<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-latn.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>

<p rend="chapter">13. Terasamo paricchedo</p>

<p rend="subhead">Nissandaphalavibhāgo</p>

<p rend="hangnum" n="1792"><hi rend="paranum">1792</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Vipassanāya <pb ed="V" n="0.0163" /> nissandamiti vuttamito paraṃ;</p>

<p rend="gathalast">Saccānaṃ paṭivedhādiṃ, pavakkhāmi yathākkamaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1793"><hi rend="paranum">1793</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Pariññā ca pahānañca, sacchikiriyā ca bhāvanā;</p>

<p rend="gathalast">Iti dukkhādisaccesu, <hi rend="bold">kicca</hi>māhu catubbidhaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1794"><hi rend="paranum">1794</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Taṃ sabbaṃ maggakālamhi, karissati tato paraṃ;</p>

<p rend="gathalast">Paṭipassaddhakiccattā, kataṃ hoti phale kathaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1795"><hi rend="paranum">1795</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Chinnatālo phalasseva, chinnānusayamūlakā;</p>

<p rend="gathalast">Khandhā nālamadhiṭṭhānaṃ, vipallāsapavattiyā.</p>

<p rend="hangnum" n="1796"><hi rend="paranum">1796</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Accantapaṭipakkhattā, catumaggapavattiyā;</p>

<p rend="gathalast">Paraṃ klesā na jāyanti, daḍḍhabījaṅkuraṃ yathā.</p>

<p rend="hangnum" n="1797"><hi rend="paranum">1797</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Niyyānaṭṭhavisesena, aññamaññassa paccayo;</p>

<p rend="gathalast">Maggova maggaṃ bhāveti, jāyamānotha vā puna.</p>

<p rend="hangnum" n="1798"><hi rend="paranum">1798</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Maggappavattisantāne <pb ed="M" n="0.0155" />, bhāvanāti pavuccati;</p>

<p rend="gathalast">Vattamānena taṃ kiccaṃ, nipphāditamasesato.</p>

<p rend="hangnum" n="1799"><hi rend="paranum">1799</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Iti tīṇipi saccāni, kiccato paṭivijjhati;</p>

<p rend="gathalast">Nibbānaṃ sacchikubbanto, maggo ekakkhaṇe saha.</p>

<p rend="hangnum" n="1800"><hi rend="paranum">1800</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Kiccappavattito cettha, <hi rend="bold">paṭivedho</hi>ti vuccati;</p>

<p rend="gathalast">Tañca sādheti maggoyaṃ, niyyanto santigocaro.</p>

<p rend="hangnum" n="1801"><hi rend="paranum">1801</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Pariccajitvā saṅkhāre, maggassārabbha nibbutiṃ,</p>

<p rend="gathalast">Niyyānameva saccesu, kiccasādhanamīritaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1802"><hi rend="paranum">1802</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Maggo <pb ed="V" n="0.0164" /> eva hi niyyāti, sesā tassopakārakā;</p>

<p rend="gathalast">Appentā jhānadhammā ca, bujjhantā bodhipakkhiyā.</p>

<p rend="hangnum" n="1803"><hi rend="paranum">1803</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tasmā tasseva vuṭṭhānaṃ, pakāsenti visesato;</p>

<p rend="gathalast">Khandhehi ca kilesehi, vimokkhattayato kathaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1804"><hi rend="paranum">1804</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Katvānābhinivesaṃ tu, yattha tattha yathā tathā;</p>

<p rend="gathalast">Bhūmidhammaṃ pariggayha, vipassitvā tato paraṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1805"><hi rend="paranum">1805</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Yato kutoci vuṭṭhānaṃ, yadi hoti aniccato;</p>

<p rend="gathalast">Hutvādhimokkhabahulo, saddhindriyavisesato.</p>

<p rend="hangnum" n="1806"><hi rend="paranum">1806</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Animittavimokkhena, niyyanto sattapuggalo;</p>

<p rend="gathalast">Saddhānusārī paṭhame, majjhe saddhāvimuttako.</p>

<p rend="hangnum" n="1807"><hi rend="paranum">1807</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Ante paññāvimuttoti, tamīrenti tathāgatā;</p>

<p rend="gathalast">Saṅkhāre dukkhato disvā, vuṭṭhahanto sa puggalo.</p>

<p rend="hangnum" n="1808"><hi rend="paranum">1808</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Passaddhibahulo hutvā, samādhindriyalābhato;</p>

<p rend="gathalast">Tathevāppaṇihitena, niyyanto tividho bhave.</p>

<p rend="hangnum" n="1809"><hi rend="paranum">1809</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Anattato vuṭṭhahitvā, vedabāhulyayogato;</p>

