<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-latn.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>

<p rend="chapter">19. Paññāsanipāto</p>

<p rend="subhead">1. Tālapuṭattheragāthāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext">Paññāsanipāte <pb ed="M" n="2.0457" /><pb ed="V" n="2.0388" /><hi rend="bold">kadā nuha</hi>ntiādikā āyasmato tālapuṭattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarasmiṃ naṭakule nibbattitvā viññutaṃ patto <pb ed="P" n="3.0144" /> kulānurūpesu naccaṭṭhānesu nipphattiṃ gantvā sakalajambudīpe pākaṭo naṭagāmaṇi ahosi. So pañcasatamātugāmaparivāro mahatā naṭavibhavena gāmanigamarājadhānīsu samajjaṃ dassetvā, mahantaṃ pūjāsakkāraṃ labhitvā, vicaranto rājagahaṃ āgantvā, nagaravāsīnaṃ samajjaṃ dassetvā, laddhasammānasakkāro ñāṇassa paripākaṃ gatattā satthu santikaṃ gantvā, vanditvā ekamantaṃ nisinno bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutametaṃ, bhante, pubbakānaṃ ācariyapācariyānaṃ naṭānaṃ bhāsamānānaṃ ‘yo so naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe saccālikena janaṃ hāseti rameti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pahāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’ti, idha bhagavā kimāhā’’ti. Atha naṃ bhagavā tikkhattuṃ paṭikkhipi ‘‘mā maṃ etaṃ pucchī’’ti. Catutthavāraṃ puṭṭho āha – ‘‘gāmaṇi, ime sattā pakatiyāpi rāgabandhanabaddhā dosabandhanabaddhā mohabandhanabaddhā tesaṃ bhiyyopi rajanīye dosanīye mohanīye dhamme upasaṃharanto pamādetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā niraye upapajjati. Sace panassa evaṃdiṭṭhi hoti ‘yo so naṭo raṅgamajjhe samajjamajjhe saccālikena janaṃ hāseti rameti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pahāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’’’ti sāssa hoti micchādiṭṭhi. Micchādiṭṭhissa ca dvinnaṃ gatīnaṃ aññatarā gati icchitabbā, nirayassa vā tiracchānayoniyā vāti. Taṃ sutvā tālapuṭo gāmaṇi parodi. Nanu gāmaṇi pageva mayā paṭikkhitto ‘‘mā maṃ etaṃ pucchī’’ti (saṃ. ni. 4.354)? ‘‘Nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmi, yaṃ maṃ bhagavā naṭānaṃ abhisamparāyaṃ evamāhā’’ti. Api cāhaṃ, bhante, pubbakehi ācariyapācariyehi naṭehi vañcito ‘‘naṭo mahājanassa naṭasamajjaṃ dassetvā sugatiṃ upapajjatī’’ti. So satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampanno vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva <pb ed="M" n="2.0458" /> arahattaṃ <pb ed="V" n="2.0389" /> pāpuṇi, adhigatārahatto pana arahattappattito pubbe yenākārena attano cittaṃ niggaṇhanavasena yonisomanasikāro udapādi, taṃ anekadhā vibhajitvā dassetuṃ –</p>

<p rend="hangnum" n="1094"><hi rend="paranum">1094</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nuhaṃ pabbatakandarāsu, ekākiyo addutiyo vihassaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Aniccato sabbabhavaṃ vipassaṃ, taṃ me idaṃ taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1095"><hi rend="paranum">1095</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā <pb ed="P" n="3.0145" /> nuhaṃ bhinnapaṭandharo muni, kāsāvavattho amamo nirāso;</p>

<p rend="gathalast">Rāgañca dosañca tatheva mohaṃ, hantvā sukhī pavanagato vihassaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1096"><hi rend="paranum">1096</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā aniccaṃ vadharoganīḷaṃ, kāyaṃ imaṃ maccujarāyupaddutaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Vipassamāno vītabhayo vihassaṃ, eko vane taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1097"><hi rend="paranum">1097</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nuhaṃ bhayajananiṃ dukhāvahaṃ, taṇhālataṃ bahuvidhānuvattaniṃ;</p>

<p rend="gathalast">Paññāmayaṃ tikhiṇamasiṃ gahetvā, chetvā vase tampi kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1098"><hi rend="paranum">1098</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nu paññāmayamuggatejaṃ, satthaṃ isīnaṃ sahasādiyitvā;</p>

<p rend="gathalast">Māraṃ sasenaṃ sahasā bhañjissaṃ, sīhāsane taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1099"><hi rend="paranum">1099</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nuhaṃ sabbhi samāgamesu, diṭṭho bhave dhammagarūhi tādibhi;</p>

<p rend="gathalast">Yāthāvadassīhi jitindriyehi, padhāniyo taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1100"><hi rend="paranum">1100</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā <pb ed="M" n="2.0459" /> nu maṃ tandi khudā pipāsā, vātātapā kīṭasarīsapā vā;</p>

<p rend="gathalast">Na bādhayissanti na taṃ giribbaje, atthatthiyaṃ taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1101"><hi rend="paranum">1101</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nu kho yaṃ viditaṃ mahesinā, cattāri saccāni sududdasāni;</p>

<p rend="gathalast">Samāhitatto satimā agacchaṃ, paññāya taṃ taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1102"><hi rend="paranum">1102</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nu rūpe amite ca sadde, gandhe rase phusitabbe ca dhamme;</p>

<p rend="gathalast">Ādittatohaṃ samathehi yutto, paññāya dacchaṃ tadidaṃ kadā me.</p>

<p rend="hangnum" n="1103"><hi rend="paranum">1103</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nuhaṃ dubbacanena vutto, tato nimittaṃ vimano na hessaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Atho pasatthopi tato nimittaṃ, tuṭṭho na hessaṃ tadidaṃ kadā me.</p>

<p rend="hangnum" n="1104"><hi rend="paranum">1104</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā <pb ed="P" n="3.0146" /> nu kaṭṭhe ca tiṇe latā ca, khandhe imehaṃ amite ca dhamme;</p>

<p rend="gathalast">Ajjhattikāneva ca bāhirāni ca, samaṃ tuleyyaṃ tadidaṃ kadā me.</p>

<p rend="hangnum" n="1105"><hi rend="paranum">1105</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nu maṃ pāvusakālamegho, navena toyena sacīvaraṃ vane;</p>

<p rend="gathalast">Isippayātamhi pathe vajantaṃ, ovassate taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1106"><hi rend="paranum">1106</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā mayūrassa sikhaṇḍino vane, dijassa sutvā girigabbhare rutaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Paccuṭṭhahitvā amatassa pattiyā, saṃcintaye taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1107"><hi rend="paranum">1107</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā <pb ed="M" n="2.0460" /><pb ed="V" n="2.0390" /> nu gaṅgaṃ yamunaṃ sarassatiṃ, pātālakhittaṃ vaḷavāmukhañca;</p>

<p rend="gathalast">Asajjamāno patareyyamiddhiyā, vibhiṃsanaṃ taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1108"><hi rend="paranum">1108</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā nu nāgova asaṅgacārī, padālaye kāmaguṇesu chandaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Nibbajjayaṃ sabbasubhaṃ nimittaṃ, jhāne yuto taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1109"><hi rend="paranum">1109</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kadā iṇaṭṭova daliddako nidhiṃ, ārādhayitvā dhanikehi pīḷito;</p>

<p rend="gathalast">Tuṭṭho bhavissaṃ adhigamma sāsanaṃ, mahesino taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="hangnum" n="1110"><hi rend="paranum">1110</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Bahūni vassāni tayāmhi yācito, agāravāsena alaṃ nu te idaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Taṃ dāni maṃ pabbajitaṃ samānaṃ, kiṃkāraṇā citta tuvaṃ na yuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1111"><hi rend="paranum">1111</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Nanu ahaṃ citta tayāmhi yācito, giribbaje citrachadā vihaṅgamā;</p>

<p rend="gathalast">Mahindaghosatthanitābhigajjino, te taṃ ramessanti vanamhi jhāyinaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1112"><hi rend="paranum">1112</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kulamhi mitte ca piye ca ñātake, khiḍḍāratiṃ kāmaguṇañca loke;</p>

