<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-latn.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>

<p rend="chapter">4. Vivekakathā</p>

<p rend="subhead">Vivekakathāvaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="22"><hi rend="paranum">22</hi><hi rend="dot">.</hi> Idāni <pb ed="V" n="2.0280" /><pb ed="M" n="2.0306" /> pahānāvasānāya abhisamayakathāya anantaraṃ pahānākāraṃ dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya vivekakathāya apubbatthānuvaṇṇanā. Tattha suttante tāva <hi rend="bold">ye kecī</hi>ti anavasesapariyādānaṃ. <hi rend="bold">Balakaraṇīyā</hi>ti ūrubalena bāhubalena kattabbā. <hi rend="bold">Kammantā</hi>ti dhāvanalaṅghanakasanavapanādīni kammāni. <hi rend="bold">Karīyantī</hi>ti balavantehi karīyanti. <hi rend="bold">Sīlaṃ nissāyā</hi>ti catupārisuddhisīlaṃ nissayaṃ katvā. <hi rend="bold">Bhāvetī</hi>ti bhinnasīlassa bhāvanābhāvato idha pana lokiyalokuttarā maggabhāvanā adhippetāti. <hi rend="bold">Vivekanissita</hi>nti tadaṅgavivekaṃ samucchedavivekaṃ nissaraṇavivekaṃ nissitaṃ. <hi rend="bold">Viveko</hi>ti vivittatā. Ayañhi ariyamaggabhāvanānuyutto yogī vipassanākkhaṇe kiccato tadaṅgavivekanissitaṃ, ajjhāsayato nissaraṇavivekanissitaṃ, maggakkhaṇe kiccato samucchedavivekanissitaṃ, ārammaṇato nissaraṇavivekanissitaṃ bhāveti. Esa nayo <hi rend="bold">virāganissitā</hi>dīsu. Vivekoyeva hi virajjanaṭṭhena virāgo, nirodhaṭṭhena nirodho, vosajjanaṭṭhena vosaggo. Atha vā kilesehi vivittattā viveko, kilesehi virattattā virāgo, kilesānaṃ niruddhattā nirodho, kilesānañca pariccattattā vissaṭṭhattā, nibbānecattassa ca vissaṭṭhattā vosaggo. Vosaggo pana duvidho pariccāgavosaggo ca pakkhandanavosaggo ca. Tattha <hi rend="bold">pariccāgavosaggo</hi>ti vipassanākkhaṇe tadaṅgavasena, maggakkhaṇe samucchedavasena kilesappahānaṃ. <hi rend="bold">Pakkhandanavosaggo</hi>ti vipassanākkhaṇe tanninnabhāvena, maggakkhaṇe ārammaṇakaraṇena nibbānapakkhandanaṃ. Tadubhayampi imasmiṃ <pb ed="P" n="3.0690" /> lokiyalokuttaramissake atthavaṇṇanānaye vaṭṭati. Tathā hi ayaṃ sammādiṭṭhiādīsu ekeko dhammo yathāvuttena pakārena kilese ca pariccajati, nibbānañca pakkhandati. <hi rend="bold">Vosaggapariṇāmi</hi>nti iminā pana sakalena vacanena vosaggatthaṃ pariṇāmitaṃ pariṇataṃ, paripaccitaṃ paripakkañcāti vuttaṃ hoti. Ayampi ariyamaggabhāvanānuyutto bhikkhu yathā sammādiṭṭhiādīsu ekeko dhammo kilesapariccāgavosaggatthañca <pb ed="V" n="2.0281" /> nibbānapakkhandanavosaggatthañca paripaccati, yathā ca paripakko hoti, tathā naṃ bhāveti.</p>

<p rend="bodytext" n="23"><hi rend="paranum">23</hi><hi rend="dot">.</hi><hi rend="bold">Bījagāmabhūtagāmā</hi>ti <pb ed="M" n="2.0307" /> ettha mūlabījaṃ khandhabījaṃ aggabījaṃ phaḷubījaṃ bījabījanti (pāci. 91) pañcavidhaṃ bījaṃ, bījagāmo nāma bījasamūhoti attho. Tadeva pana sampannanīlaṅkurapātubhāvato paṭṭhāya bhūtagāmo nāma, bhūtānaṃ jātānaṃ nibbattamūlanīlaṅkurānaṃ samūhoti attho. Devatāpariggahe sati nīlaṅkurakālato pabhuti hotīti tesaṃ devatāsaṅkhātānaṃ bhūtānaṃ gāmotipi bhūtagāmoti vadanti. <hi rend="bold">Vuddhi</hi>nti aṅkurādivasena. <hi rend="bold">Viruḷhi</hi>nti khandhādivasena. <hi rend="bold">Vepulla</hi>nti pupphādivasena. Dhammesu pana <hi rend="bold">vuddhi</hi>nti apubbadhammappavattivasena. <hi rend="bold">Viruḷi</hi>nti sakiccakaraṇasādhanavasena. <hi rend="bold">Vepulla</hi>nti kiccanipphattivasena vipulabhāvanti attho. Vipulattantipi pāṭho. Atha vā etāni tīṇi padāni sīlasamādhipaññāhipi yojenti.</p>