<p rend="gathalast">Suññatenātha niyyanto, paññindriyavisesato.</p>

<p rend="hangnum" n="1810"><hi rend="paranum">1810</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Dhammānusārī paṭhame, diṭṭhippatto tato paraṃ;</p>

<p rend="gathalast">Ante paññāvimuttoti, tampi dīpenti paṇḍitā.</p>

<p rend="hangnum" n="1811"><hi rend="paranum">1811</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Āneñjapādakajjhāna-nāmakāyavisesato <pb ed="M" n="0.0156" />;</p>

<p rend="gathalast">Sacchikatvāna nibbānaṃ, majjhe cha kāyasakkhino.</p>

<p rend="hangnum" n="1812"><hi rend="paranum">1812</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Arūpato ca maggena, āneñjena ca rūpato;</p>

<p rend="gathalast">Vimutto ubhatobhāga-vimutto arahā bhave.</p>

<p rend="hangnum" n="1813"><hi rend="paranum">1813</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tivimokkhamukhībhūtā, iti vuṭṭhānasādhikā;</p>

<p rend="gathalast"><hi rend="bold">Sattapuggalabhedañca,</hi> sampādeti vipassanā.</p>

<p rend="hangnum" n="1814"><hi rend="paranum">1814</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Adhimuccati <pb ed="V" n="0.0165" /> saddhā ca, yathāvatthusabhāvato;</p>

<p rend="gathalast">Ñeyyadhammesu sabbattha, paññā ca paṭivijjhati.</p>

<p rend="hangnum" n="1815"><hi rend="paranum">1815</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tasmā saddhā ca paññā ca, vatthunicchayalakkhaṇā;</p>

<p rend="gathalast">Vatthuppatiṭṭhitā cāyaṃ, tilakkhaṇavipassanā.</p>

<p rend="hangnum" n="1816"><hi rend="paranum">1816</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tasmā saddhādhuro yogī, disvoḷārikalakkhaṇaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Tato paramanattāti, sukhume adhimuccati.</p>

<p rend="hangnum" n="1817"><hi rend="paranum">1817</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tassevamadhimuttassa, saddhā vā pana kevalā;</p>

<p rend="gathalast">Samādhindriyādhikā ca, vuṭṭhānaghaṭikā bhave.</p>

<p rend="hangnum" n="1818"><hi rend="paranum">1818</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Thūlalakkhaṇamohāya, paññādhure vipassato;</p>

<p rend="gathalast">Dhammasabhāvamāhacca, sukhumaṃ paṭivijjhati.</p>

<p rend="hangnum" n="1819"><hi rend="paranum">1819</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tasmā saddhādhurasseva, vuṭṭhānadvayamādito;</p>

<p rend="gathalast">Ante saddhānugatassa, paññā suparipūrati.</p>

<p rend="hangnum" n="1820"><hi rend="paranum">1820</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Paññādhurassa sesanti, keci ācariyā pana;</p>

<p rend="gathalast">Dhurasaṃsandanaṃ nāma, vuṭṭhānesu vibhāvayuṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1821"><hi rend="paranum">1821</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sattakkhattuparamo ca,</p>

<p rend="gatha2">Kolaṃkolo tathāparo;</p>

<p rend="gatha3">Ekabījīti tividho,</p>

<p rend="gathalast"><hi rend="bold">Sotāpanno</hi> pavuccati.</p>

<p rend="hangnum" n="1822"><hi rend="paranum">1822</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sakiṃdeva imaṃ lokaṃ, āgantvā puna puggalo;</p>

<p rend="gathalast"><hi rend="bold">Sakadāgāmi</hi>nāmena, dutiyopi pakāsito.</p>

<p rend="hangnum" n="1823"><hi rend="paranum">1823</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Antarāparinibbāyī <pb ed="M" n="0.0157" />, upahaccāparo tathā;</p>

<p rend="gathalast">Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāraṃ, uddhaṃsototi pañcadhā.</p>

<p rend="hangnum" n="1824"><hi rend="paranum">1824</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"><hi rend="bold">Anāgāmī</hi> ca tatiyo, catuttho <hi rend="bold">arahā</hi>ti ca;</p>

<p rend="gathalast">Itthaṃ phalaṭṭhā cattāro, <hi rend="bold">maggaṭṭhā</hi> ca tatopare.</p>

<p rend="hangnum" n="1825"><hi rend="paranum">1825</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Bhāvanāpariyāyena <pb ed="V" n="0.0166" />, paṭivedhānurūpato;</p>

<p rend="gathalast">Cattāro ca yugā honti, <hi rend="bold">aṭṭha cāriyapuggalā</hi>.</p>