<p rend="gathalast">Sabbaṃ pahāya imamajjhupāgato, athopi tvaṃ citta na mayha tussasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1113"><hi rend="paranum">1113</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Mameva <pb ed="P" n="3.0147" /> etaṃ na hi tvaṃ paresaṃ, sannāhakāle paridevitena kiṃ;</p>

<p rend="gathalast">Sabbaṃ idaṃ calamiti pekkhamāno, abhinikkhamiṃ amatapadaṃ jigīsaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1114"><hi rend="paranum">1114</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Suyuttavādī <pb ed="M" n="2.0461" /> dvipadānamuttamo, mahābhisakko naradammasārathi;</p>

<p rend="gathalast">Cittaṃ calaṃ makkaṭasannibhaṃ iti, avītarāgena sudunnivārayaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1115"><hi rend="paranum">1115</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Kāmā hi citrā madhurā manoramā, aviddasū yattha sitā puthujjanā;</p>

<p rend="gathalast">Te dukkhamicchanti punabbhavesino, cittena nītā niraye nirākatā.</p>

<p rend="hangnum" n="1116"><hi rend="paranum">1116</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Mayūrakoñcābhirutamhi kānane, dīpīhi byagghehi purakkhato vasaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Kāye apekkhaṃ jaha mā virādhaya, itissu maṃ citta pure niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1117"><hi rend="paranum">1117</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Bhāvehi jhānāni ca indriyāni ca, balāni bojjhaṅgasamādhibhāvanā;</p>

<p rend="gathalast">Tisso ca vijjā phusa buddhasāsane, itissu maṃ citta pure niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1118"><hi rend="paranum">1118</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Bhāvehi maggaṃ amatassa pattiyā, niyyānikaṃ sabbadukhakkhayogadhaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Aṭṭhaṅgikaṃ sabbakilesasodhanaṃ, itissu maṃ citta pure niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1119"><hi rend="paranum">1119</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Dukkhanti khandhe paṭipassa yoniso, yato ca dukkhaṃ samudeti taṃ jaha;</p>

<p rend="gathalast">Idheva dukkhassa karohi antaṃ, itissu maṃ citta pure niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1120"><hi rend="paranum">1120</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Aniccaṃ dukkhanti vipassa yoniso, suññaṃ anattāti aghaṃ vadhanti ca;</p>

<p rend="gathalast">Manovicāre uparundha cetaso, itissu maṃ citta pure niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1121"><hi rend="paranum">1121</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Muṇḍo <pb ed="M" n="2.0462" /> virūpo abhisāpamāgato, kapālahatthova kulesu bhikkhasu;</p>

<p rend="gathalast">Yuñjassu satthuvacane mahesino, itissu maṃ citta pure niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1122"><hi rend="paranum">1122</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Susaṃvutatto <pb ed="V" n="2.0391" /><pb ed="P" n="3.0148" /> visikhantare caraṃ, kulesu kāmesu asaṅgamānaso;</p>

<p rend="gathalast">Cando yathā dosinapuṇṇamāsiyā, itissu maṃ citta pure niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1123"><hi rend="paranum">1123</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Āraññiko hohi ca piṇḍapātiko, sosāniko hohi ca paṃsukūliko;</p>

<p rend="gathalast">Nesajjiko hohi sadā dhute rato, itissu maṃ citta pure niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1124"><hi rend="paranum">1124</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Ropetva rukkhāni yathā phalesī, mūle taruṃ chettu tameva icchasi;</p>

<p rend="gathalast">Tathūpamaṃ cittamidaṃ karosi, yaṃ maṃ aniccamhi cale niyuñjasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1125"><hi rend="paranum">1125</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Arūpa dūraṅgama ekacāri, na te karissaṃ vacanaṃ idānihaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Dukkhā hi kāmā kaṭukā mahabbhayā, nibbānamevābhimano carissaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1126"><hi rend="paranum">1126</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Nāhaṃ alakkhyā ahirikkatāya vā,</p>

<p rend="gatha2">Na cittahetū na ca dūrakantanā;</p>

<p rend="gatha3">Ājīvahetū ca ahaṃ na nikkhamiṃ,</p>

<p rend="gathalast">Kato ca te citta paṭissavo mayā.</p>

<p rend="hangnum" n="1127"><hi rend="paranum">1127</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Appicchatā sappurisehi vaṇṇitā, makkhappahānaṃ vūpasamo dukhassa;</p>

<p rend="gathalast">Itissu maṃ citta tadā niyuñjasi, idāni tvaṃ gacchasi pubbaciṇṇaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1128"><hi rend="paranum">1128</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Taṇhā <pb ed="M" n="2.0463" /> avijjā ca piyāpiyañca, subhāni rūpāni sukhā ca vedanā;</p>

<p rend="gathalast">Manāpiyā kāmaguṇā ca vantā, vante ahaṃ āvamituṃ na ussahe.</p>

<p rend="hangnum" n="1129"><hi rend="paranum">1129</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Sabbattha te citta vaco kataṃ mayā, bahūsu jātīsu namesi kopito;</p>

<p rend="gathalast">Ajjhattasambhavo kataññutāya te, dukkhe ciraṃ saṃsaritaṃ tayā kate.</p>

<p rend="hangnum" n="1130"><hi rend="paranum">1130</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Tvaññeva no citta karosi brāhmaṇo, tvaṃ khattiyo rājadasī karosi;</p>

<p rend="gathalast">Vessā ca suddā ca bhavāma ekadā, devattanaṃ vāpi taveva vāhasā.</p>

<p rend="hangnum" n="1131"><hi rend="paranum">1131</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Taveva <pb ed="P" n="3.0149" /> hetū asurā bhavāmase, tvaṃmūlakaṃ nerayikā bhavāmase;</p>

<p rend="gathalast">Atho tiracchānagatāpi ekadā, petattanaṃ vāpi taveva vāhasā.</p>

<p rend="hangnum" n="1132"><hi rend="paranum">1132</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Nanu dubbhissasi maṃ punappunaṃ, muhuṃ muhuṃ cāraṇikaṃva dassayaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Ummattakeneva mayā palobhasi, kiñcāpi te citta virādhitaṃ mayā.</p>

<p rend="hangnum" n="1133"><hi rend="paranum">1133</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Idaṃ pure cittamacāri cārikaṃ, yenicchakaṃ yatthakāmaṃ yathāsukhaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Tadajjahaṃ niggahessāmi yoniso, hatthippabhinnaṃ viya aṅgusaggaho.</p>

<p rend="hangnum" n="1134"><hi rend="paranum">1134</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Satthā ca me lokamimaṃ adhiṭṭhahi, aniccato addhuvato asārato;</p>

<p rend="gathalast">Pakkhanda maṃ citta jinassa sāsane, tārehi oghā mahatā suduttarā.</p>

<p rend="hangnum" n="1135"><hi rend="paranum">1135</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Na <pb ed="M" n="2.0464" /> te idaṃ citta yathā purāṇakaṃ, nāhaṃ alaṃ tuyha vase nivattituṃ;</p>

<p rend="gathalast">Mahesino pabbajitomhi sāsane, na mādisā honti vināsadhārino.</p>

<p rend="hangnum" n="1136"><hi rend="paranum">1136</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Nagā <pb ed="V" n="2.0392" /> samuddā saritā vasundharā, disā catasso vidisā adho divā;</p>

<p rend="gathalast">Sabbe aniccā tibhavā upaddutā, kuhiṃ gato citta sukhaṃ ramissasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1137"><hi rend="paranum">1137</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Dhitipparaṃ kiṃ mama citta kāhisi, na te alaṃ citta vasānuvattako;</p>

<p rend="gathalast">Na jātu bhastaṃ ubhatomukhaṃ chupe, dhiratthu pūraṃ navasotasandaniṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1138"><hi rend="paranum">1138</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Varāhaeṇeyyavigāḷhasevite, pabbhārakuṭṭe pakateva sundare;</p>

<p rend="gathalast">Navambunā pāvusasittakānane, tahiṃ guhāgehagato ramissasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1139"><hi rend="paranum">1139</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Sunīlagīvā susikhā supekhunā, sucittapattacchadanā vihaṅgamā;</p>

<p rend="gathalast">Sumañjughosatthanitābhigajjino, te taṃ ramessanti vanamhi jhāyinaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1140"><hi rend="paranum">1140</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Vuṭṭhamhi <pb ed="P" n="3.0150" /> deve caturaṅgule tiṇe, saṃpupphite meghanibhamhi kānane;</p>