<p rend="subhead">Maggaṅganiddesavaṇṇanā</p>

<p rend="bodytext" n="24"><hi rend="paranum">24</hi><hi rend="dot">.</hi> Suttantaniddese <hi rend="bold">sammādiṭṭhiyā</hi>ti sāmivacanaṃ. Jhānavipassanāmaggaphalanibbānesu lokiyaviratisampayuttacitte ca yathāyogaṃ sampayogato ca ārammaṇato ca vattamānāya sammādiṭṭhiyā sāmaññalakkhaṇato ekībhūtāya sammādiṭṭhiyā. <hi rend="bold">Vikkhambhanaviveko</hi>ti vikkhambhanavasena dūrīkaraṇavasena viveko. Kesaṃ? Nīvaraṇānaṃ. Tassa <hi rend="bold">paṭhamaṃ jhānaṃ bhāvayato</hi>tiādi vikkhambhanavasena paṭhamajjhānameva vuttaṃ. Tasmiṃ vutte sesajjhānānipi vuttāneva honti. Jhānesupi sammādiṭṭhiyā vijjamānattā sammādiṭṭhiyā viveko nāma hoti. <hi rend="bold">Tadaṅgaviveko</hi>ti tena tena vipassanāñāṇaṅgena viveko. <hi rend="bold">Diṭṭhigatāna</hi>nti diṭṭhivivekassa dukkarattā padhānattā ca diṭṭhivivekova vutto. Tasmiṃ vutte niccasaññādivivekopi vuttova hoti. <hi rend="bold">Nibbedhabhāgiyaṃ samādhi</hi>nti vipassanāsampayuttasamādhiṃ. <hi rend="bold">Samucchedaviveko</hi>ti kilesānaṃ samucchedena viveko. <hi rend="bold">Lokuttaraṃ khayagāmimagga</hi>nti khayasaṅkhātanibbānagāmilokuttaramaggaṃ. <hi rend="bold">Paṭippassaddhiviveko</hi>ti kilesānaṃ paṭippassaddhiyā viveko. <hi rend="bold">Nissaraṇaviveko</hi>ti sabbasaṅkhatanissaraṇabhūto saṅkhāraviveko. <hi rend="bold">Chandajāto hotī</hi>ti pubbabhāge jātadhammachando <pb ed="P" n="3.0691" /> hoti. <hi rend="bold">Saddhādhimutto</hi>ti pubbabhāgeyeva saddhāya adhimutto hoti. <hi rend="bold">Cittañcassa svādhiṭṭhita</hi>nti pubbabhāgeyeva cittañca assa yogissa suadhiṭṭhitaṃ suṭṭhu patiṭṭhitaṃ hoti. Iti chando saddhā <pb ed="M" n="2.0308" /> cittanti ime tayo dhammā pubbabhāge uppannavivekānaṃ <pb ed="V" n="2.0282" /> upanissayattā nissayā nāma. Keci pana ‘‘cittañcassa svādhiṭṭhitanti samādhi vutto’’ti vadanti. <hi rend="bold">Virāgā</hi>dīsupi eseva nayo.</p>

<p rend="bodytext">Nirodhavāre pana nirodhasaddato aññaṃ pariyāyavacanaṃ dassentena <hi rend="bold">amatā dhātū</hi>ti vuttaṃ, sesesu <hi rend="bold">nirodho nibbāna</hi>nti ubhayatthāpi nibbānameva. <hi rend="bold">Dvādasa nissayā</hi>ti chandasaddhācittāniyeva vivekādīsu catūsu ekekasmiṃ tayo tayo katvā dvādasa nissayā honti.</p>

<p rend="bodytext" n="25"><hi rend="paranum">25</hi><hi rend="dot">.</hi> Sammāsaṅkappavāyāmasatisamādhīnampi imināva nayena atthayojanā veditabbā. Sammāvācākammantā jīvānaṃ pana jhānakkhaṇe vipassanākkhaṇe ca abhāvā jhānavipassanānaṃ pubbabhāgaparabhāgavasena vattamānā viratiyo jhānavipassanā sannissitā katvā vuttāti veditabbaṃ. Nīvaraṇānaṃ diṭṭhigatānañca vivekavirāganirodhapaṭinissaggā tathā pavattamānānaṃ viratīnaṃ vivekādayo nāmāti veditabbaṃ. Yathā aṭṭhakanipāte ‘‘tato, tvaṃ bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkaṃ savicārampi bhāveyyāsi, avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi, avitakkaṃ avicārampi bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsī’’ti (a. ni. 8.63) mettādayo kāyānupassanādayo ca niyakajjhattamūlasamādhivasena catukkapañcakajjhānikā viya vuttā, evamidhāpi pubbabhāgaparabhāgavasena viratiyo vuttāti veditabbaṃ. Byañjanacchāyamattaṃ gahetvā na bhagavā abbhācikkhitabbo. Gambhīrañhi buddhavacanaṃ, ācariye payirupāsitvā adhippāyato gahetabbaṃ.</p>

<p rend="bodytext" n="26-27"><hi rend="paranum">26-27</hi><hi rend="dot">.</hi> Bojjhaṅgabalaindriyavāresupi imināva nayena attho veditabboti.</p>

<p rend="centre">Vivekakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>