುಙ್ಕಚುಣ್ಣಭಾಜನಾದೀನಿ ವುತ್ತಾನಂ ಅನುಲೋಮಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಯಞ್ಞೂ ತಾದಿಸಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ವಾ ಛಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।

ಪರಿಕ್ಖಾರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೬. ಭೇಸಜ್ಜನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೭೪-೫. ಜನಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕಾತುಂ ದಾತುಂ ವತ್ತುಞ್ಚ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಯಂ। ಲಬ್ಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಕತ್ತಾ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ। ನನು ಚ ಕಾತುನ್ತಿ ಭಾವಸಾಧನತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮೇನಾಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಭಾವೇ ವಿಹಿತಕಿತಕಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪಯೋಗೇ ಕಮ್ಮಕಾರಕಸ್ಸಾಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಥಾಪಿ ಪಧಾನಭೂತಕಮ್ಮಸತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಧಾನೇ ಸತಿ ಅಪ್ಪಧಾನಕಿತಕಕಿರಿಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಗುಣೀಭೂತಾ ಕಮ್ಮಸತ್ತಿ ಅಭಿಹಿತಾ ವಿಯ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಯೋಗವಿನಿಚ್ಛಯೇ ‘‘ಪಧಾನಾನುಯಾಯಿತಾಯ ಜನವೋಹಾರಾಯ ಪಧಾನಸತ್ಯಾಭಿಧಾನೇ ಗುಣಸತ್ತಿ ಅಭಿಹಿತಾ ವಿಯ ಪಕಾಸತೀ’’ತಿ। ಜನಸ್ಸಾತಿ ಆಗತಾಗತಜನಸ್ಸ। ಸಹಧಮ್ಮೀನಞ್ಚ ಪಿತೂನಞ್ಚ ತದುಪಟ್ಠಾಕಭಿಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಭಣ್ಡೂನಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಕೇಹಿ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ । ತತ್ಥ ಸಹಧಮ್ಮಿನನ್ತಿ ಸಹ ಚರಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ ಸೀಲಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೋ ಸಹಧಮ್ಮೋ, ಸೋ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿನೋ, ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಸಾಮಣೇರೋ ಸಾಮಣೇರೀತಿ ಪಞ್ಚ, ತೇಸಂ। ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತರೋ ಏಕಸೇಸನಯೇನ, ಉಭಿನ್ನಂ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ, ತೇಸಂ। ಭಿಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತೋ ನಾಮ ಯೋ ವಿಹಾರೇ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ। ಭಣ್ಡು ನಾಮ ಯೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖೋ ಯಾವ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಯಾದಿಯತಿ, ತಾವ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ। ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ। ಏತೇಸು ಪನ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಚೇ ರಜ್ಜೇಪಿ ಠಿತಾ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ, ಅಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಮಾತರಂ ಅನಾಮಸನ್ತೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಪಿತಾ ಪನ ಸಹತ್ಥೇನ ನಹಾಪನಸಮ್ಬಾಹನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ।

೨೭೬. ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಭಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ ಪಿತಾ…ಪೇ॰… ಭಗಿನಿಯೋ। ಮಹನ್ತೋ ಚ ಚೂಳೋ ಚ, ಮಹಾಚೂಳಾ ಚ ತೇ ಪಿತಾ…ಪೇ॰… ಭಗಿನಿಯೋ ಚಾತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ। ತಾ ಆದಿ ಯೇಸನ್ತೇತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ। ಮಹಾಚೂಳ-ಸದ್ದಾ ಪಿತಾದಿ-ಸದ್ದೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ ‘‘ಮಹಾಪಿತುನೋ ಚೂಳಪಿತುನೋ’’ತಿಆದಿನಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪನೇತ್ಥ ಪಿತುಚ್ಛಾ ಮಾತುಲೋ, ತೇಸಂ ದಸನ್ನಮ್ಪಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಪುತ್ತಪರಮ್ಪರಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೇಸಂ ಸಕೇ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇಸಂ ಮಹಾಪಿತಾದೀನಂ ಸನ್ತಕೇ ಸತಿ ತೇನ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಾತಿ ನತ್ಥಿ ಚೇ। ಅತ್ತನಿಯೇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಾತಬ್ಬಂ ತಾವಕಾಲಿಕನ್ತಿ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇ ಪನ ಸಚೇ ಪಟಿದೇನ್ತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನೋ ಚೇ ದೇನ್ತಿ, ನ ಚೋದೇತಬ್ಬಾ। ಯಾವ ತಸ್ಸ ದಾನಂ, ತಾವ ಕಾಲೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಾವಕಾಲಿಕಂ। ಣಿಕೋ ಸಮಾಸನ್ತೇ।

೨೭೭. ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನಾಮಟ್ಠಪಿಣ್ಡದಾನಾದೀನಂ ಗಹಣಂ, ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ, ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತೇಸು ಕುಲದೂಸನಾದಯೋ ನ ರುಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ ಲಬ್ಭಂ, ಅತ್ತನಿಯೇ ಚ ಸತಿ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ನ ರೂಹತೀತಿ ನ ರೋಹತಿ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ ನ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಜನೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಞಾತಿಸಾಮಣೇರೇಹಿ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ। ತೇಹಿಪಿ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಸೀಸೇನ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಯೇ ಗಿಲಾನಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಸದ್ಧಂ ಕುಲಂ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತುಟ್ಠಾನೀಯಂ, ತತ್ರ ಚೇ ಕೋಚಿ ಗಿಲಾನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ರೋಗಸ್ಸ ಕಿಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವಟ್ಟತಿ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಾ ಕಥಾ ಕಾತಬ್ಬಾ।

೨೭೮. ಛನ್ನಂ ಮಾತಾದೀನಞ್ಚ ದಾಮರಿಕಚೋರಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಿಯಸ್ಸ ಅನಾಮಟ್ಠೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ದಾತುಂ ಅವಾರಿತೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಛನ್ನನ್ತಿ ಮಾತಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಮಜ್ಝೇ। ಮಾತಾದೀನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಾತಾದೀನಂ। ‘‘ಛನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪನ ಯೋಜನಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ಓಹಾಯ ಸತ್ತೇವ ವುತ್ತಾ। ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತತ್ಥೇರೇನ ಚ ತಥೇವ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅನಾಮಟ್ಠೋಪಿ ದಾತಬ್ಬೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ವಿಜಾನತಾ।

ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ, ತದುಪಟ್ಠಾಯಕಸ್ಸ ಚ॥

‘‘ಇಸ್ಸರಸ್ಸಾಪಿ ದಾತಬ್ಬೋ, ಚೋರದಾಮರಿಕಸ್ಸ ಚ।

ಭಣ್ಡುಕಸ್ಸತ್ತನೋ ಚೇವ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸಪೀ’’ತಿ॥ (ವಿನಯ ವಿ॰ ೪೯೩-೪೯೫)।

ದಾಮರಿಕಚೋರಸ್ಸಾತಿ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ ಪಾಕಟಚೋರಸ್ಸ। ಅನಾಮಟ್ಠೋತಿ ಅಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಲದ್ಧಾ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಅಗ್ಗಹಿತಅಗ್ಗೋ, ಅಯಂ ಅನಾಮಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತೋ। ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ‘‘ವಿಹಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಆಗನ್ತುಕಂ ವಾ ದಲಿದ್ದಾದಿಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ‘ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಾ’ತಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ಪಾದಮಕ್ಖನತೇಲಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಕಾಲೇ ಆಗತಸ್ಸ ಯಾಗುಭತ್ತಂ, ವಿಕಾಲೇ ಆಗತಸ್ಸ ಸಚೇ ತಣ್ಡುಲಾ ಅತ್ಥಿ, ತಣ್ಡುಲಾ ದಾತಬ್ಬಾ, ಸಯನಟ್ಠಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಚೋರಾನಂ ಪನ ಸಙ್ಘಿಕಮ್ಪಿದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ಅವಸೇಸಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಪನ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಥಾರೋಪಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾತಬ್ಬೋವ।

೨೭೯. ತೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಾದೀನಂ ಗಿಹೀನಂ। ಕಯಿರಾತಿ ‘‘ಭಣಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕರೇಯ್ಯ। ‘‘ನ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಚೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಾತಬ್ಬಂ। ನತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತೋದಕೇಹಿ ನ ಕಯಿರಾತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ಏವಂ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪರಿತ್ತೇ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಣಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಭಣಾಪೇನ್ತೇತಿ ‘‘ಭಣಥಾ’’ತಿ ಅಜ್ಝೇಸನಪುಬ್ಬಕಂ ಪಯೋಜೇನ್ತೇ। ಪರಿತ್ತಂ ಸಾಸನೋಗಧನ್ತಿ ಪಠಮಮೇವ ಆಟಾನಾಟಿಯಸುತ್ತಂ ಅಭಣಿತ್ವಾ ಸಾಸನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಮೇತ್ತಸುತ್ತಂ ಧಜಗ್ಗಸುತ್ತಂ ರತನಸುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಭಣಿತ್ವಾ ಯಥಾಪರಿಕಮ್ಮಂ ಪರಿತ್ತಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಂ ಭಣಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

೨೮೦. ‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೀಲಂ ದೇತು, ಧಮ್ಮಂ ಪರಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾಸತೂ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಪೇಸಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೀಲಂ ವಾ ದಾತುಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿತ್ತಂ ವಾ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

ಭೇಸಜ್ಜನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೭. ಉಗ್ಗಹನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೮೧. ಪುಗ್ಗಲ-ಸದ್ದಮತ್ತೇ ಪಯುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋಪಿ ಗಹಣಸಮ್ಭವೋ ಸಿಯಾತಿ ಬ್ಯಭಿಚಾರತ್ಥಂ ಅಞ್ಞ-ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ। ಸತಿ ಸಮ್ಭವೇ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ವಿಸೇಸನಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಹೋತೀತಿ। ದಸಭೇದಮ್ಪಿ ರತನನ್ತಿ ‘‘ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೦೬) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ದಸಭೇದಮ್ಪಿ ರತನಂ। ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ।

೨೮೨-೩. ತೇಸು ಅತ್ತತ್ಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸೂತಿ ತೇಸು ದಸಸು ಮಜ್ಝೇ। ದ್ವೀಸೂತಿ ರಜತಜಾತರೂಪಸಙ್ಖಾತೇಸು ದ್ವೀಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂಸು। ಅತ್ತತ್ಥನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನವಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ। ಸೇಸೇಸು ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅವಸೇಸೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಣಞ್ಚ ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಞ್ಚ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಚೇತ್ಯಸ್ಸ ನವಕಮ್ಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಚ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೇತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಾದಿಂ ಆಮಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಂ ದೀಪೇತಿ। ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಮ ಪುರಿಸಾನಂ ಮಯ್ಹಮೇವ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತಿ। ಚತುಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯ ಚ ದಿನ್ನಂ ಯೇನ ಯೇನ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತದತ್ಥಂ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ। ತೇಸಂ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರೇಯೇವ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಚೀವರೇನ ತಾದಿಸೋ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಕಿಲಮತಿ, ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ತದತ್ಥಾಯಪಿ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ। ಏಸ ನಯೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೇಪಿ। ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಂ ಪನ ಗರುಭಣ್ಡತ್ತಾ ತತ್ಥೇವ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ಸೇನಾಸನೇಸು ನಸ್ಸನ್ತೇಸು ಜಗ್ಗನತ್ಥಂ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಂ ಅಕತ್ವಾ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ।

೨೮೪. ಖೇತ್ತಾದೀನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೂಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಖೇತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಣವಿರುಹನಟ್ಠಾನಂ। ವತ್ಥುನ್ತಿ ಅಪರಣ್ಣಉಚ್ಛುಫಲಾದೀನಂ ವಿರುಹನಟ್ಠಾನಂ। ದಾಸಪಸ್ವಾದಿಕನ್ತಿ ದಾಸಪಸುಪುಪ್ಫಾರಾಮಫಲಾರಾಮಾದಿಕಂ। ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಕಮೇನ ಚ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಕಮೇನ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ-ಸದ್ದೋ ವೋಹಾರಪ್ಪಟಿಪಾಟಿವಚನೋ, ತಸ್ಮಾ ಪರೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಚ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರಕ್ಕಮೇನೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಸೋ ಚ ಖೇತ್ತವತ್ಥೂಸು ತಾವ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜತೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸೀಮಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ವಾ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತೋ, ‘‘ಸಾಧು, ಉಪಾಸಕ ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಭಯಾ ಸುಖೇನ ಜೀವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ತಳಾಕೇ ಯಥಾವುತ್ತೇನೇವ ‘‘ಉದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭಣ್ಡಕಂ ಧೋವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ಪಿವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪರೇಹಿ ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ಉಪಾಸಕ, ಸಙ್ಘೋ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನಾ ವಾ ದಾಸೇ ‘‘ಆರಾಮಿಕಂ ದಮ್ಮಿ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಂ ದಮ್ಮಿ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ಪಸೂಸು ‘‘ಪಞ್ಚಗೋರಸಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಆರಾಮೇ ‘‘ವನಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ವುತ್ತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಪನ ಕೋಚಿ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಖೇತ್ತಾದಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ವಾ ಕಾರೇತಿ ವಾ, ತಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮೇವ। ಅಬ್ಯತ್ತೇನ ಪನ ಲಜ್ಜೀಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಾರಾಪಿತೇಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಯೋಗಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಿಸ್ಸತ್ತಾ ವಿಸಗತಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ವಿಯ, ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಭೋಜನಂ ವಿಯ ಚ ದುಬ್ಬಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಮೇವ।

೨೮೫-೬. ನವ…ಪೇ॰… ಕಿರಿಯಾ ಚ ಅನವೇ ಮತ್ತಿಕುದ್ಧಾರಣಞ್ಚ ಬನ್ಧೋ ಚ ಆಳಿಯಾ ಥಿರಕಾರೋ ಚ ಅನವೇ ಕೇದಾರೇ ಅತಿರೇಕಭಾಗಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ನವೇ ಚ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾಗೇ ಸಸ್ಸೇ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ಕಹಾಪಣುಟ್ಠಾಪನಞ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಾತಿಕಾ ಚ ಕೇದಾರೋ ಚ ತಳಾಕೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ ಮಾತಿಕ…ಪೇ॰… ತಳಾಕಾ। ತೇಸಂ ಕಿರಿಯಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ಅನವೇತಿ ಚತುಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇ ಪುರಾಣತಳಾಕೇ। ಉದಕವಸೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇ ಪನ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ವಟ್ಟತಿ। ಬನ್ಧೋತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಬನ್ಧೋ। ಪೋರಾಣಕೇದಾರೇ ನಿಯಮಿತಪಕತಿಭಾಗತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಅನವೇ’’ತಿ। ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾಗೇತಿ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಏತ್ತಕೋ ಭಾಗೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾಗೇ।

೨೮೭-೯. ‘‘ಕಸ ವಪ್ಪ’’ ಇಚ್ಚಾದಿಂ ಅವತ್ವಾ ಚ ‘‘ಏತ್ತಕಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಏತ್ತಕೋ ಭಾಗೋ ದೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಭೂಮಿಂ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸೇವೇತಮಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ। ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಪಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸೇವ। ಏತನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಭೂಮಿತೋ ಲದ್ಧಧಞ್ಞಂ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಸಸ್ಸಂ ಕತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ವದನ್ತೇ ಪಮಾಣಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ದಣ್ಡರಜ್ಜುಭಿ ಮಿನನೇ ವಾ ಖಲೇ ಠತ್ವಾ ರಕ್ಖಣೇ ವಾ ತಂ ನೀಹರಾಪನೇ ವಾ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾದಿಪಟಿಸಾಮನೇ ವಾ ಏತಂ ತಸ್ಸೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ ಚಾತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ ಚ। ಕತನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ। ವದನ್ತೇವನ್ತಿ ಏವಂ ಕಸ್ಸಕೇ ವದನ್ತೇ। ಪಮಾಣನ್ತಿ ಭೂಮಿಪ್ಪಮಾಣಂ। ನೀಹರಾಪನೇತಿ ಖಲತೋ ಗೇಹಸ್ಸ ನೀಹರಾಪನೇ। ಏತನ್ತಿ ಮಿತಲದ್ಧರಕ್ಖಿತಾದಿಕಂ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಮಾನಕರಕ್ಖಕಾದಿನೋ ಏವ। ಅಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸೇವೇತಮಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ।

೨೯೦. ಪಟಿಸಾಮನಪ್ಪಸಙ್ಗೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಸಾಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಿತುಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಿತುಸನ್ತಕನ್ತಿ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತರೋ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ। ಗಿಹಿಸನ್ತಕನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಸನ್ತಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತುಕಣ್ಣಪಿಳನ್ಧನತಾಲಪಣ್ಣಮ್ಪಿ। ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸೀಸೇನಾತಿ ಸೀಸಙ್ಗಮಿವ ಪಧಾನಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ‘‘ಸೀಸ’’ನ್ತಿ ಇಧ ಉಪಚಾರವಸೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸದ್ದೋಪಿ ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋ, ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕತ್ತಂ ಸೀಸಂ ಪಧಾನನ್ತಿ ವಿಸೇಸನಪರಪದೇ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ, ತೇನ, ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕತ್ತಸ್ಸ ಪಧಾನಕರಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೯೧-೨. ಅವಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಾಮಿಯನ್ತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಸಙ್ಗೋಪೇತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತೇಪೀತಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ವುತ್ತೇಪಿ।

೨೯೩-೪. ವಡ್ಢಕಿಆದಯೋ ವಾ ರಾಜವಲ್ಲಭಾ ವಾ ‘‘ಸಕಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ವಾ ಸಯನಭಣ್ಡಂ ವಾ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಯದಿ ವದನ್ತಿ, ಛನ್ದತೋಪಿ ಭಯಾಪಿ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ವಾಸಿಫರಸುಆದಿಉಪಕರಣಭಣ್ಡಂ। ಛನ್ದತೋಪಿ ಭಯಾಪೀತಿ ವಡ್ಢಕಿಆದೀಸು ಛನ್ದೇನ, ರಾಜವಲ್ಲಭೇಸು ಭಯೇನ।

೨೯೫-೬. ಪಟಿಸಾಮಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಕನ್ತೀತಿ ಯಾದಿಸೇ ಪದೇಸೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಾ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ವಾ ಗಹಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ವಿಹಾರಾವಸಥಸ್ಸನ್ತೋತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ವಿಹಾರಾವಸಥಸ್ಸಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಚ ಆವಸಥಸ್ಸ ಚ। ರತನನ್ತಿ ದಸವಿಧಂ ರತನಂ। ರತ್ನಸಮ್ಮತನ್ತಿ ವತ್ಥಾದಿಕಂ। ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಾಮಿಕೇ ದಿಟ್ಠೇ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಕಹಾಪಣಾ’’ತಿಆದಿನಾನುರೂಪೇನ ಮತ್ತಿಕಲಞ್ಛನಾದಿನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ। ಗಹೇತ್ವಾನಾತಿ ತಾದಿಸೇ ಅಸತಿ ಅತ್ತನಾವ ಗಹೇತ್ವಾ। ತಾದಿಸೇತಿ ರತನೇ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತೇ ವಾ ಸತಿ। ಸಾಮಿಕಾನಾಗಮಂ ಞತ್ವಾತಿ ಯದಿ ಅತ್ತನಿ ಆಸಙ್ಕನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ನಿಸೀದಿಯ ಪಚ್ಛಾ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಅನಾಗಮನಂ ವಿಞ್ಞಾಯ। ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ರತನಸಮ್ಮತೇ ಪಂಸುಕೂಲಗ್ಗಹಣಂ ರತನೇ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಗಮನನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುರೂಪನ್ತಿ।

ಉಗ್ಗಹನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೮. ದೂಸನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೯೭. ದದತೋತಿ ಸಸನ್ತಕಂ ಪರಸನ್ತಕಞ್ಚ ದೇನ್ತಸ್ಸ। ಕುಲದೂಸನದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ದುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಕುಲಾನಂ ದೂಸನಂ ಪಸಾದವಿನಾಸನಂ ಕುಲದೂಸನಂ, ತೇನ ದುಕ್ಕಟಂ ಕುಲದೂಸನದುಕ್ಕಟಂ।

೨೯೮. ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಇಸ್ಸರೇನ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸಂ ಪುಪ್ಫಾದೀನಂ ಮಜ್ಝೇ। ಇಸ್ಸರೇನಾತಿ ತದ್ಧಿತಲೋಪೇನ ವುತ್ತಂ, ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಇಸ್ಸರವತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಇಸ್ಸರವತಾಯ ದದತೋ। ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ದದತೋ ‘‘ಕುಲದೂಸನದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಿಹಿತದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಾನಿ, ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನಿ ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಗಣೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಾ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿಪಿ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೨೧) ಏವಂ ವುತ್ತಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ। ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯ ನಿಯಮಿತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಥೇಯ್ಯಾ ದೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಾದೀನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ದುಕ್ಕಟಾದೀನೀತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ದದತೋ ಕುಲದೂಸನದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾಸಕೇ ವಾ ಊನಮಾಸಕೇ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ , ಅತಿರೇಕಮಾಸಕೇ ವಾ ಊನಪಞ್ಚಮಾಸಕೇ ವಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಪಞ್ಚಮಾಸಕೇ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕೇ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಏವಂ ದುಕ್ಕಟಾದೀನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಾದೀನೇವ।