<p rend="gathalast">Nagantare viṭapisamo sayissaṃ, taṃ me mudū hehiti tūlasannibhaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1141"><hi rend="paranum">1141</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Tathā tu kassāmi yathāpi issaro, yaṃ labbhati tenapi hotu me alaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Na tāhaṃ kassāmi yathā atandito, biḷārabhastaṃva yathā sumadditaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1142"><hi rend="paranum">1142</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Tathā <pb ed="M" n="2.0465" /> tu kassāmi yathāpi issaro, yaṃ labbhati tenapi hotu me alaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Viriyena taṃ mayha vasānayissaṃ, gajaṃva mattaṃ kusalaṅkusaggaho.</p>

<p rend="hangnum" n="1143"><hi rend="paranum">1143</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Tayā sudantena avaṭṭhitena hi, hayena yoggācariyova ujjunā;</p>

<p rend="gathalast">Pahomi maggaṃ paṭipajjituṃ sivaṃ, cittānurakkhīhi sadā nisevitaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1144"><hi rend="paranum">1144</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Ārammaṇe taṃ balasā nibandhisaṃ, nāgaṃva thambhamhi daḷhāya rajjuyā;</p>

<p rend="gathalast">Taṃ me suguttaṃ satiyā subhāvitaṃ, anissitaṃ sabbabhavesu hehisi.</p>

<p rend="hangnum" n="1145"><hi rend="paranum">1145</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Paññāya chetvā vipathānusārinaṃ, yogena niggayha pathe nivesiya;</p>

<p rend="gathalast">Disvā samudayaṃ vibhavañca sambhavaṃ, dāyādako hehisi aggavādino.</p>

<p rend="hangnum" n="1146"><hi rend="paranum">1146</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Catubbipallāsavasaṃ adhiṭṭhitaṃ, gāmaṇḍalaṃva parinesi citta maṃ;</p>

<p rend="gathalast">Nanu saṃyojanabandhanacchidaṃ, saṃsevase kāruṇikaṃ mahāmuniṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="1147"><hi rend="paranum">1147</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Migo yathā seri sucittakānane, rammaṃ giriṃ pāvusaabbhamāliniṃ;</p>

<p rend="gathalast">Anākule tattha nage ramissaṃ, asaṃsayaṃ citta parā bhavissasi.</p>

<p rend="hangnum" n="1148"><hi rend="paranum">1148</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Ye tuyha chandena vasena vattino,</p>

<p rend="gatha2">Narā ca nārī ca anubhonti yaṃ sukhaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Aviddasū māravasānuvattino,</p>