<p rend="hangnum" n="1826"><hi rend="paranum">1826</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Diṭṭhikaṅkhā pahīyanti, ādimaggena sabbathā;</p>

<p rend="gathalast">Apāyagamanīyampi, pāpamaññaṃ pahīyati.</p>

<p rend="hangnum" n="1827"><hi rend="paranum">1827</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sakadāgāmimaggena, khīyantoḷārikā tathā;</p>

<p rend="gathalast">Anāgāmikamaggena, kāmadosāva sabbathā.</p>

<p rend="hangnum" n="1828"><hi rend="paranum">1828</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Arahattena sabbepi, klesā khīyanti sabbathā;</p>

<p rend="gathalast"><hi rend="bold">Klesahāni</hi> yathāyoga-miti ñeyyā vibhāvinā.</p>

<p rend="hangnum" n="1829"><hi rend="paranum">1829</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"><hi rend="bold">Paṭisambhidā catasso,</hi> atthe dhamme niruttiyaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Paṭibhāne ca bhāsanti, ñāṇaṃ bhedagataṃ budhā.</p>

<p rend="hangnum" n="1830"><hi rend="paranum">1830</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Hetupphalañca nibbānaṃ, bhāsitattho tathāparo;</p>

<p rend="gathalast">Pākākriyāti pañcete, <hi rend="bold">attha</hi>nāmena bhāsitā.</p>

<p rend="hangnum" n="1831"><hi rend="paranum">1831</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Hetu cāriyamaggo ca, bhāsitañca tathāparaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Kusalākusalañceti, pañca <hi rend="bold">dhammo</hi> pakāsito.</p>

<p rend="hangnum" n="1832"><hi rend="paranum">1832</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tatthevaṃ dasadhā bhede, atthadhamme yathārahaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Yo vohāro sabhāvena, sā <hi rend="bold">niruttī</hi>ti sammatā.</p>

<p rend="hangnum" n="1833"><hi rend="paranum">1833</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Taṃtaṃgocarakiccādi-bhedabhinnaṃ tahiṃ tahiṃ;</p>

<p rend="gathalast">Pavattamānaṃ yaṃ ñāṇaṃ, <hi rend="bold">paṭibhānaṃ</hi> tamīritaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1834"><hi rend="paranum">1834</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Pubbayogo bāhussaccaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Desabhāsā tathāgamo;</p>

<p rend="gatha3">Paripucchā cādhigamo,</p>

<p rend="gathalast">Nissayo mittasampadā.</p>

<p rend="hangnum" n="1835"><hi rend="paranum">1835</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Iccūpanissayaṃ <pb ed="M" n="0.0158" /> laddhā, bhijjati paṭisambhidā;</p>

<p rend="gathalast">Asekkhabhūmiyaṃ vātha, sekkhabhūmiyameva vā.</p>

<p rend="hangnum" n="1836"><hi rend="paranum">1836</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sarassato <pb ed="V" n="0.0167" /> āgamato, tathālambaṇatopi ca;</p>

<p rend="gathalast">Nāmuppattiṃ pakāsenti, phalassa tividhaṃ budhā.</p>

<p rend="hangnum" n="1837"><hi rend="paranum">1837</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tidhā tato <hi rend="bold">samāpatti,</hi> sotāpattiphalādikā;</p>

<p rend="gathalast">Suññatā cānimittā ca, tathāppaṇihitāti ca.</p>

<p rend="hangnum" n="1838"><hi rend="paranum">1838</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tañca vuttanayeneva, samāpajjitumicchato;</p>

<p rend="gathalast">Vipassantassa saṅkhāre, phalamappeti attano.</p>

<p rend="hangnum" n="1839"><hi rend="paranum">1839</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Nirodhaṃ tu samāpattiṃ, rūpārūpassa lābhako;</p>

<p rend="gathalast">Samāpajjatānāgāmī, arahā ca yathā tathā.</p>

<p rend="hangnum" n="1840"><hi rend="paranum">1840</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Rūpārūpasamāpattiṃ, samāpajja yathākkamaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Vuṭṭhahitvā vipassanto, tattha tattheva saṅkhate.</p>

<p rend="hangnum" n="1841"><hi rend="paranum">1841</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Yuganandhaṃ pavattetvā, samathañca vipassanaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Yāvākiñcaññāyatana-mitthaṃ patvā tato paraṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1842"><hi rend="paranum">1842</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Adhiṭṭheyyamadhiṭṭhāya, katvābhogaṃ yathārahaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Maggārūpasamāpattiṃ, samāpajjati paṇḍito.</p>