೨೯೯-೩೦೦. ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಫಲಪುಪ್ಫೂಪಗಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಬ್ಬಥಾ ರೋಪೇತುಞ್ಚ ರೋಪಾಪೇತುಞ್ಚ ಜಗ್ಗಿತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಓಚಿನಿತುಂ ಓಚಿನಾಪೇತುಂ, ಗನ್ಥಿತುಂ ಗನ್ಥಾಪೇತುನ್ತಿ ಚ ಅವುತ್ತಾನಿ ಚ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ। ಫಲಪುಪ್ಫಾನಿ ಸಮ್ಪಾದನವಸೇನ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಫಲಪುಪ್ಫೂಪಗಂ। ಸಬ್ಬಥಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರಪರಿಯಾಯಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮವಸೇನ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನೇವ। ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೋ ನಾಮ ‘‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಜಾನ, ಇಮಂ ಆವಾಟಂ ಜಾನ, ಇಮಂ ಮಾಲಾವಚ್ಛಂ ಜಾನ, ಏತ್ಥ ಉದಕಂ ಜಾನಾ’’ತಿ ವಚನಂ, ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣಞ್ಚ। ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೋ ನಾಮ। ಪರಿಯಾಯೋ ನಾಮ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೇನ ಮಾಲಾವಚ್ಛಾದಯೋ ರೋಪಾಪೇತಬ್ಬಾ, ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಉಪಕಾರಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ। ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ಕುದ್ದಾಲಖಣಿತ್ತಾದೀನಿ ಚ ಮಾಲಾವಚ್ಛೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಾನಂ। ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕುದ್ದಾಲಉದಕಭಾಜನಾದೀನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮೀಪೇ ಠಪನಂ। ಜಗ್ಗಿತುನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಉದಕಸೇಚನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ। ಗನ್ಥನಗನ್ಥಾಪನೇಸು ಪನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಛ ಪುಪ್ಫವಿಕತಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಗನ್ಥಿಮಂ ಗೋಪ್ಫಿಮಂ ವೇಧಿಮಂ ವೇಠಿಮಂ ಪೂರಿಮಂ ವಾಯಿಮನ್ತಿ। ನಾಮವಸೇನೇವ ಪನೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಂ ಪನ ಕುಲಸಙ್ಗಹತೋ ಅಞ್ಞತ್ರಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಾತುಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಕಾರಾಪೇತುಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಏವಂ ಜಾನ, ಏವಂ ಕತೇ ಸೋಭೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ಏತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ನ ವಿಕಿರಿಯನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವಿನಾ ಕುಲಸಙ್ಗಹಂ ವಟ್ಟತಿ। ರೋಪನಾದೀನೀತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಯಂ ರೋಪಾಪನಸಿಞ್ಚಾಪನಾದೀನಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ರೋಪನಾದೀನಿ।

೩೦೧-೨. ಇದಾನಿ ಪುಪ್ಫದಾನಾದೀಸು ಅಟ್ಠಸು ಕುಲಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಸು ಅವಸೇಸಾನಿ ದ್ವೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಾವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ವುತ್ತಾವ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಿವಜ್ಜನಾಯಂ ವುತ್ತಾ ಏವ। ಜಙ್ಘಪೇಸನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ಪಿತರೋ ಭಣ್ಡುಂ ಸಕಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಿಹಿಕಮ್ಮೇಸು ದೂತಸಾಸನಂ ಹರಣೇ ಪದವಾರೇನ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಪಿತಾದಯೋವ ವುತ್ತಾ। ಗಿಹಿಕಮ್ಮಸೂತಿ ವಿಸಯಸತ್ತಮೀ। ಪದವಾರೇನಾತಿ ಪದಕ್ಕಮೇನ, ಪದೇ ಪದೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪಠಮಂ ಸಾಸನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಪುನ ವದತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಪುನಾತಿ ಪಚ್ಛಾ। ‘‘ಅಯಂ ದಾನಿ ಸೋ ಗಾಮೋ, ಹನ್ದ ನಂ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪದೇ ಪದೇ ವದತೋ ಚ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಸ ಪನ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕಾರುಞ್ಞೇ ಠಿತೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತಿರೂಪಂ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇತುಂ, ‘‘ಮಮ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ವನ್ದಥಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಗಿಹೀನಂ ಕಪ್ಪಿಯಸಾಸನಂ ಹರಿತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ।

೩೦೩. ಅಭೂತಾರೋಚನರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರುಗ್ಗಹಾದಿಸಾತಿ ಅಭೂತಾರೋಚನಾಯ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೇ ಚ ಉಗ್ಗಹೇ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯೇ ಆದಿಸನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ಅಭೂತಾ…ಪೇ॰… ಹಾದಿಸಾ, ತಂಸದಿಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೩೦೪. ಪಿತೂನಂ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಹರಿತ್ವಾಪಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವತ್ಥುಪೂಜತ್ಥಂ ದಾತುಂ, ಸೇಸಞಾತೀನಂ ಪತ್ತಾನಂ ವತ್ಥುಪೂಜತ್ಥಂ ದಾತುನ್ತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ‘‘ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಹರಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವ ಸಿಯಾತಿ ನ ವುತ್ತಂ। ಪತ್ತಾನನ್ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಕೇನ ಪತ್ತಾಪಿ ಗಹಿತಾ। ವತ್ಥುಪೂಜತ್ಥನ್ತಿ ರತನತ್ತಯಪೂಜನತ್ಥಂ। ಉಪಾಸಕಾನಮ್ಪಿ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ವತ್ಥುಪೂಜತ್ಥಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಲಿಙ್ಗಾದಿಪೂಜತ್ಥನ್ತಿ ಸಿವಲಿಙ್ಗಗಿಣ್ಡುಬಿಮ್ಬಾದಿಪೂಜನತ್ಥಂ।

೩೦೫. ತಥಾ ಫಲನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಪ್ಫೇ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಪದಿಸತಿ। ಪರಿಬ್ಬಯವಿಹೀನಾನನ್ತಿ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ವಿಹೀನಂ ನಟ್ಠಂ ಯೇಸಂ ಆಗನ್ತುಕಾನನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಸಪರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೬-೪೩೭) ಪನ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂಯೇವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿವಿಭಾಗತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।

೩೦೬. ಸಮ್ಮತೇನ ದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಭಾಗಂ ದಾತಬ್ಬಂ। ಇತರೇನ ತು ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಇತರೇನ ತು ಅಸಮ್ಮತೇನ ಪನ।

೩೦೭. ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಫಲಾನಿ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ಫಲಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ‘‘ಇಮೇಹಿ ರುಕ್ಖೇಹಿ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ತತೋತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಫಲತೋ ರುಕ್ಖತೋ ವಾ। ಯಾಚಮಾನಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸೇತರಸ್ಸ ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ರುಕ್ಖಾವ ದಸ್ಸಿಯಾತಿ ‘‘ಇಧ ಫಲಾನಿ ಸುನ್ದರಾನಿ, ಇತೋ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಗಹೇತುಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ರುಕ್ಖಾ ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ।

೩೦೮. ಇದಾನಿ ಅಟ್ಠಸು ಪುಪ್ಫಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಫಲಪುಪ್ಫವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅವಸೇಸೇಸು ಚತೂಸು ಅಪದಿಸನ್ತೋ ‘‘ಸಿರೀಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಿರೀಸಚುಣ್ಣಕಸವಾದಿಚುಣ್ಣೇತಿ ಕಸಾವಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆದಿ ಯಸ್ಸ, ತಮೇವ ಚುಣ್ಣಂ, ಸಿರೀಸಚುಣ್ಣಞ್ಚ ಕಸಾವಾದಿಚುಣ್ಣಞ್ಚಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ‘‘ಸಿರೀಸಚುಣ್ಣಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಸಾವ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪೩೬-೪೩೭) ವುತ್ತಂ। ‘‘ಕಸಾವಾದೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ರಸ್ಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸೇಸೂತಿ ವೇಳುಆದೀಸು ತೀಸು। ಪಾಳಿಯಾ ಅವುತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಪಣ್ಣಮ್ಪೇತ್ಥ ಪವೇಸಯೇ’’ತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪುಪ್ಫಾದೀಸೂತಿ।

ದೂಸನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩೯. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೦೯-೩೧೦. ಪುರಿಮಿಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ಇತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ ದುವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾಯ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಪುರೇ ಭವಾತಿ ಪುರಿಮಾ, ಸಾ ಏವ ಪುರಿಮಿಕಾ। ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ಭವಾ ಅಪರಾಯ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಅನನ್ತರೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ। ಉಪನಯನಂ ಪಾಪುಣನಂ ಉಪಗಮನಂ ಉಪನಾಯಿಕಾ, ವಸ್ಸನ್ತಿ ವುಟ್ಠಿ, ಇಧ ಪನ ವಸ್ಸಕಾಲಂ ‘‘ವಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಉಪಚಾರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸೋ ಉಪಚಾರೇನೇವ ‘‘ವಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ವಸ್ಸಸ್ಸ ವಸ್ಸಾವಾಸಸ್ಸ ಉಪನಾಯಿಕಾ ವಚೀಭೇದವಸೇನ ವಾ ಆಲಯಕರಣವಸೇನ ವಾ ಉಪಗಮನಂ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ। ತತ್ಥ ಆಲಯಪರಿಗ್ಗಾಹೋ ಚ ವಚೀಭೇದೋ ಚಾತಿ ಪುರಿಮಿಕಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ ದುವೇ, ಆಲಯಪರಿಗ್ಗಾಹೋ ಚ ವಚೀಭೇದೋ ಚಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ ದುವೇಭಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ದ್ವೀಸು। ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏದಿಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಆಲಯಪರಿಗ್ಗಾಹೋ ಚ ವಚೀಭೇದೋ ಚ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮಿ, ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ಏದಿಸೋ, ಏತಾದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಮುಪ್ಪತ್ತಿಅನಾದರಾ ವಚೀಭೇದೋ ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋ। ಉಭಯಥಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ವಿ॰ ಸಙ್ಗ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೭೯; ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೦೭) ‘‘ಸಚೇಪಿ ‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಲಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಸತಿಯಾ ಪನ ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಗಹಿತಸೇನಾಸನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ, ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ನ ಹೋತಿ, ಪವಾರೇತುಂ ಲಭತಿಯೇವ, ವಿನಾಪಿ ಹಿ ವಚೀಭೇದಂ ಆಲಯಕರಣಮತ್ತೇನಪಿ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನಾವಾಸತ್ಥವಜೇಸು ಪನ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಆಲಯಕರಣಮತ್ತೇನೇವ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಚ ವಿಹಾರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನಾದಿಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಆಲಯಪರಿಗ್ಗಹೇ ಆಲಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇತ್ಥ ಆಲಯೋ’’ತಿ ಆಹ। ಏತ್ಥಾತಿ ದ್ವೀಸು।

೩೧೧. ತದಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ। ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋ, ಅನುಪಗಚ್ಛತೋತಿಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ।

೩೧೨. ದುತಿಯನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಂ। ಅನುಪಗತೋತಿ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಪುರಿಮಿಕಂ ಅನುಪಗತೋ। ತೇಮಾಸನ್ತಿ ಪುರಿಮಂ ವಾ ತೇಮಾಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ತೇಮಾಸಂ। ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾಪಿ ತದಹೇವ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ನಿವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ।

೩೧೩-೫. ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಾಯ ಗಿಲಾನತದುಪಟ್ಠಾಕಭತ್ತಂ ಓಸಧಞ್ಚ ಏಸಿಸ್ಸಂ ವಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ವಾ ಉಪಟ್ಠಿಸ್ಸಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಹಂ ನಾಭಿರತಂ ವೂಪಕಾಸೇಸ್ಸಂ ವಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಿನೋದನಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ವಿವೇಚನಞ್ಚ ಗರುಕಾದಿಕಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ವಾಪಿ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ವಾಪಿ ಕರಿಸ್ಸಂ ವಾಪಿ ಕಾರೇಸ್ಸಂ ವಾಪೀತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಸತ್ತಾಹಕಿಚ್ಚೇನ ಪಹಿತೇಪಿ ವಾ ಅಪಹಿತೇಪಿ ವಾ ಗನ್ತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

ಏತ್ಥ ಪನ ಲಬ್ಭಮಾನಕವಸೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಮಾತಾದಿಸುತಿಯಾ ತೇಯೇವ ಗಿಲಾನ-ಸದ್ದೇನ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ತದುಪಟ್ಠಾಕಾ, ಗಿಲಾನಾ ಚ ತದುಪಟ್ಠಾಕಾ ಚ, ತೇಸಂ ಭತ್ತನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಓಸಧನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಗಿಲಾನಾನಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ। ಏಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮಿ। ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತೇಯೇವ ಸತ್ತಜನೇ ಗಿಲಾನೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಂ। ಉಪಟ್ಠಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇಯೇವ ಗಿಲಾನೇ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ। ಅಭಿರಮತೀತಿ ಅಭಿರತೋ, ವಿಸಭಾಗರೂಪಾದಿದಸ್ಸನೇನ ಸಾಸನೇ ನ ಅಭಿರತೋ ನಾಭಿರತೋ। ಅಭಿರಮಣಂ ವಾ ಅಭಿರತಂ, ನತ್ಥಿ ಅಭಿರತಮಸ್ಸಾತಿ ನಾಭಿರತೋ, ತಂ। ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಯೋ ನಾಭಿರತೋ, ತಂ ವೂಪಕಾಸೇಸ್ಸಂ ವಿಕ್ಖೇಪಹರಣತ್ಥಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ಕುಕ್ಕುಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂಯೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿನಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ। ಕಿತಕಯೋಗೇ ವಿಕಪ್ಪೇನ ದುತಿಯಾ। ದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ। ಗರುಕಮಾದಿಕನ್ತಿ ಗರುಕಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ವಸ್ಸಪುಚ್ಛನಂ, ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಯಿತುಕಾಮತಾ, ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕರಣಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತದಾನಾದೀಹಿ ವುಟ್ಠಾನಂ। ಉಸ್ಸುಕ್ಕನ್ತಿ ವಸ್ಸಪುಚ್ಛನಾದಿಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ। ಏವಮಾದಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದಿಟ್ಠಿಗತಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಕರಣಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಗನ್ತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೇನೇವ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಆಭೋಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ಹೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಸತ್ತಾಹಕಿಚ್ಚೇನಾತಿ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಲಬ್ಭಮಾನಕಂ ವುತ್ತಂ ವಕ್ಖಮಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾದಿ ಕಿಚ್ಚಂ ಸತ್ತಾಹಕಿಚ್ಚಂ। ಸತ್ತಮಅರುಣಮತ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಹಾರೇ ಉಟ್ಠಾಪನೀಯತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಸಾಕಲ್ಲೇನ ಗಹಣಂ।

೩೧೬. ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇ ವಜೇತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚೇ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದೀಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಾ ಚೇತಿಯಛತ್ತವೇದಿಕಾದೀಸು ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕಸೇನಾಸನೇಸು ವಾಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇ ವಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಮ್ಮಸವನತ್ಥಂ ನಿಮನ್ತಿತೋ ವಾಪಿ ವಜೇ, ಗರೂಹಿ ಪೇಸಿತೋ ವಾಪಿ ವಜೇ, ಗರೂನಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಾಪಿ ವಜೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ನಿಮನ್ತಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಪಠಮಂಯೇವ ಕತಿಕಾ ಕತಾ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಸುಕದಿವಸಂ ನಾಮ ಸನ್ನಿಪತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿಮನ್ತಿತೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಗರೂಹೀತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ। ಪಹಿತೋತಿ ಭಣ್ಡಧೋವನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪೇಸಿತೋ। ಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಅಗಿಲಾನೇಪಿ।

೩೧೭. ಭಣ್ಡ…ಪೇ॰… ದಸ್ಸನೇ ನ ವಜೇತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ಏತ್ಥಾಪಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಸತ್ತಮೀ। ಭಣ್ಡಂ ನಾಮ ಚೀವರಂ। ಞಾತೀ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅಞ್ಞೇ। ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಉಪಾಸಕಾ। ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಅದೂರಗೋ ನ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ, ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಪಾಪುಣನಂ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ। ಅಜ್ಜೇವಾಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಚೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಂ ಹೋತಿ, ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋಪಿ ನ ಹೋತಿ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ।

೩೧೮. ಸೇಸಞಾತೀಹೀತಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅವಸೇಸಞಾತೀಹಿ। ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾವಾತಿ ದಾನಧಮ್ಮಸವನಾದೀನಿ। ‘‘ಪಹಿತೇ ಪೇಸಿತೇ’’ತಿ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಲಬ್ಭ’’ನ್ತಿ ಅನುವತ್ತನೀಯಂ।

೩೧೯. ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತರಾಯೇ ಸತೀತಿ ಚೋರಸರೀಸಪವಾಳಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೇ, ಅನ್ತಮಸೋ ಭೇಸಜ್ಜಾಲಾಭಪತಿರೂಪಉಪಟ್ಠಾಕಾಲಾಭೇಪಿ। ‘‘ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಕಾರಣಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪೋರಾಣಾ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬಥಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇನ ಬಹಿ ವಾಸಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಂ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಂ ಬಹಿ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇಯೇವ ವಾಸೇನ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಾಕಾರಣಂ ಕಥಂ ನಾಮ ನ ಸಿಯಾತಿ। ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ನೋ ಪವಾರಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

೩೨೦. ‘‘ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ಥತ್ತೇಪಿ ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಚಾ’’ತಿ ವಚನಂ ‘‘ಅಹಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ, ಕಿಂ ಮೇ ಸೇನಾಸನೇನಾ’’ತಿ ವಾಸಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸುಸಿರೇತಿ ಸುದ್ಧೇ ರುಕ್ಖಸುಸಿರೇ। ಮಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸುಸಿರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪದರಚ್ಛದನಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪವಿಸನದ್ವಾರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಉಪಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ವಿಟಪೇಪಿ ಅಟ್ಟಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ತಥಾ ಛತ್ತಚಾಟೀಸುಪಿ ತದನುರೂಪೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಛವಕುಟಿ ನಾಮ ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚಾದಿಭೇದಾ ಕುಟಿ। ತತ್ಥ ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೋ ನಾಮ ದೀಘೇ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಮಜ್ಝೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಟನಿಯೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಕತೋ, ಚತುನ್ನಂ ಪಾಸಾಣಾನಂ ಉಪರಿ ಪಾಸಾಣಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತಮ್ಪಿ ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೋ।

೩೨೧. ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನಾತಿ ಯಸ್ಸ ತಿಣಪಣ್ಣಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಛದನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಛನ್ನಂ ಯೋಜಿತದ್ವಾರಬನ್ಧನಂ ಸೇನಾಸನಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ। ಇದಂ ಪನ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತದಯುತ್ತಂ, ತಥಾ ಚ ಸತಿ ನಾವಾದೀಸು ವಿಯ ವಿಸುಂ ವಿಧಾನೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ। ನಾವಾಸತ್ಥವಜೂಪಗೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ನಾವಾದೀಸು ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತತ್ಥ ಚ ಕುಟಿಕಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಲಭನ್ತೇನ ತತ್ಥ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಾಭಾವತೋ ‘‘ವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಲಭನ್ತೇನ ಆಲಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಪವಾರೇತುಞ್ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದನಿಮಿತ್ತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ‘‘ವಜೇ ಸತ್ಥೇ ನಾವಾಯನ್ತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ನತ್ಥಿ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇ ಆಪತ್ತಿ, ಪವಾರೇತುಞ್ಚ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೦೩) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೇತಿ ಚ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇನ ವಜೋ ತೇನ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೦೩) ವುತ್ತತ್ತಾ, ಸತ್ಥಸ್ಸ ನಾವಾಯ ಚ ಗಮನಸಭಾವೇನೇವ ಠಿತತ್ತಾ ಚ ವಸ್ಸೂಪಗತಟ್ಠಾನೇ ಅವಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಮನಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೦. ಅವೇಭಙ್ಗಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೨೨-೫. ಆರಾಮಾ…ಪೇ॰… ಮತ್ತಿಕಭಣ್ಡಾನೀತಿ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಅವಿಭಾಜಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ । ಪಞ್ಚಾತಿ ‘‘ಆರಾಮಾರಾಮವತ್ಥೂನಿ ಏಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ರಾಸಿವಸೇನ ಪಞ್ಚ, ಸರೂಪವಸೇನ ಪನೇತಾನಿ ಪಣ್ಣಂ ತಿಣೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿವಿಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತಥಾ ಚಾಹ –

‘‘ದ್ವಿಸಙ್ಗಹಾನಿ ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ, ತತಿಯಂ ಚತುಸಙ್ಗಹಂ।

ಚತುತ್ಥಂ ನವಕೋಟ್ಠಾಸಂ, ಪಞ್ಚಮಂ ಅಟ್ಠಭೇದನಂ॥

‘‘ಇತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ರಾಸೀಹಿ, ಪಞ್ಚನಿಮ್ಮಲಲೋಚನೋ।

ಪಞ್ಚವೀಸವಿಧಂ ನಾಥೋ, ಗರುಭಣ್ಡಂ ಪಕಾಸಯೀ’’ತಿ॥ (ಚೂಳವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೨೧)।

ತತ್ಥ ಆರಾಮೋ ನಾಮ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೋ ವಾ ಫಲಾರಾಮೋ ವಾ। ಆರಾಮವತ್ಥು ನಾಮ ತೇಸಂಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸೋ, ವಿನಟ್ಠೇಸು ವಾ ತೇಸು ಪೋರಾಣಕಭೂಮಿಭಾಗೋ। ವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಪಾಸಾದಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೇನಾಸನಂ। ಲೋಹಕುಮ್ಭೀ ನಾಮ ಕಾಳಲೋಹೇನ ವಾ ತಮ್ಬಲೋಹೇನ ವಾ ಕತಕುಮ್ಭೀ। ಕಟಾಹಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಭಾಣಕನ್ತಿ ಅರಞ್ಜರೋ ವುಚ್ಚತಿ। ವಾರಕೋತಿ ಘಟೋ। ರಾಸಿಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಏತೇತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ। ಅವಿಭಾಜಿಯಾತಿ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಅವೇಭಙ್ಗಿಯಾ। ಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ಪನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಾನಿ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಅವೇಭಙ್ಗಿಯಾನಿ ಚಾತಿ ಅವುತ್ತಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ।