<p rend="gathalast">Bhavābhinandī tava citta sāvakā’’ti.</p>

<p rend="bodytext">Tattha <pb ed="M" n="2.0466" /><hi rend="bold">kadā nuha</hi>nti kadā nu ahaṃ. <hi rend="bold">Pabbatakandarāsū</hi>ti pabbatesu ca kandaresu ca, pabbatassa <pb ed="V" n="2.0393" /> vā kandarāsu. <hi rend="bold">Ekākiyo</hi>ti <pb ed="P" n="3.0151" /> ekako. <hi rend="bold">Addutiyo</hi>ti nittaṇho. Taṇhā hi purisassa dutiyā nāma. <hi rend="bold">Vihassa</hi>nti viharissāmi. <hi rend="bold">Aniccato sabbabhavaṃ vipassa</hi>nti kāmabhavādibhedaṃ sabbampi bhavaṃ ‘‘hutvā abhāvaṭṭhena anicca’’nti vipassanto kadā nu viharissanti yojanā. Nidassanamattañcetaṃ, ‘‘yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tadanattā’’ti vacanato (saṃ. ni. 3.15) itarampi lakkhaṇadvayaṃ vuttamevāti daṭṭhabbaṃ. <hi rend="bold">Taṃ me idaṃ taṃ nu kadā bhavissatī</hi>ti taṃ idaṃ me parivitakkitaṃ kadā nu bhavissati, kadā nu kho matthakaṃ pāpuṇissatīti attho. <hi rend="bold">Taṃ nū</hi>ti cettha <hi rend="bold">ta</hi>nti nipātamattaṃ. Ayañhettha saṅkhepattho – kadā nu kho ahaṃ mahāgajo viya saṅkhalikabandhanaṃ, gihibandhanaṃ chinditvā pabbajitvā kāyavivekaṃ paribrūhayanto ekākī pabbatakandarāsu adutiyo sabbattha nirapekkho sabbasaṅkhāragataṃ aniccādito vipassanto viharissāmīti.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Bhinnapaṭandharo</hi>ti bhinnavatthadharo, gāthāsukhatthaṃ nakārāgamaṃ katvā vuttaṃ. Satthakacchinnaagghaphassavaṇṇabhinnaṃ paṭacīvaraṃ dhārentoti attho. <hi rend="bold">Munī</hi>ti pabbajito. <hi rend="bold">Amamo</hi>ti kule vā gaṇe vā mamattābhāvena amamo. Katthacipi ārammaṇe āsīsanāya abhāvena <hi rend="bold">nirāso. Hantvā sukhī pavanagato vihassa</hi>nti rāgādike kilese ariyamaggena samucchinditvā maggasukhena phalasukhena sukhī mahāvanagato kadā nu kho ahaṃ viharissāmi.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Vadharoganīḷa</hi>nti maraṇassa ca rogassa ca kulāvakabhūtaṃ. <hi rend="bold">Kāyaṃ ima</hi>nti imaṃ khandhapañcakasaṅkhātaṃ kāyaṃ. Khandhapañcakopi hi ‘‘avijjāgatassa, bhikkhave, purisapuggalassa taṇhānugatassa ayameva kāyo bahiddhā nāmarūpa’’ntiādīsu kāyo vuccati. <hi rend="bold">Maccujarāyupadduta</hi>nti maraṇena ceva jarāya ca pīḷitaṃ, vipassamāno ahaṃ bhayahetupahānena <hi rend="bold">vītabhayo,</hi> taṃ nu kadā bhavissatīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Bhayajanani</hi>nti pañcavīsatiyā mahābhayānaṃ uppādakāraṇabhūtaṃ kāyikassa ca cetasikassa ca sakalassapi vaṭṭadukkhassa āvahanato <hi rend="bold">dukhāvahaṃ. Taṇhālataṃ bahuvidhānuvattani</hi>nti bahuvidhañca ārammaṇaṃ bhavameva vā anuvattati <pb ed="M" n="2.0467" /> santanotīti bahuvidhānuvattaniṃ, taṇhāsaṅkhātalataṃ. <hi rend="bold">Paññāmaya</hi>nti maggapaññāmayaṃ sunisitaṃ asikhaggaṃ vīriyapaggahitena saddhāhatthena gahetvā samucchinditvā ‘‘kadā nuhaṃ vase’’ti yaṃ parivitakkitaṃ, tampi kadā bhavissatīti yojanā.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Uggateja</hi>nti samathavipassanāvasena nisitatāya tikkhatejaṃ. <hi rend="bold">Satthaṃ isīna</hi>nti buddhapaccekabuddhaariyasāvakaisīnaṃ <pb ed="V" n="2.0394" /> satthabhūtaṃ <pb ed="P" n="3.0152" />. <hi rend="bold">Māraṃ sasenaṃ sahasā bhañjissa</hi>nti kilesasenāya sasenaṃ abhisaṅkhārādimāraṃ sahasā sīghameva bhañjissāmi. <hi rend="bold">Sīhāsane</hi>ti thirāsane, aparājitapallaṅketi attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Sabbhi samāgamesu diṭṭho bhave</hi>ti dhammagāravayuttatāya <hi rend="bold">dhammagarūhi</hi> tādilakkhaṇappattiyā <hi rend="bold">tādīhi</hi> aviparītadassitāya <hi rend="bold">yāthāvadassīhi</hi> ariyamaggeneva pāpajitindriyatāya <hi rend="bold">jitindriyehi</hi> buddhādīhi sādhūhi samāgamesu ‘‘kadā nu ahaṃ padhāniyoti diṭṭho bhaveyya’’nti yaṃ me parivitakkitaṃ, taṃ nu kadā bhavissatīti yojanā. Iminā nayena sabbattha padayojanā veditabbā, padatthamattameva vaṇṇayissāma.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Tandī</hi>ti ālasiyaṃ. <hi rend="bold">Khudā</hi>ti jighacchā. <hi rend="bold">Kīṭasarīsapā</hi>ti kīṭañceva sarīsapā ca. <hi rend="bold">Na bādhayissantī</hi>ti maṃ na byādhayissanti sukhadukkhasomanassadomanassānaṃ jhānehi paṭibāhitattāti adhippāyo. <hi rend="bold">Giribbaje</hi>ti pabbatakandarāya. <hi rend="bold">Atthatthiya</hi>nti sadatthasaṅkhātena atthena atthikaṃ.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Yaṃ viditaṃ mahesinā</hi>ti yaṃ catusaccaṃ mahesinā sammāsambuddhena sayambhūñāṇena ñātaṃ paṭividdhaṃ, tāni cattāri saccāni anupacitakusalasambhārehi suṭṭhu duddasāni maggasamādhinā <hi rend="bold">samāhitatto,</hi> sammāsatiyā <hi rend="bold">satimā,</hi> ariyamaggapaññāya ahaṃ <hi rend="bold">agacchaṃ</hi> paṭivijjhissaṃ adhigamissanti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Rūpe</hi>ti cakkhuviññeyyarūpe. <hi rend="bold">Amite</hi>ti ñāṇena amite, aparicchinne apariññāteti attho. <hi rend="bold">Phusitabbe</hi>ti, phoṭṭhabbe. <hi rend="bold">Dhamme</hi>ti manoviññeyyadhamme. <hi rend="bold">Amite</hi>ti vā aparimāṇe nīlādivasena anekabhedabhinne rūpe bherisaddādivasena, mūlarasādivasena, kakkhaḷamudutādivasena, sukhadukkhādivasena ca, anekabhedasaddādike cāti attho. <hi rend="bold">Ādittato</hi>ti ekādasahi aggīhi ādittabhāvato. <hi rend="bold">Samathehi yutto</hi>ti jhānavipassanāmaggasamādhīhi <pb ed="M" n="2.0468" /> samannāgato. <hi rend="bold">Paññāya daccha</hi>nti vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya dakkhissaṃ.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Dubbacanena vutto</hi>ti duruttavacanena ghaṭṭito. <hi rend="bold">Tato nimitta</hi>nti pharusavācāhetu. <hi rend="bold">Vimano na hessa</hi>nti domanassito na bhaveyyaṃ. <hi rend="bold">Atho</hi>ti atha. <hi rend="bold">Pasattho</hi>ti kenaci pasaṃsito.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Kaṭṭhe</hi>ti dārukkhandhe. <hi rend="bold">Tiṇe</hi>ti tiṇānaṃ khandhe. <hi rend="bold">Ime</hi>ti ime mama santatipariyāpanne pañca khandhe <pb ed="V" n="2.0395" />. <hi rend="bold">Amite ca dhamme</hi>ti tato aññena indriyakkhandhena amite rūpadhamme. Tenāha – ‘‘ajjhattikāneva ca bāhirāni cā’’ti. <hi rend="bold">Samaṃ tuleyya</hi>nti aniccādivasena ceva asārādiupamāvasena ca sabbaṃ samameva katvā tīreyyaṃ.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Isippayātamhi</hi><pb ed="P" n="3.0153" /><hi rend="bold">pathe vajanta</hi>nti buddhādīhi mahesīhi sammadeva payāte samathavipassanāmagge vajantaṃ paṭipajjantaṃ. Pāvusasamaye kālamegho <hi rend="bold">navena toyena</hi> vassodakena sacīvaraṃ pavane kadā nu ovassati, temetīti attano abbhokāsikabhāvaparivitakkitaṃ dasseti.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Mayūrassa sikhaṇḍino vane dijassā</hi>ti mātukucchito aṇḍakosato cāti dvikkhattuṃ jāyanavasena dijassa, sikhāsambhavena sikhaṇḍino ca mayūrassa vane kadā pana girigabbhare <hi rend="bold">rutaṃ</hi> kekāravaṃ sutvā velaṃ sallakkhitvā sayanato vuṭṭhahitvā <hi rend="bold">amatassa pattiyā</hi> nibbānādhigamāya. <hi rend="bold">Saṃcintaye</hi>ti vuccamāne bhave aniccādito manasi kareyyaṃ vipasseyyanti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Gaṅgaṃ yamunaṃ sarassati</hi>nti etā mahānadiyo asajjamāno bhāvanāmayāya <hi rend="bold">iddhiyā</hi> kadā nu patareyyanti yojanā. <hi rend="bold">Pātālakhittaṃ baḷavāmukhañcā</hi>ti pātāya alaṃ pariyattanti pātālaṃ, tadeva khittaṃ, pathaviyā saṇṭhahanakāle tathā ṭhitanti pātālakhittaṃ. Yojanasatikādibhedāni samuddassa antopathaviyā tīraṭṭhānāni, yesu kānici nāgādīnaṃ vasanaṭṭhānāni honti, kānici suññāniyeva hutvā tiṭṭhanti. Baḷavāmukhanti mahāsamudde mahantaṃ āvaṭṭamukhaṃ. Mahānirayadvārassa hi vivaṭakāle mahāaggikkhandho tato nikkhanto tadabhimukhaṃ anekayojanasatāyāmavitthāraṃ heṭṭhā samuddapadesaṃ ḍahati, tasmiṃ daḍḍhe upari udakaṃ āvaṭṭākārena <pb ed="M" n="2.0469" /> paribbhamantaṃ mahatā saddena heṭṭhā nipatati. Tattha baḷavāmukhasamaññā, iti tañca pātālakhittaṃ baḷavāmukhañca <hi rend="bold">vibhiṃsanaṃ</hi> bhayānakaṃ asajjamāno iddhiyā kadā nu patareyyanti yaṃ parivitakkitaṃ, taṃ kadā nu bhavissati, bhāvanāmayaṃ iddhiṃ nibbattetvā kadā nu evaṃ iddhiṃ vaḷañjissāmīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Nāgova asaṅgacārī padālaye</hi>ti yathā mattavāraṇo daḷhathambhaṃ bhinditvā ayasaṅkhalikaṃ viddhaṃsetvā asaṅgacārī vanaṃ pavisitvā eko adutiyo hutvā attano rucivasena carati, evamahaṃ kadā nu sabbasubhaṃ nimittaṃ <hi rend="bold">nibbajjayaṃ</hi> niravasesato vajjayanto kāmacchandavaso ahutvā jhāne <hi rend="bold">yuto</hi> payutto kāmaguṇesu chandaṃ sammadeva padāleyyaṃ chindeyyaṃ pajaheyyanti yaṃ parivitakkitaṃ, taṃ nu kadā bhavissati.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Iṇaṭṭova</hi><pb ed="V" n="2.0396" /><hi rend="bold">daliddako nidhiṃ ārādhayitvā</hi>ti yathā koci daliddo jīvikapakato iṇaṃ gahetvā taṃ sodhetuṃ asakkonto iṇaṭṭo iṇena aṭṭito dhanikehi pīḷito nidhiṃ ārādhayitvā adhigantvā iṇañca sodhetvā sukhena ca jīvanto tuṭṭho bhaveyya, evaṃ ahampi kadā nu iṇasadisaṃ kāmacchandaṃ pahāya <hi rend="bold">mahesino</hi> ariyadhanasampuṇṇatāya maṇikanakādiratanasampuṇṇanidhisadisaṃ <pb ed="P" n="3.0154" /> buddhassa <hi rend="bold">sāsanaṃ</hi> adhigantvā tuṭṭho bhaveyyanti yaṃ parivitakkitaṃ, taṃ kadā nu bhavissatīti.</p>