<p rend="hangnum" n="1843"><hi rend="paranum">1843</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tato nirodhaṃ phusati, cittuppādadvayā paraṃ;</p>

<p rend="gathalast">Tassevaṃ manasābhāvo, <hi rend="bold">nirodho</hi>ti pavuccati.</p>

<p rend="hangnum" n="1844"><hi rend="paranum">1844</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Phalacittasamuppādā, vuṭṭhānaṃ tassa dīpitaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Tato bhavaṅgaṃ chetvāna, paccavekkhati buddhimā.</p>

<p rend="hangnum" n="1845"><hi rend="paranum">1845</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Iccānekaguṇādhāraṃ, paññābhāvanamuttamaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Bhāveyya matimā yogī, patthento hitamattano.</p>

<p rend="hangnum" n="1846"><hi rend="paranum">1846</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Itthaṃ susampāditasīlacitta-</p>

<p rend="gatha2">Paññāvisuddhī paṭipādayantā;</p>

<p rend="gatha3">Patvāna sambodhimapetasokā,</p>

<p rend="gathalast">Pālenti sotthiṃ paramaṃ cirāya.</p>

<p rend="hangnum" n="1847"><hi rend="paranum">1847</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Te <pb ed="M" n="0.0159" /><pb ed="V" n="0.0168" /> pattipattā paramappatītā,</p>

<p rend="gathalast">Pakkhālitaklesamalā mahesī;</p>

<p rend="gatha3">Accantavodātaguṇoditattā,</p>

<p rend="gathalast">Lokassa hontuttamadakkhiṇeyyā.</p>

<p rend="centre">Iti nāmarūpaparicchede nissandaphalavibhāgo nāma</p>

<p rend="centre">Terasamo paricchedo.</p>

<p rend="centre">Niṭṭhito ca sabbathāpi vipassanāvibhāgo.</p>

<p rend="subhead">Nigamanakathā</p>

<p rend="hangnum" n="1848"><hi rend="paranum">1848</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Ettāvatā paṭiññāto, pavakkhāmīti ādito;</p>

<p rend="gathalast"><hi rend="bold">Nāmarūpaparicchedo,</hi> pariniṭṭhāpito mayā.</p>

<p rend="hangnum" n="1849"><hi rend="paranum">1849</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Teraseva paricchedā, vibhattā satta sādhikā;</p>

<p rend="gathalast">Nāmarūpaparicchede, bhāṇavārā pakāsitā.</p>

<p rend="hangnum" n="1850"><hi rend="paranum">1850</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Abhidhammaparamatthā, samatho ca vipassanā;</p>

<p rend="gathalast">Visuṃ visuṃ vibhattāti, vibhāgettha tidhā matā.</p>

<p rend="hangnum" n="1851"><hi rend="paranum">1851</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Soyaṃ vijjāvimokkhā ca, hadayesu vibhāvinaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Vallabhattamadhiṭṭhāya, sāsanettha gavesinaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1852"><hi rend="paranum">1852</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Manogatatamuddhaṃsī, raviraṃsīva paṇḍito;</p>

<p rend="gathalast">Dassetu ciramālokaṃ, saddhammaratanālaye.</p>

<p rend="hangnum" n="1853"><hi rend="paranum">1853</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Paṇḍiccaṃ <pb ed="V" n="0.0169" /> paramatthesu, pāṭavaṃ paṭipattiyaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Patthayantena bhikkhūna-mitthaṃ sugatasāsane.</p>

<p rend="hangnum" n="1854"><hi rend="paranum">1854</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Nāmarūpapariccheda-masaṃkiṇṇamanākulaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Kubbatā hitakāmena, sukatena katena me.</p>

<p rend="hangnum" n="1855"><hi rend="paranum">1855</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Mahāmerunibhaṃ <pb ed="M" n="0.0160" /> gehaṃ, mahācetiyabhūsitaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Mahāvihāramāruḷha-mahābodhimahussavaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1856"><hi rend="paranum">1856</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Alaṅkātuṃ pahontālaṃ, cirakālaṃ tapodhanā;</p>

<p rend="gathalast">Laṅkādīpassalaṅkāraṃ, kalaṅkāpagatālayaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1857"><hi rend="paranum">1857</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Nāmarūpaparicchedo,</p>

<p rend="gatha2">Antarāyaṃ vinā yathā;</p>

<p rend="gatha3">Niṭṭhitoyaṃ tathā loke,</p>

<p rend="gathalast">Niṭṭhantajjhāsayā subhā.</p>

<p rend="centre">Iti anuruddhācariyena viracitaṃ</p>

<p rend="centre">Nāmarūpaparicchedapakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.</p>

<p rend="centre"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>