೩೨೬-೮. ಏಕನ್ತಗರುಭಣ್ಡತ್ತಾ ಆದಿತೋ ತಯೋ ರಾಸೀ ಠಪೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥರಾಸಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗರುಭಣ್ಡಾಗರುಭಣ್ಡೇ ವಿಭಜಿತುಂ ‘‘ವಲ್ಲೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಅಡ್ಢಬಾಹುಮತ್ತಾಪಿ ವಲ್ಲಿ ಚ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾಯತೋ ವೇಳು ಚ ಮುಟ್ಠಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ತಿಣಾದಿ ಚ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಣ್ಣಞ್ಚ ಪಾಕತಾ ವಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ವಾ ತಾಲಪಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಮತ್ತಿಕಾ ಚ ತಾಲಪಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಸುಧಾ ಚ ತಾಲಪಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಕಙ್ಗುಟ್ಠಆದಿಕಾ ಚ ದಿನ್ನಾ ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕಾ ವಾ ಸಙ್ಘಿಕಾ ರಕ್ಖಿತಾ ಅಭಾಜಿಯಾ, ರಜ್ಜುಯೋತ್ತಾದಿ ಚ ದಿನ್ನಾ ಸಙ್ಘಿಕಾ ಅಭಾಜಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವೇಳು ಪರಿಣಾಹತೋ ಪಣ್ಣಸೂಚಿದಣ್ಡಮತ್ತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತಿಣಂ ಮುಞ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಞ್ಚ ಆದಿಸದ್ದಸಙ್ಗಹಿತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಿಣಂ। ಪಣ್ಣೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣೋ ರಿತ್ತಪೋತ್ಥಕೋ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ। ಪಾಕತಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ಜಾತಾ। ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾತಿ ರತ್ತಸೇತಾದಿಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ। ಸುಧಾಕಙ್ಗುಟ್ಠಾದಯೋ ಮತ್ತಿಕಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾ। ಕಙ್ಗುಟ್ಠಆದಿಕಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಜ್ಜುರಸಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ದಿನ್ನಾತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ। ತತ್ಥಜಾತಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕಭೂಮಿಯಂ ಜಾತಾ। ರಜ್ಜುಯೋತ್ತಾದೀತಿ ಸುತ್ತಮಕಚಿವಾಕನಾಳಿಕೇರಹೀರಚಮ್ಮಮಯಾ ರಜ್ಜು ಚ ಯೋತ್ತಾದಿ ಚ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಕಚಿವಾಕಾದಿಕೇ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಾ ಏಕವಟ್ಟಾ ಗಹಿತಾ। ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಚತುತ್ಥರಾಸಿಮ್ಹಿ ಇತರೇ ಭಾಜಿಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಙ್ಘಿಕೇ ಕಮ್ಮೇ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಭಾಜಿಯಾತಿ ಯೋಜನೀಯಂ।

೩೨೯. ಲೋಹಭಣ್ಡೇಸು ಭಿಕ್ಖುಸಾರುಪ್ಪಂ ಪತ್ತಾದಿ ವಾ ತಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾಕತಂ ಲೋಹಭಣ್ಡಂ ತಥಾ ಪಾದಗಣ್ಹಕಂ ವಾರಕಂ ಭಾಜಿಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಪತ್ತಾದೀತಿ ಅಯೋಪತ್ತೋ ಅಯಥಾಲಕಂ ತಮ್ಬಲೋಹಥಾಲಕಂ ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾ ಕಣ್ಣಮಲಹರಣೀ ಸೂಚಿ ಪಣ್ಣಸೂಚಿ ಖುದ್ದಕೋ ಪಿಪ್ಫಲಕೋ ಖುದ್ದಕಂ ಆರಕಣ್ಡಕಂ ಕುಞ್ಚಿಕಾ ತಾಳಾದಿ। ವಿಪ್ಪಕತನ್ತಿ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ। ಅಕತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಕತಂ। ಪಾದಗಣ್ಹಕನ್ತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಪಾದಗಣ್ಹನಕಂ। ಪಾದೋ ನಾಮ ಚತುತ್ಥಂಸೋ, ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಪಞ್ಚನಾಳಿಮತ್ತಾ। ಮಗಧನಾಳಿ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಊನಪಞ್ಚಪಸತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ಘಟಕೋ ತೇಲಭಾಜನಞ್ಚ। ಯಾಯ ವಾಸಿಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನಂ ವಾ ಉಚ್ಛುತಚ್ಛನಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಮಹಾಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಅಯಂ ಭಾಜಿಯಾ। ಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿದಣ್ಡಖಣನಕಂ ಪನ ಅದಣ್ಡಕಂ ಫಲಮತ್ತಮೇವ, ಯಂ ಸಕ್ಕಾ ಸಿಪಾಟಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತುಂ, ಅಯಂ ಭಾಜನೀಯಾ। ತಿಪುಕೋಟ್ಟಕಉಪಕರಣೇಸು ತಿಪುಚ್ಛೇದನಕಸತ್ಥಕಂ ಸುವಣ್ಣಕಾರೂಪಕರಣೇಸು ಸುವಣ್ಣಚ್ಛೇದನಕಸತ್ಥಕಂ ಚಮ್ಮಕಾರಉಪಕರಣೇಸು ಚಮ್ಮಛಿನ್ದನಕಂ ಖುದ್ದಕಸತ್ಥಂ ನಹಾಪಿತತುಣ್ಣಕಾರಉಪಕರಣೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಕತ್ತರಿಂ ಮಹಾಸಣ್ಡಾಸಞ್ಚ ಮಹಾಪಿಪ್ಫಲಕಞ್ಚ ಸಬ್ಬಾನಿ ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಾನಿ। ತಥಾ ಕುಞ್ಚಿಕಾ। ವುತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಪನ ಲೋಹಭಣ್ಡೇ ಅಭಾಜಿಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೩೩೦. ‘‘ವೇಳುಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದಾರುಭಣ್ಡಾನಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ದಾರುಭಣ್ಡೇನ ಪನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಾರುವೇಳುಚಮ್ಮುಪಾಹನಾದಿವಿಕತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಛತ್ತದಣ್ಡೋ ಚ ಸಲಾಕಾ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಉಪಾಹನಾಯ ದಣ್ಡಕೋ ಉಪಾಹನದಣ್ಡಕೋ।

೩೩೧. ಅನುಞ್ಞಾತವಾಸಿದಣ್ಡೋತಿ ಅನುಞ್ಞಾತವಾಸಿಯಾ ದಣ್ಡೋ। ಅರಣಞ್ಜನಿಸಿಙ್ಗಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾ ಛತ್ತಂ ಮುಟ್ಠಿಪಣ್ಣಂ ಉಪಾಹನಾ ಧಮ್ಮಕರಣೋ ಪಾದಗಣ್ಹನಕತೋ ಅನತಿರಿತ್ತಂ ಆಮಲಕತುಮ್ಬಂ ಆಮಲಕಘಟೋ ಲಾಬುಕತುಮ್ಬಂ ಲಾಬುಕಘಟೋ ವಿಸಾಣತುಮ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।

೩೩೨. ಯಥಾವುತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ದಾರುಭಣ್ಡೇಸು ಗರುಭಣ್ಡಂ। ಮತ್ತಿಕಾಮಯೋ ಪಾದಘಟಕೋ ಭಾಜಿಯೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಾದಘಟಕೋತಿ ಪಾದಸ್ಸ ಪಹೋನಕೋ ಘಟಕೋ। ಇಮಿನಾ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಂ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪತ್ತೋ ಥಾಲಕಂ ಕುಣ್ಡಿಕಾತಿ ಇಮಾನಿ ಭಾಜನೀಯಾನಿ, ವುತ್ತಾವಸೇಸಾ ಅಭಾಜಿಯಾ।

೩೩೩-೪. ಗರುನಾ ಗರುಭಣ್ಡಞ್ಚ ಥಾವರಞ್ಚ ಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ಥಾವರೇನ ಚ ಥಾವರಮ್ಪಿ ಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಗರುನಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿನಾ। ಥಾವರನ್ತಿ ಆರಾಮಾದಿ ಪಠಮರಾಸಿದ್ವಯಂ। ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಚ ಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಏವಞ್ಚ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ಆಭತಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಿಧಿಮ್ಹಿ ಅಯಂ ತುಂಪಚ್ಚಯೋ। ಫಾತಿಕಮ್ಮೇನ ವಲ್ಲಾದಿಂ ಗಣ್ಹೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ಫಾತಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸಮಕಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ ತದಗ್ಘನಕಂ ವಾ ವಡ್ಢಿಕಮ್ಮಂ। ಸೇಸನ್ತಿ ಪಠಮರಾಸಿತ್ತಿಕನ್ತಿ।

ಅವೇಭಙ್ಗಿಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೧. ಪಕಿಣ್ಣಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೩೫. ಸದ್ವಾರಬನ್ಧನೇ ಸೋದುಕ್ಖಲಕಪಾಸಕೇ ಠಾನೇ ದಿವಾ ಸಯನ್ತೇನ ಪರಿವತ್ತಕಂ ದ್ವಾರಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದ್ವಾರಞ್ಚ ದ್ವಾರಬನ್ಧನಞ್ಚ ದ್ವಾರಬನ್ಧನಾನಿ ಮಜ್ಝೇಪದಲೋಪವಸೇನ, ಬನ್ಧನ-ಸದ್ದೇನೇವ ವಾ ದ್ವಾರಬಾಹಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸಹ ದ್ವಾರಬನ್ಧನೇಹೀತಿ ಸದ್ವಾರಬನ್ಧನಂ, ಠಾನಂ। ಹೇಟ್ಠಾ ಉದುಕ್ಖಲಕಞ್ಚ ಉಪರಿ ಪಾಸಕೋ ಚ, ಸಹ ಉದುಕ್ಖಲಪಾಸಕೇಹೀತಿ ಸಮಾಸೋ। ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇ ಪಾಕಾರಾದಿಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಸೋ ಚ ಉಚ್ಚತೋ ಸಹಸೇಯ್ಯಪ್ಪಹೋನಕೇ ವುತ್ತನಯೋತಿ ವದನ್ತಿ । ಸಯನ್ತೇನಾತಿ ಪಾದೇ ಭೂಮಿತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತೇನ। ಪರಿವತ್ತಕನ್ತಿ ಸಂವರಣವಿವರಣವಸೇನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿವತ್ತನಯೋಗ್ಗಂ। ದ್ವಾರನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದುಸ್ಸಸಾಣಿದ್ವಾರಮ್ಪಿ। ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ವಿಧಿನಾ ಯಾವತಾ ಸೀಸಂ ನ ಪವಿಸತಿ, ತಾವತಾಪಿ ಬನ್ಧೇಯ್ಯ, ಸಂವರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೩೩೬. ಆಭೋಗೋ ಚಾಪೀತಿ ‘‘ಏಸ ಜಗ್ಗಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಭೋಗೋ ಚಾಪಿ। ಚ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ದ್ವಾರಂ ಜಗ್ಗಾಹೀ’’ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ। ಸವಸೇ ತಂ ಆಕಾರಂ ವಿನಾತಿ ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಆಯತ್ತೇ ಠಾನೇ, ಯತ್ಥ ಪನ ಬಹೂನಂ ಸಞ್ಚರಣತ್ತಾ ದ್ವಾರಂ ಸಂವುತಮ್ಪಿ ಸಂವುತಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ದ್ವಾರಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಪಾಕಾರಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾಪಿ ವಿಚರನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ಪರಿವೇಣೇ ಸಂವರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ಅಥ ವಾ ಸಸ್ಸ ವಸೋ ಆಯತ್ತೋ, ನ ಯಕ್ಖಾದೀನಂ ತೇಹಿ ಗಹಿತಕತ್ತಸ್ಸ, ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪಿತತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅಭಾವೇನಾತಿ ಸವಸೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತದ್ವಾರಂ ಸಂವರಣಆಭೋಗಕರಣವಚನಸಙ್ಖಾತಂ ಆಕಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೩೩೭. ರತನಾನೀತಿ ಮುತ್ತಾದೀನಿ ದಸವಿಧಾನಿ। ತತ್ಥ ಪನ ಜಾತಿಫಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋಪಿ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲೋ ಚ ಧೋತಾಪಿ ಅಧೋತವಿದ್ಧಾಪಿ ಅನಾಮಾಸಾ, ಕಾಚಮಣಿ ಚ ಪಾನೀಯಸಙ್ಖೋ ಧೋತೋ ಅಧೋತೋಪಿ ಆಮಾಸಾ, ಸಿಲಾ ಧೋತವಿದ್ಧಾ ಸುವಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚಿತಾ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾ ಚ ಅನಾಮಾಸಾ। ಚೇತಿಯಘರಗೋಪಕಾನಂ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯೇ ಕಚವರಮೇವ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಆರಕೂಟಲೋಹಮ್ಪಿ ಜಾತರೂಪಗತಿಕಮೇವ। ಇತ್ಥಿರೂಪಾನೀತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಿಟ್ಠಮಯಇತ್ಥಿರೂಪಾನಿಪಿ। ಧಞ್ಞನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತತ್ಥಜಾತಕಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗೇ ಪಸಾರಿತಮ್ಪಿ ಸತ್ತವಿಧಂ ಧಞ್ಞಂ। ಕೀಳಾವಸೇನ ಅಪರಣ್ಣಾನಿ ತಾಲಫಲಾದೀನಿಪಿ ಅನಾಮಾಸಾನಿ, ಪಸಾರಿತಮ್ಪಿ ನ ಮದ್ದನ್ತೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಅಸತಿ ಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಇತ್ಥಿಪಸಾಧನನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಿಳನ್ಧನತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಂ ನಿವಾಸನತಾಲಪಣ್ಣಮುದ್ದಿಕಮ್ಪಿ।

೩೩೮. ಸಿತ್ಥತೇಲೋದತೇಲೇಹೀತಿ ಮಧುಸಿತ್ಥಕನಿಯ್ಯಾಸಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ತೇಲಮಿಸ್ಸಕಸಿಲೇಸೇನ ಚ ಉದಕಮಿಸ್ಸಕತೇಲೇನ ಚ। ಫಣಹತ್ಥಫಣೇಹೀತಿ ಫಣಮಿವ ಫಣಂ, ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಫಣಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ಹತ್ಥೋಯೇವ ಫಣಂ ಹತ್ಥಫಣಂ, ದನ್ತಮಯಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಫಣಞ್ಚೇವ ಹತ್ಥಫಣಞ್ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಓಸಣ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಓಲಿಖಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸೀದಾಪೇಯ್ಯ।

೩೩೯. ಏಕಪಾವುರಣಾ ವಾ ಏಕತ್ಥರಣಾ ವಾ ನ ತುವಟ್ಟಯುಂ, ಏಕಮಞ್ಚೇ ನ ತುವಟ್ಟಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏಕಂ ಪಾವುರಣಂ ಏಕಂ ಅತ್ಥರಣಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ನ ತುವಟ್ಟಯುನ್ತಿ ನ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ವಾಪಿ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

೩೪೦. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಮಾಣಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠ ಅಙ್ಗುಲಾನಿ ಯಸ್ಸ, ಅಧಿಕೇನ ಸಹಿತಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ। ಲಸುಣಂ ಮಗಧೇಸು ಜಾತಂ ಆಮಲಕಭಣ್ಡಿಕಂ ಲಸುಣಂ ನ ಖಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನ ಅಕಲ್ಲಕೋತಿ ಅಗಿಲಾನೋ।

೩೪೧. ಹೀನುಕ್ಕಟ್ಠೇಹಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಉಜುಂ ವಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ವಾ ದವಾ ವದೇ, ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಜಾತಿಆದೀಹೀತಿ ಜಾತಿನಾಮಗೋತ್ತಕಮ್ಮಸಿಪ್ಪಆಬಾಧಲಿಙ್ಗಕಿಲೇಸಆಪತ್ತಿಅಕ್ಕೋಸೇಹಿ । ಉಕ್ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಜಾತ್ಯಾದೀಹಿಯೇವ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಾ। ದವಾತಿ ಕೇಳಿಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾಯ। ಉಜುಂ ವಾತಿ ‘‘ಚಣ್ಡಾಲೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ। ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ವಾತಿ ‘‘ಸನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಚಣ್ಡಾಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ।

೩೪೨. ದೀಘೇ ನಖೇತಿ ಮಂಸಪ್ಪಮಾಣತೋ। ದೀಘೇ ಕೇಸೇತಿ ದ್ವಙ್ಗುಲತೋ। ಸಚೇಪಿ ನ ದೀಘಾ, ದುಮಾಸತೋ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತುಂ ನ ಲಭತಿ। ದೀಘೇ ನಾಸಲೋಮೇತಿ ನಾಸತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ। ವೀಸತಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ವೀಸತಿಯಾ ನಖಾನಂ ಮಟ್ಠಞ್ಚ। ಸಮ್ಬಾಧೇತಿ ಉಭೋಸು ಉಪಕಚ್ಛಕೇಸು, ಮುತ್ತಕರಣೇ ಚ ಲೋಮಹಾರಣಞ್ಚ ನ ಲಬ್ಭಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ನ ಲಬ್ಭಾತಿ ಏತೇ ಮಟ್ಠಾದಯೋ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ನಿಪಾತೋ ವಾ ಲಬ್ಭಾತಿ। ಆಬಾಧಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ಸಮ್ಬಾಧೇ ಲೋಮಂ ಸಂಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೩೪೩. ಸಙ್ಘುದ್ದಿಟ್ಠಂ ವಾ ಸಙ್ಘಿಕಂ ವಾ ಸಯನಾಸನಂ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ನ ಬಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಸಙ್ಘುದ್ದಿಟ್ಠಂ, ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯೋ ಯೋ ವುಡ್ಢೋ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ, ವುಡ್ಢಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಬಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಪಟಿಬಾಹೇಯ್ಯ। ಅಲ್ಲಪಾದಾ ನಾಮ ಯೇಹಿ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಸಯನಾಸನನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿ, ಇಮಿನಾ ಪರಿಭಣ್ಡಕತಾ ಭೂಮೀತಿಪಿ ಉಪಲಕ್ಖಿತಾ। ಸುಧೋತಪಾದಕಂ ವಾಪಿ ಸಉಪಾಹನೋ ತಥೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸುಧೋತಪಾದಕನ್ತಿ ಧೋತಪಾದೇಹೇವ ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ। ಧೋತಾ ಪಾದಾ ಯಸ್ಸ ಅಕ್ಕಮನಸ್ಸಾತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಸಮಾಸೋ। ಯದಿ ಪನ ತತ್ಥ ನೇವಾಸಿಕಾ ಅಧೋತಪಾದೇಹಿಪಿ ವಳಞ್ಜೇನ್ತಿ, ತಥೇವ ವಳಞ್ಜೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಥೇವಾತಿ ಪರಿಭಣ್ಡಕತಂ ಭೂಮಿಂ ಸೇನಾಸನಂ ವಾ ನಕ್ಕಮೇತಿ ಅತ್ಥೋ।

೩೪೪. ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ। ಪಾದೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಲ್ಲತ್ಥೋ, ಪಲ್ಲತ್ಥಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಲ್ಲತ್ಥಾತಿಧಾತುಸ್ಸ ಪಲ್ಲತ್ಥೇತಿ ರೂಪಂ। ವಿಹಾರೇಪಿ ಅನ್ತರಘರೇಪಿ ಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ ನ ನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ಭಿತ್ತಾದಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಪರಿಕಮ್ಮಕತನ್ತಿ ಸೇತವಣ್ಣೇನ ವಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮೇನ ವಾ ಕತಪರಿಕಮ್ಮಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೋ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ನ ಅಪಸ್ಸಯೇತಿ ಚೀವರಾದಿನಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಪಸ್ಸಯನಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ। ನೋ ನ ಆಚಮೇತಿ ನೇವ ನ ಆಚಮೇ, ಆಚಮೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದ್ವೇ ಪಟಿಸೇಧಾ ಪಕತಿಯತ್ಥಂ ಗಮೇನ್ತೀತಿ। ಸನ್ತೇತಿ ಇಮಿನಾ ಉದಕೇ ಅಸನ್ತೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।

೩೪೫. ಅಕಪ್ಪಿಯಸಮಾದಾನೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಸಮಾದಾನೇ। ದವಾತಿ ನಿಪಾತೋ , ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಿಲಾಪವಿಜ್ಝನೇತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಹತ್ಥಯನ್ತೇನಪಿ ಸಕ್ಖರಿಕಾಯಪಿ ಖಿಪನೇ। ಸಭಾಗಾಯ ದೇಸನಾಯ ಆವಿಕಮ್ಮೇ ಚ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಸಭಾಗಾಯಾತಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ಸಮಾನೋ ಭಾಗೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಚ-ಸದ್ದೋ ತಾದಿಸಿಯಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ।

೩೪೬. ಪಟಿಸ್ಸವೋ ನಾಮ ‘‘ಉಭೋಪಿ ಮಯಂ ಇಧ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮ, ಏಕತೋ ಉದ್ದಿಸಾಪೇಮಾ’’ತಿಆದಿಪಟಿಜಾನನಂ, ತಸ್ಸ ವಿಸಂವಾದೋ ಪಚ್ಛಾ ಅಕರಣಂ ಪಟಿಸ್ಸವವಿಸಂವಾದೋ, ತಸ್ಮಿಂ, ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಥನಸಮಯೇ ‘‘ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ। ಇತರಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ।

೩೪೭. ಕಿಚ್ಚೇತಿ ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಾದಿಗ್ಗಹಣಕಿಚ್ಚೇ ಸತಿ ಏವ ಪೋರಿಸಂ ಪುರಿಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಭಿರುಹೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಪದಾಸೂತಿ ವಾಳಮಿಗದಸ್ಸನಾದೀಸು।

೩೪೮. ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ವಿನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ಅದ್ಧಯೋಜನಸಙ್ಖಾತಂ ಅದ್ಧಾನಂ। ಸಚೇ ನ ಹೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ವಾ ಧಮ್ಮಕರಣೋ ವಾ, ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣೋಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ। ಯಾಚಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ।