<p rend="bodytext">Evaṃ pabbajjato pubbe nekkhammavitakkavasena pavattaṃ attano vitakkapavattiṃ dassetvā idāni pabbajitvā yehākārehi attānaṃ ovaditvā adhigacchi, te dassento <hi rend="bold">‘‘bahūni vassānī’’</hi>tiādikā gāthā abhāsi. Tattha <hi rend="bold">bahūni vassāni tayāmhi yācito, agāravāsena alaṃ nu te ida</hi>nti anekasaṃvaccharāni vividhadukkhānubandhena agāramajjhe vāsena alaṃ pariyattameva teti, ambho citta, idaṃ tayā anekāni saṃvaccharāni ahaṃ amhi nanu yācito. <hi rend="bold">Taṃ dāni maṃ pabbajitaṃ samāna</hi>nti taṃ maṃ tayā tathā ussāhanena pabbajitaṃ samānaṃ kena kāraṇena citta tuvaṃ na yuñjasi, samathavipassanaṃ chaḍḍetvā nihīne ālasiye niyojesīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Nanu</hi><pb ed="M" n="2.0470" /> ahaṃ, citta, tayāmhi yācitoti, ambho citta, ahaṃ tayā nanu yācito amhi āyācito maññe. Yadi yācito, kasmā idāni tadanurūpaṃ na paṭipajjasīti adhippāyo. <hi rend="bold">‘‘Giribbaje’’</hi>tiādinā yācitākāraṃ dasseti. <hi rend="bold">Citrachadā vihaṅgamā</hi> vicitrapekhuṇapakkhino, mayūrāti attho. <hi rend="bold">Mahindaghosatthanitābhigajjino</hi>ti jalaghosatthanitena hetunā suṭṭhu gajjanasīlā. <hi rend="bold">Te taṃ ramessanti vanamhi jhāyina</hi>nti te mayūrā taṃ vane jhānapasutaṃ ramessantīti nanu tayā yācitoti dasseti.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Kulamhī</hi>ti kulaparivaṭṭe. <hi rend="bold">Imamajjhupāgato</hi>ti imaṃ araññaṭṭhānaṃ pabbajjaṃ vā ajjhupāgato. <hi rend="bold">Athopi tvaṃ, citta, na mayha tussasī</hi>ti tvaṃ anuvattitvā ṭhitampi maṃ nārādhessasīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Mameva etaṃ na hi tvaṃ paresa</hi>nti etaṃ, citta, mameva tasmā tvaṃ paresaṃ na hosi. Tvaṃ pana aññesaṃ viya katvā <hi rend="bold">sannāhakāle</hi> kilesamāre yujjhituṃ bhāvanāsannāhakāle nati vatvā paridevitena <hi rend="bold">kiṃ</hi> payojanaṃ, idāni taṃ aññathā vattituṃ na dassāmīti adhippāyo. <hi rend="bold">Sabbaṃ idaṃ calamiti pekkhamāno</hi>ti yasmā ‘‘idaṃ cittaṃ aññañca sabbaṃ tebhūmakasaṅkhāraṃ calaṃ anavaṭṭhita’’nti paññācakkhunā <pb ed="V" n="2.0397" /> olokento gehato kāmehi ca abhinikkhamiṃ <hi rend="bold">amatapadaṃ</hi> nibbānaṃ <hi rend="bold">jigīsaṃ</hi> pariyesanto, tasmā, citta, ananuvattanto nibbānaṃ pariyesanameva karomīti adhippāyo.</p>

<p rend="bodytext">Avītarāgena sudunnivārayaṃ cittaṃ calaṃ <hi rend="bold">makkaṭasannibhaṃ</hi> vanamakkaṭasadisaṃ iti <hi rend="bold">suyuttavādī</hi> subhāsitavādī dvipadānamuttamo mahābhisakko naradammasārathīti yojanā.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Aviddasū yattha sitā puthujjanā</hi>ti yattha yesu vatthukāmesu kilesakāmesu ca sitā paṭibaddhā te andhaputhujjanā tena <pb ed="P" n="3.0155" /> kāmarāgena punabbhavesino ekanteneva dukkhamicchanti. Icchantā ca <hi rend="bold">cittena nītā niraye nirākatā</hi>ti cittavasikā nirayasaṃvattanikaṃ kammaṃ karontā hitasukhato nirākatā hutvā attano citteneva niraye nītā na aññathāti cittasseva niggahetabbataṃ dasseti.</p>

<p rend="bodytext">Punapi <pb ed="M" n="2.0471" /> cittaṃyeva niggahetuṃ mantento <hi rend="bold">‘‘mayūrakoñcābhirutamhī’’</hi>tiādimāha. Tattha <hi rend="bold">mayūrakoñcābhirutamhī</hi>ti sikhīhi sārasehi ca abhikūjite. <hi rend="bold">Dīpīhi byagghehi purakkhato vasa</hi>nti mettāvihāritāya evarūpehi tiracchānagatehi purakkhato parivārito hutvā vane vasanto, etena suññabhāvaparibrūhanamāha. <hi rend="bold">Kāye apekkhaṃ jahā</hi>ti sabbaso kāye nirapekkho jaha, etena pahitattataṃ vadati. <hi rend="bold">Mā virādhayā</hi>ti imaṃ sudullabhaṃ navamaṃ khaṇaṃ mā virādhehi. <hi rend="bold">Itissu maṃ, citta, pure niyuñjasī</hi>ti evañhi tvaṃ, citta, maṃ pabbajjato pubbe sammāpaṭipattiyaṃ uyyojesīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Bhāvehī</hi>ti uppādehi vaḍḍhehi ca. <hi rend="bold">Jhānānī</hi>ti paṭhamādīni cattāri jhānāni. <hi rend="bold">Indriyānī</hi>ti saddhādīni pañcindriyāni. <hi rend="bold">Balānī</hi>ti tāniyeva pañca balāni. <hi rend="bold">Bojjhaṅgasamādhibhāvanā</hi>ti satta bojjhaṅge catasso samādhibhāvanā ca. <hi rend="bold">Tisso ca vijjā</hi>ti pubbenivāsañāṇādikā tisso vijjā ca. <hi rend="bold">Phusa</hi> pāpuṇāhi <hi rend="bold">buddhasāsane</hi> sammāsambuddhaovāde ṭhito.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Niyyānika</hi>nti vaṭṭadukkhato niyhānavahaṃ. <hi rend="bold">Sabbadukkhakkhayogadha</hi>nti amatogadhaṃ nibbānapatiṭṭhaṃ nibbānārammaṇaṃ. <hi rend="bold">Sabbakilesasodhana</hi>nti anavasesakilesamalavisodhanaṃ.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Khandhe</hi>ti upādānakkhandhe. <hi rend="bold">Paṭipassa yoniso</hi>ti rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhatoti <pb ed="V" n="2.0398" /> evamādīhi vividhehi pakārehi vipassanāñāṇena sammā upāyena nayena passa. <hi rend="bold">Taṃ jahā</hi>ti taṃ dukkhassa samudayaṃ taṇhaṃ pajaha, samucchinda. <hi rend="bold">Idhevā</hi>ti imasmiṃyeva attabhāve.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Anicca</hi>ntiādi antavantato aniccantikato tāvakālikato niccapaṭikkhepato ca aniccanti vā passa. <hi rend="bold">Dukkha</hi>nti te udayabbayapaṭipīḷanato sappaṭibhayato dukkhamato sukhapaṭikkhepato dukkhanti vā passa. <hi rend="bold">Suñña</hi>nti avasavattanato asāmikato asārato attapaṭikkhepato ca suññaṃ, tato eva <hi rend="bold">anattā</hi>ti. Vigarahitabbato avaḍḍhiābādhanato ca <hi rend="bold">agha</hi>nti ca <hi rend="bold">vadha</hi>nti ca vipassa yonisoti yojanā. <hi rend="bold">Manovicāre</hi><pb ed="M" n="2.0472" /><hi rend="bold">uparundha cetaso</hi>ti manovicārasaññino gehasitasomanassupavicārādike aṭṭhārasa cetaso uparundha vārehi nirodhehi.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Muṇḍo</hi>ti muṇḍabhāvaṃ upagato, ohāritakesamassuko. <hi rend="bold">Virūpo</hi>ti tena muṇḍabhāvena parūḷhalomatāya chinnabhinnakāsāya vatthatāya virūpo <pb ed="P" n="3.0156" /> vevaṇṇiyaṃ upagato. <hi rend="bold">Abhisāpamāgato</hi>ti ‘‘piṇḍolo vicarati pattapāṇī’’ti ariyehi kātabbaṃ abhisāpaṃ upagato. Vuttañhetaṃ – ‘‘abhisāpoyaṃ, bhikkhave, lokasmiṃ piṇḍolo vicarasi pattapāṇī’’ti (saṃ. ni. 3.80). Tenāha <hi rend="bold">‘‘kapālahatthova kulesu bhikkhasū’’</hi>ti. <hi rend="bold">Yuñjassu satthuvacane</hi>ti sammāsambuddhassa ovāde yogaṃ karohi anuyuñjassu.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Susaṃvutatto</hi>ti suṭṭhu kāyavācācittehi sammadeva saṃvuto. <hi rend="bold">Visikhantare cara</hi>nti bhikkhācariyāya icchāvisesesu caranto. <hi rend="bold">Cando yathā dosinapuṇṇamāsiyā</hi>ti vigatadosāya puṇṇamāya kulesu niccanavasāya pāsādikatāya candimā viya carāti yojanā.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Sadā dhute rato</hi>ti sabbakālañca dhutaguṇe abhirato. <hi rend="bold">Tathūpamaṃ cittamidaṃ karosī</hi>ti yathā koci puriso phalāni icchanto phalarukkhe ropetvā tato aladdhaphalova te mūlato chindituṃ icchati, citta, tvaṃ tathūpamaṃ tappaṭibhāgaṃ idaṃ karosi. <hi rend="bold">Yaṃ maṃ aniccamhi cale niyuñjasī</hi>ti yaṃ maṃ pabbajjāya niyojetvā pabbajitvā addhāgataṃ pabbajjāphalaṃ aniccamhi cale saṃsāramukhe niyuñjasi niyojanavasena pavattesi.</p>