೩೪೯. ಆಬಾಧಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸೇಸಙ್ಗೇ ಚ ಅತ್ತಘಾತನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೇಸಙ್ಗೇತಿ ಅಙ್ಗಜಾತತೋ ಕಣ್ಣನಾಸಾದಿಅವಸೇಸೇ ಅವಯವಚ್ಛೇದನೇ। ಅತ್ತಘಾತನೇತಿ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದಾದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಮಾರಣೇ।

೩೫೦. ತೂಲಿಕಾಯ ಕಯಿರಮಾನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಕಂ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪೋತ್ಥಕಞ್ಚ ಕಟ್ಠಾದೀಸು ಕಯಿರಮಾನಂ ಚಿತ್ತಪೋತ್ಥಕಾನಿ, ತಾನಿಯೇವ ರೂಪಾನೀತಿ ಸಮಾಸೋ। ಜಾತಕಾದೀನಿ ಪನ ಪರೇಹಿ ಕಾರಾಪೇತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಸಯಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಆರಾಮಾರಞ್ಞಗೇಹೇಸು ಭುಞ್ಜನ್ತಂ ನ ಉಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ವಿಹಾರಸಙ್ಖಾತೋ ಆರಾಮೋ ಚ ಅರಞ್ಞಞ್ಚ ಅನ್ತರಘರಸಙ್ಖಾತಂ ಗೇಹಞ್ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ‘‘ಆರಾಮ…ಪೇ॰… ಗೇಹೇಸೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏ-ಕಾರಸ್ಸ ಅ-ಕಾರಕರಣೇನ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಓಕಾಸೇ ಕತೇ ಪನ ‘‘ಪವಿಸಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಚ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ ಉಪನಿಸೀದಿತಬ್ಬಞ್ಚ।

೩೫೧. ಪುಮಯುತ್ತಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಚ ಸಿವಿಕಞ್ಚ ಹತ್ಥವಟ್ಟಕಞ್ಚ ಪಾಟಙ್ಕಿಞ್ಚ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಕಪ್ಪತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುಮಯುತ್ತಾನೀತಿ ಅಸ್ಸಗವಾದಿಪುರಿಸಯುತ್ತಾನಿ, ನ ಧೇನುಯುತ್ತಾನಿ, ಸಾರಥಿ ಪನ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಹೋತು ಪುರಿಸೋ ವಾ, ವಟ್ಟತಿ। ಹತ್ಥವಟ್ಟಕೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಯಾನಾನೀತಿ ರಥಸಕಟಾದೀನಿ, ಸಿವಿಕನ್ತಿ ಪೀಠಕಸಿವಿಕಂ, ಪೀಠಕಯಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಟಙ್ಕೀತಿ ಅನ್ದೋಲಿಕಾ। ಗಿಲಾನಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಿಲಾನೋ ನಾಮ ನ ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಸೀಸಾಬಾಧಾದಿಮತ್ತೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಪನ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ವಿನಾ ಯಾನೇನ ಗನ್ತುಂ, ಏವರೂಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ಯಾನಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇಸು ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಗಿಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗನ್ತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಿಲಾನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಮಹಾವ॰ ೨೫೩) ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಥಾ ವದನ್ತೋ ಚ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಮನುಪಚ್ಛೇದಸಾಧಕಮೇವ ಗೇಲಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ, ಅಪಿಚ ಯಾನೇನ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾಯ ಉಪಾಹನಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಠಪೇನ್ತೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇನ ‘‘ಗಿಲಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಉಪಾಹನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಿಲಾನೋ ನಾಮ ಯೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅನುಪಾಹನೇನ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತು’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೫೬) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಗಿಲಾನೋವ ಗಿಲಾನೋತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ।

೩೫೨. ದವಂ ಕರಣೇತಿ ಕೇಳಿಯಾ ಕರಣೇ। ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸಾಪಿ। ಉಪಲಾಳನೇತಿ ‘‘ಪತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಚೀವರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ।

೩೫೩. ವಿವರಿತ್ವಾ ನ ದಸ್ಸಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ।

೩೫೪. ಓವಾದನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ತೇರಸಿಯಂ ವಾ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಚಾತುದ್ದಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತೇ ಪುನ ತಾಹಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಓವಾದೂಪಸಙ್ಕಮನಯಾಚನಂ, ತಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತೇನ ಕತಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಪದೇ ಪಚ್ಚಾಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಜಾನನಕಂ ಬಾಲಞ್ಚ ತಥಾ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಂ ಗಿಲಾನಞ್ಚ ಪಾಟಿಪದೇ ಗನ್ತುಕಾಮಂ ಗಮಿಯಞ್ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಗಹಣಪಚ್ಚಾಹರಣಾನಿ ಅಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಗಣ್ಹತೋ’’ತಿಆದಿ।

೩೫೫. ಲೋಕಾಯತನ್ತಿ ನಿರತ್ಥಕಕಾರಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ತಿತ್ಥಿಯಸತ್ಥಂ। ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಾ ಚ ಇಮಿನಾವ ಉಪಲಕ್ಖಿತಾ। ನ ವಾಚೇಯ್ಯಾತಿ ಪರೇಸಂ ನ ವಾಚೇಯ್ಯ। ಇಮಿನಾವ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಯಾಪುಣನಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಲೋಕಾಯತತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಾತಿ ಚ ರಾಗದೋಸಮೋಹವಡ್ಢಾನಿ ಬುದ್ಧಾದಿಗರಹಿತಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಂ ತಿರೋ ತಿರಿಯತೋ ಅಞ್ಚಿತಾ ಗತಾ ಪವತ್ತಾ ಕಬ್ಬನಾಟಕಾದಿಕಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಲೋಮವಸೇನ ವಾ ವಿನಯಪರಿಯಾಯಂ ಪತ್ವಾ ಗರುಕೇ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿನಯಯುತ್ತಿತೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಏವಞ್ಚ ನೋ ಗರೂನಮುಪದೇಸೋ। ಪೇಳಾಯಪೀತಿ ಯತ್ಥ ಪಾತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಖಿನೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ತಮ್ಬಲೋಹೇನ ರಜತೇನ ವಾ ಕತಾಯ ತಾಯ ಆಸಿತ್ತಕೂಪಧಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪೇಳಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ।

೩೫೬. ಪಾರುತಞ್ಚ ನಿವಾಸನಞ್ಚ, ಗಿಹೀನಂ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಾದಿವಸೇನ ಪಾರುತನಿವಾಸನಂ ಯಸ್ಸ ಪಾರುಪನಸ್ಸ ನಿವಾಸನಸ್ಸಾತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಸಮಾಸೋ । ಗಿಹಿಪಾರುತನಿವಾಸನಂ ನ ಪಾರುಪೇ ನ ನಿವಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಂವೇಲ್ಲಿಯಂ ನ ನಿವಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಮಲ್ಲಕಮ್ಮಕರಾದಯೋ ವಿಯ ಕಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ನ ನಿವಾಸೇಯ್ಯ। ಏವಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಗಿಲಾನಸ್ಸಾಪಿ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಕೋಣೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಲಗ್ಗನ್ತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚ ನಿಬ್ಬಿಕಾರಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬಂ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಞ್ಚ, ತಥಾ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಆರಾಮೇ ವಾ ಅನ್ತರಘರೇ ವಾ ಅನಾದರೇನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ದಾಯನ್ತಿ ವನಂ। ನಾಲಿಮ್ಪಯೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೂಪಕಾರಾನಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ವಾ ಖಿಡ್ಡಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ನಾಲಿಮ್ಪಯೇಯ್ಯ।

೩೫೭. ವಡ್ಢಿಂ ನೋ ಪಯೋಜಯೇ ಅಞ್ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ ನೋ ಯಾಚೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾಪಿ। ಕತಿಪಾಹಂ ಭುತ್ವಾ ವಾತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ಪುನೋತಿ ನಿಪಾತೋ।

೩೫೮. ದಣ್ಡಿನಂ ಞತ್ವಾ ವಾ ಅಞತ್ವಾ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ರಕ್ಖಂ ಯಾಚನೇ ದಣ್ಡಿತೇ ದಣ್ಡೋ ಅಸ್ಸ ಗೀವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ದಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹತೀತಿ ಪಚ್ಚಯನ್ತಸ್ಸ ದಣ್ಡಿನಂ ದಣ್ಡಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿಹಾರೇ ಅಸುಕೇನ ಚ ಅಸುಕೇನ ಚ ಇದಂ ನಾಮ ಕತ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಕರಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವಾ ಏವಂ ಅತೀತಂ ವಾ ಅನಾಗತಂ ವಾ ಆರಬ್ಭ। ಯಾಚನೇತಿ ವೋಹಾರಿಕೇಸು ಯಾಚನೇ ಸತಿ। ದಣ್ಡಿತೇತಿ ತೇಹಿ ದಣ್ಡೇ ಗಹಿತೇ ಸೋ ದಣ್ಡೋ ಅಸ್ಸ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೀವಾ, ಇಣಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೋಹಾರಿಕೇಹಿ ಪನ ‘‘ಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಸುಕೇನಾತಿ ವತ್ತುಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಜಾನಿಸ್ಸಥ, ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಮಯಂ ರಕ್ಖಂ ಯಾಚಾಮ, ತಂ ನೋ ದೇಥ, ಅವಹಟಭಣ್ಡಞ್ಚ ಮಂ ಆಹರಾಪೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ । ಏವಂ ಅನೋದಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಣಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ವಟ್ಟತಿ। ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಕಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಾನಿ।

೩೫೯.

‘‘ಹರನ್ತೇಸು ಪರಿಕ್ಖಾರಂ,

ಚೋರೋ ಚೋರೋತಿ ಭಾಸಿತೇ।

ಅನತ್ಥಾಯೇಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇ’’ತಿ॥ –

ಪಾಠೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ‘‘ಹರನ್ತೇಸೂ’’ತಿ ಬಹುವಚನೇನ ಸಹ ಘಟತೇ। ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಹರನ್ತೇಸು ಏಸಂ ಅನತ್ಥಾಯ ‘‘ಚೋರೋ ಚೋರೋ’’ತಿ ಭಾಸಿತೇ ದಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ತತ್ತಕಂ ಅಸ್ಸ ಗೀವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಹರನ್ತೇಸೂತಿ ಚೋರೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು। ಏಸನ್ತಿ ಚೋರಾನಂ। ಗಣ್ಹನ್ತೇತಿ ವೋಹಾರಿಕಜನೇ ಗಣ್ಹನ್ತೇ। ಯತ್ತಕಂ ಗಹಿತಂ, ತತ್ತಕಂ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೀವಾ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೩೬೦. ಪಾಕಾರಕುಟ್ಟಾನಂ ಬಹಿ ವಳಞ್ಜೇ ವಾಪಿ ವೀಹಾದಿನಾಳಿಕೇರಾದಿರೋಪಿಮೇ ಹರಿತೇ ವಾಪಿ ವಿಘಾಸುಚ್ಚಾರಸಙ್ಕಾರಮುತ್ತಂ ನಾವಲೋಕಿಯ ಛಡ್ಡೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಳಞ್ಜೇ ನಾವಲೋಕಿಯಾತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ವಾ ಅವಳಞ್ಜೇ ವಾ ವಿಘಾಸಾದೀನಿ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ವೀಹಿ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಸಾಲಿಆದೀನಂ ತೇ ವೀಹಾದಯೋ, ನಾಳಿಕೇರೋ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಅಮ್ಬಪನಸಾದೀನಂ ತೇ ನಾಳಿಕೇರಾದಯೋ, ವೀಹಾದಯೋ ಚ ನಾಳಿಕೇರಾದಯೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ, ತೇಸಂ ರೋಪೋ, ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ವೀಹಾದಿ…ಪೇ॰… ರೋಪಿಮಂ। ಹರಿತೇತಿ ಹರಿತಟ್ಠಾನೇ। ವಿಘಾಸೋ ನಾಮ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋದಕಚಲಕಾದಿ।

೩೬೧. ಧಮ್ಮಯುತ್ತಮ್ಪಿ ನಚ್ಚಞ್ಚ ಗೀತಞ್ಚ ವಾದಿತಞ್ಚ ಯೋಜಾಪೇತುಞ್ಚ ಪಯೋಜೇತುಞ್ಚ ಪಯುತ್ತಾನಿ ಪಸ್ಸಿತುಞ್ಚ ‘‘ಉಪಹಾರಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಧಮ್ಮಯುತ್ತಮ್ಪೀತಿ ರತನತ್ತಯಗುಣೂಪಸಂಹಿತತಾಯ ಅನ್ತಮಸೋ ಧಮ್ಮೇನ ಪುಞ್ಞೇನ ಸಂಯುತ್ತಮ್ಪಿ। ನಚ್ಚನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಮೋರಸುಕಮಕ್ಕಟಾದೀನಂ ನಚ್ಚಮ್ಪಿ। ಗೀತನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಗೀತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಯಿರಮಾನಂ ದನ್ತಗೀತಮ್ಪಿ। ವಾದಿತನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಉದಕಭೇರಿವಾದಿತಮ್ಪಿ। ಯೋಜಾಪೇತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾರಾಪೇತುಂ। ಪಯೋಜೇತುನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕಾತುಂ। ಆಯತಕೇನ ಗೀತಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಭಾಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಪಯುತ್ತಾನೀತಿ ಪರೇಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಕತಾನಿ। ಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನೋಲೋಚನದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಗಹಿತನ್ತಿ ಸೋತುನ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಅನ್ತರಾರಾಮೇ ಠಿತಸ್ಸ ಪಸ್ಸತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ। ವೀಥಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವ। ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕರಣೀಯೇನ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಸುಣಾತಿ ವಾ, ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುನ್ತಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ। ‘‘ಉಪಹಾರಕರಣಂ ನಾಮ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೇ।

೩೬೨. ‘‘ಕೀಳತ್ಥಂ ಕತಂ ರಾಜಾಗಾರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಚಿತ್ತೇನ ವಿಚಿತ್ತಕಂ ಆಗಾರಂ ಚಿತ್ತಾಗಾರಕಂ।

೩೬೩. ಆಸನೇನ ನವೇ ನ ಪಟಿಬಾಹೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಆಸನೇನಾತಿ ಆಸನತೋ। ನ ಪಟಿಬಾಹೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಉಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ। ಉಣ್ಹೇ ಚೀವರಂ ನ ನಿದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ನ ನಿದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಕಂ ನ ನಿದಹೇಯ್ಯ। ಗರುನಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇನ। ಪಣಾಮಿತೋತಿ ‘‘ಮಾ ಇಧ ಪವಿಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತೋ।

೩೬೪. ಸತ್ತಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ಚ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾಪಿ ಅಞ್ಞೇನೇವ ಚ ಉಪಾಸಕಂ ವಾಪಿ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಅಕ್ಕೋಸನೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಆಪತ್ತೀಹಿ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ। ಅಞ್ಞೇನೇವ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವ ಚಾತಿ ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋ, ಏಕೋ ಏವ ವಾ ಅವಧಾರಣೇ, ವುತ್ತತೋ ಅಞ್ಞೇನೇವ ‘‘ಅಸದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಮ್ಮುಖಾತಿ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ಅಸಮ್ಮುಖೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಪಾಪಗರಹಣವಸೇನ ಪನ ವದತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ।

೩೬೫. ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಸದ್ಧಾಯ ದಾತಬ್ಬಂ ಚೀವರಞ್ಚ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಅವಸೇಸಮ್ಪಿ ವಿನಿಪಾತೇತುಂ ನಾಸೇತುಂ ನ ಲಬ್ಭಂ, ಪಿತೂನಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಞಾತೀನಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನೇ।

೩೬೬. ಅಞ್ಞತ್ರ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋ ಅಞ್ಞತೋ ಭಾಗಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ಅಞ್ಞತೋತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಾರತೋ। ಪಟಿದೇಯ್ಯಾತಿ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ ದದೇಯ್ಯ। ಗಹಿತೇ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಟ್ಠೇ ವಾ ಜಿಣ್ಣೇ ವಾ ತಸ್ಸ ಗೀವಾಹೋ ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚೋದಿತೋ ನೋ ದದೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪತೋ ಭಣ್ಡಗ್ಘಕಾರಿಯೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಚೋದಿತೋತಿ ವತ್ಥುಸಾಮಿಕೇಹಿ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ತೇಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಲಾಭೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ।

೩೬೭. ಸನ್ತರುತ್ತರೋ ವಾ ಕಲ್ಲೋ ಸಉಪಾಹನೋ ವಾ ಗಾಮಂ ನ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಚಾಮರೀಮಕಸಬೀಜನಿಂ ನ ಧಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ಅನ್ತರಞ್ಚ ಉತ್ತರಞ್ಚ, ಸಹ ಅನ್ತರುತ್ತರೇನ ಸನ್ತರುತ್ತರೋ। ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತೇ ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಆರಞ್ಞಕೇನ ಪನ ಭಣ್ಡುಕ್ಖಲಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣರುಕ್ಖಸುಸಿರಾದೀಸು ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಅನ್ತರುತ್ತರಾನಂ ನಿಕ್ಖೇಪೇ ಅಯಮೇವ ನಯೋ। ಕಲ್ಲೋತಿ ಅಗಿಲಾನೋ। ಮಕಸಾನಂ ಬೀಜನೀ ಮಕಸಬೀಜನೀ, ಚಮರೀನಂ ವಾಳೇಹಿ ಕತಾ ಮಕಸಬೀಜನೀತಿ ಸಮಾಸೋ।

೩೬೮. ಆರಾಮತೋ ಬಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ಆರಾಮತೋತಿ ಆರಾಮೂಪಚಾರತೋ। ನ ಧಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅಗಿಲಾನೋ ನ ಧಾರೇಯ್ಯ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಕಾಯದಾಹೋ ವಾ ಪಿತ್ತಕೋಪೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಚಕ್ಖು ವಾ ದುಬ್ಬಲಂ, ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಕೋಚಿ ಆಬಾಧೋ ವಿನಾ ಛತ್ತೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಛತ್ತಂ ವಟ್ಟತಿ। ಗುತ್ತಿಯಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವಸ್ಸೇ ಚೀವರಗುತ್ತತ್ಥಂ, ವಾಳಮಿಗಚೋರಭಯೇಸು ಅತ್ತಗುತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಪಣ್ಣಛತ್ತಂ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ವಟ್ಟತಿ।

೩೬೯. ಉಭತೋಕಾಜಂ ನ ಗಾಹೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಭತೋ ದಣ್ಡಸ್ಸ ಉಭಯಕೋಟಿಯಂ ಭಾರಬನ್ಧಕಾಜಂ ಉಭತೋಕಾಜಂ, ಅಲೋಪತಪ್ಪುರಿಸೋ। ಏಕನ್ತರಿಕಕಾಜಕನ್ತಿ ಅನ್ತರಮೇವ ಅನ್ತರಿಕಂ, ಏಕಞ್ಚ ಅನ್ತರಿಕಞ್ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ, ಏಕನ್ತರಿಕೇ ಭಾರಬನ್ಧಕಾಜನ್ತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ ಏಕತೋಕಾಜಕಂ, ಅನ್ತರಿಕಕಾಜಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಹತ್ಥೇ ಓಲಮ್ಬೋ ಅಸ್ಸ ಭಾರಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಸೋ।

೩೭೦. ಅನೋಕಾಸಕತನ್ತಿ ‘‘ಕರೋತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಂ, ಅಹಂ ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಚೋದಕೇನ ಓಕಾಸೇ ಕಾರಾಪಿತೇ ನತ್ಥಿ ಓಕಾಸೋ ಕತೋ ಅನೇನ ಚುದಿತಕೇನಾತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ। ಚೋದೇಯ್ಯಾತಿ ಚಾವನಅಕ್ಕೋಸಕಮ್ಮವುಟ್ಠಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಚೋದೇಯ್ಯ। ಉಪೋಸಥಪ್ಪವಾರಣಟ್ಠಪನಅನುವಿಜ್ಜಧಮ್ಮಕಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೇಸು ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ। ಸುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಕತಾಯ ಸುದ್ಧಸ್ಸ। ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಕಾರಣೇ। ತಥಾತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಕರೋನ್ತೇನಾಪಿ ‘‘ಭೂತಮೇವ ನು ಖೋ ಆಪತ್ತಿಂ ವದತಿ, ಅಭೂತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಂ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೩) ಹಿ ವುತ್ತಂ।

೩೭೧. ಸತ್ತಾನಂ ಪಕತಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾಧಿಕಂ ಮಞ್ಚಪ್ಪಟಿಪಾದಂ ವಾ ಉಚ್ಚಪಾದಕಂ ಮಞ್ಚಂ ವಾ ನ ಧಾರಯೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಕತಿಯಾ ಅಙ್ಗುಲಂ ಪಕತಙ್ಗುಲಂ। ತಞ್ಚ ವಡ್ಢಕಿಅಙ್ಗುಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಟ್ಠ ಚ ತಾನಿ ಅಙ್ಗುಲಾನಿ ಚ, ತೇಹಿ ತಮಧಿಕಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ಮಞ್ಚಾನಂ ಪಟಿಪಾದೋ, ಯತ್ಥ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲತೋ ಉಚ್ಚಾ ಪಾದಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ।

೩೭೨. ಮೂಗಬ್ಬತಾದಿನ್ತಿ ಮೂಗಾನಮಿವ ತುಣ್ಹೀಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ವತಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಗೋವತಾದಿನೋ ತಿತ್ಥಿಯವತಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ಖುರಮೇವ ಭಣ್ಡಂ ಖುರಭಣ್ಡಂ। ಪುಬ್ಬೇ ನ್ಹಾಪಿತೋ ನ್ಹಾಪಿತಪುಬ್ಬಕೋ, ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಪರನಿಪಾತೋ।

೩೭೩. ಹತ್ಥಕಮ್ಮನ್ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ವಡ್ಢಕಿಆದೀನಂ ಕಮ್ಮಂ। ಅನುಸ್ಸರಣಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಂ ಮೇ ಯೇನ ಯಾಚಿತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇಮಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಅನುಸಾರೋ, ತಸ್ಸಾ ಯಾಚನಾಯ ಅನುಸಾರೋ ತದನುಸಾರೋ, ತತೋ ಲದ್ಧಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಕಮ್ಮತೋ ನಿಗ್ಗತೋ ನಿಕ್ಕಮ್ಮೋ, ವಿಘಾಸಾದಾದಿ। ತಂ ಅಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ಕಾರೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಹರಾಪೇತುನ್ತಿ ಅರಞ್ಞತೋ ಆನೇತುಂ। ಅಪರಸನ್ತಕನ್ತಿ ದಾರುತಿಣಪಲಾಲಾದಿಕಂ ಅಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ।

೩೭೪. ಗಿಹೀನಂ ಯತ್ತಕಂ ದೇತಿ, ಗೋಪಕೇ ದೇನ್ತೇ ಗಹೇತುಂ ಲಬ್ಭಂ, ಸಙ್ಘಚೇತಿಯಸನ್ತಕೇ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಗಹೇತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ದೇತೀತಿ ಗೋಪಕೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೇತಿ। ಗಹೇತುನ್ತಿ ತತ್ತಕಂ ಗಹೇತುಂ। ಸಙ್ಘಚೇತಿಯಸನ್ತಕೇತಿ ವೇತನಗೋಪಕೇಹಿ ದೀಯಮಾನೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚ ಸನ್ತಕೇ। ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದನ್ತಿ ಯಂ ತೇಸಂ ಸಙ್ಘೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ ‘‘ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಖಾದಥಾ’’ತಿ, ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮ್ಮ। ಸಙ್ಘಿಕೇ ಚ ಚೇತಿಯಸನ್ತಕೇ ಚ ಕೇಣಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ದಾನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ।

೩೭೫. ‘‘ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಭಾವಸಮ್ಭವತೋ। ಛಹಿ ವಾತಿ ಆಪತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಛಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬಾಪತ್ತೀನಞ್ಹಿ ಕಾಯೋ ವಾಚಾ ಕಾಯವಾಚಾ ಕಾಯಚಿತ್ತಂ ವಾಚಾಚಿತ್ತಂ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತನ್ತಿ ಛ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಸಚಿತ್ತಕಾನಿ।

ತಿಧಾ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ, ಪಞ್ಚಧಾ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಿತಾ।

ದ್ವಿಧಾ ತಿಚತುರೋ ಠಾನಾ, ಏಕಧಾ ಛಸಮುಟ್ಠಿತಾ॥

ತತ್ಥ ಚತುತ್ಥೇನ ಪಞ್ಚಮೇನ ಛಟ್ಠೇನ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ ತಿಧಾ। ಪಠಮಚತುತ್ಥೇಹಿ ಚ ದುತಿಯಪಞ್ಚಮೇಹಿ ಚ ತತಿಯಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಿತಾ ಪಞ್ಚಧಾ । ಪಠಮೇಹಿ ಚ ತೀಹಿ ಪಚ್ಛಿಮೇಹಿ ಚ ತೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾ ದ್ವಿಧಾ। ಪಠಮತತಿಯಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ದುತಿಯತತಿಯಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ ದ್ವಿಧಾ। ಛಹಿಪಿ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ ಛಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಏಕಧಾ। ಅಲಜ್ಜಿ…ಪೇ॰… ಸಞ್ಞಿತಾಯ ಚಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಛಹಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿಂ ಪರಿಗೂಹತಿ, ಅಗತಿಗಮನಞ್ಚ ಗಚ್ಛತಿ, ಏದಿಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅಲಜ್ಜೀ ಪುಗ್ಗಲೋ। ಅಲಜ್ಜೀ ಚ ಅಞ್ಞಾಣೋ ಚ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತೋ ಚ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇನ ಅಭಿಭೂತೋತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಭಾವೇ ತ್ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ।

ತತ್ಥ ಯೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಅಲಜ್ಜಿತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಮನ್ದೋ ಮೋಮೂಹೋ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವಿರಾಧೇತಿ, ಅಯಂ ಅಞ್ಞಾಣತ್ತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಿನಯಧರಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ಅಯಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತತ್ತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಸತಿಯಾ ಪ್ಲವೋ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಸತಿಪ್ಲವೋ, ಸಹಸೇಯ್ಯತಿಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಾದೀನಿ ಸತಿಪ್ಲವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಕಪ್ಪಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಕಪ್ಪಾಕಪ್ಪಿಯಂ, ಕಪ್ಪಾಕಪ್ಪಿಯೇ ಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಪ್ಪಾ…ಪೇ॰… ಸಞ್ಞೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ತಾ-ಪಚ್ಚಯೋ। ಯ-ಲೋಪೇನ ಪನ ‘‘ಸಞ್ಞಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕರಣತ್ಥೇ ವಾ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ। ತೇ ಚ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೇ’’ತಿಆದೀನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮೇನ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯೋ ಅಚ್ಛಮಂಸಂ ‘‘ಸೂಕರಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಖಾದತಿ, ವಿಕಾಲೇ ಕಾಲಸಞ್ಞಿತಾಯ ಭುಞ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾಯ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಯೋ ಪನ ಸೂಕರಮಂಸಂ ‘‘ಅಚ್ಛಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಖಾದತಿ, ಕಾಲೇ ವಿಕಾಲಸಞ್ಞಾಯ ಭುಞ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾಯ ಆಪಜ್ಜತಿ।

೩೭೬. ಅಲಜ್ಜಿಅಞ್ಞಾಣತಾಯ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಛಾದಯೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಲಿಙ್ಗೇತಿ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನನಿಮಿತ್ತಂ। ಲಿಙ್ಗೇ ಸಙ್ಘೇ ಚ ಗಣೇ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಾತಿ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಿತಿ ಚತುಧಾ ಹೋತೀತಿ ಸೇಸೋ।

೩೭೭. ಪಚ್ಚಯದ್ವಯೇತಿ ಚೀವರೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಚ। ಪರಿಕಥೋಭಾಸವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಅಭಿಲಾಪಮತ್ತಮೇತಂ। ಸಹಚರಿತಸ್ಸ ಪನ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥನಂ ಪರಿಕಥಾ। ಉಜುಕಮೇವ ಅವತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಓಭಾಸನಂ ಓಭಾಸೋ। ಪಚ್ಚಯೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ। ನಿಮಿತ್ತಕರಣಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ। ತತಿಯೇತಿ ಸೇನಾಸನೇ। ಸೇಸೇತಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ।

೩೭೮. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇ ದಾನಂ ನ ರೂಹತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಚ್ಚಯೇ ದಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಹೋತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಅಪಗಮೇ ದಾನಂ। ತನ್ತಿ ಅಚ್ಚಯೇನ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಾದಿಕಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ಚ ಹೋತಿ, ನ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಗಿಹೀನಂ ಪನಾತಿ ಗಿಹೀನಂ ಅಚ್ಚಯೇ ದಾನಂ ಪನ। ಇದಮೇತ್ಥ ದಾನಗ್ಗಹಣಲಕ್ಖಣಂ – ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ದಿನ್ನಂಯೇವ ಹೋತಿ। ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸುದಿನ್ನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ। ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹಿ, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕಾರಾಪೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಮಿ, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ। ದುದ್ದಿನ್ನಂ ದುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ।

೩೭೯. ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ ಉಪಸ್ಸಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿಹಾರೇ ಕಾಲಂ ಕಯಿರಾಥ ಯದಿ ಕಾಲಙ್ಕರೇಯ್ಯ, ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಸನ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಏವ ದಾಯಜ್ಜೋ ಸಾಮೀ ಹೋತೀತಿ ಸೇಸೋ। ಸೇಸೇಪೀತಿ ಅವಸೇಸೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರಿಸನ್ತಕೇಪಿ। ಅಯಂ ನಯೋತಿ ಯದಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಹಾರೇ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ಏವ ದಾಯಜ್ಜೋತಿ ಅಯಮೇವ ನಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೩೮೦. ‘‘ಇಮಂ ನೇತ್ವಾ ಅಸುಕಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಯಾವ ಪರಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ, ಯೋ ಪಹಿಣತಿ, ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಮ್ಮೀತಿ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸೇವ, ಯಸ್ಸ ಪಹಿಣತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಂ ವಿಧಿಂ ‘‘ವುತ್ತನಯೇನ ಇಮೇ ಸಾಮಿನೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏತಂ ಪಕಾರಂ ಞತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಂ ವಾ ಗಣ್ಹೇ, ಮತಕಚೀವರಂ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ಯೋಜನಾ। ವಿಸ್ಸಾಸಗಾಹನ್ತಿ ಸಾಮೀಸು ಜೀವನ್ತೇಸು ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ಮತಕಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ತೇಸು ಮತೇಸು ಅಞ್ಞೇ ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಸನ್ತಿ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ತಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಮತಕಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅದತ್ವಾ ದೂರೇ ಠಪಿತಮತಕಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಪನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಕಾಲಕತೇ ಸಙ್ಘೋ ಸಾಮೀ ಪತ್ತಚೀವರೇ, ಅಪಿಚ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಾ ಬಹೂಪಕಾರಾ, ಸಙ್ಘೇನ ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತಞ್ಚ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ। ಯಂ ತತ್ಥ ಲಹುಭಣ್ಡಂ ಲಹುಪರಿಕ್ಖಾರಂ, ತಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ। ಯಂ ತತ್ಥ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಗರುಪರಿಕ್ಖಾರಂ, ತಂ ಆಗತಾನಾಗತಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಂ ಅವೇಭಙ್ಗಿಯಂ। ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೋ ನಾಮ ಗಿಹೀ ವಾ ಹೋತು ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ, ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತುಗಾಮೋಪಿ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಗಂ ಲಭನ್ತಿ। ಬಹೂ ಚೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಭಾಗೋ ದಾತಬ್ಬೋ। ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೇನ ಉಪಟ್ಠಹತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ।

೩೮೧. ‘‘ಲೋಹಭಣ್ಡೇ ಪಹರಣಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಪಹರಣಿನ್ತಿ ಆವುಧಂ। ಪಾದುಕಾ ಚ ಸಙ್ಕಮನೀಯೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ಮತ್ತಿಕಾಮಯೇ ಕತಕಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಿಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜನೀಯಂ, ಧನಿಯಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಕುಟಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಿಕಾತಿ।

ಪಕಿಣ್ಣಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೨. ದೇಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೮೨. ಇದಾನಿ ದೇಸನಾನಿದಸ್ಸನಬ್ಯಾಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವುತ್ತಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಉಪದಿಸಿತುಂ ‘‘ಚಾಗೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಭಿಕ್ಖುಭಾವಸ್ಸ ಯೋ ಚಾಗೋ, ಸಾ ಪಾರಾಜಿಕದೇಸನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭವತಿ ಅನೇನಾತಿ ಭಾವೋ, ಸದ್ದಪ್ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖು-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಕಿಚ್ಚಂ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ, ತಸ್ಸ। ದಿಸೀ ಉಚ್ಚಾರಣೇ, ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಪಕಾಸನಾ ದೇಸನಾ। ‘‘ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತಿ, ವಿವಟ್ಟಂ ನಾತಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಉದಾ॰ ೪೫) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಪರಿಚ್ಚಾಗೋಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾಯ ಪಕಾಸನಾ ನಾಮ ಪಾರಾಜಿಕಾಯ ದೇಸನಾ। ‘‘ಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸೋ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಸಬ್ಬಾದೀಹಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಲಿಙ್ಗಮಾದಿಯ್ಯತೇ ವಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ವಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನದೇಸನಾಪೇಕ್ಖಾಯ ‘‘ಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ‘‘ಛಾದೇತಿ ಜಾನಮಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ, ತೇನ। ವುತ್ತಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಅಬ್ಯಯೀಭಾವವಸೇನ ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇಧಾಪಿ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಾನಾನತಿಕ್ಕಮೇನೇವ ಪಕಾಸನಾ ದೇಸನಾ ಸಿಯಾತಿ ‘‘ವುಟ್ಠಾನಂ ಗರುಕಾಪತ್ತಿದೇಸನಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।

೩೮೩. ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏಕಸ್ಸಾತಿ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ।

೩೮೪. ತುಮ್ಹಮೂಲೇತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮೂಲೇ ಸಮೀಪೇ। ಪಟಿದೇಸೇಮೀತಿ ಪಕಾಸೇಮಿ। ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಸಂಯಮೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೩೮೫. ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾನಾತಿ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ। ತೇನಾತಿ ಯಸ್ಸ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ತೇನ। ‘‘ಇಮಂ…ಪೇ॰… ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಂ ದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

೩೮೬. (ಕ) ಚೀವರನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇಸು ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರಂ। ವಿಪ್ಪವುತ್ಥನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನ ವುತ್ಥಂ।

(ಖ) ಅಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ತಞ್ಚ ಮಾಸಂ ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಕಾಲೇಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ‘‘ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ। ಇತರಂ ಪನ ಕಾಲಚೀವರಂ। ಮಾಸಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಊನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಙ್ಘಗಣಾದಿತೋ ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಮಾಸಮೇಕಂ ಪರಿಹಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ಮಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ।

(ಗ) ಪುರಾಣಚೀವರನ್ತಿ ಯಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಉಸ್ಸೀಸಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ। ಚೀವರಂ ನಾಮ ಛನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ವಿಕಪ್ಪನೂಪಗಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬೇಸು ವಕ್ಖಮಾನಚೀವರಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು।

(ಘ) ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಹರೀತಕೀಖಣ್ಡೇನಪಿ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ ವಿನಾ।

(ಙ) ಗಹಪತಿಕನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಅಪಬ್ಬಜಿತಕಂ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರನಟ್ಠಚೀವರಸಮಯಂ ವಿನಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೇಹಿ ಪನ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಅತ್ತನಾ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ವಾಕಾದೀನಿ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾಪಿ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಗೇವ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ। ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕ’’ನ್ತಿಆದಿ।

(ಚ) ತದುತ್ತರೀತಿ ತತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಉತ್ತರಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಪವಾರಿತಚೀವರತೋ ತೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ದ್ವೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ। ಪಕತಿಯಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರನ್ತೇನ ದ್ವೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ದ್ವೇಯೇವ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಟ್ಠೇ ಏಕಂಯೇವ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ। ಯಸ್ಸ ಏಕಂಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಟ್ಠೇ ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ।

(ಛ) ಅಪ್ಪವಾರಿತೋತಿ ಗಹಪತಿನಾ ವಾ ಗಹಪತಾನಿಯಾ ವಾ। ವಿಕಪ್ಪನ್ತಿ ಪಠಮಅಧಿಪ್ಪೇತತೋ ಮೂಲಂ ವಡ್ಢಾಪೇನ್ತೋ ಸುನ್ದರಕಾಮತಾಯ ‘‘ಆಯತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಸಿಟ್ಠಕಪ್ಪಂ ಅಧಿಕವಿಧಾನಂ।

(ಜ) ಅಞ್ಞಾತಕೇ ಗಹಪತಿಕೇತಿ ಬಹೂನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಮತ್ತಮೇವ ಪುರಿಮತೋ ವಿಸೇಸೋ।

(ಝ) ಚೋದನಾಯಾತಿ ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರೇನಾ’’ತಿ ಚೋದನಾಯ। ಠಾನೇನಾತಿ ಕಾಯಚೋದನಮಾಹ। ರಾಜಾದೀಹಿ ಪೇಸಿತೇನ ಹಿ ದೂತೇನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ತಿಸ್ಸೋ ಚೋದನಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ಚೋದನಾಯ ದಿಗುಣಂ ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಚೇ ಚೋದೇತಿಯೇವ, ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಛ ಚೋದನಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಸಚೇ ತಿಟ್ಠತಿಯೇವ, ನ ಚೋದೇತಿ, ದ್ವಾದಸ ಠಾನಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಸಚೇ ಉಭಯಂ ಕರೋತಿ, ಏಕಾಯ ಚೋದನಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಹಾಪೇತಬ್ಬಾನಿ।

(ಟ) ಸುದ್ಧಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಕಾಳಕಾನಿ ಚ ಜಾತಿಯಾ ರಜನೇನ ವಾ।

(ಠ) ತುಲನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ತುಲಾಹಿ ಕಾರೇತುಕಾಮತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಯತ್ತಕೇಹಿ ಏಳಕಲೋಮೇಹಿ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇಸು ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಕಾಳಕಾನಂ, ಏಕೋ ಓದಾತಾನಂ, ಏಕೋ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತುಲಾ ನಾಮ ಪಲಸತಂ। ಗೋಚರಿಯಾ ನಾಮ ಕಪಿಲವಣ್ಣಾ। ಇದಂ ಮೇ ಸನ್ಥತಂ ಕಾರಾಪಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

(ಣ) ತಿಯೋಜನಪರಮನ್ತಿ ಗಹಿತಟ್ಠಾನತೋ ತೀಣಿ ಯೋಜನಾನಿ ಪರಮೋ ಅಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮನಸ್ಸಾತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತಾನೀತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುತ್ತಕೇನಪಿ ಭಣ್ಡಕತಭಣ್ಡಹರಣಂ ವಿನಾ ಅನ್ತಮಸೋ ವಾತಾಬಾಧಪ್ಪಟಿಕಾರತ್ಥಂ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತಾನಿ।

೩೮೭-೯. ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾನಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ವತ್ಥೂನಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಅಥಾತಿ ದೇಸಿತಾನನ್ತರಂ। ‘‘ಇಮಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಗಿಹಿಂ ವದೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೋತಿ ಆರಾಮಿಕಾದಿಕೋ ಗಿಹೀ। ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಆಹರಾಮೀ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಯದಿ ವದತಿ। ಇಮನ್ತಿ ಅವತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ತೇಲಾದಿನ್ತಿ ವದೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆದಿನ್ತಿ ಸನ್ಧಿವಸೇನ ನಿಗ್ಗಹಿತಂ। ತೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾನ ಸೋ ಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಆಹರತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇನಾತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ । ದ್ವೇಪೇತೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಏತೇ ರೂಪಿಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಕೇ ದ್ವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಹಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ತಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ। ತತೋತಿ ಪರಿವತ್ತಿತಕಪ್ಪಿಯತೋ। ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಆರಾಮಿಕೇನಾಪಿ। ತೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ।

೩೯೦. ಅನ್ತಮಸೋ ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಪೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠವತ್ಥುನಾ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಹಿತಆರಾಮೇ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾ ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ಆದಿತೋ ಸನ್ಥತತ್ತಯನ್ತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಕೋಸಿಯಸುದ್ಧಕಾಳಕದ್ವೇಭಾಗಸನ್ಥತತ್ತಯಂ।

೩೯೧. ಏವಂ ಚೇ ನೋ ಲಭೇಥಾತಿ ಏವಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನೋ ಚೇ ಲಭೇಯ್ಯ, ಸೋ ಗಿಹೀ ‘‘ಇಮಂ ಛಡ್ಡೇಹೀ’’ತಿ ಸಂಸಿಯೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡಕೋ ಗಿಹೀ ನೋ ಚೇ ಲಭೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಮತೋ ಭಿಕ್ಖು ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮ್ಮತೋತಿ ‘‘ಯೋ ಛನ್ದಾಗತಿಂ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೫೮೪) ವುತ್ತಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಸಮ್ಮತೋ ಭಿಕ್ಖು।

೩೯೨. ಏತಾನೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಿಯಾನಿ। ದುತಿಯಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಪತ್ತಂ ಸಙ್ಘೇ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭರೇತಿ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವತ್ತುನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ರೂಪಿಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತುಂ। ಸೇಸಾನಿ ಅವಸೇಸನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂನಿ ಸಙ್ಘೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಣೇ ಚ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭರೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಭಾಸನ್ತರೇನಪಿ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಪಾಳಿಭಾಸಾಯಮೇವ, ಸೀಹಳಾದಿಭಾಸಾಯಪಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೩೯೩. (ಕ) ನಾನಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನಂ ವಸೇನ ಅನೇಕವಿಧಂ। ಕಯೋ ಗಹಣಂ, ವಿಕ್ಕಯೋ ದಾನಂ। ಕಯೋ ಚ ವಿಕ್ಕಯೋ ಚ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ।

(ಗ) ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾತಿ ಊನಾನಿ ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ಯಸ್ಸ, ತೇನ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ। ಯಥಾಕಥಞ್ಚಿ ಪನ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ಪತ್ತೋ, ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋಕಾಸೋ ವಾ, ಸೋ ಅಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೩೯೪. ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾನಾತಿ ಪದಭಾಜನೀಯೇ ವುತ್ತಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇನ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತನ್ತನ್ತಿ ಅನ್ತ-ಸದ್ದೇನ ಪತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೇ ಭವೋ ಲಾಮಕೋ ಪತ್ತೋಯೇವ ಗಹಿತೋ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪತ್ತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಂ ವತ್ವಾ ಥೇರಂ, ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ದುತಿಯತ್ಥೇರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಯಾವಸಙ್ಘನವಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಯೋ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತೇಸು ಪರಿಯನ್ತೋ ಪತ್ತೋ, ತಂ ಪತ್ತನ್ತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಕತನಿಸ್ಸಜ್ಜನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ದಾಪಯೇತಿ ಸಮ್ಮತೇನ ಪತ್ತಗಾಹಾಪಕೇನ ದಾಪೇಯ್ಯ।

೩೯೫. (ಕ) ಭೇಸಜ್ಜನ್ತಿ ಭೇಸಜ್ಜಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಏವಂ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಸಪ್ಪಿಆದಿಕಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ।

(ಖ) ಗಿಮ್ಹಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸೇ ಪುರಿಮೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕರಣಾನಂ ಖೇತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕರಣನಿವಾಸನಾನಂ ಖೇತ್ತಂ, ವಸ್ಸಿಕಮಾಸಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಸಹ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತಂ, ಇಮೇಯೇವ ಪಞ್ಚಮಾಸಾ ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೋ, ಇತರಸತ್ತಮಾಸಾ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೋ। ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕುಚ್ಛಿಸಮಯೇ ಚ ಅತಿರೇಕದ್ಧಮಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಪರಿದಹತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತಿರೇಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ’’ತಿ।

(ಗ) ಸಾಮಂ ದತ್ವಾತಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಾದೀನಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನೋ ಸಯಮೇವ ದತ್ವಾ। ಅಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ತಂ ಅಕರೋನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ। ಭಿಕ್ಖುನೋಪಿ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ। ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಸಕಸಞ್ಞಂ ವಿನಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ।

(ಙ) ವಿಕಪ್ಪನ್ತಿ ‘‘ಆಯತಞ್ಚ ಕರೋಹಿ ವಿತ್ಥತಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಅಧಿಕವಿಧಾನಂ।

(ಚ) ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರನ್ತಿ ಗಮಿಕಗಿಲಾನಗಬ್ಭಿನಿಅಭಿನವುಪ್ಪನ್ನಸದ್ಧಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಪವಾರಣಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಚೀವರಂ। ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯೋ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತ’’ನ್ತಿ। ಕಾಲೋ ಚ ಸೋ ಸಮಯೋ ಚ ಚೀವರಸ್ಸ ಕಾಲಸಮಯೋ, ತಂ।

(ಛ) ಸಪ್ಪಟಿಭಯೇ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತತಾ, ಕತ್ತಿಕಮಾಸತಾ, ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಪಚ್ಛಿ ಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಸೇನಾಸನತಾ, ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯತಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಚತುರಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬಂ। ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತಿರೇಕಛಾರತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ।

(ಜ) ಜಾನನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೋ।

೩೯೬. ಆದಿಮ್ಹಿ ವಿಯಾತಿ ಪಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇ ವಿಯ।

೩೯೭. (ಖ) ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ಖಾದನೀಯಾದಿಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಕುಲೇಸು ಭುಞ್ಜನ್ತೇಸು ‘‘ಇಧ ಪೂವಂ, ಸೂಪಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವೋಸಾಸಮಾನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನಪಸಾದನೇನ ಚ ಸೇಖಸಮ್ಮತೇಸು ಕುಲೇಸು ಪುಬ್ಬೇ ಅನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ಖಾದನೀಯಾದೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೇ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತಖಾದನೀಯಾದಿಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತಿನಿಕಾಯೋ ವುತ್ತೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಾರಯ್ಹ’’ನ್ತಿಆದಿ।

೩೯೮. ‘‘ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ‘‘ನ ದೇಸಯೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ। ಪಾರಾಜಿಕಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಚ ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಯೋ ನಾಮ। ನ ಆಪತ್ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತಂ। ಕತದೇಸನಂ ದೇಸಿತಂ। ನಾನಾಸಂವಾಸನಿಸ್ಸೀಮಟ್ಠಿತಾನಂ ನ ದೇಸಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ಚತುಪಞ್ಚಹಿ ನ ದೇಸಯೇ, ಮನಸಾ ನ ದೇಸಯೇ, ಅಪಕತತ್ತಾನಂ ನ ದೇಸಯೇ, ನಾನಾ ‘‘ಏಕಾ’’ತಿ ನ ದೇಸಯೇತಿ। ಮನಸಾತಿ ಕೇವಲಂ ಚಿತ್ತೇನೇವ। ನಾನಾತಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ‘‘ಏಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ। ಏಕಂ ಪನ ಆಪತ್ತಿಂ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ’’ತಿ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ।

ದೇಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೩. ಛನ್ದದಾನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೯೯. ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೇತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿನೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಯುತ್ತೇ ಅನುರೂಪೇ। ಸಙ್ಘೇ ಸಮಾಗತೇತಿ ಚತುವಗ್ಗಾದಿಕೇ ಸಙ್ಘೇ ಏಕತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ। ಏತ್ಥ ಚ ಛನ್ದಹಾರಕೇನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುವಗ್ಗಾದಿಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

೪೦೦. ಛನ್ದದಾನಾದಿವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಉಪಾಗಮ್ಮಾತಿ ಸನ್ತಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ। ಛನ್ದಂ ದದೇತಿ ವಕ್ಖಮಾನೇಸು ತೀಸು ಏಕೇನಪಿ ಬಹಿ ಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತೋ ಛನ್ದಂ ದದೇಯ್ಯ, ಕೇನಚಿ ಕರಣೀಯೇನ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಅದೇನ್ತೋ ಪನ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದೇನ್ತೋ ಛನ್ದಂ ದದೇಯ್ಯ।

೪೦೨. ಉಭಿನ್ನಂ ದಾನೇ ಕಿಂಪಯೋಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರಿಸುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪ್ಪದಾನೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಚಾಪಿ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರಿಸುದ್ಧಿ ಏವ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ, ತಸ್ಸ ಪದಾನಂ, ತೇನ। ನನು ಚ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿತಾಪದಾನಮತ್ತಮೇವ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪ್ಪದಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತು, ಕಥಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಪಾರಿಸುದ್ಧಿದಾನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮತಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾಪಿ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತೀತಿ।

ಏತ್ಥ ಪನ ಚತೂಸು ಏಕಸ್ಸ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಯೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೀಸು ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ। ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಯೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ। ಚತೂಸು ಏಕಸ್ಸ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಯೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ತೀಸು ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಆಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ। ಸಚೇ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ತಯೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ, ದ್ವೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ। ಪವಾರಣಕಮ್ಮೇಸುಪಿ ಪಞ್ಚಸು ಏಕಸ್ಸ ಪವಾರಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಗಣಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪವಾರೇನ್ತಿ, ಚತೂಸು ತೀಸು ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಯೋ ದ್ವೇ ವಾ ಸಙ್ಘಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪವಾರೇನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಪವಾರಣಕಮ್ಮನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಸೇಸಕಮ್ಮಂ ವಿಬಾಧತೀತಿ ಅವಸೇಸಸಙ್ಘಕಿಚ್ಚಂ ವಿಬಾಧೇತಿ ಅಲದ್ಧಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೪೦೩. ದ್ವಯನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಕರಣಞ್ಚೇವ ಅವಸೇಸಕಿಚ್ಚಞ್ಚ। ಅತ್ತನೋ ನ ಸಾಧೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ।

೪೦೪. ಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ಸುದ್ಧಿಕಛನ್ದಂ ವಾ ಇಮಂ ವಾ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಹರೇಯ್ಯ। ಪರಮ್ಪರಾ ನ ಹಾರಯೇತಿ ಪರಮ್ಪರಾ ನ ಆಹರೇಯ್ಯ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಮ್ಪರಾಹಟಾ’’ತಿಆದಿ। ತೇನಾತಿ ಪಠಮತೋ ಗಹಿತಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಕೇನ। ಪರಮ್ಪರಾಹಟಾತಿ ಯಥಾ ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಪಠಮಂ ವಲಯಂ ದುತಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತತಿಯಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಂ ದುತಿಯಸ್ಸ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತತಿಯಸ್ಸ ನ ಆಗಚ್ಛತಿ। ‘‘ಪರಿಮ್ಪರಾಹಟಾ ಛನ್ದ-ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ।

೪೦೫. ಸಬ್ಬೂಪಚಾರನ್ತಿ ‘‘ಏಕಂಸಂ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ’’ ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಚಾರಂ।

೪೦೬. ಸೋ ಆಗತೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಥಾತಿ ಅನನ್ತರತ್ಥೇ। ಆಗತೋತಿ ಪವಾರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಆರೋಚೇತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ। ಏವನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನಕ್ಕಮೇನ।

೪೦೭-೮. ಗಹೇತ್ವಾ ಹಾರಕೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಾಹಟಾತಿ ಆಹಟಾವ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹಾರಕೋ ಸಙ್ಘಂ ಪತ್ವಾ ತಥಾ ಹೇಯ್ಯ, ಆಹಟಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಥಾ ಹೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಬ್ಭನ್ತಾದಿಕೋ ಭವೇಯ್ಯ।

೪೦೯. ಸಙ್ಘಂ ಪತ್ತೋ ಪಮತ್ತೋ ವಾ ಸುತ್ತೋ ವಾ ನಾರೋಚಯೇಯ್ಯ ಅನಾಪತ್ತಿ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಹರಣಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತೀತಿ।

ಛನ್ದದಾನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೪. ಉಪೋಸಥನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೪೧೦. ದುವೇ ಉಪೋಸಥಾತಿ ಸುಲಭಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತಯೋ ಪನ ದಿವಸವಸೇನೇವ ಉಪೋಸಥಾ ಚಾತುದ್ದಸಿಕೋ ಪನ್ನರಸಿಕೋ ಸಾಮಗ್ಗಿಕೋತಿ। ತತ್ಥ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹವಸ್ಸಾನಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಉತೂನಂ ತತಿಯಸತ್ತಮಪಕ್ಖೇಸು ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಛ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಾ, ಸೇಸಾ ಪನ್ನರಸಿಕಾತಿ ಏವಂ ಏಕಸಂವಚ್ಛರೇ ಚತುವೀಸತಿಉಪೋಸಥಾ। ಇದಂ ತಾವ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಕತಿಚಾರಿತ್ತಂ। ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಅನುವತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ॰ ೧೭೮) ಪನ ತಥಾರೂಪಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಚಾತುದ್ದಸೇ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೪೧೧. ಸುತ್ತುದ್ದೇಸೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ತಂ ಉಪೋಸಥೋ ಚಾತಿ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ। ಸೇಸಾನನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ। ‘‘ದುವೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಚಾತುದ್ದಸೋ ಪನ್ನರಸೋ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ದಿವಸವಸೇನ, ಸುತ್ತುದ್ದೇಸೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ಕರಣಪ್ಪಕಾರೇನ, ಸಙ್ಘುಪೋಸಥೋ ಗಣುಪೋಸಥೋ ಪುಗ್ಗಲುಪೋಸಥೋತಿ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಚಾತಿ ನವ ಉಪೋಸಥಾ ದೀಪಿತಾ ಹೋನ್ತಿ।

೪೧೨. ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇತಿ –

‘‘ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉತುಕ್ಖಾನಂ, ಭಿಕ್ಖುಗಣನಾ ಚ ಓವಾದೋ।

ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಏತಾನಿ, ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೬೮) –

ಏವಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಕರಣಾನನ್ತರಂ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ।

ಪುಬ್ಬಕರಣೇತಿ –

‘‘ಸಮ್ಮಜ್ಜನೀ ಪದೀಪೋ ಚ, ಉದಕಂ ಆಸನೇನ ಚ।

ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಏತಾನಿ, ಪುಬ್ಬಕರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೬೮) –

ಏವಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹೇವ ವುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಪುಬ್ಬಕರಣೇ। ಪತ್ತಕಲ್ಲೇತಿ ಉಪೋಸಥಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಸಮ್ಭವೇನ ಪತ್ತೋ ಕಾಲೋ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ತಕಾಲಂ, ಪತ್ತಕಾಲಮೇವ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ। ಕಿಂ ತಂ? ಉಪೋಸಥಾದಿಕಮ್ಮಂ। ತಂ ಪನ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಯಥಾಹು ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ –

‘‘ಉಪೋಸಥೋ ಯಾವತಿಕಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ,

ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ।

ವಜ್ಜನೀಯಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ ತಸ್ಮಿಂ ನ ಹೋನ್ತಿ,

ಪತ್ತಕಲ್ಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೬೮)।

ಸಮಾನಿತೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಆನೀತೇ ಪವತ್ತಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋತಿ ಸುತ್ತುದ್ದೇಸೋ। ಪಞ್ಚಧಾತಿ ನಿದಾನುದ್ದೇಸೋ ಪಾರಾಜಿಕುದ್ದೇಸೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸುದ್ದೇಸೋ ಅನಿಯತುದ್ದೇಸೋ ವಿತ್ಥಾರುದ್ದೇಸೋತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಧಾ।

೪೧೩. ವಿನಾನ್ತರಾಯನ್ತಿ ರಾಜನ್ತರಾಯೋ ಚೋರನ್ತರಾಯೋ ಅಗ್ಯನ್ತರಾಯೋ ಉದಕನ್ತರಾಯೋ ಮನುಸ್ಸನ್ತರಾಯೋ ಅಮನುಸ್ಸನ್ತರಾಯೋ ವಾಳನ್ತರಾಯೋ ಸರೀಸಪನ್ತರಾಯೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೋತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೫೦) ವುತ್ತೇಸು ದಸಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ವಿನಾ। ಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ವಿನಾ ವಿತ್ಥಾರಂ। ‘‘ಏತ್ಥ ದ್ವೀಸು ತೀಸು ವಾ ಉದ್ದೇಸೇಸು ವಿಸದೇಸು ಥೇರೋವ ಇಸ್ಸರೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅವತ್ತನ್ತೇಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಉದ್ದೇಸೇಸು। ಅವತ್ತನ್ತೇತಿ ಥೇರಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅವತ್ತಮಾನೇ ಅಪ್ಪಗುಣೇ। ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದಿಸಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಇಮಿನಾವ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಉದ್ದೇಸಕಸ್ಸ ಅವತ್ತನ್ತೇಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ದ್ವೀಸು ವತ್ತಮಾನೇಸು ಇಸ್ಸರತ್ತೇ ಅಧಿಕೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ತೀಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಥೇರೋವ ಇಸ್ಸರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಇದಂ ಪರಿದೀಪೇತಿ – ದ್ವೇ ಅಖಣ್ಡಾ ಸುವಿಸದಾ ವಾಚುಗ್ಗತಾ, ಥೇರಾಧೇಯ್ಯಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚೇ ಪನ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ವಿಸದಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಯತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಯಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಾ ವಾ ಅಜ್ಝೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ।

೪೧೪. ಉದ್ದಿಸನ್ತೇ ಸಮಾ ವಾ ಅಥ ಥೋಕಿಕಾ ವಾ ಯದಿ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ಉದ್ದಿಸನ್ತೇ ಆವಾಸಿಕೇಹಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸಮಾನೇ। ಸಮಾ ವಾ ಥೋಕಿಕಾ ವಾತಿ ಆವಾಸಿಕೇಹಿ ಸಮಾ ವಾ ಥೋಕಿಕಾ ವಾ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ। ಅವಸೇಸಕಂ ಸೋತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಉಪೋಸಥೋ ಕತೋಯೇವ ನಾಮಾತಿ ದೀಪೇತಿ।

೪೧೫. ಉದ್ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಂಯೇವ ಉದ್ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ। ಮತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ। ಸಕಲಾಯ ಏಕಚ್ಚಾಯ ವಾ ಉಟ್ಠಿತಾಯ ಸಮಾ ವಾ ಥೋಕಿಕಾ ವಾ ಯದಿ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಕಲಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಾಯ ಪರಿಸಾಯ। ಏಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಕರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏಸಂ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಸಮೀಪೇ ತೇ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ಬಹುಕಾ ಚೇ, ಸಬ್ಬವಿಕಪ್ಪೇಸು ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ವಿಕಪ್ಪೀಯನ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪೀಯನ್ತೀತಿ ವಿಕಪ್ಪಾ, ಅವಸೇಸಸವನಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥವಿಧಾನಾ ಸಬ್ಬೇ ಚ ತೇ ವಿಕಪ್ಪಾ ಚೇತಿ ಸಬ್ಬವಿಕಪ್ಪಾ। ತೇಸು। ಪುನುದ್ದಿಸೇತಿ ಪುನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ।

೪೧೬. ಇತರಾನನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ। ಇತರೋತಿ ಚಾತುದ್ದಸೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ಯೇಸಂ ಪನ್ನರಸೋ, ತೇ ಅತೀತಂ ಉಪೋಸಥಂ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಂ ಅಕಂಸೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ತಾದಿಸೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಯಥಾವುತ್ತತತಿಯಸತ್ತಮಪಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಚಾತುದ್ದಸಿಕೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತೇರಸೀಚಾತುದ್ದಸೀಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಅನುಪೋಸಥತ್ತಾ ಪನ ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥೋ ನ ಕತೋತಿ ಚಾತುದ್ದಸೋಯೇವ ಪನ್ನರಸೋ ಜಾತೋ। ಸಮಾನೇತರೇತಿ ಸಮಾ ಊನಾ ಇತರೇತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ಇತರೇತಿ ಆಗನ್ತುಕಾ। ಪುರಿಮಾನಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೂತಿ ಆವಾಸಿಕೇಹಿ ‘‘ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಪನ್ನರಸೋ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ಪುರಿಮಾನಂ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚೇಧಿಕಾತಿ ಯದಿ ಆಗನ್ತುಕಾ ಬಹುಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪುರಿಮಾತಿ ಆವಾಸಿಕಾ। ತೇಸಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೂತಿ ತೇಸಂ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ‘‘ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಚಾತುದ್ದಸೋ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ಅನುವತ್ತನ್ತು। ಸೇಸೇಪೀತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಪನ್ನರಸವಾರೇಪಿ। ಅಯಂ ನಯೋತಿ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಪನ್ನರಸೋ ಇತರಾನಂ ಸಚೇತರೋ’’ತಿಆದಿಕೋ ಅಯಮೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ಯೇಸಂ ಪನ್ನರಸೋ, ತೇ ತಿರೋರಟ್ಠತೋ ವಾ ಆಗತಾ ಅತೀತಂ ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಂ ಅಕಂಸೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

೪೧೭. ಅತೀತುಪೋಸಥಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಕತತ್ತಾ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಪನ್ನರಸುಪೋಸಥೋ ಕತೋತಿ ಪನ್ನರಸೀ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಪಾಟಿಪದೋ ಜಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಪಾಟಿಪದೋ’’ತಿ। ಇತರಾನನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ। ಉಪೋಸಥೋತಿ ಪನ್ನರಸೋ ಉಪೋಸಥೋ। ಸಮಥೋಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾನಂ ವಾ ಥೋಕಾನಂ ವಾ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ। ಮೂಲಟ್ಠಾತಿ ಆವಾಸಿಕಾ। ಕಾಮತೋ ದೇನ್ತೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾಯ ದೇನ್ತು।

೪೧೮. ನೋ ಚೇ ದೇನ್ತೀತಿ ಯದಿ ಆವಾಸಿಕಾ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪನ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಹಿಯ್ಯೋ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅಜ್ಜ ಉಪೋಸಥಕರಣಂ ನತ್ಥಿ। ಬಹೂಸು ಅನಿಚ್ಛಾಯ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಬಹೂಸೂತಿ ಆಗನ್ತುಕೇಸು ಬಹುಕೇಸು। ಬಹಿ ವಾ ವಜೇತಿ ಆವಾಸಿಕಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾ ನಿಸ್ಸೀಮಂ ವಾ ವಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೪೧೯. ಸಾವೇಯ್ಯ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಂ ಸುತ್ತಂ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಸಾವೇಯ್ಯ।

೪೨೦. ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತುಂ …ಪೇ॰… ಉದಕಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತುಞ್ಚ ಮಹಾಥೇರೇನ ಪೇಸಿತೋ ಕಲ್ಲೋ ನ ಕರೇಯ್ಯ ತಥಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಲ್ಲೋತಿ ಅಗಿಲಾನೋ। ತಥಾತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಆಸನೇಸು ಅಸತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ। ತೇಲೇ ಅಸತಿ ಕಪಲ್ಲೇ ಅಗ್ಗಿಪಿ ಜಾಲೇತಬ್ಬೋ।

೪೨೧-೩. ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದಕಾಸನನ್ತಿ ಪರಿಭೋಜನೀಯಪಾನೀಯೋದಕಞ್ಚ ಆಸನಞ್ಚ ಸನ್ನಿಹಿತಂ ಕತ್ವಾ। ಗಣಞತ್ತಿನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಗಣೇನ ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಞತ್ತಿಂ। ತೇತಿ ಅಞ್ಞೇ ದುವೇ ಭಿಕ್ಖೂ। ಸಮತ್ತಪುಬ್ಬಾರಮ್ಭೇನಾತಿ ಸಮತ್ತೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ ಪುಬ್ಬೇಸು ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಏಕಂಸಕರಣಾದೀಸು ಆರಮ್ಭೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ತಿಪದಬಹುಬ್ಬೀಹಿ। ನವೇನ ತೇ ಏವಮೀರಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇತಿ ಇತರೇ ದ್ವೇ।

೪೨೪. ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾದಿಕಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ನವೋ ಏವಂ ಈರಿಯೋತಿ ಯೋಜನಾ।

೪೨೭. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಹರಿತ್ವಾನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏಕೇಕಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಚ್ಛಾಯಂ ದ್ವಿತ್ತಂ। ಕಿರಿಯಾಯ ಗುಣೇನ ದಬ್ಬೇನ ವಾ ಭಿನ್ನೇ ಅತ್ಥೇ ಬ್ಯಾಪಿತುಂ ಇಚ್ಛಾ ವಿಚ್ಛಾ। ಏತ್ಥ ಪನ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಹರಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಚತೂಸು ಚ ತೀಸು ಚ ದ್ವೀಸು ಚ ಭಿನ್ನಮೇಕೇಕಂ ಬ್ಯಾಪಿತುಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತುಂ ಇಚ್ಛಾತಿ ವಿಚ್ಛಾ। ಇತರೀತರೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಕರಣಕಿರಿಯಾವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಯೋ ದ್ವೇ ಏಕೋ ವಾ ತಂ ತಂ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಂ ಗಣುಪೋಸಥಂ ಪುಗ್ಗಲುಪೋಸಥಂ ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಚತೂಸು ಏಕಸ್ಸ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಯೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೀಸು ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಆಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ। ಅಥ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಯೋ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏಕಸ್ಸ ಆಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯದಿ ಪನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಯೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ। ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