<p rend="bodytext">Rūpābhāvato <hi rend="bold">arūpā</hi>. Cittassa hi tādisaṃ saṇṭhānaṃ nīlādivaṇṇabhedo vā natthi, tasmā vuttaṃ arūpāti. Dūraṭṭhānappavattiyā <hi rend="bold">dūraṅgama</hi>. Yadipi cittassa makkaṭasuttamattampi puratthimādidisābhāgena <pb ed="V" n="2.0399" /> gamanaṃ nāma natthi, dūre santaṃ pana ārammaṇaṃ sampaṭicchatīti dūraṅgama. Ekoyeva hutvā caraṇavasena pavattanato <hi rend="bold">ekacāri,</hi> antamaso dve tīṇipi cittāni ekato uppajjituṃ samatthāni nāma natthi, ekameva pana cittaṃ ekasmiṃ santāne uppajjati. Tasmiṃ niruddhe aparampi ekameva uppajjati, tasmā ekacāri. <hi rend="bold">Na te karissaṃ vacanaṃ idāniha</hi>nti yadipi pubbe tava vase anuvattiṃ, idāni pana satthu ovādaṃ laddhakālato <pb ed="M" n="2.0473" /> paṭṭhāya cittavasiko na bhavissāmi. Kasmāti ce? <hi rend="bold">Dukkhā hi kāmā kaṭukā mahabbhayā</hi> kāmā nāmete atītepi dukkhā, āyatimpi kaṭukaphalā, attānuvādādibhedena mahatā bhayena anubandhantā mahabbhayā. <hi rend="bold">Nibbānamevābhimano carissaṃ</hi> tasmā nibbānameva uddissa abhimukhacitto viharissaṃ.</p>

<p rend="bodytext">Tameva nibbānābhimukhabhāvaṃ dassento <hi rend="bold">‘‘nāhaṃ alakkhyā’’</hi>tiādimāha. Tattha <hi rend="bold">nāhaṃ alakkhyā</hi>ti alakkhikatāya nissirīkatāya nāhaṃ gehato nikkhaminti yojanā.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Ahirikkatāyā</hi>ti yathāvajjaṃ keḷiṃ karonto viya nillajjatāya. <hi rend="bold">Cittahetū</hi>ti ekadā <pb ed="P" n="3.0157" /> nigaṇṭho, ekadā paribbājakādiko honto anavaṭṭhitacitto puriso viya cittavasiko hutvā. <hi rend="bold">Dūrakantanā</hi>ti rājādīhi mettaṃ katvā tesu dubbhitvā dubbhibhāvena. <hi rend="bold">Ājīvahetū</hi>ti ājīvakāraṇā jīvikāpakato hutvā ājīvikābhayena ahaṃ <hi rend="bold">na nikkhamiṃ</hi> na pabbajiṃ. <hi rend="bold">Kato ca te, citta, paṭissavo mayā</hi>ti, ‘‘pabbajitakālato paṭṭhāya na tava vase vattāmi, mameva pana vase vattāmī’’ti, citta, mayā nanu paṭiññā katāti dasseti.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Appicchatā sappurisehi vaṇṇitā</hi>ti ‘‘paccayesu sabbaso appicchā nāma sādhū’’ti buddhādīhi pasaṭṭhā, tathā <hi rend="bold">makkhappahānaṃ</hi> paresaṃ guṇe makkhanassa pahānaṃ vūpasamo sabbassa dukkhassa <hi rend="bold">vūpasamo</hi> nibbāpanaṃ sappurisehi vaṇṇitaṃ. <hi rend="bold">Itissu maṃ, citta, tadā niyuñjasi,</hi> ‘‘samma, tayā tesu guṇesu patiṭṭhātabba’’nti, citta, tvaṃ evaṃ tadā niyuñjasi. <hi rend="bold">Idāni tvaṃ gacchasi pubbaciṇṇaṃ</hi> idāni maṃ tvaṃ pahāya attano purimāciṇṇaṃ mahicchatādiṃ paṭipajjasi, kiṃ nāmetanti adhippāyo.</p>

<p rend="bodytext">Yamatthaṃ sandhāya ‘‘gacchasi pubbaciṇṇa’’nti vuttaṃ. Taṃ dassetuṃ <hi rend="bold">‘‘taṇhā avijjā cā’’</hi>tiādi vuttaṃ. Tattha <hi rend="bold">taṇhā</hi>ti paccayesu taṇhā, <hi rend="bold">avijjā</hi>ti tattheva ādīnavapaṭicchādikā avijjā. <hi rend="bold">Piyāpiya</hi>nti puttadārādīsu pemasaṅkhāto piyabhāvo ceva pantasenāsanesu adhikusaladhammesu <pb ed="V" n="2.0400" /> anabhiratisaṅkhāto appiyabhāvo ca ubhayattha anurodhapaṭivirodho. <hi rend="bold">Subhāni rūpānī</hi>ti ajjhattaṃ bahiddhā ca subharūpāni. <hi rend="bold">Sukhā vedanā</hi>ti iṭṭhārammaṇe paṭicca uppajjanasukhavedanā. <hi rend="bold">Manāpiyā kāmaguṇā</hi>ti vuttāvasesā manoramā <pb ed="M" n="2.0474" /> kāmakoṭṭhāsā. <hi rend="bold">Vantā</hi>ti nirūpato taṃnissitassa chandarāgassa vikkhambhanapahānena chaḍḍitatāya pariccattatāya ca vantā. <hi rend="bold">Vante ahaṃ āvamituṃ na ussahe</hi>ti evaṃ te chaḍḍite puna paccāvamituṃ ahaṃ na sakkomi, pariccattā eva hontīti vadati.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Sabbatthā</hi>ti sabbesu bhavesu sabbāsu yonīsu sabbāsu gatīsu viññāṇaṭṭhitīsu ca. <hi rend="bold">Vaco kataṃ mayā</hi>ti, ambho citta, tava vacanaṃ mayā kataṃ. Karonto ca <hi rend="bold">bahūsu jātīsu na mesi kopito</hi>ti anekāsu jātīsu pana mayā na kopito asi. Mayā neva paribhavito. Tathāpi <hi rend="bold">ajjhattasambhavo</hi> attani sambhūto hutvāpi tava akataññutāya <hi rend="bold">dukkhe cīraṃ saṃsaritaṃ tayā kate</hi>ti tayā nibbattite anādimati saṃsāradukkhe sucirakālaṃ mayā saṃsaritaṃ paribbhamitaṃ.</p>

<p rend="bodytext">Idāni ‘‘dukkhe ciraṃ saṃsaritaṃ tayā kate’’ti saṅkhepato vuttamatthaṃ uppattibhedena gatibhedena ca vitthārato dassento <hi rend="bold">‘‘tvaññevā’’</hi>tiādimāha. Tattha <hi rend="bold">rājadasī</hi>ti rājā asi, dakāro padasandhikaro, vessā ca suddā ca bhavāma ekadā taveva vāhasāti yojanā <pb ed="P" n="3.0158" />. <hi rend="bold">Devattanaṃ vāpī</hi>ti devabhāvaṃ vāpi tvaṃyeva <hi rend="bold">no</hi> amhākaṃ, citta, karosīti yojanā. <hi rend="bold">Vāhasā</hi>ti kāraṇabhāvena.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Taveva hetū</hi>ti taveva hetubhāvena. <hi rend="bold">Tvaṃmūlaka</hi>nti tvaṃnimittaṃ.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Nanu dubbhissasi maṃ punappuna</hi>nti punappunaṃ dubbhissasi nuna, yathā pubbe tvaṃ anantāsu jātīsu, citta, mittapaṭirūpako sapatto hutvā mayhaṃ punappunaṃ dubbhi, idāni tathā dubbhissasi maññe, pubbe viya cāretuṃ na dassāmīti adhippāyo. <hi rend="bold">Muhuṃ muhuṃ cāraṇikaṃva dassaya</hi>nti abhiṇhato caraṇārahaṃ viya mano dassento caraṇārahaṃ purisaṃ vañcetvā caragopakaṃ nipphādento viya punappunaṃ taṃ taṃ bhavaṃ dassento. <hi rend="bold">Ummattakeneva mayā palobhasī</hi>ti ummattakapurisena viya mayā saddhiṃ kīḷanto taṃ taṃ palobhanīyaṃ dassetvā palobhasi. <hi rend="bold">Kiñcāpi te, citta, virādhitaṃ mayā</hi>ti, ambho citta, kiṃ nāma te mayā viraddhaṃ, taṃ kathehīti adhippāyo.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Idaṃ pure citta</hi>nti idaṃ cittaṃ nāma ito pubbe rūpādīsu ārammaṇesu rajjanādinā, yena ākārena icchati, yattheva cassa kāmo uppajjati, tassa <pb ed="M" n="2.0475" /> vasena yatthakāmaṃ yathā vicarantassa sukhaṃ <pb ed="V" n="2.0401" /> hoti, tatheva ca caranto yathāsukhaṃ dīgharattaṃ cārikaṃ acari. Ajjāhaṃ pabhinnamadaṃ mattahatthiṃ hatthācariyasaṅkhāto cheko aṅkusaggaho aṅkusena viya yonisomanasikārena naṃ niggahessāmi, nassa vītikkamituṃ dassāmīti.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Satthā ca me lokamimaṃ adhiṭṭhahī</hi>ti mama satthā sammāsambuddho imaṃ anavasesakhandhalokaṃ ñāṇena adhiṭṭhahi. Kinti? Hutvā abhāvaṭṭhena <hi rend="bold">aniccato,</hi> kassacipi dhuvassa thāvarassa abhāvato <hi rend="bold">addhuvato</hi> sukhasārādīnaṃ abhāvato <hi rend="bold">asārato</hi>. <hi rend="bold">Pakkhanda maṃ, citta, jinassa sāsane</hi>ti tasmā yāthāvato paṭipajjituṃ, citta, maṃ jinassa bhagavato sāsane pakkhandehi anuppavesehi. ‘‘Pakkhandima’’ntipi pāḷi, jinassa sāsane imaṃ lokaṃ ñāṇena pakkhanda, yāthāvato tārehi, pakkhandanto ca vipassanāñāṇamaggena yāpento suduttarato mahantato saṃsāramahoghato maṃ tārehi.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Na te idaṃ, citta, yathā purāṇaka</hi>nti, ambho citta, idaṃ attabhāvagehaṃ porāṇakaṃ viya tava na hotīti attho. Kasmā? <hi rend="bold">Nāhaṃ alaṃ tuyha vase nivattitu</hi>nti idānāhaṃ tava vase nivattituṃ na yutto. Yasmā <hi rend="bold">mahesino</hi> bhagavato <hi rend="bold">pabbajitomhi</hi> sāsane. Pabbajitakālato ca paṭṭhāya <pb ed="P" n="3.0159" /> samaṇā nāma mādisāva na honti vināsadhārino, ekaṃsato samaṇāyeva hontīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Nagā</hi>ti sineruhimavantādayo sabbe pabbatā. <hi rend="bold">Samuddā</hi>ti puratthimasamuddādayo sītasamuddādayo, na sabbe samuddā. <hi rend="bold">Saritā</hi>ti gaṅgādayo sabbā nadiyo ca. <hi rend="bold">Vasundharā</hi>ti pathavī. <hi rend="bold">Disā catasso</hi>ti puratthimādibhedā catasso disā. <hi rend="bold">Vidisā</hi>ti puratthimadakkhiṇādayo catasso anudisā. <hi rend="bold">Adho</hi>ti heṭṭhā yāva udakasandhārakavāyukhandhā. <hi rend="bold">Divā</hi>ti devalokā. Divāggahaṇena cettha tattha gate sattasaṅkhāre vadati. <hi rend="bold">Sabbe aniccā tibhavā upaddutā</hi>ti sabbe kāmabhavādayo tayo bhavā aniccā ceva jātiādīhi rāgādīhi kilesehi upaddutā pīḷitā ca, na ettha kiñci khemaṭṭhānaṃ nāma atthi, tadabhāvato kuhiṃ gato, citta, sukhaṃ ramissasi, tasmā tato nissaraṇañcettha pariyesāhīti adhippāyo.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Dhitippara</hi>nti <pb ed="M" n="2.0476" /> dhitiparāyaṇaṃ paramaṃ thirabhāve ṭhitaṃ mamaṃ, citta, kiṃ kāhisi, tato īsakampi maṃ cāletuṃ nāsakkhissasīti attho. Tenāha <hi rend="bold">‘‘na te alaṃ, citta, vasānuvattako’’</hi>ti. Idāni tamevatthaṃ pākaṭataraṃ katvā dassento <hi rend="bold">‘‘na jātu bhastaṃ ubhatomukhaṃ chupe <pb ed="V" n="2.0402" />, dhiratthu pūraṃ navasotasandani’’</hi>nti āha. Tattha <hi rend="bold">bhasta</hi>nti ruttiṃ. <hi rend="bold">Ubhatomukha</hi>nti putoḷiyā ubhatomukhaṃ. <hi rend="bold">Na jātu chupe</hi>ti ekaṃseneva pādenāpi na chupeyya, tathā <hi rend="bold">dhiratthu pūraṃ navasotasandani</hi>nti nānappakārassa asucino pūraṃ navahi sotehi vaṇamukhehi asucisandaniṃ savatiṃ. Tāya vaccakuṭiyā dhī atthu, tassā garahā hotu.</p>