೪೨೮. ವಗ್ಗೇ ಸಮಗ್ಗೇ ವಾ ‘‘ವಗ್ಗೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ವಿಮತಿಸ್ಸ ವಾ ಕರೋತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಗ್ಗೇತಿ ವಗ್ಗಸಙ್ಘೇ। ವಿಮತಿಸ್ಸಾತಿ ‘‘ವಗ್ಗೋ ನು ಖೋ, ಸಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಏವಂ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ। ಇಮಿನಾವ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತವಾರೋಪಿ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋ। ಕರೋತೋತಿ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ। ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕರೋತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥ ಪನ ಪಾಪಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತಂ। ಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ವುತ್ತಂ, ಚಿತ್ತವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೪೨೯-೩೦. ‘‘ಉಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಜ್ಜನೀಯಪುಗ್ಗಲೇ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ನಿಸಿನ್ನಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತ್ತಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾದೀಹಿ ಕತ್ತೂಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ। ‘‘ಸೇಸಾನ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇನ ಸಾತ್ಥಕತಾ। ಅಭಬ್ಬಸ್ಸ ಪಣ್ಡಕಾದಿಏಕಾದಸವಿಧಸ್ಸ ಅಭಬ್ಬಸ್ಸ। ನಿಸಿನ್ನಪರಿಸಾಯಞ್ಚ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ನ ಉದ್ದಿಸೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಕೋ ತಥಾ ನ ಉದ್ದಿಸೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ವಿಕಾಲಭೋಜನಾದಿವತ್ಥುತೋ ಸಮಾನೋ ಭಾಗೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಸಭಾಗಾ, ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ।

ಛನ್ದೇನ ಪರಿವುತ್ಥೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಪಾರಿವಾಸಿಯಂ ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯಂ ರತ್ತಿಪಾರಿವಾಸಿಯಂ ಛನ್ದಪಾರಿವಾಸಿಯಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಪಾರಿವಾಸಿಯನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ಮೇಘುಟ್ಠಾನಾದಿನಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಅನೋಕಾಸೋ, ಅಥ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಛನ್ದಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಇದಂ ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪರಿಸಪಾರಿವಾಸಿಯಂ, ಛನ್ದಸ್ಸ ಪನ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

‘‘ಯಾವ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ತಾವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಅಜ್ಝೇಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೇಯೇವ ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಸಚೇ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಂ ಕಾತುಂ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಪನ್ನರಸೋತಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಚೇ ಪನ್ನರಸಿಕಂ ಕಾತುಂ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಪಾಟಿಪದೇ ಅನುಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಸಙ್ಘಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಂ ರತ್ತಿಪಾರಿವಾಸಿಯಂ ನಾಮ।

ಏವಂ ಪನ ನಿಸಿನ್ನೇ ಕೋಚಿ ನಕ್ಖತ್ತಪಾಠಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಜ್ಜ ನಕ್ಖತ್ತಂ ದಾರುಣಂ, ಇಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಮಾ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಛನ್ದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥಞ್ಞೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತಂ, ಅತ್ಥೋ ಬಾಲಂ ಉಪಚ್ಚಗಾ’’ತಿ (ಜಾ॰ ೧.೧.೪೯) ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನಕ್ಖತ್ತೇನ, ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಇದಂ ಛನ್ದಪಾರಿವಾಸಿಯಞ್ಚೇವ ಅಜ್ಝಾಸಯಪಾರಿವಾಸಿಯಞ್ಚ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಾರಿವಾಸಿಯೇ ಪುನ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

೪೩೧. ಆಪನ್ನಞ್ಚ ವೇಮತಿಕಞ್ಚ ಅದೇಸಯಿತ್ವಾ ವಾ ನಾವಿಕತ್ವಾ ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ನ ಚ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಾವಿಕತ್ವಾತಿ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ। ನ ಚಾತಿ ನೇವ।

೪೩೨. ಅಟ್ಠಿತೋಪೋಸಥಾತಿ ಅಟ್ಠಿತೋ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಉಪೋಸಥೋ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ। ತದಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ। ಅನ್ತರಾಯಂ ವಾ ಸಙ್ಘಂ ವಾ ವಿನಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಸೀಮಮೇವ ವಾ ನ ವಜೇತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಗಣುಪೋಸಥಮ್ಪಿ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ। ಸೀಮನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನದಿಮ್ಪಿ।

ಉಪೋಸಥನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೫. ಪವಾರಣಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೪೩೩. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪ್ಪವಾರಣಾ’’ತ್ಯಾದೀನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಾ ಪವಾರಣಾ। ತತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಗಣಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪ್ಪವಾರಣಾ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪನ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ। ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಪ್ಪವಾರಣಾ, ಯುಪಚ್ಚಯನ್ತಾನಂ ಭಾವೇ ನಿಯತನಪುಂಸಕತ್ತಾ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಾ ಪಞ್ಚಾದೀಹಿ ಕಾತಬ್ಬಾ ಅವಸೇಸಾ ಸಙ್ಘಪ್ಪವಾರಣಾ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಏತೇನ ನವಸು ಸಙ್ಘಪ್ಪವಾರಣಾದಯೋ ತಿಸ್ಸೋ ದಸ್ಸಿತಾ। ನವ ಹಿ ಪವಾರಣಾ ಚಾತುದ್ದಸೀ ಪನ್ನರಸೀ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ದಿವಸವಸೇನ, ತೇವಾಚೀ ದ್ವೇವಾಚೀ ಏಕವಾಚೀತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರವಸೇನ, ಸಙ್ಘೇ ಪವಾರಣಾ, ಗಣೇ ಪವಾರಣಾ, ಪುಗ್ಗಲೇ ಪವಾರಣಾತಿ ಕಾರಕವಸೇನ ಚ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಂ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ವಾ ತೇಸಂಯೇವ ಸಚೇ ಭಣ್ಡನಕಾರಕೇಹಿ ಉಪದ್ದುತಾ ಪವಾರಣಂ ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಅಥ ಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೋ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ ಏವ ವಾ ಪವಾರಣಾದಿವಸಾ ಹೋನ್ತಿ। ಇದಂ ಪನ ಪಕತಿಚಾರಿತ್ತಂ। ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾನಂ ಪುರಿಮೇಸು ಚಾತುದ್ದಸೇಸುಪಿ ಪವಾರಣಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಂ ಯೋ ಕೋಚಿ ದಿವಸೋ ಪವಾರಣಾದಿವಸೋ ಹೋತಿ। ಇಮಾ ದಿವಸವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಪವಾರಣಾ। ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರವಸೇನ ಪನ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ।

೪೩೪. ‘‘ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ’’ತಿಆದೀಸು –

‘‘ಸಮ್ಮಜ್ಜನೀ ಪದೀಪೋ ಚ, ಉದಕಂ ಆಸನೇನ ಚ।

ಪವಾರಣಾಯ ಏತಾನಿ, ಪುಬ್ಬಕರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ॥

‘‘ಛನ್ದಪ್ಪವಾರಣಾ ಉತುಕ್ಖಾನಂ, ಭಿಕ್ಖುಗಣನಾ ಚ ಓವಾದೋ।

ಪವಾರಣಾಯ ಏತಾನಿ, ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ॥

‘‘ಪವಾರಣಾ ಯಾವತಿಕಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ,

ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ।

ವಜ್ಜನೀಯಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ ತಸ್ಮಿಂ ನ ಹೋನ್ತಿ,

ಪತ್ತಕಲ್ಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ –

ಏವಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಞತ್ತಿನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಞತ್ತಿಂ। ಏವಂ ಪನ ಞತ್ತಿಯಾ ಠಪಿತಾಯ ಕಾರಣೇ ಸತಿ ತೇವಾಚಿಕದ್ವೇವಾಚಿಕಏಕವಾಚಿಕಸಮಾನವಸ್ಸಿಕವಸೇನಪಿ ಪವಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಯಮೇವ ಪನ ಞತ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ತೇವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘೋ ದ್ವೇವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘೋ ಏಕವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘೋ ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಪನ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಞ್ಚ ‘‘ಚಾತುದ್ದಸೀ ಸಾಮಗ್ಗೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।

೪೩೭. ಥೇರೇಸು ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸಜ್ಜ ಪವಾರೇನ್ತೇಸು ನವೋ ಯಾವ ಸಯಂ ಪವಾರೇತಿ, ತಾವ ಉಕ್ಕುಟಿಕೋ ಏವ ಅಚ್ಛತೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಚ್ಛತೂತಿ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ।

೪೪೦-೨. ಧಮ್ಮಸಾಕಚ್ಛಾ ಚ ಕಲಹೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ। ರತ್ತಿಯಾ ಖೇಪಿತಭಾವತೋ ತೇವಾಚಿಕಾಯ ಓಕಾಸೇ ಅಸತಿ ದಸವಿಧೇ ವಾ ಅನ್ತರಾಯೇ ಸತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ…ಪೇ॰… ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅನುರೂಪತೋ ಞತ್ತಿಂ ವತ್ವಾ ಯಥಾಠಪಿತಞತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪೇನ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅನುರೂಪತೋತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ…ಪೇ॰… ದಾನಂ ದೇನ್ತೇಹಿ ರತ್ತಿ ಖೇಪಿತಾ, ಸಚೇ…ಪೇ॰… ರತ್ತಿ ವಿಭಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತೇನ ಖೇಪಿತರತ್ತಿಯಾ ಅನುರೂಪೇನ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ರಾಜನ್ತರಾಯೋ, ಸಚೇ ಸಙ್ಘೋ ತೇವಾಚಿಕಂ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಯಂ ರಾಜನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ರಾಜನ್ತರಾಯಾದೀನಂ ಅನುರೂಪೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಥಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪನ ಪೇಯ್ಯಾಲವಸೇನ ಅನ್ತೇ ವುತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ದ್ವೇವಾಚಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಪನ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಲಙ್ಘನಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ವಚನಸಮಯೇ ಪನ ‘‘ದ್ವೇವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ಯದಿ ಸಮಾಆದಿಕಾ ಚಾತಿ ‘‘ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ಯದಿ ಸಮಾ’’ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಉಪೋಸಥೇ ವುತ್ತಾ ಗಾಥಾಯೋ ಚ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಂ ಪವಾರಣಾಯಂ। ಅಯಮೇವ ಚ ಆಹರಣಕ್ಕಮೋ –

ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ಯದಿ ಸಮಾ, ಪವಾರೇನ್ತೇವ ಥೋಕಿಕಾ।

ಪವಾರಿತಾ ತೇ ಸುಪ್ಪವಾರಿತಾ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಪವಾರಿಯಂ।

ಪವಾರಿತೇಸು ಸಕಲಾ-ಯೇಕಚ್ಚಾಯುಟ್ಠಿತಾಯ ವಾ॥

ಪವಾರೇಯ್ಯುಞ್ಚ ತೇ ತೇಸಂ, ಸನ್ತಿಕೇ ಬಹುಕಾ ಸಚೇ।

ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬವಿಕಪ್ಪೇಸು, ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಪುನುದ್ದಿಸೇತಿ॥

‘‘ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಪನ್ನರಸೋ’’ತಿಆದಿಕಾ ಗಾಥಾಯೋ ಪನ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಮಾನಾ।

೪೪೩. ಞತ್ತಿಂ ವತ್ವಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನಗಣಞತ್ತಿಂ ವತ್ವಾ।

೪೪೪. ಸಮುದೀರಿಯಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾ ವಕ್ಖಮಾನಕ್ಕಮೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾ।

೪೪೬-೮. ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾದಿಕಂ। ನವೇನಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಥೇರೋ ಈರಿಯೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಏವನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಪರಾಮಸತಿ।

೪೪೯. ‘‘ಯಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ।

೪೫೦. ಗಾಥಾಯೋತಿ ‘‘ವಗ್ಗೇ ಸಮಗ್ಗೇ ವಗ್ಗೋತಿ, ಸಞ್ಞಿನೋ’’ತಿಆದಿಕಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಗಾಥಾಯೋ ವಾ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ – ಕರೋತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪವಾರಣಂ ಕರೋತೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತತಿಯ ಗಾಥಾಯ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ನ ಉದ್ದಿಸೇ’’ತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ನೋ ಕರೇಯ್ಯ ಪವಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ‘‘ಅನುಪೋಸಥೇ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಬನ್ಧಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ನೇವ ಪವಾರಣೇ ಕಾತುಂ, ಸಾ ಕಪ್ಪತಿ ಪವಾರಣಾ’’ತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ‘‘ಅಟ್ಠಿತೋಪೋಸಥಾವಾಸಾ’’ತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಪವಾರಣಾಠಿತಾವಾಸಾ’’ತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ।

೪೫೧. ಸಙ್ಘಮ್ಹಿ ಪವಾರಿತೇವಾತಿ ಪುರಿಮವಸ್ಸೂಪಗತೇ ಸಙ್ಘಮ್ಹಿ ಪವಾರಿತೇ ಏವ। ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥಗ್ಗೇ ದ್ವೇ ಞತ್ತಿಯೋ ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತವಸ್ಸೋ ಅವುತ್ಥೋ। ಅನುಪಾಗತೋತಿ ವಸ್ಸಂ ಅನುಪಾಗತೋ। ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ಅತಿರೇಕಾ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾ ತೇಹಿ ಸಮಾ ವಾ ಊನತರಾ ವಾ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಾ ಉಪಗತೇಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾ ಥೋಕತರಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಪ್ಪವಾರಣಾಯ ಗಣಂ ಪೂರೇನ್ತಿ ಸಙ್ಘಪ್ಪವಾರಣಾವಸೇನ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ಅಥ ಚ ಉಭೋಪಿ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಗಣಂ ಪನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಗಣಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪವಾರೇತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಛಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಯದಿ ಪನ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಏಕೋ, ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಏಕೋ, ಏಕೇನ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪವಾರೇತಬ್ಬಂ, ಏಕೇನ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಪುರಿಮೇಹಿ ವಸ್ಸೂಪಗತೇಹಿ ಪಚ್ಛಾ ವಸ್ಸೂಪಗತಾ ಏಕೇನಪಿ ಅಧಿಕಾ ಸಙ್ಘಂ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಪಠಮಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪವಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ। ಗಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಚಿನ್ತನೀಯಂ।

೪೫೨. ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾತಿ ಅಪರಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ। ಸಙ್ಘೇನಾತಿ ಪಠಮಂ ವಸ್ಸೂಪಗತೇನ ಸಙ್ಘೇನ। ವುತ್ಥಾ ವಸ್ಸಾ ಯೇಹಿ ತೇ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ, ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸೂಪಗತಾ। ಸಚೇ ಅಪ್ಪತರಾ ಸಿಯುನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯದಿ ಅಧಿಕತರಾ ವಾ ಸಮಸಮಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪವಾರಣಾಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸೂಪಗತೇಹಿ ಪಠಮಂ ಪವಾರಿತೇ ಪಚ್ಛಾ ಇತರೇಹಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದೀಪೇತೀತಿ।

ಪವಾರಣಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೬. ಸಂವರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೪೫೩. ಸಂವರಣಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀನಂ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಪಿದಹನಂ ಸಂವರೋ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರೋ ನತ್ಥಿ, ನ ಹಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೇವ ಭವಙ್ಗಸಮಯೇ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸಮಯೇ, ಜವನಕ್ಖಣೇ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ತದಾ ಸಂವರೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಹೋನ್ತೇ ಪನ ಸೋ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀನಂ ಸಂವರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಚಕ್ಖುಸೋತಾದಿಭೇದೇಹೀತಿ ಚಕ್ಖು ಚ ಸೋತಞ್ಚ, ತಾನಿ ಆದಿ ಯೇಸಂ, ತೇವ ಭೇದಾ ಚಾತಿ ಸಮಾಸೋ, ತೇಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ। ಅಭಿಜ್ಝಾದಿಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚನ್ತೋಪಕಾರಕತ್ತಾ ಕರಣತ್ಥೇ ಚೇತ್ಥ ತತಿಯಾ। ಏತೇನ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಮನಸಙ್ಖಾತಾನಿ ದ್ವಾರಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ। ರೂಪಸದ್ದಾದಿಗೋಚರೇತಿ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇ ವಿಸಯೇ। ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾದಿಪ್ಪವತ್ತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಝಾಯತೀತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾ, ಬಲವತಣ್ಹಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಅನೇಕೇ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ।

೪೫೪. ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಿಟ್ಠಾದಿಂ ದುಪ್ಪಸುಂ ವಿಯ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಿಟ್ಠನ್ತಿ ಕಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಸ್ಸಂ ಗಹಿತಂ। ಕಿಟ್ಠಂ ಅದತೀತಿ ಕಿಟ್ಠಾದಿ, ತಂ। ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸಾತ್ಥಕಸಪ್ಪಾಯಗೋಚರಅಸಮ್ಮೋಹಸಙ್ಖಾತೇನ ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪಜಾನೋ। ಇಮಿನಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ।

ಸಂವರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೭. ಸುದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೪೫೫. ದೇಸನಾ ಸಂವರೋ ಏಟ್ಠಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣನ್ತಿ ಭೇದತೋ ಸುದ್ಧಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಭೇದತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ನಿಗ್ಗಹಿತಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇಸನಾಸುದ್ಧಿ ಸಂವರಸುದ್ಧಿ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿಸುದ್ಧಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುದ್ಧೀತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಸುಜ್ಝತೀತಿ ಸುದ್ಧಿ, ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ದೇಸನಾಯ ಸುದ್ಧಿ ದೇಸನಾಸುದ್ಧಿ। ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸಾಪಿ ಚೇತ್ಥ ದೇಸನಾಯ ಏವ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಮೂಲಾಪತ್ತೀನಂ ಪನ ಅಭಿಕ್ಖುತಾಪಟಿಞ್ಞಾವ ದೇಸನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ, ಸಾವಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಅಭಬ್ಬೋ ಝಾನಾದೀನಿ ಅಧಿಗನ್ತುಂ। ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ಹಿಸ್ಸ ಸಗ್ಗನ್ತರಾಯೋ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗನ್ತರಾಯೋ ಚ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಸಾಮಞ್ಞಂ ದುಪ್ಪರಾಮಟ್ಠಂ, ನಿರಯಾಯೂಪಕಡ್ಢತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೧೧)।

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸಿಥಿಲೋ ಹಿ ಪರಿಬ್ಬಜೋ, ಭಿಯ್ಯೋ ಆಕಿರತೇ ರಜ’’ನ್ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೧೩)।

ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಗಿಹಿಆದಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ದಾನಸರಣಸೀಲಸಂವರಾದೀಹಿ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ವಾ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ವಾ ಆರಾಧೇತುಂ ಭಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಗಿಹಿಆದಿಭಾವೋ ವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಸಂವರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿ ಸಂವರವಿಸುದ್ಧಿ। ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಏಟ್ಠಿಯಾ ಸುದ್ಧಿ ಏಟ್ಠಿಸುದ್ಧಿ। ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಸುದ್ಧಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುದ್ಧಿ। ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಪಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಮ್ಮತನ್ತಿ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮತಂ ಸೀಲಂ।

೪೫೬. ಚಿತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಸಂವರಾ ಸುಜ್ಝತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಸಂವರಸುದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ।

೪೫೭. ಅನೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಏಟ್ಠಿಯಾ ಸುದ್ಧತ್ತಾ ಆಜೀವನಿಸ್ಸಿತಂ ಏಟ್ಠಿಸುದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ।

೪೫೮. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುಜ್ಝನಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಪಞ್ಚಮೀತಿ।

ಸುದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೮. ಸನ್ತೋಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಪಂಸುಕೂಲಂ ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪೂತಿಮುತ್ತಭೇಸಜ್ಜನ್ತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಅಪ್ಪಗ್ಘನಕತಾಯ ಅಪ್ಪಾ ಚೇವ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಆಲಯಾಭಾವೇನ ಅನವಜ್ಜಾ ಚ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಲಬ್ಭಮಾನತಾಯ ಸುಲಭಾ ಚಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಮತ್ತಞ್ಞೂತಿ ಪರಿಯೇಸನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪರಿಭೋಗವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಚತೂಸು ಮತ್ತಞ್ಞುತಾವಸೇನ ಪಮಾಣಞ್ಞೂ।

೪೬೦. ಕಥಂ ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತೀತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಯಾಪೇನ್ತೋತಿ ಯಥಾಲಾಭಯಥಾಬಲಯಥಾಸಾರುಪ್ಪವಸೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಯಥಾವುತ್ತಚತುಬ್ಬಿಧಪಚ್ಚಯೇನ ಯಾಪೇನ್ತೋತಿ।

ಸನ್ತೋಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪೯. ಚತುರಾರಕ್ಖನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೪೬೧-೨. ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ …ಪೇ॰… ಮರಣಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಾ ಚತುರಾರಕ್ಖಾ ನಾಮಾತಿ ಸೇಸೋ। ಆರಕತ್ತಾದಿನಾತಿ ಆರಕಭಾವೋ ಆರಕತ್ತಂ, ತಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ‘‘ಅರೀನಂ ಹತತ್ತಾ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ತಂ ಆರಕತ್ತಾದಿ। ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸವಾಸನಾನಂ ಅರಾನಂ ಹತತ್ತಾ ಆರಕಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸುವಿದೂರವಿದೂರೇ ಠಿತೋತಿ ಆ-ಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ, ಕ-ಕಾರಸ್ಸ ಹ-ಕಾರಂ ಸಾನುನಾಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅರಹ’’ನ್ತಿ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ‘‘ಆರಕಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಯ ವಿಸೇಸೇ ಅವಟ್ಠಾನತೋ, ವಿಸೇಸತ್ಥಿನಾ ಚ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಯೋಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಕಿಲೇಸೇಹೀ’’ತಿ ಲಬ್ಭತಿ।

ಸಮ್ಮಾತಿ ಅವಿಪರೀತಂ। ಸಾಮನ್ತಿ ಸಯಮೇವ, ಅಪರನೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಹಿ ಏತ್ಥ ಸಂ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಸಯ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬೋಧಕೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಬುದ್ಧತೋತಿ ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ, ಬುದ್ಧತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅರಹಂ’’ ಇತಿ ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ ಇತಿ ವಾ ಭಗವತೋ ನವಭೇದೇ ಗುಣೇ ಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅನುಸ್ಸತಿ, ಸಾ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅ-ಕಾರೋ ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಗತೋ। ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಆದಿಅತ್ಥೋ, ಇಚ್ಚಾದೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನವಭೇದೇತಿ ‘‘ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥೀ’’ತಿ ಏಕತೋ ಗಹೇತ್ವಾ। ಏತ್ಥ ಪನ ಉಪಚಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಪ್ಪನಾ, ತಥಾ ಮರಣಸ್ಸತಿಯಂ। ಇತರೇಸು ಪನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ।

೪೬೩-೪. ‘‘ಸೀಮಟ್ಠಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೀಮಟ್ಠಸಙ್ಘೇತಿ ಸೀಮಾಯಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸೀಮಟ್ಠೋ , ಸೋವ ಸಙ್ಘೋ। ಗೋಚರಗಾಮಮ್ಹಿ ಇಸ್ಸರೇ ಜನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಮಾನುಸೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸೂತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ। ಸುಖಿತಾ ಹೋನ್ತು ಅವೇರಾತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ। ಆದಿನಾತಿ ‘‘ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ ಹೋನ್ತು, ಅನೀಘಾ ಹೋನ್ತು, ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ। ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಏವಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ।

೪೬೫-೬. ಇದಾನಿ ಅಸುಭಂ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಸಾಧೇತಬ್ಬಂ ಸತ್ತವಿಧಮುಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ ‘‘ವಣ್ಣೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸತ್ತವಿಧಞ್ಹಿ ತಂ ನಯತೋ ಆಗತಂ ವಾಚಾಸಜ್ಝಾಯಮನಸಾಸಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ। ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ವಾಚಾಯ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೇನ ಚತ್ತಾರಿ ತಚಪಞ್ಚಕಾದೀನಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ಪನ ವಚಸಾ, ತಥೇವ ಮನಸಾಪಿ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ವಚಸಾ ಸಜ್ಝಾಯೋ ಹಿ ಮನಸಾ ಸಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ। ಸೋ ಪನ ಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ। ತತ್ಥ ವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಕೇಸಾದೀನಂ ವಣ್ಣೋ। ಸಣ್ಠಾನಂ ತೇಸಂಯೇವ ಸಣ್ಠಾನಂ। ಓಕಾಸೋ ತೇಸಂಯೇವ ಪತಿಟ್ಠೋಕಾಸೋ। ದಿಸಾ ನಾಭಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಉಪರಿಮದಿಸಾ, ಅಧೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ। ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ‘‘ಅಯಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚೇವ ‘‘ಕೇಸಾ ನ ಲೋಮಾ, ಲೋಮಾ ನ ಕೇಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಮಿಸ್ಸಕತಾವಸೇನ ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚ। ಕೇಸಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ।

ಏವಂ ವವತ್ಥಪೇನ್ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸತ್ತವಿಧಂ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಧಂ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಪ್ಪನಾತೋ ತಯೋ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ನಯತೋವಾಗತೇ ನಾತಿಸೀಘಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸವಿಧತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅನುಪುಬ್ಬತೋತಿ ಸಜ್ಝಾಯಕರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ। ನಾತಿಸೀಘಂ ನಾತಿಸಣಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ। ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಟಿಬಾಹಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಚೇತಸೋ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ। ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಯಾಯಂ ‘‘ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಪಟಿಕ್ಕೂಲ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅನುಪುಬ್ಬತೋ ಮುಞ್ಚನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಂ ತಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮುಞ್ಚತೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ಭಾವನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

೪೬೭. ಏವಂ ಉಭಯಕೋಸಲ್ಲಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನೇವ ಪಞ್ಚಧಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ವಣ್ಣ…ಪೇ॰… ಓಕಾಸೇಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾತಿ ಭಾವನಾ ಅಸುಭನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ರ ಕೇಸಾ ತಾವ ಪಕತಿವಣ್ಣೇನ ಕಾಳಕಾ ಅದ್ದಾರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣಾ, ಸಣ್ಠಾನತೋ ದೀಘವಟ್ಟತುಲಾದಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಾ, ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮದಿಸಾಯ ಜಾತಾ, ಓಕಾಸತೋ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾಹಿ, ಪುರತೋ ನಳಾಟನ್ತೇನ, ಪಚ್ಛತೋ ಗಳವಾಟಕೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಸೀಸಕಟಾಹವೇಠನಅಲ್ಲಚಮ್ಮಂ ಕೇಸಾನಂ ಓಕಾಸೋ। ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಕೇಸಾ ಸೀಸವೇಠನಚಮ್ಮೇ ವೀಹಗ್ಗಮತ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲತಲೇನ, ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇನ, ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ। ದ್ವೇ ಕೇಸಾ ಏಕತೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಯಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ‘‘ಕೇಸಾ ನ ಲೋಮಾ, ಲೋಮಾ ನ ಕೇಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅವಸೇಸಏಕತಿಂ ಸಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸೀಕತಾ ಕೇಸಾ ನಾಮ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ಇದಂ ಕೇಸಾನಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ನಿಚ್ಛಯನಂ। ಇದಂ ಪನ ನೇಸಂ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತೋ ನಿಚ್ಛಯನಂ – ಕೇಸಾ ನಾಮೇತೇ ವಣ್ಣತೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾ ಆಸಯತೋಪಿ ಸಣ್ಠಾನತೋಪಿ ಗನ್ಧತೋಪಿ ಓಕಾಸತೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾತಿ ಏವಂ ಸೇಸಕೋಟ್ಠಾಸಾನಮ್ಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ಉದ್ಧುಮಾತಾದಿವತ್ಥೂಸೂತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕವಿನೀಲಕವಿಪುಬ್ಬಕವಿಚ್ಛಿದ್ದಕವಿಕ್ಖಾಯಿತಕವಿಕ್ಖಿತ್ತಕಹತವಿ- ಕ್ಖಿತ್ತಕಲೋಹಿತಕಪುಳವಕಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಖಾತೇಸು ದಸೇಸು ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಅಸುಭವತ್ಥೂಸು ಅಸುಭಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ಭಾವನಾ ವಾ ಅಸುಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಸುಭಭಾವನಾ।

೪೬೮. ‘‘ಮರಣಂ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಜೀವಿತಂ ಮೇ ಉಪರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಮರಣಂ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಭಾವಯಿತ್ವಾನಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಜೀವಿತನ್ತಿ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ। ಯೋನಿಸೋತಿ ಉಪಾಯೇನ। ಏವಂ ಪವತ್ತಯತೋಯೇವ ಹಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ನೀವರಣಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತಿ, ಮರಣಾರಮ್ಮಣಾ ಸತಿ ಸಣ್ಠಾತಿ, ಉಪಚಾರಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ।

೪೬೯-೪೭೦. ಯಸ್ಸ ಪನ ಏತ್ತಾವತಾ ನ ಹೋತಿ, ತೇನ ವಧಕಪಚ್ಚೂಪಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ ಮರಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಧಕಸ್ಸೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ವಧಕಸ್ಸ ಇವ ಉಪಟ್ಠಾನಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೀವಾಯ ಸಞ್ಚಾರಯಮಾನಸ್ಸ ವಧಕಸ್ಸ ವಿಯ ಮರಣಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನತೋ। ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ವಿಪತ್ತಿತೋತಿ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಜೀವಿತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿನಾಸಮರಣಸಙ್ಖಾತವಿಪತ್ತಿತೋ। ಉಪಸಂಹರತೋತಿ ಯಸಮಹತ್ತತೋ ಪುಞ್ಞಮಹತ್ತತೋ ಥಾಮಮಹತ್ತತೋ ಇದ್ಧಿಮಹತ್ತತೋ ಪಞ್ಞಾಮಹತ್ತತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಾಕಾರೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಸಂಹರಣತೋ । ಕಾಯಬಹುಸಾಧಾರಣಾತಿ ಅಸೀತಿಯಾ ಕಿಮಿಕುಲಾನಂ, ಅನೇಕಸತಾನಂ ರೋಗಾನಂ, ಬಾಹಿರಾನಞ್ಚ ಅಹಿವಿಚ್ಛಿಕಾದೀನಂ ಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಾಧಾರಣತೋ। ಆಯುದುಬ್ಬಲತೋತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೂಪನಿಬದ್ಧತ್ತಇರಿಯಾಪಥೂಪನಿಬದ್ಧತ್ತಾದಿನಾ ಆಯುನೋ ದುಬ್ಬಲತೋ। ಕಾಲವವತ್ಥಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಮರಿತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾಲವವತ್ಥಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ। ಅದ್ಧಾನಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದಾತಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ಏತರಹಿ ಪರಿತ್ತೋ, ಅದ್ಧಾ ಯೋ ಚಿರಂ ಜೀವತಿ, ಸೋ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅದ್ಧಾನಸ್ಸ ಕಾಲಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ।

ಏತ್ಥ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಕಾಮೇನ ಬುದ್ಧಪುತ್ತೇನ ಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖೇಪೇನೋಪದಿಸ್ಸಾಮ। ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ತಾವ ಸೀಲಂ ಸೋಧೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ತಿವಿಧಾ ವಿಸುಜ್ಝನಾ ಅನಾಪಜ್ಜನಂ, ಆಪನ್ನವುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಪೀಳನಂ। ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ಹಿ ಭಾವನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯಮ್ಪಿದಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸಾಧುಕಂ ಪರಿಪೂರೇತಬ್ಬಂ। ತತೋ –

‘‘ಆವಾಸೋ ಚ ಕುಲಂ ಲಾಭೋ, ಗಣೋ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಪಞ್ಚಮಂ।

ಅದ್ಧಾನಂ ಞಾತಿ ಆಬಾಧೋ, ಗನ್ಥೋ ಇದ್ಧೀತಿ ತೇ ದಸಾ’’ತಿ॥ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೪೧) –

ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ದಸಸು ಪಲಿಬೋಧೇಸು ಯೋ ಪಲಿಬೋಧೋ, ಯೋ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧೇನ –

‘‘ಪಿಯೋ ಗರು ಭಾವನೀಯೋ, ವತ್ತಾ ಚ ವಚನಕ್ಖಮೋ।

ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚ ಕಥಂ ಕತ್ತಾ, ನೋ ಚಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜಕೋ’’ತಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೩೭) –

ಏವಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ತಂ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಪಾರಿಹಾರಿಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಾದೀಸು ಮೇತ್ತಾ, ಮರಣಸ್ಸತಿ ಚ, ‘‘ಅಸುಭಸಞ್ಞಾ’’ತಿಪಿ ಏಕೇ। ಏತಂ ಪನ ತಯಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥಯಿತಬ್ಬಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಕತ್ವಾ, ಅಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಚ ಯೋಗಾನುಯೋಗಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣೇಸು ಪನ ಯಂ ಯಸ್ಸ ಚರಿತಾನುಕೂಲಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಂ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನೇವ ನಯೇನ ‘‘ಪಾರಿಹಾರಿಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತೋ –

‘‘ಮಹಾವಾಸಂ ನವಾವಾಸಂ, ಜರಾವಾಸಞ್ಚ ಪನ್ಥನಿಂ।

ಸೋಣ್ಡಿಂ ಪಣ್ಣಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ, ಫಲಂ ಪತ್ಥಿತಮೇವ ಚ॥

‘‘ನಗರಂ ದಾರುನಾ ಖೇತ್ತಂ, ವಿಸಭಾಗೇನ ಪಟ್ಟನಂ।

ಪಚ್ಚನ್ತಸೀಮಾಸಪ್ಪಾಯಂ, ಯತ್ಥ ಮಿತ್ತೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ॥

‘‘ಅಟ್ಠಾರಸೇತಾನಿ ಠಾನಾನಿ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋ।

ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಮಗ್ಗಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ಯಥಾ’’ತಿ॥ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೫೨) –

ವುತ್ತಅಟ್ಠಾರಸಸೇನಾಸನದೋಸವಜ್ಜಿತಂ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇನಾಸನಂ ನಾತಿದೂರಂ ಹೋತಿ ನಚ್ಚಾಸನ್ನಂ ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿವಾ ಅಪ್ಪಾಕಿಣ್ಣಂ ರತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಂ ಅಪ್ಪಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸೇನಾಸನೇ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಆಗತಾಗಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಧರಾ ಮಾತಿಕಾಧರಾ। ತೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛತಿ ಪರಿಪಞ್ಹತಿ ‘ಇದಂ ಭನ್ತೇ ಕಥಂ, ಇಮಸ್ಸ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’ತಿ। ತಸ್ಸ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಅವಿವಟಞ್ಚೇವ ವಿವರನ್ತಿ, ಅನುತ್ತಾನೀಕತಞ್ಚ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನೇಕವಿಹಿತೇಸು ಚ ಕಙ್ಖಾಠಾನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕಙ್ಖಂ ಪಟಿವಿನೋದೇನ್ತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೧೧) ವುತ್ತಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಉಪಗಮ್ಮ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೇನ ‘‘ದೀಘಾನಿ ಕೇಸಲೋಮನಖಾನಿ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಜಿಣ್ಣಚೀವರೇಸು ಅಗ್ಗಳಅನುವಾತಪರಿಭಣ್ಡದಾನಾದಿನಾ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಂ ವಾ ತನ್ತಚ್ಛೇದಾದೀಸು ತುನ್ನಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಕಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ರಜಿತಬ್ಬಾನಿ, ಸಚೇ ಪತ್ತೇ ಮಲಂ ಹೋತಿ, ಪತ್ತೋ ಪಚಿತಬ್ಬೋ, ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಉಪಚ್ಛಿನ್ನಖುದ್ದಕಪಲಿಬೋಧೇನ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೇನ ಭತ್ತಸಮ್ಮದಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನುಸ್ಸರಣೇನ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯುಗ್ಗಹತೋ ಏಕಪದಮ್ಪಿ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತೇನ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ।

ಚತುರಾರಕ್ಖನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೫೦. ವಿಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೪೭೧-೨. ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ನಾಮಞ್ಚ ಅಟ್ಠವೀಸತಿವಿಧಂ ರೂಪಞ್ಚ। ‘‘ನಮನಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮಂ, ರುಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಂ ರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪತೋ ನ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾದಿಕೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಝಾನಲಾಭೀ ಚೇ, ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಝಾನಗತಂ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾನಿಕೋ ಚೇ, ಪಕಿಣ್ಣಕಭೂತಂ ನಾಮರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾದಿ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ, ಚತುರಾರಕ್ಖವಸೇನ ದೀಪಿತಾ ಸೋಪಚಾರಸಮಾಧಿಸಙ್ಖಾತಾ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ ಚ ವುತ್ತಾವ ನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿ ಕಥಿತಾ। ತತೋ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ನಾಮರೂಪದ್ವಯಮೇವ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾಉಪಾದಾನಕಮ್ಮೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಇಸ್ಸರಾದಿಕಾರಣೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ, ಇಮಿನಾ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣವಿಸುದ್ಧಿ ದಸ್ಸಿತಾ।

ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಾಮರೂಪಸಙ್ಖಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಭಾವಾಪಜ್ಜನತೋ ಅನಿಚ್ಚಾ। ಉದಯಬ್ಬಯಪೀಳನಾ ದುಕ್ಖಾತಿ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಸೇನ ಪೀಳನತೋ ದುಕ್ಖಾ। ಅವಸವತ್ತಿತ್ತಾ ಅನತ್ತಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಅವತ್ತನತೋ ಅನತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಸಮಥಯಾನಿಕೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾನಿಕೋ ಚ ಯೋಗಾವಚರೋ। ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ, ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ। ಸಙ್ಖಾರಾನಮೇವ ಹಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾದಿನಾನುಪಸ್ಸನತೋ ಉದಯಬ್ಬಯಭಙ್ಗಭಯಆದೀನವನಿಬ್ಬಿದಾಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಸ- ಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಟ್ಠವಿಧಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ। ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ ದಸ್ಸಿತಾ। ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯನ್ತಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇನ ಖೇಪಿತತ್ತಾ, ಇತರೇಸಂ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖೇಪಿತತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖಯನ್ತೇ ಜಾತಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ।

ನಿಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೭೩. ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಯಾ ಸಿಕ್ಖನಾ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುಕಿಚ್ಚಂ, ಅತೋ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೪೭೪. ನಿಚ್ಚಸೋ ಲೋಕವಿಚಾರಿನೋತಿ ನಿಚ್ಚಂ ಲೋಕೇ ವಿಚರತೋ। ಮಾಲುತಸ್ಸೇವ ಪರಿಸ್ಸಮೋ ನ ಸಮ್ಭೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಾಲುತಸ್ಸೇವಾತಿ ವಾತಸ್ಸ ಇವ। ನ ಸಮ್ಭೋತೀತಿ ನ ಹೋತಿ।

೪೭೫-೬. ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿ ಏವ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯೋ, ಕೇತು ವಿಯ ಕೇತು, ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯೇ ಕೇತೂತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ। ತೇನ ರಚಿತಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಞ್ಞುಪಸಂಸಿತಾ ಅಯಂ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿಮಾಣತೋ ಗಾಥಾನಂ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಸತೇಹಿ ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಟ್ಠಾನಮುಪಾಗತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

ನಿಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ನಿಗಮನಕಥಾ

ಕಾರಾಪಿತೇತಿರುಚಿರೇ ಪವರೇ ವಿಹಾರೇ।

ಮಾನಾಧಿಕಾರಿಪುರಿನಾ ಗರುನಾ ಗುಣೇನ।

ವಸ್ಸಂ ವಸಂ ದಮಿಳಸೋ ವಿಧಹಂ ಅಕಾಸಿಂ।

ಆಕಙ್ಖಟೀಕ ಜಿನಸಾಸನಸಮ್ಪವುದ್ಧಿಂ॥

ಪುಞ್ಞೇನ ಸತ್ಥರಚನಾಜನಿತೇನ ತೇನ।

ಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನವರೋದಯಕಾರಣೇನ।

ಲೋಕಾಮಿಸೇಸು ಪನ ಮೇ ಸಮಯಂ ಅಲಗ್ಗೋ।

ಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನವರೋದಯಮಾಚರೇಯ್ಯಂ॥

ಅತ್ಥೇಸು ಅಕ್ಖರಪದೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೇಸು।

ಪುಬ್ಬಾಪರೇಸು ಲಿಖಿತಂ ಖಲಿತಂ ಯದತ್ಥಿ।

ಓಹಾಯ ಖನ್ತುಮರಹನ್ತಿ ವದನ್ತು ಸನ್ತಾ।

ದಿಟ್ಠಾಪರಾಧಮಥ ವಾ ಕಿಮುಲಾಲನೇನ॥

ಯೇನನ್ತತನ್ತರತನಾಕರಮನ್ಥನೇನ।

ಮನ್ಥಾಚಲೋಲ್ಲಸಿತಞಾಣವರೇನ ಲದ್ಧಾ।

ಸಾರಾಮತಾತಿಸುಖಿತಾ ಸುಖಯನ್ತಿ ಚಞ್ಞೇ।

ತೇ ಮೇ ಜಯನ್ತಿ ಗರವೋ ಗರವೋ ಗುಣೇಹಿ॥

ಪರತ್ಥಸಮ್ಪಾದನತೋ, ಪುಞ್ಞೇನಾಧಿಗತೇನಹಂ।

ಪರತ್ಥಸಮ್ಪಾದನಕೋ, ಭವೇಯ್ಯಂ ಜಾತಿಜಾತಿಯಂ॥

ಸಿಸ್ಸೋ ಆಹ –

ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾನೇಕಸನ್ತೋಸೋಪಸಮೇಸಿನಂ।

ಸುಚಿಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತೀನಂ, ಸದಾರಞ್ಞನಿವಾಸಿನಂ॥

ಸಾಸನುಜ್ಜೋತಕಾರೀನಂ, ಆಚೇರತ್ತಮುಪಾಗತಂ।

ಉದುಮ್ಬರಗಿರಿಖ್ಯಾತಯತೀನಂ ಯತಿಪುಙ್ಗವಂ॥

ಮೇಧಙ್ಕರ ಇತಿ ಖ್ಯಾತನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ತಪೋಧನಂ।

ಥೇರಂ ಥಿರದಯಾಮೇಧಾನಿಧಾನಂ ಸಾಧುಪೂಜಿತಂ॥

ಸಿಸ್ಸಂ ಸಹಾಯಮಾಗಮ್ಮ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಮತ್ತನೋ।

ಸೋಧೇತುಂ ಸಾಸನಂ ಸತ್ಥು, ಪರಕ್ಕಮಮಕಾಸಿ ಯೋ॥

ಸುಸದ್ದಸಿದ್ಧಿಂ ಯೋ ಯೋಗನಿಚ್ಛಯಂ ಸಬ್ಭಿ ವಣ್ಣಿತಂ।

ಅಕಾ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರಂ, ವುತ್ತೋದಯಮನಾಕುಲಂ॥

ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತನಾಮೇನ, ಮಹಾಥೇರೇನ ಧೀಮತಾ।

ನಿವಾಸಭೂತೇನಾನೇಕಗುಣಾನಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿನಂ॥

ತೇನೇವ ರಚಿತಾ ಸಾಧು, ಸಾಸನೋದಯಕಾರಿನಾ।

ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಯ ಟೀಕಾಪಿ, ಸುಮಙ್ಗಲಪ್ಪಸಾದನೀ॥

ನಿಗಮನಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲಪ್ಪಸಾದನೀ ನಾಮ

ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ-ಅಭಿನವಟೀಕಾ ಸಮತ್ತಾ।

॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