<p rend="bodytext">Evaṃ aṭṭhavīsatiyā gāthāhi niggaṇhanavasena cittaṃ ovaditvā idāni vivekaṭṭhānācikkhaṇādinā sampahaṃsento <hi rend="bold">‘‘varāhaeṇeyyavigāḷhasevite’’</hi>tiādimāha. Tattha <hi rend="bold">varāhaeṇeyyavigāḷhasevite</hi>ti varāhehi ceva eṇeyyehi ca ogāhetvā sevite. <hi rend="bold">Pabbhārakuṭṭe</hi>ti pabbhāraṭṭhāne ceva pabbatasikhare ca. <hi rend="bold">Pakateva sundare</hi>ti pakatiyā eva sundare atittimanohare. ‘‘Pakativasundhare’’ti vā pāṭho, pākatike bhūmipadeseti attho. <hi rend="bold">Navambunā pāvusasittakānane</hi>ti pāvusavasena vuṭṭhena meghodakena upasittavasse sutheve vane. <hi rend="bold">Tahiṃ guhāgehagato ramissasī</hi>ti tasmiṃ pabbatakānane guhāsaṅkhātaṃ gehaṃ upagato bhāvanāratiyā abhiramissasi.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Te taṃ ramessantī</hi>ti te mayūrādayo vanasaññaṃ uppādentā taṃ ramessantīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Vuṭṭhamhi deve</hi>ti meghe adhippavuṭṭhe. <hi rend="bold">Caturaṅgule tiṇe</hi>ti teneva gassodakapātena tattha tattha tiṇe surattavaṇṇakambalasadise caturaṅgule <pb ed="P" n="3.0160" /> jāte. <hi rend="bold">Saṃpupphite meghanibhamhi kānane</hi>ti pāvusameghasaṅkāse kānane sammadeva pupphite. <hi rend="bold">Nagantare</hi>ti pabbatantare. <hi rend="bold">Viṭapisamo sayissa</hi>nti tarusadiso apariggaho hutvā nipajjissaṃ. <hi rend="bold">Taṃ me mudū hehiti tūlasannibha</hi>nti taṃ tiṇapaccattharaṇaṃ mudu sukhasamphassaṃ tūlasannibhaṃ tūlikasadisaṃ sayanaṃ me bhavissati.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Tathā</hi><pb ed="M" n="2.0477" /><hi rend="bold">tu kassāmi yathāpi issaro</hi>ti yathā koci issarapuriso attano vacanakaradāsādiṃ vase vatteti, ahampi, citta, taṃ tathā karissāmi, mayhaṃ vase vattemiyeva. Kathaṃ? <hi rend="bold">Yaṃ labbhati tenapi hotu me ala</hi>nti catūsu paccayesu yaṃ yādisaṃ vā tādisaṃ vā labbhati, tena ca mayhaṃ alaṃ pariyattaṃ hotu. Etena idaṃ dasseti – yasmā idhekacce sattā taṇhuppādahetu cittassa vase anuvattanti, ahaṃ pana taṇhuppādaṃ dūrato vajjento cittaṃ dāsaṃ viya karonto attano vase vattemīti. <hi rend="bold">Na tāhaṃ kassāmi yathā atandito, biḷārabhastaṃva yathā sumaddita</hi>nti citta taṇhuppādaparivajjanahetu, puna tanti cittaṃ āmasati, yathā aññopi koci sammappadhānayogena bhāvanāya atandito attano cittaṃ kammakkhamaṃ, kammayoggaṃ karoti, tathā ahampi, citta, taṃ kammakkhamaṃ, kammayoggaṃ mayhaṃ vase vattaṃ karissāmi <pb ed="V" n="2.0403" />. Yathā kiṃ? <hi rend="bold">Biḷārabhastaṃva yathā sumadditaṃ, na</hi>iti nipātamattaṃ. Yathā suṭṭhu madditaṃ biḷārabhastaṃ kammakkhamaṃ, kammayoggaṃ sukhena pariharaṇīyañca hoti, tathāhaṃ taṃ karissāmi.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Vīriyena taṃ mayha vasānayissa</hi>nti, ambho citta, taṃ attano vīriyena bhāvanābalaṃ uppādetvā tena mayhaṃ vasaṃ ānayissaṃ. <hi rend="bold">Gajaṃva mattaṃ kusalaṅkusaggaho</hi>ti yathā kusalo cheko aṅkusaggaho hatthācariyo attano sikkhābalena mattahatthiṃ attano vasaṃ āneti, tathevāti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Tayā sudantena avaṭṭhitena hī</hi>ti <hi rend="bold">hī</hi>ti nipātamattaṃ, citta, samathavipassanābhāvanāhi suṭṭhu dantena tato eva sammadeva vipassanāvīthiṃ paṭipannattā avaṭṭhitena tayā. <hi rend="bold">Hayena yoggācariyova ujjunā</hi>ti yathā sudantena sudantattā eva ujunā avaṅkagatinā assājānīyena yoggācariyo assadammasārathi akhemaṭṭhānato khemantabhūmiṃ paṭipajjituṃ sakkoti, evaṃ <hi rend="bold">pahomi maggaṃ paṭipajjituṃ siva</hi>nti asivabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena sivaṃ. <hi rend="bold">Cittānurakkhīhī</hi>ti attano cittaṃ anurakkhaṇasīlehi buddhādīhi sabbakālaṃ sevitaṃ ariyamaggaṃ ahaṃ paṭipajjituṃ adhigantuṃ pahomi sakkomīti.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Ārammaṇe</hi><pb ed="M" n="2.0478" /><hi rend="bold">taṃ balasā nibandhisaṃ, nāgaṃva thambhamhi daḷhāya</hi><pb ed="P" n="3.0161" /><hi rend="bold">rajjuyā</hi>ti yathā hatthācariyo mahāhatthiṃ āḷānathambhe daḷhāya thirāya rajjuyā nibandhati, evamahaṃ, citta, kammaṭṭhānārammaṇe bhāvanābalena nibandhissaṃ. <hi rend="bold">Taṃ me suguttaṃ satiyā subhāvita</hi>nti taṃ tvaṃ, citta, mama satiyā suguttaṃ subhāvitañca hutvā. <hi rend="bold">Anissitaṃ sabbabhavesu hehisī</hi>ti ariyamaggabhāvanādibalena kāmabhavādīsu sabbesupi bhavesu taṇhādinissayehi anissitaṃ bhavissasi.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Paññāya chetvā vipathānusārina</hi>nti uppathagāminaṃ āyatanasamudayaṃ yāthāvato disvā yena samudayena uppathagāmī, tassa kilesavissandanaṃ kilesavipphanditaṃ indriyasaṃvarūpanissayāya paṭisaṅkhānapaññāya chinditvā sotavicchedanavasena āvaraṇaṃ katvā. <hi rend="bold">Yogena niggayhā</hi>ti vipassanābhāvanāsaṅkhātena yogena sāmatthiyavidhamanena niggahetvā. <hi rend="bold">Pathe nivesiyā</hi>ti vipassanāvīthiyaṃ nivesetvā, patiṭṭhapetvā. Yadā pana vipassanā ussukkāpitā maggena ghaṭṭeti, tadā maggapaññāya ‘‘yaṃkiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti (mahāva. 16; saṃ. ni. 5.1081) nidassanena sabbaso āyatanasamudayassa vibhavaṃ sambhavañca asammohato disvā sadevake loke <hi rend="bold">aggavādino</hi> sammāsambuddhassa <hi rend="bold">dāyādo</hi> orasaputto <hi rend="bold">hehisi</hi> bhavissasīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Catubbipallāsavasaṃ</hi><pb ed="V" n="2.0404" /><hi rend="bold">adhiṭṭhita</hi>nti anicce niccanti, asubhe subhanti, dukkhe sukhanti, anattani attāti imesaṃ catunnaṃ vipallāsānaṃ vasaṃ adhiṭṭhitaṃ anuvattantaṃ. <hi rend="bold">Gāmaṇḍalaṃva parinesi, citta, ma</hi>nti, ambho citta, maṃ gāmadārakaṃ viya parikaḍḍhasi, ito cito parikaḍḍhasi. <hi rend="bold">Nanu saṃyojanabandhanacchida</hi>nti saṃyojanasaṅkhātānaṃ dasannaṃ bandhanānaṃ chedakaṃ <hi rend="bold">kāruṇikaṃ mahāmuniṃ</hi> sammāsambuddhaṃ saṃsevasi nanu, ‘‘tathārūpe mahānubhāve dūratova vajjesi, mādise pana tapassine yathāruci parinesī’’ti appasādalesena satthāraṃ pasaṃsati.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Migo yathā</hi>ti yathā migo rukkhagacchalatādīhi suṭṭhu cittavicitte anākule kānane <hi rend="bold">seri</hi> sayaṃvasī ramati. <hi rend="bold">Rammaṃ giriṃ pāvusaabbhamālini</hi>nti evaṃ pāvusakāle samantato sumālinīhi thalajajalajamālāhi samannāgatattā <pb ed="M" n="2.0479" /> abbhamāliniṃ janavivittatāya manoramatāya ca rammaṃ pabbataṃ labhitvā tattha nage ramissaṃ, <hi rend="bold">asaṃsayaṃ</hi> ekaṃseneva tvaṃ, citta, parābhavissasi, saṃsārabyasanehi ṭhassasīti attho.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Ye tuyha chandena vasena vattino</hi>ti sabbe puthujjane cittasāmaññena gahetvā vadati. Tassattho – <hi rend="bold">ye</hi> naranāriyo, ambho <pb ed="P" n="3.0162" /> citta, tuyhaṃ <hi rend="bold">chandena vasena</hi> ruciyā ṭhitā <hi rend="bold">yaṃ</hi> gehanissitaṃ <hi rend="bold">sukhaṃ anubhonti</hi> anubhavissanti, te <hi rend="bold">aviddasū</hi> andhabālā, <hi rend="bold">māravasānuvattino</hi> kilesamārādīnaṃ vase anuvattanasīlā, <hi rend="bold">bhavābhinandī</hi> kāmādibhavameva abhinandanato, tava sāvakā anusiṭṭhikarā. Mayaṃ pana sammāsambuddhassa sāvakā, na tuyhaṃ vase anuvattāmāti.</p>

<p rend="bodytext">Evaṃ thero pubbe attano uppannaṃ yonisomanasikāraṃ cittassa niggaṇhanavasena pavattaṃ nānappakārato vibhajitvā samīpe ṭhitānaṃ bhikkhūnaṃ ovādadānavasena dhammaṃ kathesi. Yaṃ panettha antarantarā atthato na vibhattaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.</p>

<p rend="centre">Tālapuṭattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>

<p rend="centre">Paññāsanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>